Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = سر | عنوان مدخل = سر | مداخل مرتبط = سر در قرآن - سر در فقه سیاسی - مقام حفظ سر - سر در عرفان اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==اسرار مگو برای اصحاب سرّ== سالک دارای همت عالی در منزل سرّ از اسراری آگاه می‌شود که بر د...» ایجاد کرد

2026-05-03T06:15:13Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = سر | عنوان مدخل = سر | مداخل مرتبط = سر در قرآن - سر در فقه سیاسی - مقام حفظ سر - سر در عرفان اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==اسرار مگو برای اصحاب سرّ== سالک دارای همت عالی در منزل سرّ از اسراری آگاه می‌شود که بر د...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = سر
| عنوان مدخل = سر
| مداخل مرتبط = [[سر در قرآن]] - [[سر در فقه سیاسی]] - [[مقام حفظ سر]] - [[سر در عرفان اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==اسرار مگو برای اصحاب سرّ==
[[سالک]] دارای [[همت]] عالی در [[منزل]] سرّ از اسراری [[آگاه]] می‌شود که بر دیگران مخفی و [[نهان]] است. از نظر [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، سرّ، یکی از لطایف [[الهی]] است که [[خداوند]] آن را در [[ذات]] موجودات به [[ودیعه]] گذارده است. مرتبه سرّ مرتبه‌ای [[فراتر از عقل]] و به تعبیر [[عرفانی]]، طوری ورای طور [[عقل]] است؛ چراکه جایگاه گنجینه اسرار همان [[قلب]] سالک است و سینه‌های او<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۱۹ و ۱۵۴؛ سوره مائده، آیه ۷؛ سوره تغابن، آیه ۴ و آیات دیگر.</ref> که در آن هر چیزی توان پوشیده بماند. بر این [[باور]]، برخی از [[اهل دل]] گفته‌اند که سرّ حالی نهانی بین [[خدا]] و [[بنده]] [[عاشق]] اوست که دیگری بر آن حال هیچ وقوف و [[آگاهی]] نیابد؛ چنان‌که عقل از [[درک]] آن و زبان از بیان آن [[ناتوان]] ماند. [[راز]] و سرّ را دلی آگاه باید و [[جان]] بی‌قرار و فقدان اغیار. از این‌رو آن کس که غیر به [[خانه]] [[دل]] راه دهد، از سرّ بی‌خبر ماند و دل و قلبش به چنین طوری نرسد.
برخی دیگر از [[اهل عرفان]]، سرّ را ششمین طور از اطوار و حالات هفت‌گانه به قرار زیر دانسته‌اند؛ زیرا بر اساس آموزه‌های وحیانی قرآن، [[انسان]] را در [[خلقت]] اطواری است که خدا در [[قرآن]] چنین بیان کرده است: {{متن قرآن|وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارًا}}<ref>«با آنکه شما را گونه‌گون آفریده است» سوره نوح، آیه ۱۴.</ref>. [[عارفان]] این اطوار را شامل: [[طبع]]، نفس، قلب، [[روح]]، سرّ و خفی دانسته‌اند.

پس چون دل [[عارف]] غیر را از خانه دل به در کرد و بیرون رانده است با خدای خویش خلوتی دارد که در آن [[مرتبت]] دل به [[شناسایی]] مطلق وجود به [[شهود]] مطلق می‌رسد و اسرار مگوی بسیاری را به خزینه دل به [[ودیعت]] می‌گذارد.
پس در این مرتبت دیگر رابطه میان عاشق و [[معشوق]] به گفت و شنید نیست، بلکه جمله اعضای سالک، گوش و چشم می‌شود و می‌بیند و می‌شنود؛ پس ایماء و اشاره [[وحیانی]] میان ایشان رد و بدل می‌شود و [[حقایق]] و اسراری [[نهان]] از [[خدا]] به [[دل]] تجلی می‌یابد و رازهای نهان مشکوف می‌شود. پس دل در این [[مرتبت]] در [[مقام]] [[رؤیت]] بلکه ارایه [[الهی]] همه نهان و رازهای مخفی را می‌بیند، اما زبان از گفتن خاموش است؛ چراکه [[سالک]] در مقام سرّ به چنان مرتبه‌ای رسیده که [[هیجانات]] [[شهود]] او را دگرگون نمی‌سازد و از شرح صدری چنان برخوردار است که [[عظمت]] شهود بر او تنگ نمی‌آید و چون اقیانوسی آرام می‌نشیند؛ هرچند که در [[باطن]] پر از تلاطم شهود [[اسرار]] [[حقیقت]] ده‌گانه هستی است.

پس سالک تا به [[منزل]] سرّ نر[[سد]] و گداخته به [[عشق]] [[حق]] نشود و [[دل]] گدازه به سوزش عشق مطلق محبوب نباشد و سالک به‌جای [[خودبینی]] [[خدابین]] نشود و حقیقت هر چیز را جز [[خدا]] نیابد و به مقام [[رؤیت]] و دیدن {{متن قرآن|فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ}}<ref>«پس هر سو رو کنید رو به خداوند است» سوره بقره، آیه ۱۱۵.</ref> نرسد و به زبان {{عربی|ما رَأَيْتُ شَيْئًا إِلّا وَ رَأَيْتُ اللهَ قَبْلَهُ وَ بَعْدَهُ وَ مَعَهُ وَ فِيهِ}}<ref>عین‌الیقین، فیض کاشانی، ج۱، ص۴۹.</ref>؛ «به هیچ‌چیز نظر نینداختم، مگر آن‌که خدا را پیش از آن، پس از آن، همراه آن و درون آن [[مشاهده]] کردم» سخن نگوید، هرگز به چنین شهود مطلقی نرسد که [[حقایق]] مخفی و [[نهان]] را از حقیقت حق از [[حضرت حق]] تبارک‌وتعالی شهود کند؛ اسرار عشق و مستی میان عاشقی و معشوقی است که [[عاشق]] جز [[معشوق]] نبیند و به هر چه نظر کند جز معشوق نیابد؛ زیرا منزل سرّ، تماشاگه [[راز]] است که هر کسی را بدان راه ندهند؛ پس اگر دل آینه تمام‌نمای حق و معشوق باشد و غیر در آن راهی نداشته و [[خانه]] از اغیار خالی باشد و دل همه‌اش رنگ خدایی باشد<ref>سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref> در آن حال است که شهود اسرار نهان دست دهد.

پس حقیقتی را که سالک در مرتبه سرّ از آن [[آگاه]] می‌شود، حقیقت [[ناب]] است؛ چراکه [[خداوند]] تبارک‌وتعالی همان حق ناب است که همه حقایق از او نشئت می‌گیرد. بنابراین، آنچه صاحب سرّ از حقیقت خدا می‌شناسد فراتر از [[شناختی]] است که در مرتبه فعل و [[فیض]] دیگران به [[آیات]] در می‌یابد. [[سالک]] در این مرتبه چنان است که خدا می‌فرماید: {{متن قرآن|سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}<ref>«به زودی نشانه‌های خویش را در گستره‌های بیرون و پیکره‌های درونشان نشان آنان خواهیم داد تا بر آنها روشن شود که او راستین است؛ آیا بسنده نیست که پروردگارت بر همه چیز گواه است؟» سوره فصلت، آیه ۵۳.</ref>.
به سخن دیگر، چیزی که [[سالک]] در این مرتبه از [[خدا]] [[درک]] می‌کند فراتر از درک دیگران است؛ چراکه خدا در تمام [[حقیقت]] بر [[دل]] او که [[عرش]] و آینه [[الهی]] است تجلی کرده و حکایت یافته است. پس تمام وجودش به حقیقت [[حق]] پر شده و جایی خالی برای غیر نمی‌ماند. پس ادراکی را از خدا دارد که فراتر از طور ادراکی [[عقل]] و [[عاقلان]] است. از آنجایی [[ادراک]] [[اسرار]] از جمله اسمای مستأثر خدای تبارک‌وتعالی، متعلق [[شهود]] و [[ایمان]] مراتب عالی از سه‌گانه‌های [[تقوا]] و ایمان و [[یقین]] است، از آن به‌طوری وراء طور عقل یاد می‌شود؛ زیرا این یقین از [[مقام]] یقین [[شهودی]] است؛ چنان‌که در [[آیات قرآنی]] بیان شده است<ref>سوره تکاثر، آیه ۵-۷؛ سوره واقعه، آیه ۹۵.</ref>.

از آنجا که مشهودات سالک در مقام شهود سرّ، مشهودات و مکشوفاتی بیرون از زبان مقال است؛ سالک [[ناتوان]] از بیان مدرکات و مشهودات، همواره می‌فرماید: {{متن قرآن|وَمَا أَدْرَاكَ مَا هِيَهْ}}<ref>«و چه دانی که آن چیست؟» سوره قارعة، آیه ۱۰.</ref>؛ چراکه آنچه سالک در این [[مرتبت]] می‌بیند بیرون از بیان است: {{متن حدیث|مَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ}}؛ «آن چیزی است که نه چشمی دیده و گوشی شنیده و نه بر [[قلب]] بشری خطور نمی‌کند». پس می‌گوید:
من چه بگویم که مرا گفت نیست *** مرغ زبان با چمنش جفت نیست
البته تنگنای زبان متعارف برای بیان مشهودات و مشکوفات در مقام سرّ، زمینه تناقض‌گویی، شطح و بیان رازآلوده و رمزواره را برای [[عارف]] مهیا می‌کند. از این روست که عارف در مقام سرّ، روش بیان اسرار را به زبان [[تمثیل]]، استعاره و [[رمز]] قرار می‌دهد؛ هرچند که باید گفت شطح و شطحیات برخاسته از [[رعونت نفس]] سالک و ناشی از نقصان [[سلوک]] اوست؛ و نمی‌توان و نباید آن را ابزار بروز اسرار به شمار آورد.

البته برای رسیدن به مقام و [[منزل]] سرّ سالک باید موانع رازدانی را از سر راه بردارد که شامل اموری چون [[دوستی دنیا]] به‌عنوان حضور غیر در [[خانه]] [[الوهیت]]، نام، نان و نشان، سبب‌بینی به‌جای دیدن مسبب‌الاسباب، [[عقل‌گرایی]] و [[خیال‌پردازی]]، [[حجاب]] [[انانیت]] و [[منیت]]، انواع حجب ظلمانی و [[نورانی]] و مانند آنها است.
کسی که در [[منزل]] [[عشق]] قرار گیرد چنان سرشار از [[محبت]] محبوب است که دیگر خودی نمی‌ماند و هر چه هست [[خدا]] است. این‌گونه است که [[حق]] بر او تجلی کرده و همه وجودش به حق و [[حقیقت]] نورانی می‌شود و [[مظهر]] [[شاهد]] و مشهود در [[مقام]] {{متن قرآن|عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدً}} می‌نشیند<ref>سوره مائده، آیه ۱۱۷؛ سوره نساء، آیه ۳۳؛ سوره فصلت، آیه ۵۳.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۴۶۷.</ref>

==کتمان سرّ و اسرار مگو==
کتمان سرّ از شرایط بسیار مهم [[سیر و سلوک]] است<ref>سوره احزاب، آیه ۳۳؛ سوره محمد، آیه ۳۰.</ref> و بزرگان [[طریقت]] [[شریعت]] به‌سوی حقیقت در این شرط اهتمام بسیار نمودند و به شاگردان خود سفارش‌های مهم نموده و توصیه را به حد [[مبالغه]] رسانیده‌اند؛ حال خواه در عمل و [[اوراد]] و [[اذکار]] باشد و خواه در [[واردات]] و [[مکاشفات]] و حالات. ایشان حتی در مواردی که [[تقیه]] غیرممکن و افشاء سرّ نزدیک می‌گردد، توریه را از لوازم شمرده‌اند. از نظر آنان اگر کتمان سرّ مستلزم ترک عمل و [[ورد]] است، باید دست از عمل بردارد؛ چراکه گفته شده است: {{متن حدیث|اسْتَعِينُوا عَلَى الْحَوَائِجِ بِالْكِتْمَانِ}}<ref>بحارالانوار، ج۷۴، ص۱۶۶.</ref>؛ «برای رسیدن به حاجت‌های خویش از [[کتمان]] استعانت‌جویید»؛ زیرا در اثر تقیه و کتمان سرّ [[مصائب]] و [[شدائد]] به مقدار قابل توجهی پایین می‌آید؛ و برعکس، با ترک تقیه و [[افشای اسرار]] [[فتنه‌ها]] و [[بلایا]] و مصائب بسیاری بر [[سالک]] روی‌آور می‌شود. اصولاً اموری موجب می‌شود تا [[انسان]] ناتمام به تمامیت برسد و همه [[کمالات]] را [[درک]] کند و بدان برسد.

[[عارف]] کامل مرحوم شیخ [[محمد بهاری]] می‌فرماید: «سالک باید کتوم الاسرار باشد، سرّ خود را پنهان دارد و مراد از سرّ آن مطلبی است که طائفه‌ای آن را ندانند، که اگر به آنها [[القا]] کنی یا [[لغو]] باشد یا باعث [[فساد عقیده]] آنها گردد ولو بالمآل و این به‌حسب اشخاص و بلاد متفاوت است»<ref>تذکری المتقین، ص۱۱۹.</ref>.
استاد در لب اللباب نوشته‌اند: «کتمان سرّ از شرایط بسیار مهم [[سلوک]] است و بزرگان طریق در این شرط اهتمام بسیار نمودند و به شاگردان خود سفارش‌های مهم نموده و توصیه را به حد [[مبالغه]] رسانیده‌اند، خواه در عمل و [[اوراد]] و [[اذکار]] باشد و خواه در [[واردات]] و [[مکاشفات]] و حالات، حتی در مواردی که [[تقیه]] غیرممکن و افشاء سرّ نزدیک می‌گردد، توریه را از لوازم و [[دستورات]] شمرده‌اند و حتی آن‌که اگر [[کتمان سرّ]] مستلزم ترک عمل و [[ورد]] است، باید دست از عمل برداشت: {{متن حدیث|اسْتَعِينُوا عَلَى الْحَوَائِجِ بِالْكِتْمَانِ}}. در اثر تقیه و کتمان سرّ، [[مصائب]] و [[شدائد]] به مقدار قابل‌توجهی پایین می‌آید و ترک تقیه موجب کثرت [[فتن]] و [[بلایا]] و مصائبی است که بر [[سالک]] روی می‌آورد»<ref>لب اللباب، ص۱۳۱.</ref>.

[[روایات]] بسیاری به حد [[تواتر]] بر تقیه در امور [[دین]] تأکید شده است و حتی در برخی از آنها آمده است که تارک تقیه [[ایمان]] ندارد و [[شیعه]] نیست<ref>وسائل الشیعة، ج۱۶، ص۲۱۱ و ۲۱۲.</ref>.
از این عبارات چند مطلب برداشت می‌شود: ۱. موارد کتمان سرّ عبارتند از: اوراد، اذکار، واردات، مکاشفات و حالات؛ ۲. نسبت به موارد کتمان سرّ، تقیه مجاز است، اگرچه به توریه یا ترک عمل منجر گردد؛ ۳. از نظر روایات، در راه رسیدن به مقاصد، [[کتمان]] کمک می‌کند، پس برای غیر سالک بلکه غیرمسلمان هم کتمان چاره‌ساز است و به همین دلیل مشهور است که {{عربی|اُسْتُرْ ذَهَبَكَ وَ ذِهابَكَ وَ مَذْهَبَكَ}}؛ «[[پول]] و آمد و شد و [[آیین]] خود را بپوشان»؛ ۴. با کتمان، مصائب و بلایا به مقدار زیادی کاهش پیدا می‌کند. تقیه در [[مذهب شیعه]] برای همه [[مؤمنان]] بسیار مورد تأکید است و نسبت به [[معارف]] بلند [[عرفانی]] و سلوکی هم برای آنان که [[اهل]] آن هستند، مورد [[تأیید]] و تأکید است؛ زیرا [[انسان‌ها]] در یک سطح [[فهم]] و [[ادراک]] نیستند و همین تعدد [[استعداد]] موجب می‌شود تا هر سخنی به هر کسی گفته نشود؛ هرچند «جز راست نباید گفت ولی هر راست نشاید گفت». [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|إِنَّا مَعَاشِرَ الْأَنْبِيَاءِ أُمِرْنَا أَنْ نُكَلِّمَ النَّاسَ عَلَى قَدْرِ عُقُولِهِمْ}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۰.</ref>؛ «ما گروه [[پیامبران]] مأموریم با [[مردم]] به‌اندازه عقلشان سخن بگوییم». [[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید: {{متن حدیث|النَّاسُ مَعَادِنُ كَمَعَادِنِ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ؛ فَمَنْ كَانَ لَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَصْلٌ فَلَهُ فِي الْإِسْلَامِ أَصْلٌ}}<ref>الکافی، ج۸، ص۱۷۷، حدیث ۱۹۷.</ref>؛ «مردم معدن‌هایی چون معدن‌های طلا و [[نقره]] هستند. پس هر که در [[جاهلیت]] اصالت داشته است در [[اسلام]] نیز اصیل و ریشه‌دار است». از آنجا که همه مردم در یک سطح نیستند نمی‌توان از یک روش [[تبلیغی]] و بیانی استفاده کرد، بلکه لازم است تا با توجه به سطوح ادراکی و [[فهم]] [[مخاطبان]] با آنان سخن گفت. بر همین اساس [[خداوند]] به پیامبرش می‌فرماید: {{متن قرآن|ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«(مردم را) به راه پروردگارت با حکمت و پند نیکو فرا خوان و با آنان با روشی که بهتر باشد چالش ورز!» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref>.

بنابراین، نمی‌توان هر چیزی را به هر کسی گفت؛ زیرا [[توانایی]] برداشتن و حمل بار سنگین [[حقیقت]] را ندارند؛ چنان‌که [[قرآن]] با همه آسانی و سهل بودن، قول [[ثقلین]] و [[معارف]] سنگینی دارد<ref>سوره مزمل، آیه ۵.</ref> که توان هر کسی نیست آن را بردارد. امیرالمؤمنین علی{{ع}} با اشاره به سینه خود که خزینه [[اسرار الهی]] است، می‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ هَاهُنَا لَعِلْماً جَمّاً وَ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ لَوْ أَصَبْتُ لَهُ حَمَلَةً}}<ref>نهج‌البلاغه، حکمت ۱۴۷.</ref>؛ «[[آه]]، در این سینه من [[دانش]] انبوه و فراوانی است، اگر حاملانی می‌یافتم».
[[امام سجاد]]{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث|إِنِّي لَأَكْتُمُ مِنْ عِلْمِي جَواهِرَهُ كَيْ لا يَرى الْحَقَّ ذُو جَهْلٍ فَيَفْتِنَنا وَ قَدْ تَقَدَّمَني فِيهِ أَبُو حَسَنٍ إِلَى الْحُسَيْنِ وَ أَوْصى قَبْلَهُ الْحَسَنا وَ رُبَّ جَوْهَرِ عِلْمٍ لَوْ أُبُوحُ بِهِ لَقِيلَ لِي أَنْتَ مِمَّنْ يَعْبُدُ الْوَثَنا وَ لَاسْتُحِلَّ رِجالٌ صالِحُونَ دَمِي يَرَوْنَ أَقْبَحَ ما يَأْتُونَهُ حَسَنًا}}<ref>روح مجرد، ص۳۷۶ و ۳۷۷؛ شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی‌الحدید، ج۱۱، ص۱۸۱.</ref>؛ «من گوهرهای دانشم را پنهان می‌سازم که مبادا [[نادانی]] [[واقعیت]] آن را نیابد و به [[گمراهی]] بیفتد؛ پیش از من [[ابوالحسن علی]] و حسن و حسین به سفارش پدر چنین کردند، آری، چه گوهر [[علمی]] در سینه دارم که اگر افشا کنم می‌گویند [[بت‌پرستی]] و [[مردمان]] [[پارسایی]] خونم را [[مباح]] می‌دارند و این کار را که بسیار [[زشت]] است، [[زیبا]] می‌بینند».

[[امام صادق]]{{ع}} در پاسخ کسانی که گفته بودند مطالبی را به [[ذریح]] فرموده‌ای که به ما اظهار نکردی، فرمود: {{متن حدیث|وَ مَنْ يَحْتَمِلُ مِثْلَ مَا يَحْتَمِلُ ذَرِيحٌ}}<ref>بحارالانوار، ج۲۴، ص۳۶۰.</ref>؛ «کدام‌یک از شما [[تحمل]] [[ذریح محاربی]] را دارد».
[[امام باقر]]{{ع}} به [[جابر بن یزید جعفی]] که هفتاد هزار [[حدیث]] را یاد داشت فرمود: اگر یکی از آنها را افشا کنی، [[لعنت خدا]] و [[ملائکه]] و [[خلق]] بر تو باد<ref>اختیار معرفة الرجال، ص۱۲۸.</ref>؛ چراکه به فرموده امام باقر{{ع}} هر کسی نمی‌تواند حامل [[اسرار]] باشد. ایشان می‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ حَدِيثَ آلِ مُحَمَّدٍ صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لَا يُؤْمِنُ بِهِ إِلَّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أَوْ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ أَوْ عَبْدٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ فَمَا وَرَدَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَدِيثِ آلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} فَلَانَتْ لَهُ قُلُوبُكُمْ وَ عَرَفْتُمُوهُ فَاقْبَلُوهُ وَ مَا اشْمَأَزَّتْ مِنْهُ قُلُوبُكُمْ وَ أَنْكَرْتُمُوهُ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلَى الْعَالِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنَّمَا الْهَالِكُ أَنْ يُحَدِّثَ أَحَدُكُمْ بِشَيْ‏ءٍ مِنْهُ لَا يَحْتَمِلُهُ فَيَقُولَ وَ اللَّهِ مَا كَانَ هَذَا وَ اللَّهِ مَا كَانَ هَذَا وَ الْإِنْكَارُ هُوَ الْكُفْرُ}}<ref>اصول کافی، ج۱، کتاب الحجه.</ref>؛ «[[رسول خدا]]{{صل}} فرموده: به‌راستی حدیث [[آل محمد]] صعب است و مستصعب بدان [[ایمان]] نیاورد جز فرشته‌های [[مقرب]] یا [[پیغمبری]] [[مرسل]] یا بنده‌ای که [[خدا]] دلش را به ایمان آزموده. آنچه از حدیث آل محمد{{صل}} به شما رسید و دل‌نشین شما گردید و آن را فهمیدید آن را پذیرا شوید، آنچه را [[دل]] شما نگرفت و آن را نفهمیدید آن را به خدا و رسولش و به عالم از آل محمد{{صل}} برگردانید، [[هلاکت]] در اینجا است که برای یکی از شما آنچه را تحمل ندارد و نمی‌تواند بفهمد باز گویند و او بگوید به خدا این نمی‌شود، به خدا این نمی‌شود، [[انکار]] همان [[کفر]] است».

در [[آموزه‌های اسلامی]] [[کتمان اسرار]] به‌ویژه اسراری منع شده است که هر کسی نمی‌تواند آن را [[تحمل]] کند؛ زیرا فاقد [[شرح صدر]] کاملی است. در [[حدیثی]] مرفوع از [[معصوم]]{{ع}} نقل شده که ایشان فرمود: {{متن حدیث|مَنْ عَشِقَ فَعَفَّ وَ كَتَمَ وَ مَاتَ مَاتَ شَهيدًا}}<ref>شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی‌الحدید، ج۲۰، ص۲۳۴.</ref>؛ «هرکس [[عاشق]] شود و [[عفت]] بورزد و پنهان سازد و بمیرد، [[شهید]] مرده است».
همچنین در [[روایت]] مشهور [[ابوبصیر]] از [[امام صادق]]{{ع}} که [[شیخ صدوق]] در [[توحید]] نقل کرده است، ابوبصیر پرسید: آیا [[مؤمنان]] [[روز قیامت]] [[خدا]] را می‌بینند، [[امام]] پاسخ داد: بله می‌بینند و قبلاً دیده‌اند. پرسید: کی؟ امام فرمود: در [[روز]] الست. آن‌گاه حضرت اندکی ساکت شد و سپس فرمود: مؤمنان خدا را در [[دنیا]] هم می‌بینند. آیا تو الان او را نمی‌بینی؟ ابوبصیر گفت: فدایت شوم این [[حدیث]] را از شما برای دیگران بازگویم، فرمودند: اگر بگویی و [[نادانی]] [[انکار]] کند و بپندارد این [[کفر]] است، چه می‌شود. دیدار [[قلبی]] مانند دیدن با چشم نیست<ref>توحید، صدوق، ص۱۱۷، باب رؤیت.</ref>.
شاید سرّ [[استحباب]] [[خواندن نمازهای نافله]] و به‌خصوص [[نافله شب]] در [[خانه]] همین تأکید بر [[کتمان]] باشد. [[افشای اسرار]] [[مکاشفات]] و مشاهدات گاه موجب می‌شود که شخص متهم به [[کفرگویی]] و [[کفرگرایی]] شده [[و]] از سوی کسانی که در سطوح پایین ادراکی و [[ایمانی]] هستند، [[تکفیر]] شوند؛ چنان‌که در روایت در راستای [[لزوم]] [[تقیه]] حتی میان [[برادران ایمانی]] به سبب سطوح ادراکی گوناگون و صعب و سخت بودن [[احادیث]] [[امامان معصوم]]{{عم}} به نقل از امام صادق{{ع}} آمده است که ایشان فرمود: {{متن حدیث|لَوْ عَلِمَ أَبُو ذَرٍّ مَا فِي قَلْبِ سَلْمَانَ لَقَتَلَهُ}}<ref>کافی، ج۱، ص۴۰۱؛ بصائر الدرجات، الصفار، ص۴۵.</ref>؛ «اگر [[ابوذر]] می‌دانست در [[دل]] سلمان چه می‌گذرد، او را می‌کشت». البته در برخی از [[روایات]] است: {{متن حدیث|لَكَفَرَهُ}}؛ یعنی او را تکفیر می‌کرد.
از همین رو، باید یا [[کتمان اسرار]] کرد یا آن را به زبان کنایات و استعارات و تمثیلات بیان کرد تا کسانی که شایسته‌اند به آن دسترسی داشته باشند. پس منظور [[کتمان حق]] نیست که خود گناهی بزرگ است<ref>سوه بقره، آیه ۱۷۴، ۱۵۹ و ۱۴۶ و آیات دیگر.</ref>، بلکه مراد کتمان حق از نااهل و اغیار و نامحرمان است.

باید توجه داشت که گاه ذکر حالات برای شنونده مایه [[ترغیب]] است و برای گوینده مایه تخریب؛ چنان‌که خدا از [[تزکیه نفس]] در قالب قولی و بیانی که نوعی [[خودستایی]] است [[نهی]] فرموده است: {{متن قرآن|فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ}}<ref>«پس خود را به پاکی نستأیید» سوره نجم، آیه ۳۲.</ref>.
پس [[سالک]] در [[مقام]] سرّ و [[کشف اسرار]] و [[شهود]] آن [[حق]] ندارد برای [[اصلاح]] دیگری خود را تخریب کند. چنان‌که [[امیرمؤمنان]]{{ع}} به [[اهل کوفه]] فرمود: «من می‌دانم چه شما را اصلاح می‌کند، ولی من برای اصلاح شما خود را تخریب نمی‌کنم»<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۶۹.</ref>.
البته با آغاز [[سلوک]] و پیدایش [[حالات روحی]]، [[رفتار]] خارجی سالک دگرگون می‌شود و این خود نوعی ازدست‌دادن [[کتمان]] است؛ ولی چون امری [[طبیعی]] برای سالک و غیر سالک است ناقض کتمان اختیاری نیست؛ آنچه در این میان می‌افتد یک افشای غیراختیاری و قهری است. پس این مقدار از رفع کتمان ناگزیر است و چاره‌ای از او نیست. البته برای [[کتمان سر]] نمی‌بایست شیوه [[ملامتیه]] را در پیش گرفت؛ چراکه ریای معکوس مورد امضای [[عقل]] و نقل نیست. همچنین کتمان چون [[تقیه]] درجات و مراتبی دارد. اما آنچه مسلم است گفتن [[اسرار]] به [[اهل]] آن است، نه کتمان مطلق حق.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۴۷۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM011028.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|'''عرفان در قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:سر]]

سر در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها