سوره انسان در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۸ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۴

2024-08-08T06:54:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۴
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	[[مفسران]] برای [[اثبات]] مدنی بودن [[سوره انسان]] افزون بر روایات، به شواهد و قراین دیگری نیز استناد جسته‌اند. [[علامه‌ طباطبایی]] از [[سیاق آیات]] آن به ویژه از [[آیات]] {{متن قرآن\|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ}}<ref>سوره انسان، آیه ۷.</ref> و {{متن قرآن\|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ}}<ref>سوره انسان، آیه ۸.</ref> استفاده کرده است که این آیات از داستانی [[واقعی]] خبر می‌دهد و از بودن «[[اسیر]]» در میان کسانی که به دست آن [[ابرار]] [[اطعام]] شده‌اند نتیجه می‌گیرد که این آیات [[مدنی]] است؛ زیرا [[مسلمانان]] در [[مکه]] اسیری در [[اختیار]] نداشته‌اند<ref>المیزان، ج ۲، ص۱۳۵.</ref>.		[[مفسران]] برای [[اثبات]] مدنی بودن [[سوره انسان]] افزون بر روایات، به شواهد و قراین دیگری نیز استناد جسته‌اند. [[علامه‌ طباطبایی]] از [[سیاق آیات]] آن به ویژه از [[آیات]] {{متن قرآن\|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ}}<ref>سوره انسان، آیه ۷.</ref> و {{متن قرآن\|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ}}<ref>سوره انسان، آیه ۸.</ref> استفاده کرده است که این آیات از داستانی [[واقعی]] خبر می‌دهد و از بودن «[[اسیر]]» در میان کسانی که به دست آن [[ابرار]] [[اطعام]] شده‌اند نتیجه می‌گیرد که این آیات [[مدنی]] است؛ زیرا [[مسلمانان]] در [[مکه]] اسیری در [[اختیار]] نداشته‌اند<ref>المیزان، ج ۲، ص۱۳۵.</ref>.

	برخی از [[مفسران اهل سنت]] با استناد به سیاق آیات، مکّی بودن [[سوره]] را ترجیح داده‌اند. آنان در تبیین این [[سیاق]] گفته‌اند: این سوره از یک سو به تفصیل [[نعمت‌های بهشتی]] را به تصویر کشیده و عذاب‌های غلیظ [[قیامت]] را شرح می‌دهد و [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را به [[شکیبایی]] در برابر [[حکم]] [[پروردگار]] خود فرا می‌خواند و او را از [[اطاعت]] هر [[گناهکار]] و کفوری باز می‌دارد و از او می‌خواهد تا [[ثابت‌ قدم]] بوده و با [[مشرکان]] [[مداهنه]] و [[سازش]] نکند. از سوی دیگر این‌گونه [[دستورات]] در مکه به هنگام دشواری‌ها و آزارهای مشرکان نازل می‌شده؛ نظیر اوامری که در [[سوره قلم]]، [[سوره مزمل]] و [[سوره مدثر]] نازل شده است<ref>فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>؛ لکن استفاده مکّی بودن سوره از این سیاق بعید است؛ زیرا تفصیل [[نعمت‌ها]] و عذاب‌های شدید، ویژه سوره‌های مکی نیست؛ از جمله [[سوره الرحمن]] و [[سوره حج]] با اینکه مدنی است در هر دو نعمت‌های بهشتی و عذاب‌های غلیظ [[دوزخ]] به تفصیل آمده است و بخش دوم سوره {{متن قرآن\|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنزِيلا فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلا وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلا طَوِيلا إِنَّ هَؤُلاء يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءهُمْ يَوْمًا ثَقِيلا نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلا إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلا وَمَا تَشَاؤُونَ إِلاَّ أَن يَشَاء اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا يُدْخِلُ مَن يَشَاء فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا }}<ref>«به راستی ما این قرآن را بر تو خرده خرده فرو فرستاده‌ایم. پس برای فرمان پروردگارت شکیبا باش و از هیچ گناهکار یا ناسپاس آنان فرمان نبر. و نام پروردگارت را پگاه و دیرگاه عصر یاد کن! و پاسی از شب را برای او سجده بگزار و او را در بلندای شب به پاکی بستای. بی‌گمان اینان این جهان شتابان را دوست دارند و روزی سنگین را که در پیش روی خویش دارند وا می‌نهند. ما آنان را آفریدیم و آفرینش آنان را استوار کردیم و هرگاه بخواهیم همانندهایشان را به جای آنان می‌آوریم. بی‌گمان این یک پند است پس هر که خواهد، راهی به سوی پروردگارش در پیش گیرد. و جز آنچه خواست خداوند است، مخواهید که خداوند دانایی فرزانه است. هر که را بخواهد در بخشایش خویش درمی‌آورد و برای ستمگران عذابی دردناک آماده کرده است» سوره انسان، آیه ۲۳-۳۱.</ref> که در آن [[فرمان]] [[بردباری]] و خودداری از [[پیروی]] «آثم» و «کفور» و سازش با آنان و امر به [[پایداری]] آمده است خود سیاقی مستقل دارد و احتمال مکی بودن آن بخش می‌رود و بر فرض پذیرش [[نزول]] یکباره این سوره، باز امر به [[صبر]] به سوره‌های مکی اختصاص ندارد، چنان‌که همین‌گونه دستورات در [[سوره کهف]] که آن را مدنی برشمرده‌اند نیز آمده است. از سوی دیگر [[رنج]] و آزاری که [[رسول خدا]] {{صل}} در [[مدینه]] از [[منافقان]] و [[بیماردلان]] دید کمتر از [[اذیت مشرکان]] [[مکه]] نبود<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۱۳۵ ـ ۱۳۶.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم]] ~~ج۴،~~ ص ~~501~~-~~503~~.</ref>		برخی از [[مفسران اهل سنت]] با استناد به سیاق آیات، مکّی بودن [[سوره]] را ترجیح داده‌اند. آنان در تبیین این [[سیاق]] گفته‌اند: این سوره از یک سو به تفصیل [[نعمت‌های بهشتی]] را به تصویر کشیده و عذاب‌های غلیظ [[قیامت]] را شرح می‌دهد و [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را به [[شکیبایی]] در برابر [[حکم]] [[پروردگار]] خود فرا می‌خواند و او را از [[اطاعت]] هر [[گناهکار]] و کفوری باز می‌دارد و از او می‌خواهد تا [[ثابت‌ قدم]] بوده و با [[مشرکان]] [[مداهنه]] و [[سازش]] نکند. از سوی دیگر این‌گونه [[دستورات]] در مکه به هنگام دشواری‌ها و آزارهای مشرکان نازل می‌شده؛ نظیر اوامری که در [[سوره قلم]]، [[سوره مزمل]] و [[سوره مدثر]] نازل شده است<ref>فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>؛ لکن استفاده مکّی بودن سوره از این سیاق بعید است؛ زیرا تفصیل [[نعمت‌ها]] و عذاب‌های شدید، ویژه سوره‌های مکی نیست؛ از جمله [[سوره الرحمن]] و [[سوره حج]] با اینکه مدنی است در هر دو نعمت‌های بهشتی و عذاب‌های غلیظ [[دوزخ]] به تفصیل آمده است و بخش دوم سوره {{متن قرآن\|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنزِيلا فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلا وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلا طَوِيلا إِنَّ هَؤُلاء يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءهُمْ يَوْمًا ثَقِيلا نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلا إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلا وَمَا تَشَاؤُونَ إِلاَّ أَن يَشَاء اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا يُدْخِلُ مَن يَشَاء فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا }}<ref>«به راستی ما این قرآن را بر تو خرده خرده فرو فرستاده‌ایم. پس برای فرمان پروردگارت شکیبا باش و از هیچ گناهکار یا ناسپاس آنان فرمان نبر. و نام پروردگارت را پگاه و دیرگاه عصر یاد کن! و پاسی از شب را برای او سجده بگزار و او را در بلندای شب به پاکی بستای. بی‌گمان اینان این جهان شتابان را دوست دارند و روزی سنگین را که در پیش روی خویش دارند وا می‌نهند. ما آنان را آفریدیم و آفرینش آنان را استوار کردیم و هرگاه بخواهیم همانندهایشان را به جای آنان می‌آوریم. بی‌گمان این یک پند است پس هر که خواهد، راهی به سوی پروردگارش در پیش گیرد. و جز آنچه خواست خداوند است، مخواهید که خداوند دانایی فرزانه است. هر که را بخواهد در بخشایش خویش درمی‌آورد و برای ستمگران عذابی دردناک آماده کرده است» سوره انسان، آیه ۲۳-۳۱.</ref> که در آن [[فرمان]] [[بردباری]] و خودداری از [[پیروی]] «آثم» و «کفور» و سازش با آنان و امر به [[پایداری]] آمده است خود سیاقی مستقل دارد و احتمال مکی بودن آن بخش می‌رود و بر فرض پذیرش [[نزول]] یکباره این سوره، باز امر به [[صبر]] به سوره‌های مکی اختصاص ندارد، چنان‌که همین‌گونه دستورات در [[سوره کهف]] که آن را مدنی برشمرده‌اند نیز آمده است. از سوی دیگر [[رنج]] و آزاری که [[رسول خدا]] {{صل}} در [[مدینه]] از [[منافقان]] و [[بیماردلان]] دید کمتر از [[اذیت مشرکان]] [[مکه]] نبود<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۱۳۵ ـ ۱۳۶.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]، ص ۵۰۱-۵۰۳.</ref>

	== ساختار سوره ==		== ساختار سوره ==

Bahmani: /* فضیلت سوره */

2024-08-08T06:52:57Z

فضیلت سوره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۲
خط ۸۰:		خط ۸۰:

	== [[فضیلت]] [[سوره]] ==		== [[فضیلت]] [[سوره]] ==
	درباره [[فضیلت]] [[قرائت]] [[سوره انسان]] و [[خواص]] آن روایاتی رسیده است<ref>الصافی، ج ۵، ص۲۶۶؛ مستدرک الوسائل، ج ۴، ص۲۱۰؛ البصائر، ج ۵۱، ص۵.</ref>. براساس روایتی از [[~~امام‌~~ باقر]] {{ع}} هرکس [[سوره هل اتی]] را در هر بامداد [[پنجشنبه]] بخواند [[خداوند]] حوریانی فراوان به همسری او درمی‌آورد و با [[پیامبر]] {{صل}} [[محشور]] می‌شود<ref>ثواب‌الاعمال، ص۲۶۰؛ مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۴۰۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی [[تلاوت]] این [[سوره]] موجب تقویت نفس می‌شود<ref>البصائر، ج ۵۱، ص۴.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم]] ~~ج۴،~~ ص ~~505~~.</ref>		درباره [[فضیلت]] [[قرائت]] [[سوره انسان]] و [[خواص]] آن روایاتی رسیده است<ref>الصافی، ج ۵، ص۲۶۶؛ مستدرک الوسائل، ج ۴، ص۲۱۰؛ البصائر، ج ۵۱، ص۵.</ref>. براساس روایتی از [[امام باقر]] {{ع}} هرکس [[سوره هل اتی]] را در هر بامداد پنجشنبه بخواند [[خداوند]] حوریانی فراوان به همسری او درمی‌آورد و با [[پیامبر]] {{صل}} [[محشور]] می‌شود<ref>ثواب‌الاعمال، ص۲۶۰؛ مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۴۰۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی [[تلاوت]] این [[سوره]] موجب تقویت نفس می‌شود<ref>البصائر، ج ۵۱، ص۴.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]، ص ۵۰۵.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* مقدمه */

2024-08-08T06:51:55Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	[[سوره انسان]] نود و ششمین یا نود و هشتمین [[سوره]] در ترتیب نزول است که پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شده است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸ ـ ۱۹.</ref> و درباره [[خلقت]]، [[رفتار]]، ثواب و عقاب [[انسان]] است. این سوره دارای ۳۱ [[آیه]] و ۲۴۰ کلمه است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. وجه تسمیه این سوره به [[انسان]] برای آن است که کلمه انسان در [[آیات]] {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن\|إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«ما انسان را از نطفه‌ای برآمیخته آفریدیم، او را می‌آزماییم از این رو شنوا و بینایش گردانیده‌ایم» سوره انسان، آیه ۲.</ref> آمده است و همچنین محتوای سوره درباره انسان است. نام دیگر این سوره {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى}} است چون با همین کلمه آغاز شده است. نام دیگر این سوره «دهر» است چون این کلمه در [[آیه]] اول آمده است. و چون بیشتر [[آیات]] آن به بیان وصف [[ابرار]] اختصاص یافته به آن سوره «ابرار» نیز گفته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۰۸؛ التبیان، ج۱۰، ص۲۰۴.</ref>. برخی «امشاج» را نیز از نام‌های این سوره دانسته‌اند که ظاهرا برگرفته از واژه «امشاج» در آیه دوم آن است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۹، ص۳۶۹.</ref>.		[[سوره انسان]] نود و ششمین یا نود و هشتمین [[سوره]] در ترتیب نزول است که پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شده است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸ ـ ۱۹.</ref> و درباره [[خلقت]]، [[رفتار]]، ثواب و عقاب [[انسان]] است. این سوره دارای ۳۱ [[آیه]] و ۲۴۰ کلمه است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. وجه تسمیه این سوره به [[انسان]] برای آن است که کلمه انسان در [[آیات]] {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن\|إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«ما انسان را از نطفه‌ای برآمیخته آفریدیم، او را می‌آزماییم از این رو شنوا و بینایش گردانیده‌ایم» سوره انسان، آیه ۲.</ref> آمده است و همچنین محتوای سوره درباره انسان است. نام دیگر این سوره {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى}} است چون با همین کلمه آغاز شده است. نام دیگر این سوره «دهر» است چون این کلمه در [[آیه]] اول آمده است. و چون بیشتر [[آیات]] آن به بیان وصف [[ابرار]] اختصاص یافته به آن سوره «ابرار» نیز گفته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۰۸؛ التبیان، ج۱۰، ص۲۰۴.</ref>. برخی «امشاج» را نیز از نام‌های این سوره دانسته‌اند که ظاهرا برگرفته از واژه «امشاج» در آیه دوم آن است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۹، ص۳۶۹.</ref>.

	درباره پیوند این سوره با سوره پیشین گفته‌اند: [[خداوند]] [[سوره قیامت]] را با [[آفرینش انسان]] از نطفه به پایان برده و این سوره را نیز با [[خلقت انسان]] آغاز کرده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ اسرار ترتیب القرآن، ص۱۴۹.</ref>. فواصل آیات این سوره به «الف» است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. [[مدنی]] یا مکّی بودن این سوره با [[عنایت]] به [[شأن]] نزولی که برای آن گفته‌اند از اهمیتی فوق العاده برخوردار شده و بحث‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است<ref>اسباب النزول، ص۳۸۴؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷.</ref>. [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل سنت]] با ارائه شواهدی، مدنی بودن همه سوره یا دست‌کم ۲۲ آیه ابتدای آن را ثابت کرده‌اند<ref>زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۹، ص۷۷؛ تفسیر ثعالبی، ج ۳، ص۴۱۹.</ref>. برخی از اهل سنت نیز همه سوره را مکی دانسته‌اند<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۱۹؛ فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم]] ~~ج۴،~~ ص ~~500~~-~~501؛~~ [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۹۲ ـ ۶۹۴.</ref>		درباره پیوند این سوره با سوره پیشین گفته‌اند: [[خداوند]] [[سوره قیامت]] را با [[آفرینش انسان]] از نطفه به پایان برده و این سوره را نیز با [[خلقت انسان]] آغاز کرده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ اسرار ترتیب القرآن، ص۱۴۹.</ref>. فواصل آیات این سوره به «الف» است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. مدنی یا مکّی بودن این سوره با عنایت به [[شأن]] نزولی که برای آن گفته‌اند از اهمیتی فوق العاده برخوردار شده و بحث‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است<ref>اسباب النزول، ص۳۸۴؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷.</ref>. [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل سنت]] با ارائه شواهدی، مدنی بودن همه سوره یا دست‌کم ۲۲ آیه ابتدای آن را ثابت کرده‌اند<ref>زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۹، ص۷۷؛ تفسیر ثعالبی، ج ۳، ص۴۱۹.</ref>. برخی از اهل سنت نیز همه سوره را مکی دانسته‌اند<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۱۹؛ فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]، ص ۵۰۰-۵۰۱؛ [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۹۲ ـ ۶۹۴.</ref>

	== [[شأن نزول]] ==		== [[شأن نزول]] ==

Jaafari: /* منابع */

2024-05-01T04:54:37Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۴
خط ۸۴:		خط ۸۴:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~1100409~~.jpg\|22px]] [[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴''']]		# [[پرونده:000055.jpg\|22px]] [[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴''']]
	# [[پرونده: 10524027.jpg\|22px]] [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده: 10524027.jpg\|22px]] [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Msadeq در ‏۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۱۶

2024-01-17T07:16:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۶
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	[[سوره انسان]] نود و ششمین یا نود و هشتمین [[سوره]] در ترتیب نزول است که پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شده است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸ ـ ۱۹.</ref> و درباره [[خلقت]]، [[رفتار]]، ثواب و عقاب [[انسان]] است. این سوره دارای ۳۱ [[آیه]] و ۲۴۰ کلمه است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. وجه تسمیه این سوره به [[انسان]] برای آن است که کلمه انسان در [[آیات]] {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن\|إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«ما انسان را از نطفه‌ای برآمیخته آفریدیم، او را می‌آزماییم از این رو شنوا و بینایش گردانیده‌ایم» سوره انسان، آیه ۲.</ref> آمده است و همچنین محتوای سوره درباره انسان است. نام دیگر این سوره {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى}} است چون با همین کلمه آغاز شده است. نام دیگر این سوره «دهر» است چون این کلمه در [[آیه]] اول آمده است. و چون بیشتر [[آیات]] آن به بیان وصف [[ابرار]] اختصاص یافته به آن سوره «ابرار» نیز گفته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۰۸؛ التبیان، ج۱۰، ص۲۰۴.</ref>. برخی «امشاج» را نیز از نام‌های این سوره دانسته‌اند که ظاهرا برگرفته از واژه «امشاج» در آیه دوم آن است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۹، ص۳۶۹.</ref>.		[[سوره انسان]] نود و ششمین یا نود و هشتمین [[سوره]] در ترتیب نزول است که پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شده است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸ ـ ۱۹.</ref> و درباره [[خلقت]]، [[رفتار]]، ثواب و عقاب [[انسان]] است. این سوره دارای ۳۱ [[آیه]] و ۲۴۰ کلمه است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. وجه تسمیه این سوره به [[انسان]] برای آن است که کلمه انسان در [[آیات]] {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن\|إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«ما انسان را از نطفه‌ای برآمیخته آفریدیم، او را می‌آزماییم از این رو شنوا و بینایش گردانیده‌ایم» سوره انسان، آیه ۲.</ref> آمده است و همچنین محتوای سوره درباره انسان است. نام دیگر این سوره {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى}} است چون با همین کلمه آغاز شده است. نام دیگر این سوره «دهر» است چون این کلمه در [[آیه]] اول آمده است. و چون بیشتر [[آیات]] آن به بیان وصف [[ابرار]] اختصاص یافته به آن سوره «ابرار» نیز گفته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۰۸؛ التبیان، ج۱۰، ص۲۰۴.</ref>. برخی «امشاج» را نیز از نام‌های این سوره دانسته‌اند که ظاهرا برگرفته از واژه «امشاج» در آیه دوم آن است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۹، ص۳۶۹.</ref>.

	درباره پیوند این سوره با سوره پیشین گفته‌اند: [[خداوند]] [[سوره قیامت]] را با [[آفرینش انسان]] از نطفه به پایان برده و این سوره را نیز با [[خلقت انسان]] آغاز کرده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ اسرار ترتیب القرآن، ص۱۴۹.</ref>. فواصل آیات این سوره به «الف» است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. [[مدنی]] یا مکّی بودن این سوره با [[عنایت]] به [[شأن]] نزولی که برای آن گفته‌اند از اهمیتی فوق العاده برخوردار شده و بحث‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است<ref>اسباب النزول، ص۳۸۴؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷.</ref>. [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل سنت]] با ارائه شواهدی، مدنی بودن همه سوره یا دست‌کم ۲۲ آیه ابتدای آن را ثابت کرده‌اند<ref>زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۹، ص۷۷؛ تفسیر ثعالبی، ج ۳، ص۴۱۹.</ref>. برخی از اهل سنت نیز همه سوره را مکی دانسته‌اند<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۱۹؛ فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]؛ [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۹۲ ـ ۶۹۴.</ref>		درباره پیوند این سوره با سوره پیشین گفته‌اند: [[خداوند]] [[سوره قیامت]] را با [[آفرینش انسان]] از نطفه به پایان برده و این سوره را نیز با [[خلقت انسان]] آغاز کرده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ اسرار ترتیب القرآن، ص۱۴۹.</ref>. فواصل آیات این سوره به «الف» است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. [[مدنی]] یا مکّی بودن این سوره با [[عنایت]] به [[شأن]] نزولی که برای آن گفته‌اند از اهمیتی فوق العاده برخوردار شده و بحث‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است<ref>اسباب النزول، ص۳۸۴؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷.</ref>. [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل سنت]] با ارائه شواهدی، مدنی بودن همه سوره یا دست‌کم ۲۲ آیه ابتدای آن را ثابت کرده‌اند<ref>زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۹، ص۷۷؛ تفسیر ثعالبی، ج ۳، ص۴۱۹.</ref>. برخی از اهل سنت نیز همه سوره را مکی دانسته‌اند<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۱۹؛ فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم]] ج۴، ص 500-501؛ [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۹۲ ـ ۶۹۴.</ref>

	== [[شأن نزول]] ==		== [[شأن نزول]] ==
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	[[مفسران]] برای [[اثبات]] مدنی بودن [[سوره انسان]] افزون بر روایات، به شواهد و قراین دیگری نیز استناد جسته‌اند. [[علامه‌ طباطبایی]] از [[سیاق آیات]] آن به ویژه از [[آیات]] {{متن قرآن\|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ}}<ref>سوره انسان، آیه ۷.</ref> و {{متن قرآن\|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ}}<ref>سوره انسان، آیه ۸.</ref> استفاده کرده است که این آیات از داستانی [[واقعی]] خبر می‌دهد و از بودن «[[اسیر]]» در میان کسانی که به دست آن [[ابرار]] [[اطعام]] شده‌اند نتیجه می‌گیرد که این آیات [[مدنی]] است؛ زیرا [[مسلمانان]] در [[مکه]] اسیری در [[اختیار]] نداشته‌اند<ref>المیزان، ج ۲، ص۱۳۵.</ref>.		[[مفسران]] برای [[اثبات]] مدنی بودن [[سوره انسان]] افزون بر روایات، به شواهد و قراین دیگری نیز استناد جسته‌اند. [[علامه‌ طباطبایی]] از [[سیاق آیات]] آن به ویژه از [[آیات]] {{متن قرآن\|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ}}<ref>سوره انسان، آیه ۷.</ref> و {{متن قرآن\|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ}}<ref>سوره انسان، آیه ۸.</ref> استفاده کرده است که این آیات از داستانی [[واقعی]] خبر می‌دهد و از بودن «[[اسیر]]» در میان کسانی که به دست آن [[ابرار]] [[اطعام]] شده‌اند نتیجه می‌گیرد که این آیات [[مدنی]] است؛ زیرا [[مسلمانان]] در [[مکه]] اسیری در [[اختیار]] نداشته‌اند<ref>المیزان، ج ۲، ص۱۳۵.</ref>.

	برخی از [[مفسران اهل سنت]] با استناد به سیاق آیات، مکّی بودن [[سوره]] را ترجیح داده‌اند. آنان در تبیین این [[سیاق]] گفته‌اند: این سوره از یک سو به تفصیل [[نعمت‌های بهشتی]] را به تصویر کشیده و عذاب‌های غلیظ [[قیامت]] را شرح می‌دهد و [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را به [[شکیبایی]] در برابر [[حکم]] [[پروردگار]] خود فرا می‌خواند و او را از [[اطاعت]] هر [[گناهکار]] و کفوری باز می‌دارد و از او می‌خواهد تا [[ثابت‌ قدم]] بوده و با [[مشرکان]] [[مداهنه]] و [[سازش]] نکند. از سوی دیگر این‌گونه [[دستورات]] در مکه به هنگام دشواری‌ها و آزارهای مشرکان نازل می‌شده؛ نظیر اوامری که در [[سوره قلم]]، [[سوره مزمل]] و [[سوره مدثر]] نازل شده است<ref>فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>؛ لکن استفاده مکّی بودن سوره از این سیاق بعید است؛ زیرا تفصیل [[نعمت‌ها]] و عذاب‌های شدید، ویژه سوره‌های مکی نیست؛ از جمله [[سوره الرحمن]] و [[سوره حج]] با اینکه مدنی است در هر دو نعمت‌های بهشتی و عذاب‌های غلیظ [[دوزخ]] به تفصیل آمده است و بخش دوم سوره {{متن قرآن\|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنزِيلا فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلا وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلا طَوِيلا إِنَّ هَؤُلاء يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءهُمْ يَوْمًا ثَقِيلا نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلا إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلا وَمَا تَشَاؤُونَ إِلاَّ أَن يَشَاء اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا يُدْخِلُ مَن يَشَاء فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا }}<ref>«به راستی ما این قرآن را بر تو خرده خرده فرو فرستاده‌ایم. پس برای فرمان پروردگارت شکیبا باش و از هیچ گناهکار یا ناسپاس آنان فرمان نبر. و نام پروردگارت را پگاه و دیرگاه عصر یاد کن! و پاسی از شب را برای او سجده بگزار و او را در بلندای شب به پاکی بستای. بی‌گمان اینان این جهان شتابان را دوست دارند و روزی سنگین را که در پیش روی خویش دارند وا می‌نهند. ما آنان را آفریدیم و آفرینش آنان را استوار کردیم و هرگاه بخواهیم همانندهایشان را به جای آنان می‌آوریم. بی‌گمان این یک پند است پس هر که خواهد، راهی به سوی پروردگارش در پیش گیرد. و جز آنچه خواست خداوند است، مخواهید که خداوند دانایی فرزانه است. هر که را بخواهد در بخشایش خویش درمی‌آورد و برای ستمگران عذابی دردناک آماده کرده است» سوره انسان، آیه ۲۳-۳۱.</ref> که در آن [[فرمان]] [[بردباری]] و خودداری از [[پیروی]] «آثم» و «کفور» و سازش با آنان و امر به [[پایداری]] آمده است خود سیاقی مستقل دارد و احتمال مکی بودن آن بخش می‌رود و بر فرض پذیرش [[نزول]] یکباره این سوره، باز امر به [[صبر]] به سوره‌های مکی اختصاص ندارد، چنان‌که همین‌گونه دستورات در [[سوره کهف]] که آن را مدنی برشمرده‌اند نیز آمده است. از سوی دیگر [[رنج]] و آزاری که [[رسول خدا]] {{صل}} در [[مدینه]] از [[منافقان]] و [[بیماردلان]] دید کمتر از [[اذیت مشرکان]] [[مکه]] نبود<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۱۳۵ ـ ۱۳۶.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]].</ref>		برخی از [[مفسران اهل سنت]] با استناد به سیاق آیات، مکّی بودن [[سوره]] را ترجیح داده‌اند. آنان در تبیین این [[سیاق]] گفته‌اند: این سوره از یک سو به تفصیل [[نعمت‌های بهشتی]] را به تصویر کشیده و عذاب‌های غلیظ [[قیامت]] را شرح می‌دهد و [[پیامبر اکرم]] {{صل}} را به [[شکیبایی]] در برابر [[حکم]] [[پروردگار]] خود فرا می‌خواند و او را از [[اطاعت]] هر [[گناهکار]] و کفوری باز می‌دارد و از او می‌خواهد تا [[ثابت‌ قدم]] بوده و با [[مشرکان]] [[مداهنه]] و [[سازش]] نکند. از سوی دیگر این‌گونه [[دستورات]] در مکه به هنگام دشواری‌ها و آزارهای مشرکان نازل می‌شده؛ نظیر اوامری که در [[سوره قلم]]، [[سوره مزمل]] و [[سوره مدثر]] نازل شده است<ref>فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>؛ لکن استفاده مکّی بودن سوره از این سیاق بعید است؛ زیرا تفصیل [[نعمت‌ها]] و عذاب‌های شدید، ویژه سوره‌های مکی نیست؛ از جمله [[سوره الرحمن]] و [[سوره حج]] با اینکه مدنی است در هر دو نعمت‌های بهشتی و عذاب‌های غلیظ [[دوزخ]] به تفصیل آمده است و بخش دوم سوره {{متن قرآن\|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنزِيلا فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلا وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلا طَوِيلا إِنَّ هَؤُلاء يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءهُمْ يَوْمًا ثَقِيلا نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلا إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلا وَمَا تَشَاؤُونَ إِلاَّ أَن يَشَاء اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا يُدْخِلُ مَن يَشَاء فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا }}<ref>«به راستی ما این قرآن را بر تو خرده خرده فرو فرستاده‌ایم. پس برای فرمان پروردگارت شکیبا باش و از هیچ گناهکار یا ناسپاس آنان فرمان نبر. و نام پروردگارت را پگاه و دیرگاه عصر یاد کن! و پاسی از شب را برای او سجده بگزار و او را در بلندای شب به پاکی بستای. بی‌گمان اینان این جهان شتابان را دوست دارند و روزی سنگین را که در پیش روی خویش دارند وا می‌نهند. ما آنان را آفریدیم و آفرینش آنان را استوار کردیم و هرگاه بخواهیم همانندهایشان را به جای آنان می‌آوریم. بی‌گمان این یک پند است پس هر که خواهد، راهی به سوی پروردگارش در پیش گیرد. و جز آنچه خواست خداوند است، مخواهید که خداوند دانایی فرزانه است. هر که را بخواهد در بخشایش خویش درمی‌آورد و برای ستمگران عذابی دردناک آماده کرده است» سوره انسان، آیه ۲۳-۳۱.</ref> که در آن [[فرمان]] [[بردباری]] و خودداری از [[پیروی]] «آثم» و «کفور» و سازش با آنان و امر به [[پایداری]] آمده است خود سیاقی مستقل دارد و احتمال مکی بودن آن بخش می‌رود و بر فرض پذیرش [[نزول]] یکباره این سوره، باز امر به [[صبر]] به سوره‌های مکی اختصاص ندارد، چنان‌که همین‌گونه دستورات در [[سوره کهف]] که آن را مدنی برشمرده‌اند نیز آمده است. از سوی دیگر [[رنج]] و آزاری که [[رسول خدا]] {{صل}} در [[مدینه]] از [[منافقان]] و [[بیماردلان]] دید کمتر از [[اذیت مشرکان]] [[مکه]] نبود<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۱۳۵ ـ ۱۳۶.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم]] ج۴، ص 501-503.</ref>

	== ساختار سوره ==		== ساختار سوره ==
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	# شب‌های دراز، خدا را به [[پاکی]] ستاید.		# شب‌های دراز، خدا را به [[پاکی]] ستاید.

	در ادامه این نکته را یادآور می‌شود که کافران [[زندگی]] زودگذر [[دنیا]] را [[دوست]] دارند، در حالی که روزی گرانبار را که پیش رو دارند به [[غفلت]] به پشت سرمی‌افکنند. سپس به آنان هشدار می‌دهد که به نیروی خود [[مغرور]] نشوند؛ زیرا خداوند است که آنها را [[آفریده]] و پیوندهای وجودشان را محکم کرده و قوت و [[قدرت]] بخشیده و هر [[زمان]] که بخواهد آنان را نابود<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۲۶.</ref> و گروه دیگری را جایگزین آنان می‌کند. سپس می‌گوید: این ([[آیات]]) نوعی یادآوری است که بدون هیچ اجباری هر کس بخواهد با استفاده از آن، راهی به سوی پروردگارش بر می‌گزیند. در [[آیه]] بعد برای [[نفی]] توهم [[تفویض]] می‌گوید: شما چیزی را نمی‌خواهید، مگر اینکه [[خدا]] بخواهد. هرکس را که بخواهد و [[شایسته]] ببیند در [[رحمت]] خود درمی‌آوَرَد و برای [[ستمگران]] عذابی پردرد فراهم ساخته است<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]].</ref>.		در ادامه این نکته را یادآور می‌شود که کافران [[زندگی]] زودگذر [[دنیا]] را [[دوست]] دارند، در حالی که روزی گرانبار را که پیش رو دارند به [[غفلت]] به پشت سرمی‌افکنند. سپس به آنان هشدار می‌دهد که به نیروی خود [[مغرور]] نشوند؛ زیرا خداوند است که آنها را [[آفریده]] و پیوندهای وجودشان را محکم کرده و قوت و [[قدرت]] بخشیده و هر [[زمان]] که بخواهد آنان را نابود<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۲۶.</ref> و گروه دیگری را جایگزین آنان می‌کند. سپس می‌گوید: این ([[آیات]]) نوعی یادآوری است که بدون هیچ اجباری هر کس بخواهد با استفاده از آن، راهی به سوی پروردگارش بر می‌گزیند. در [[آیه]] بعد برای [[نفی]] توهم [[تفویض]] می‌گوید: شما چیزی را نمی‌خواهید، مگر اینکه [[خدا]] بخواهد. هرکس را که بخواهد و [[شایسته]] ببیند در [[رحمت]] خود درمی‌آوَرَد و برای [[ستمگران]] عذابی پردرد فراهم ساخته است<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم]] ج۴، ص 503-505.</ref>.

	== [[فضیلت]] [[سوره]] ==		== [[فضیلت]] [[سوره]] ==
	درباره [[فضیلت]] [[قرائت]] [[سوره انسان]] و [[خواص]] آن روایاتی رسیده است<ref>الصافی، ج ۵، ص۲۶۶؛ مستدرک الوسائل، ج ۴، ص۲۱۰؛ البصائر، ج ۵۱، ص۵.</ref>. براساس روایتی از [[امام‌ باقر]] {{ع}} هرکس [[سوره هل اتی]] را در هر بامداد [[پنجشنبه]] بخواند [[خداوند]] حوریانی فراوان به همسری او درمی‌آورد و با [[پیامبر]] {{صل}} [[محشور]] می‌شود<ref>ثواب‌الاعمال، ص۲۶۰؛ مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۴۰۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی [[تلاوت]] این [[سوره]] موجب تقویت نفس می‌شود<ref>البصائر، ج ۵۱، ص۴.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]].</ref>		درباره [[فضیلت]] [[قرائت]] [[سوره انسان]] و [[خواص]] آن روایاتی رسیده است<ref>الصافی، ج ۵، ص۲۶۶؛ مستدرک الوسائل، ج ۴، ص۲۱۰؛ البصائر، ج ۵۱، ص۵.</ref>. براساس روایتی از [[امام‌ باقر]] {{ع}} هرکس [[سوره هل اتی]] را در هر بامداد [[پنجشنبه]] بخواند [[خداوند]] حوریانی فراوان به همسری او درمی‌آورد و با [[پیامبر]] {{صل}} [[محشور]] می‌شود<ref>ثواب‌الاعمال، ص۲۶۰؛ مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۴۰۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی [[تلاوت]] این [[سوره]] موجب تقویت نفس می‌شود<ref>البصائر، ج ۵۱، ص۴.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم]] ج۴، ص 505.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* شأن نزول */

2023-06-13T08:33:52Z

شأن نزول

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	== [[شأن نزول]] ==		== [[شأن نزول]] ==
	براساس [[روایات]] پرشماری که در [[منابع شیعه]]<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۱۳؛ البرهان، ج۸، ص۱۷۷، ۱۸۵.</ref> و [[سنی]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۲۵؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۲۴۳ ـ ۲۴۴.</ref> آمده این [[سوره]] در [[شأن]] [[اهل بیت]] {{ع}} نازل شده است. [[علامه امینی]] در [[الغدیر]] ۳۴ نفر از [[دانشمندان اهل ~~سنت]]،~~ از جمله [[اسکافی]]، [[ترمذی]]، [[طبری]]، [[ابن‌ عبد ربّه]]، [[ابن‌ مردویه]]، [[ثعلبی]]، واحدی، [[زمخشری]] و [[خوارزمی]] را نام برده که این [[شأن نزول]] را گزارش کرده‌اند<ref>الغدیر، ج ۳، ص۱۰۷ ـ ۱۱۱.</ref>. [[علی]] {{ع}} نیز در چند مورد به [[آیات]] این سوره بر [[فضیلت]] خود [[احتجاج]] کرده است<ref>الاحتجاج، ج ۱، ص۱۶۴ ـ ۱۶۵؛ المیزان، ج ۲۰، ص۱۳۴.</ref>، از همین‌رو [[سوره هل اتی]] همواره از [[فضایل اهل بیت]] {{ع}} به شمار آمده است.		براساس [[روایات]] پرشماری که در منابع شیعه<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۱۳؛ البرهان، ج۸، ص۱۷۷، ۱۸۵.</ref> و [[سنی]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۲۵؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۲۴۳ ـ ۲۴۴.</ref> آمده این [[سوره]] در [[شأن]] [[اهل بیت]] {{ع}} نازل شده است. [[علامه امینی]] در [[الغدیر]] ۳۴ نفر از دانشمندان اهل سنت، از جمله [[اسکافی]]، [[ترمذی]]، [[طبری]]، [[ابن‌ عبد ربّه]]، [[ابن‌ مردویه]]، [[ثعلبی]]، واحدی، [[زمخشری]] و [[خوارزمی]] را نام برده که این [[شأن نزول]] را گزارش کرده‌اند<ref>الغدیر، ج ۳، ص۱۰۷ ـ ۱۱۱.</ref>. [[علی]] {{ع}} نیز در چند مورد به [[آیات]] این سوره بر [[فضیلت]] خود [[احتجاج]] کرده است<ref>الاحتجاج، ج ۱، ص۱۶۴ ـ ۱۶۵؛ المیزان، ج ۲۰، ص۱۳۴.</ref>، از همین‌رو [[سوره هل اتی]] همواره از [[فضایل اهل بیت]] {{ع}} به شمار آمده است.

	در شأن‌ نزول مشهور این سوره از [[ابن‌عباس]] آمده است: [[امام حسن\|حسن]] و [[امام حسین\|حسین]] {{ع}} [[بیمار]] شدند. [[پیامبر]] {{صل}} به همراه جمعی به [[عیادت]] آنان آمدند و به علی {{ع}} پیشنهاد کردند تا برای شفای [[فرزندان]] خود [[نذری]] بکند. [[علی]] {{ع}} و [[فاطمه]] {{ع}} و کنیزشان (فضّه) [[نذر]] کردند که اگر آنها [[شفا]] یابند سه [[روز]] [[روزه]] بگیرند. [[حسنین]] {{ع}} از [[بیماری]] شفا یافتند. [و آنان روزه گرفتند در حالی که] چیزی در [[خانه]] آنان نبود. علی {{ع}} از [[شمعون]] خیبری سه صاع جو به [[قرض]] گرفت. فاطمه {{ع}} یک صاع آن را آرد کرد و ۵ قرص نان پخت. هنگام [[افطار]] سائلی بر در خانه آمد و گفت: [[سلام]] بر شما ای [[خاندان محمد]] {{صل}}، بی‌توانی [[مسلمان]] هستم، غذایی به من دهید، [[خداوند]] به شما از غذاهای بهشتی عطا کند. آنان [[مسکین]] را بر خود مقدم داشتند و در آن شب جز آب ننوشیدند. روز دوم را همچنان روزه گرفتند و به هنگام افطار [[یتیمی]] بر در خانه آمد و غذای خود را به وی دادند.		در شأن‌ نزول مشهور این سوره از [[ابن‌عباس]] آمده است: [[امام حسن\|حسن]] و [[امام حسین\|حسین]] {{ع}} [[بیمار]] شدند. [[پیامبر]] {{صل}} به همراه جمعی به [[عیادت]] آنان آمدند و به علی {{ع}} پیشنهاد کردند تا برای شفای [[فرزندان]] خود [[نذری]] بکند. [[علی]] {{ع}} و [[فاطمه]] {{ع}} و کنیزشان (فضّه) [[نذر]] کردند که اگر آنها [[شفا]] یابند سه [[روز]] [[روزه]] بگیرند. [[حسنین]] {{ع}} از [[بیماری]] شفا یافتند. [و آنان روزه گرفتند در حالی که] چیزی در [[خانه]] آنان نبود. علی {{ع}} از [[شمعون]] خیبری سه صاع جو به [[قرض]] گرفت. فاطمه {{ع}} یک صاع آن را آرد کرد و ۵ قرص نان پخت. هنگام [[افطار]] سائلی بر در خانه آمد و گفت: [[سلام]] بر شما ای [[خاندان محمد]] {{صل}}، بی‌توانی [[مسلمان]] هستم، غذایی به من دهید، [[خداوند]] به شما از غذاهای بهشتی عطا کند. آنان [[مسکین]] را بر خود مقدم داشتند و در آن شب جز آب ننوشیدند. روز دوم را همچنان روزه گرفتند و به هنگام افطار [[یتیمی]] بر در خانه آمد و غذای خود را به وی دادند.

Bahmani: /* مقدمه */

2023-06-13T08:33:35Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۹:		خط ۹:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[سوره انسان]] نود و ششمین یا نود و هشتمین [[سوره]] در [[ترتیب نزول]] است که پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شده است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸ ـ ۱۹.</ref> و درباره [[خلقت]]، [[رفتار]]، [[ثواب و عقاب]] [[انسان]] است. این سوره دارای ۳۱ [[آیه]] و ۲۴۰ کلمه است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. وجه تسمیه این سوره به [[انسان]] برای آن است که کلمه انسان در [[آیات]] {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن\|إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«ما انسان را از نطفه‌ای برآمیخته آفریدیم، او را می‌آزماییم از این رو شنوا و بینایش گردانیده‌ایم» سوره انسان، آیه ۲.</ref> آمده است و همچنین محتوای سوره درباره انسان است. نام دیگر این سوره {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى}} است چون با همین کلمه آغاز شده است. نام دیگر این سوره «دهر» است چون این کلمه در [[آیه]] اول آمده است. و چون بیشتر [[آیات]] آن به بیان وصف [[ابرار]] اختصاص یافته به آن سوره «ابرار» نیز گفته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۰۸؛ التبیان، ج۱۰، ص۲۰۴.</ref>. برخی «امشاج» را نیز از نام‌های این سوره دانسته‌اند که ظاهرا برگرفته از واژه «امشاج» در آیه دوم آن است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۹، ص۳۶۹.</ref>.		[[سوره انسان]] نود و ششمین یا نود و هشتمین [[سوره]] در ترتیب نزول است که پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شده است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸ ـ ۱۹.</ref> و درباره [[خلقت]]، [[رفتار]]، ثواب و عقاب [[انسان]] است. این سوره دارای ۳۱ [[آیه]] و ۲۴۰ کلمه است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. وجه تسمیه این سوره به [[انسان]] برای آن است که کلمه انسان در [[آیات]] {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن\|إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«ما انسان را از نطفه‌ای برآمیخته آفریدیم، او را می‌آزماییم از این رو شنوا و بینایش گردانیده‌ایم» سوره انسان، آیه ۲.</ref> آمده است و همچنین محتوای سوره درباره انسان است. نام دیگر این سوره {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى}} است چون با همین کلمه آغاز شده است. نام دیگر این سوره «دهر» است چون این کلمه در [[آیه]] اول آمده است. و چون بیشتر [[آیات]] آن به بیان وصف [[ابرار]] اختصاص یافته به آن سوره «ابرار» نیز گفته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۰۸؛ التبیان، ج۱۰، ص۲۰۴.</ref>. برخی «امشاج» را نیز از نام‌های این سوره دانسته‌اند که ظاهرا برگرفته از واژه «امشاج» در آیه دوم آن است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۹، ص۳۶۹.</ref>.

	درباره پیوند این سوره با سوره پیشین گفته‌اند: [[خداوند]] [[سوره قیامت]] را با [[آفرینش انسان]] از نطفه به پایان برده و این سوره را نیز با [[خلقت انسان]] آغاز کرده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ اسرار ترتیب القرآن، ص۱۴۹.</ref>. فواصل آیات این سوره به «الف» است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. [[مدنی]] یا مکّی بودن این سوره با [[عنایت]] به [[شأن]] نزولی که برای آن گفته‌اند از اهمیتی فوق العاده برخوردار شده و بحث‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است<ref>اسباب النزول، ص۳۸۴؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷.</ref>. [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل سنت]] با ارائه شواهدی، مدنی بودن همه سوره یا دست‌کم ۲۲ آیه ابتدای آن را ثابت کرده‌اند<ref>زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۹، ص۷۷؛ تفسیر ثعالبی، ج ۳، ص۴۱۹.</ref>. برخی از اهل سنت نیز همه سوره را مکی دانسته‌اند<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۱۹؛ فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]؛ [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۹۲ ـ ۶۹۴.</ref>		درباره پیوند این سوره با سوره پیشین گفته‌اند: [[خداوند]] [[سوره قیامت]] را با [[آفرینش انسان]] از نطفه به پایان برده و این سوره را نیز با [[خلقت انسان]] آغاز کرده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ اسرار ترتیب القرآن، ص۱۴۹.</ref>. فواصل آیات این سوره به «الف» است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. [[مدنی]] یا مکّی بودن این سوره با [[عنایت]] به [[شأن]] نزولی که برای آن گفته‌اند از اهمیتی فوق العاده برخوردار شده و بحث‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است<ref>اسباب النزول، ص۳۸۴؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷.</ref>. [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل سنت]] با ارائه شواهدی، مدنی بودن همه سوره یا دست‌کم ۲۲ آیه ابتدای آن را ثابت کرده‌اند<ref>زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۹، ص۷۷؛ تفسیر ثعالبی، ج ۳، ص۴۱۹.</ref>. برخی از اهل سنت نیز همه سوره را مکی دانسته‌اند<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۱۹؛ فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]؛ [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۹۲ ـ ۶۹۴.</ref>

Wasity: جایگزینی متن - 'واحدی' به 'واحدی'

2023-02-12T07:08:34Z

جایگزینی متن - 'واحدی' به 'واحدی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۸
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	== [[شأن نزول]] ==		== [[شأن نزول]] ==
	براساس [[روایات]] پرشماری که در [[منابع شیعه]]<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۱۳؛ البرهان، ج۸، ص۱۷۷، ۱۸۵.</ref> و [[سنی]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۲۵؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۲۴۳ ـ ۲۴۴.</ref> آمده این [[سوره]] در [[شأن]] [[اهل بیت]] {{ع}} نازل شده است. [[علامه امینی]] در [[الغدیر]] ۳۴ نفر از [[دانشمندان اهل سنت]]، از جمله [[اسکافی]]، [[ترمذی]]، [[طبری]]، [[ابن‌ عبد ربّه]]، [[ابن‌ مردویه]]، [[ثعلبی]]، ~~[[واحدی]]،~~ [[زمخشری]] و [[خوارزمی]] را نام برده که این [[شأن نزول]] را گزارش کرده‌اند<ref>الغدیر، ج ۳، ص۱۰۷ ـ ۱۱۱.</ref>. [[علی]] {{ع}} نیز در چند مورد به [[آیات]] این سوره بر [[فضیلت]] خود [[احتجاج]] کرده است<ref>الاحتجاج، ج ۱، ص۱۶۴ ـ ۱۶۵؛ المیزان، ج ۲۰، ص۱۳۴.</ref>، از همین‌رو [[سوره هل اتی]] همواره از [[فضایل اهل بیت]] {{ع}} به شمار آمده است.		براساس [[روایات]] پرشماری که در [[منابع شیعه]]<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۱۳؛ البرهان، ج۸، ص۱۷۷، ۱۸۵.</ref> و [[سنی]]<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۲۵؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۲۴۳ ـ ۲۴۴.</ref> آمده این [[سوره]] در [[شأن]] [[اهل بیت]] {{ع}} نازل شده است. [[علامه امینی]] در [[الغدیر]] ۳۴ نفر از [[دانشمندان اهل سنت]]، از جمله [[اسکافی]]، [[ترمذی]]، [[طبری]]، [[ابن‌ عبد ربّه]]، [[ابن‌ مردویه]]، [[ثعلبی]]، واحدی، [[زمخشری]] و [[خوارزمی]] را نام برده که این [[شأن نزول]] را گزارش کرده‌اند<ref>الغدیر، ج ۳، ص۱۰۷ ـ ۱۱۱.</ref>. [[علی]] {{ع}} نیز در چند مورد به [[آیات]] این سوره بر [[فضیلت]] خود [[احتجاج]] کرده است<ref>الاحتجاج، ج ۱، ص۱۶۴ ـ ۱۶۵؛ المیزان، ج ۲۰، ص۱۳۴.</ref>، از همین‌رو [[سوره هل اتی]] همواره از [[فضایل اهل بیت]] {{ع}} به شمار آمده است.

	در شأن‌ نزول مشهور این سوره از [[ابن‌عباس]] آمده است: [[امام حسن\|حسن]] و [[امام حسین\|حسین]] {{ع}} [[بیمار]] شدند. [[پیامبر]] {{صل}} به همراه جمعی به [[عیادت]] آنان آمدند و به علی {{ع}} پیشنهاد کردند تا برای شفای [[فرزندان]] خود [[نذری]] بکند. [[علی]] {{ع}} و [[فاطمه]] {{ع}} و کنیزشان (فضّه) [[نذر]] کردند که اگر آنها [[شفا]] یابند سه [[روز]] [[روزه]] بگیرند. [[حسنین]] {{ع}} از [[بیماری]] شفا یافتند. [و آنان روزه گرفتند در حالی که] چیزی در [[خانه]] آنان نبود. علی {{ع}} از [[شمعون]] خیبری سه صاع جو به [[قرض]] گرفت. فاطمه {{ع}} یک صاع آن را آرد کرد و ۵ قرص نان پخت. هنگام [[افطار]] سائلی بر در خانه آمد و گفت: [[سلام]] بر شما ای [[خاندان محمد]] {{صل}}، بی‌توانی [[مسلمان]] هستم، غذایی به من دهید، [[خداوند]] به شما از غذاهای بهشتی عطا کند. آنان [[مسکین]] را بر خود مقدم داشتند و در آن شب جز آب ننوشیدند. روز دوم را همچنان روزه گرفتند و به هنگام افطار [[یتیمی]] بر در خانه آمد و غذای خود را به وی دادند.		در شأن‌ نزول مشهور این سوره از [[ابن‌عباس]] آمده است: [[امام حسن\|حسن]] و [[امام حسین\|حسین]] {{ع}} [[بیمار]] شدند. [[پیامبر]] {{صل}} به همراه جمعی به [[عیادت]] آنان آمدند و به علی {{ع}} پیشنهاد کردند تا برای شفای [[فرزندان]] خود [[نذری]] بکند. [[علی]] {{ع}} و [[فاطمه]] {{ع}} و کنیزشان (فضّه) [[نذر]] کردند که اگر آنها [[شفا]] یابند سه [[روز]] [[روزه]] بگیرند. [[حسنین]] {{ع}} از [[بیماری]] شفا یافتند. [و آنان روزه گرفتند در حالی که] چیزی در [[خانه]] آنان نبود. علی {{ع}} از [[شمعون]] خیبری سه صاع جو به [[قرض]] گرفت. فاطمه {{ع}} یک صاع آن را آرد کرد و ۵ قرص نان پخت. هنگام [[افطار]] سائلی بر در خانه آمد و گفت: [[سلام]] بر شما ای [[خاندان محمد]] {{صل}}، بی‌توانی [[مسلمان]] هستم، غذایی به من دهید، [[خداوند]] به شما از غذاهای بهشتی عطا کند. آنان [[مسکین]] را بر خود مقدم داشتند و در آن شب جز آب ننوشیدند. روز دوم را همچنان روزه گرفتند و به هنگام افطار [[یتیمی]] بر در خانه آمد و غذای خود را به وی دادند.

Bahmani در ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۰۵

2022-12-18T05:05:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = سوره انسان		\| موضوع مرتبط = سوره انسان
	\| عنوان مدخل = [[سوره انسان]]		\| عنوان مدخل = سوره انسان
	\| مداخل مرتبط = [[سوره انسان در علوم قرآنی]] - [[سوره انسان در معارف و سیره رضوی]] - [[سوره انسان در کلام اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[سوره انسان در علوم قرآنی]] - [[سوره انسان در معارف و سیره رضوی]] - [[سوره انسان در کلام اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	'''سوره انسان''' که با نام‌های [[سوره هل اتی]]، [[سوره دهر]] نیز شناخته می‌شود درپی [[نذر]] [[امام علی]] و [[حضرت فاطمه]] {{عم}} برای شفای دو فرزند [[بیمار]] خود نازل شد که هنگام [[افطار]] در سه [[روز]] پیاپی، [[مسکین]] و [[یتیم]] و [[اسیر]] به در خانۀ آنان آمد و ایشان افطار خود را به آنان [[ایثار]] کردند. این واقعه نهایت [[ایمان]]، ایثار و [[اخلاص]] [[امام علی\|علی]] {{ع}} را می‌رساند.		'''سوره انسان''' که با نام‌های [[سوره هل اتی]]، [[سوره دهر]] نیز شناخته می‌شود درپی [[نذر]] [[امام علی]] و [[حضرت فاطمه]] {{عم}} برای شفای دو فرزند [[بیمار]] خود نازل شد که هنگام [[افطار]] در سه [[روز]] پیاپی، [[مسکین]] و [[یتیم]] و [[اسیر]] به در خانۀ آنان آمد و ایشان افطار خود را به آنان [[ایثار]] کردند. این واقعه نهایت [[ایمان]]، ایثار و [[اخلاص]] [[امام علی\|علی]] {{ع}} را می‌رساند.

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-11T05:33:32Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۳
خط ۸:		خط ۸:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[سوره انسان]] نود و ششمین یا نود و هشتمین [[سوره]] در [[ترتیب نزول]] است که پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شده است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸ ـ ۱۹.</ref> و درباره [[خلقت]]، [[رفتار]]، [[ثواب و عقاب]] [[انسان]] است. این سوره دارای ۳۱ [[آیه]] و ۲۴۰ کلمه است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. وجه تسمیه این سوره به [[انسان]] برای آن است که کلمه انسان در [[آیات]] {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن\|إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«ما انسان را از نطفه‌ای برآمیخته آفریدیم، او را می‌آزماییم از این رو شنوا و بینایش گردانیده‌ایم» سوره انسان، آیه ۲.</ref> آمده است و همچنین محتوای سوره درباره انسان است. نام دیگر این سوره {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى}} است چون با همین کلمه آغاز شده است. نام دیگر این سوره «دهر» است چون این کلمه در [[آیه]] اول آمده است. و چون بیشتر [[آیات]] آن به بیان [[وصف]] [[ابرار]] اختصاص یافته به آن سوره «ابرار» نیز گفته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۰۸؛ التبیان، ج۱۰، ص۲۰۴.</ref>. برخی «امشاج» را نیز از نام‌های این سوره دانسته‌اند که ظاهرا برگرفته از واژه «امشاج» در آیه دوم آن است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۹، ص۳۶۹.</ref>.		[[سوره انسان]] نود و ششمین یا نود و هشتمین [[سوره]] در [[ترتیب نزول]] است که پس از [[سوره الرحمن]] و پیش از [[سوره طلاق]] نازل شده است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸ ـ ۱۹.</ref> و درباره [[خلقت]]، [[رفتار]]، [[ثواب و عقاب]] [[انسان]] است. این سوره دارای ۳۱ [[آیه]] و ۲۴۰ کلمه است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. وجه تسمیه این سوره به [[انسان]] برای آن است که کلمه انسان در [[آیات]] {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن\|إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا}}<ref>«ما انسان را از نطفه‌ای برآمیخته آفریدیم، او را می‌آزماییم از این رو شنوا و بینایش گردانیده‌ایم» سوره انسان، آیه ۲.</ref> آمده است و همچنین محتوای سوره درباره انسان است. نام دیگر این سوره {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى}} است چون با همین کلمه آغاز شده است. نام دیگر این سوره «دهر» است چون این کلمه در [[آیه]] اول آمده است. و چون بیشتر [[آیات]] آن به بیان وصف [[ابرار]] اختصاص یافته به آن سوره «ابرار» نیز گفته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۶۰۸؛ التبیان، ج۱۰، ص۲۰۴.</ref>. برخی «امشاج» را نیز از نام‌های این سوره دانسته‌اند که ظاهرا برگرفته از واژه «امشاج» در آیه دوم آن است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۹، ص۳۶۹.</ref>.

	درباره پیوند این سوره با سوره پیشین گفته‌اند: [[خداوند]] [[سوره قیامت]] را با [[آفرینش انسان]] از نطفه به پایان برده و این سوره را نیز با [[خلقت انسان]] آغاز کرده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ اسرار ترتیب القرآن، ص۱۴۹.</ref>. فواصل آیات این سوره به «الف» است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. [[مدنی]] یا مکّی بودن این سوره با [[عنایت]] به [[شأن]] نزولی که برای آن گفته‌اند از اهمیتی فوق العاده برخوردار شده و بحث‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است<ref>اسباب النزول، ص۳۸۴؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷.</ref>. [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل سنت]] با ارائه شواهدی، مدنی بودن همه سوره یا دست‌کم ۲۲ آیه ابتدای آن را ثابت کرده‌اند<ref>زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۹، ص۷۷؛ تفسیر ثعالبی، ج ۳، ص۴۱۹.</ref>. برخی از اهل سنت نیز همه سوره را مکی دانسته‌اند<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۱۹؛ فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]؛ [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۹۲ ـ ۶۹۴.</ref>		درباره پیوند این سوره با سوره پیشین گفته‌اند: [[خداوند]] [[سوره قیامت]] را با [[آفرینش انسان]] از نطفه به پایان برده و این سوره را نیز با [[خلقت انسان]] آغاز کرده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۰۸؛ اسرار ترتیب القرآن، ص۱۴۹.</ref>. فواصل آیات این سوره به «الف» است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۹۳.</ref>. [[مدنی]] یا مکّی بودن این سوره با [[عنایت]] به [[شأن]] نزولی که برای آن گفته‌اند از اهمیتی فوق العاده برخوردار شده و بحث‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است<ref>اسباب النزول، ص۳۸۴؛ المحرر الوجیز، ج ۱۶، ص۱۸۲؛ زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷.</ref>. [[شیعه]] و بسیاری از [[اهل سنت]] با ارائه شواهدی، مدنی بودن همه سوره یا دست‌کم ۲۲ آیه ابتدای آن را ثابت کرده‌اند<ref>زاد المسیر، ج ۸، ص۴۲۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۹، ص۷۷؛ تفسیر ثعالبی، ج ۳، ص۴۱۹.</ref>. برخی از اهل سنت نیز همه سوره را مکی دانسته‌اند<ref>تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۵۱۹؛ فی ظلال القرآن، ج ۶، ص۳۷۷۷.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[سوره انسان - خراسانی (مقاله)\| مقاله «سوره انسان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]؛ [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره انسان (مقاله)\|مقاله «سوره انسان»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۹۲ ـ ۶۹۴.</ref>
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	هر بلوک شامل چند بخش است که موضوع واحدی را در بردارند. در بلوک اول (آیات ۱۔۱۰) خلقت انسان، نشان دادن راه [[ثواب]] و [[خطا]] و [[آزاد]] گذاشتن [[انسان]] برای گزینش راه و سپس منقسم شدن [[انسان‌ها]] به [[کافران]] و [[ابرار]] و [[عاقبت]] دردناک کافران و [[پاداش]] نکوکاران و بیان صفات‌شان که عبارت است از [[بندگی]] خداوند، وفای به [[نذر]]، [[اطعام]] [[فقیر]]، [[یتیم]] و [[اسیر]] از روی [[محبت]] و [[دوست داشتن]] [[خدا]] و [[رضای الهی]] (زیرا [[مردم]] مخلوق خداوند هستند و اگر کسی خالق را [[دوست]] دارد باید مخلوق او را نیز دوست داشته باشد) و [[خوف]] [[الهی]] را به صورت مجمل و خلاصه بیان می‌کند.		هر بلوک شامل چند بخش است که موضوع واحدی را در بردارند. در بلوک اول (آیات ۱۔۱۰) خلقت انسان، نشان دادن راه [[ثواب]] و [[خطا]] و [[آزاد]] گذاشتن [[انسان]] برای گزینش راه و سپس منقسم شدن [[انسان‌ها]] به [[کافران]] و [[ابرار]] و [[عاقبت]] دردناک کافران و [[پاداش]] نکوکاران و بیان صفات‌شان که عبارت است از [[بندگی]] خداوند، وفای به [[نذر]]، [[اطعام]] [[فقیر]]، [[یتیم]] و [[اسیر]] از روی [[محبت]] و [[دوست داشتن]] [[خدا]] و [[رضای الهی]] (زیرا [[مردم]] مخلوق خداوند هستند و اگر کسی خالق را [[دوست]] دارد باید مخلوق او را نیز دوست داشته باشد) و [[خوف]] [[الهی]] را به صورت مجمل و خلاصه بیان می‌کند.

	بلوک دوم (آیات ۱۱-۲۲)، حاوی [[پیام]] مرکزی سوره است<ref>المیزان.</ref> که به تفصیل نعمت‌های اختصاصی نیکوکاران را در [[روز جزا]] و در [[زندگی]] جاویدان به پاس [[صبر]] و [[پایداری]] آنها در [[اطاعت]] از [[اوامر الهی]] و اجتناب از [[نواهی الهی]] در زندگی کوتاه [[دنیا]] [[وصف]] می‌کند. خداوند در آیه آخر، پس از برشمردن [[نعمت‌های بهشتی]] ویژه نکوکاران با به کار بردن کلمه «إنَّ» و جمله اسمیه تأکید می‌فرماید که این [[بهشت]] پرنعمت، در [[حقیقت]] حاصل و [[پاداش اعمال]] نکوکاران است و مرتبه بالاتری از [[قدردانی]] سعی و [[اشتیاق]] آنها در راه [[سلوک الی الله]] را با کلمه مشکور بیان می‌فرماید.		بلوک دوم (آیات ۱۱-۲۲)، حاوی [[پیام]] مرکزی سوره است<ref>المیزان.</ref> که به تفصیل نعمت‌های اختصاصی نیکوکاران را در [[روز جزا]] و در [[زندگی]] جاویدان به پاس [[صبر]] و [[پایداری]] آنها در [[اطاعت]] از [[اوامر الهی]] و اجتناب از [[نواهی الهی]] در زندگی کوتاه [[دنیا]] وصف می‌کند. خداوند در آیه آخر، پس از برشمردن [[نعمت‌های بهشتی]] ویژه نکوکاران با به کار بردن کلمه «إنَّ» و جمله اسمیه تأکید می‌فرماید که این [[بهشت]] پرنعمت، در [[حقیقت]] حاصل و [[پاداش اعمال]] نکوکاران است و مرتبه بالاتری از [[قدردانی]] سعی و [[اشتیاق]] آنها در راه [[سلوک الی الله]] را با کلمه مشکور بیان می‌فرماید.

	در بلوک سوم (آیات ۲۳-۳۱) خداوند فروفرستادن [[قرآن]] را صراحتاً از سوی خود بر [[نبی اکرم]] {{صل}} با به کار بردن کلمه انا، نحن، علیک و جمله اسمیه تأکید شدید فرموده است. سپس یادآوری می‌کند که چون این کتاب از سوی [[خدا]] فرستاده شده است و [[خداوند حکیم]] است و امر باطلی در [[قرآن]] نیست و همه [[آیات]] آن [[حق]] و [[حقیقت]] است باید از آن به طور کامل [[اطاعت]] نمایید و در این راه [[پایداری]] ورزید و هیچ‌گاه از بدکاران و [[کافران]]، [[تبعیت]] نکنید. با [[توسل]] به ذکر و [[تهجد]] از [[فحشاء]] و منکر دوری گزینید. سپس تأکید می‌کند که این [[فاسقان]] و کافران، این دنیای [[نقد]] اما فانی و زودگذر را [[دوست]] دارند.		در بلوک سوم (آیات ۲۳-۳۱) خداوند فروفرستادن [[قرآن]] را صراحتاً از سوی خود بر [[نبی اکرم]] {{صل}} با به کار بردن کلمه انا، نحن، علیک و جمله اسمیه تأکید شدید فرموده است. سپس یادآوری می‌کند که چون این کتاب از سوی [[خدا]] فرستاده شده است و [[خداوند حکیم]] است و امر باطلی در [[قرآن]] نیست و همه [[آیات]] آن [[حق]] و [[حقیقت]] است باید از آن به طور کامل [[اطاعت]] نمایید و در این راه [[پایداری]] ورزید و هیچ‌گاه از بدکاران و [[کافران]]، [[تبعیت]] نکنید. با [[توسل]] به ذکر و [[تهجد]] از [[فحشاء]] و منکر دوری گزینید. سپس تأکید می‌کند که این [[فاسقان]] و کافران، این دنیای [[نقد]] اما فانی و زودگذر را [[دوست]] دارند.
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	رابطه ساختاری بخش‌ها و بلوک‌ها با یکدیگر از جهت محتوایی به شکل پارالل برقرار است. بخش ۱ و ۲ با بخش ۷ رابطه پارالل تکمیلی و تفصیلی دارند. بدین صورت که در بخش ۱ راجع به [[آزمایش]] [[انسان]] [[سخن]] می‌گوید و در بخش ۷ [[گزینش]] راه [[خداوند]] را به عنوان آزمایش مطرح می‌کند. بخش ۲ با بخش ۷ در پارالل است. بدین شکل که در بخش ۲ نشان دادن راه و منقسم شدن [[انسان‌ها]] به کافران و نکوکاران و [[عقاب]] و [[پاداش]] آنها سخن می‌گوید و در بخش ۷ بیان می‌فرماید که قرآن نشانه راه خدایی است و مجدداً بر [[ثواب و عقاب]] انسان تأکید می‌کند. بخش ۳ و ۶ در رابطه پاراللی متضاد هستند. کلمه کلیدی [[حب]]، نقش مهمی در این پارالل ایفا می‌کند. بدین شکل که در بخش ۳ [[ابرار]] به خاطر [[حب الهی]] دارایی‌های دنیوی‌شان را نسبت به [[درماندگان]] [[ایثار]] می‌کنند و به [[حضرت حق]] توجه دارند در حالی که در بخش ۶، کافران در تضاد با [[رفتار]] ابرار، [[دنیا]] را دوست دارند و از [[مبدأ و معاد]] غافلند. همچنین بخش ۳، دارای رابطه آشکار و وثیقی با بخش ۴ است.		رابطه ساختاری بخش‌ها و بلوک‌ها با یکدیگر از جهت محتوایی به شکل پارالل برقرار است. بخش ۱ و ۲ با بخش ۷ رابطه پارالل تکمیلی و تفصیلی دارند. بدین صورت که در بخش ۱ راجع به [[آزمایش]] [[انسان]] [[سخن]] می‌گوید و در بخش ۷ [[گزینش]] راه [[خداوند]] را به عنوان آزمایش مطرح می‌کند. بخش ۲ با بخش ۷ در پارالل است. بدین شکل که در بخش ۲ نشان دادن راه و منقسم شدن [[انسان‌ها]] به کافران و نکوکاران و [[عقاب]] و [[پاداش]] آنها سخن می‌گوید و در بخش ۷ بیان می‌فرماید که قرآن نشانه راه خدایی است و مجدداً بر [[ثواب و عقاب]] انسان تأکید می‌کند. بخش ۳ و ۶ در رابطه پاراللی متضاد هستند. کلمه کلیدی [[حب]]، نقش مهمی در این پارالل ایفا می‌کند. بدین شکل که در بخش ۳ [[ابرار]] به خاطر [[حب الهی]] دارایی‌های دنیوی‌شان را نسبت به [[درماندگان]] [[ایثار]] می‌کنند و به [[حضرت حق]] توجه دارند در حالی که در بخش ۶، کافران در تضاد با [[رفتار]] ابرار، [[دنیا]] را دوست دارند و از [[مبدأ و معاد]] غافلند. همچنین بخش ۳، دارای رابطه آشکار و وثیقی با بخش ۴ است.

	در بخش ۳ صفات و [[کردار]] [[پسندیده]] ابرار بیان شده است و در بخش ۴، نتیجه و حاصل کردار ابرار در [[دنیا]] به صورت نعمت‌های [[پایدار]] و جاویدان بهشتی [[وصف]] شده است. از ظرایف این دو بخش فوق، این است که [[ابرار]] از نعمت‌های فانی [[دنیوی]] [[ایثار]] می‌کنند و در مقابل نعمت‌های جاویدان [[الهی]] را به دست می‌آورند و از آن جهت که این عمل آنها صرفاً به خاطر [[حب]] و [[رضای الهی]] است که از جنس مجردات و ورای تاجرپیشگی است [[خداوند]] نیز علاوه بر [[خوردنی‌ها]] و آشامیدنی‌های بهشتی، [[مقام]] [[مقبولیت]] و مشکوریت را که مقامی متعالی است به آنان عطا می‌کند.		در بخش ۳ صفات و [[کردار]] [[پسندیده]] ابرار بیان شده است و در بخش ۴، نتیجه و حاصل کردار ابرار در [[دنیا]] به صورت نعمت‌های [[پایدار]] و جاویدان بهشتی وصف شده است. از ظرایف این دو بخش فوق، این است که [[ابرار]] از نعمت‌های فانی [[دنیوی]] [[ایثار]] می‌کنند و در مقابل نعمت‌های جاویدان [[الهی]] را به دست می‌آورند و از آن جهت که این عمل آنها صرفاً به خاطر [[حب]] و [[رضای الهی]] است که از جنس مجردات و ورای تاجرپیشگی است [[خداوند]] نیز علاوه بر [[خوردنی‌ها]] و آشامیدنی‌های بهشتی، [[مقام]] [[مقبولیت]] و مشکوریت را که مقامی متعالی است به آنان عطا می‌کند.

	بخش ۳ با بخش ۶ نیز رابطه پاراللی محتوایی دارد. بخش ۳ [[صفات]]ابرار را بیان می‌کند و در بخش ۶، خداوند [[دعوت]] به [[پایداری]] در راه [[حق]] و ذکر و [[تهجد]] می‌کند. با توجه به این که [[مفسران]] متفق‌اند که [[آیات]] ۷ تا ۱۰ در [[شأن علی]]، فاطمه و [[حسنین]] {{عم}} است آیات ۲۴ و ۲۵ نیز احوالات [[معنوی]] آنها که نمونه‌های اعلای ابرار هستند را به خصوص و ابرار دیگر را، به طور کلی بیان کرده است.		بخش ۳ با بخش ۶ نیز رابطه پاراللی محتوایی دارد. بخش ۳ [[صفات]]ابرار را بیان می‌کند و در بخش ۶، خداوند [[دعوت]] به [[پایداری]] در راه [[حق]] و ذکر و [[تهجد]] می‌کند. با توجه به این که [[مفسران]] متفق‌اند که [[آیات]] ۷ تا ۱۰ در [[شأن علی]]، فاطمه و [[حسنین]] {{عم}} است آیات ۲۴ و ۲۵ نیز احوالات [[معنوی]] آنها که نمونه‌های اعلای ابرار هستند را به خصوص و ابرار دیگر را، به طور کلی بیان کرده است.