سوره جمعه در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۲۴ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۱۰

2024-03-24T07:10:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۰
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	این سوره ۱۱ [[آیه]] <ref>البیان فی عد آی القرآن، ص۲۴۶؛ جمال القراء، ج ۱، ص۴۶۵.</ref> و ۱۷۷ کلمه دارد. <ref>المعجم الاحصایی، ج ۱، ص۲۷۷، ۲۹۲.</ref> سوره جمعه از نظر حجم در گروه سُور مفصّلات یعنی سوره‌های کوتاه [[قرآن]] <ref>تاریخ قرآن، معرفت، ص۸۰.</ref> و از آن جهت که از ۷ سوره‌ای است که با [[تسبیح]] آغاز می‌شود در گروه سُور مسبّحات قرار دارد <ref> البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۵۴ - ۲۵۵؛ ثواب الاعمال، ص۲۵۴؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۲۵.</ref> و یکی از ۱۶ سوره‌ای است که در [[مصحف]] [[ابن‌مسعود]] از آنها با عنوان «سوره‌های ممتحنات» یاد شده بود. <ref>الاتقان، ج ۱، ص۱۴۰؛ تاریخ قرآن، رامیار، ص۵۹۶.</ref>		این سوره ۱۱ [[آیه]] <ref>البیان فی عد آی القرآن، ص۲۴۶؛ جمال القراء، ج ۱، ص۴۶۵.</ref> و ۱۷۷ کلمه دارد. <ref>المعجم الاحصایی، ج ۱، ص۲۷۷، ۲۹۲.</ref> سوره جمعه از نظر حجم در گروه سُور مفصّلات یعنی سوره‌های کوتاه [[قرآن]] <ref>تاریخ قرآن، معرفت، ص۸۰.</ref> و از آن جهت که از ۷ سوره‌ای است که با [[تسبیح]] آغاز می‌شود در گروه سُور مسبّحات قرار دارد <ref> البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۵۴ - ۲۵۵؛ ثواب الاعمال، ص۲۵۴؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۲۵.</ref> و یکی از ۱۶ سوره‌ای است که در [[مصحف]] [[ابن‌مسعود]] از آنها با عنوان «سوره‌های ممتحنات» یاد شده بود. <ref>الاتقان، ج ۱، ص۱۴۰؛ تاریخ قرآن، رامیار، ص۵۹۶.</ref>

	[[زمان]] [[نزول]] این [[سوره]] دقیقا معلوم نیست؛ برخی نزول آن را در [[سال ششم هجری]] <ref>التحریر و التنویر، ج ۲۸، ص۲۰۵.</ref> و برخی دیگر با توجه به نزول آن بعد از سوره صفّ که بین [[صلح حدیبیه]] (سال ششم هجری) و [[جنگ تبوک]]، ([[سال نهم هجری]]) نازل شده است نزول آن را نیز در همین فاصله زمانی [[حدس]] زده‌اند<ref>الموسوعة القرآنیه، ج ۹، ص۲۵۷.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>		[[زمان]] [[نزول]] این [[سوره]] دقیقا معلوم نیست؛ برخی نزول آن را در [[سال ششم هجری]] <ref>التحریر و التنویر، ج ۲۸، ص۲۰۵.</ref> و برخی دیگر با توجه به نزول آن بعد از سوره صفّ که بین [[صلح حدیبیه]] (سال ششم هجری) و [[جنگ تبوک]]، ([[سال نهم هجری]]) نازل شده است نزول آن را نیز در همین فاصله زمانی [[حدس]] زده‌اند<ref>الموسوعة القرآنیه، ج ۹، ص۲۵۷.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص۲۰.</ref>

	== محتوای سوره ==		== محتوای سوره ==
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	در بخش دوم آیات {{متن قرآن\| مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاء لِلَّهِ مِن دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ وَلا يَتَمَنَّوْنَهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ }}<ref>«داستان آنان که (عمل به) تورات بر دوش آنها نهاده شد اما زیر بار آن نرفتند همچون داستان درازگوشی است بر او کتابی چند؛ داستان آن گروه که آیات خداوند را دروغ شمردند بد (داستانی) است و خداوند گروه ستمگران را راهنمایی نمی‌کند. بگو: ای یهودیان! اگر می‌پندارید که از میان مردم، تنها شما دوستان خداوندید اگر راست می‌گویید آرزوی مرگ کنید. و هرگز آن (مرگ) را برای کارهایی که کرده‌اند آرزو نخواهند کرد و خداوند به (حال) ستمگران داناست. بگو: مرگی که از آن می‌گریزید بی‌گمان با شما دیدار خواهد کرد، آنگاه به سوی دانای پنهان و آشکار بازگردانده می‌شوید و شما را از آنچه می‌کردید آگاه می‌کنند» سوره جمعه، آیه ۵-۸.</ref> یهودیانی را که [[تورات]] بر [[پیامبر]] آنها نازل شد و [[مکلف]] شدند تا به آن عمل کنند ولی به [[دستورات]] آن از جمله گرویدن به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} عمل نکردند، به درازگوشی [[تشبیه]] می‌کند که بار کتاب حمل می‌کند و از آن چیزی جز سنگینی [[حس]] نمی‌کند <ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۴۳۰؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۵.</ref> و بدین‌سان به [[مؤمنان]] هشدار می‌دهد که از اصول [[آیین]] [[حقّ]] [[منحرف]] نشوند، آن‌گونه که [[یهودیان]] منحرف شدند. <ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۵؛ المیزان، ج ۱۹، ص۲۶۶.</ref> سپس به این ادّعای یهودیان اشاره می‌کند که می‌پنداشتند [[دوستان]] خدا هستند و [[خداوند]] آنها را بر [[اقوام]] دیگر [[برتری]] داده است و می‌فرماید: اگر واقعاً راست می‌گویند، از [[خدا]] آرزوی [[مرگ]] کنند تا به لقایش برسند؛ آن‌گاه به این [[حقیقت]] تصریح می‌کند که آنها به سبب [[تبهکاری]] هرگز چنین آرزویی را نخواهند کرد، هرچند سرانجام، مرگ را [[ملاقات]] کرده، از [[اعمال بد]] آنها [[حسابرسی]] می‌شود.		در بخش دوم آیات {{متن قرآن\| مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاء لِلَّهِ مِن دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ وَلا يَتَمَنَّوْنَهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ }}<ref>«داستان آنان که (عمل به) تورات بر دوش آنها نهاده شد اما زیر بار آن نرفتند همچون داستان درازگوشی است بر او کتابی چند؛ داستان آن گروه که آیات خداوند را دروغ شمردند بد (داستانی) است و خداوند گروه ستمگران را راهنمایی نمی‌کند. بگو: ای یهودیان! اگر می‌پندارید که از میان مردم، تنها شما دوستان خداوندید اگر راست می‌گویید آرزوی مرگ کنید. و هرگز آن (مرگ) را برای کارهایی که کرده‌اند آرزو نخواهند کرد و خداوند به (حال) ستمگران داناست. بگو: مرگی که از آن می‌گریزید بی‌گمان با شما دیدار خواهد کرد، آنگاه به سوی دانای پنهان و آشکار بازگردانده می‌شوید و شما را از آنچه می‌کردید آگاه می‌کنند» سوره جمعه، آیه ۵-۸.</ref> یهودیانی را که [[تورات]] بر [[پیامبر]] آنها نازل شد و [[مکلف]] شدند تا به آن عمل کنند ولی به [[دستورات]] آن از جمله گرویدن به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} عمل نکردند، به درازگوشی [[تشبیه]] می‌کند که بار کتاب حمل می‌کند و از آن چیزی جز سنگینی [[حس]] نمی‌کند <ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۴۳۰؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۵.</ref> و بدین‌سان به [[مؤمنان]] هشدار می‌دهد که از اصول [[آیین]] [[حقّ]] [[منحرف]] نشوند، آن‌گونه که [[یهودیان]] منحرف شدند. <ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۵؛ المیزان، ج ۱۹، ص۲۶۶.</ref> سپس به این ادّعای یهودیان اشاره می‌کند که می‌پنداشتند [[دوستان]] خدا هستند و [[خداوند]] آنها را بر [[اقوام]] دیگر [[برتری]] داده است و می‌فرماید: اگر واقعاً راست می‌گویند، از [[خدا]] آرزوی [[مرگ]] کنند تا به لقایش برسند؛ آن‌گاه به این [[حقیقت]] تصریح می‌کند که آنها به سبب [[تبهکاری]] هرگز چنین آرزویی را نخواهند کرد، هرچند سرانجام، مرگ را [[ملاقات]] کرده، از [[اعمال بد]] آنها [[حسابرسی]] می‌شود.

	در بخش سوم [[آیات]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِي لِلصَّلاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون روز آدینه گلبانگ نماز در دهند به یادکرد خدا بشتابید و خرید و فروش را وانهید! این برای شما اگر بدانید، بهتر است. و چون نماز گزارده شد در زمین پراکنده شوید و (روزی خود را) از بخشش خداوند فرا جویید و خداوند را بسیار یاد کنید باشد که رستگار گردید. و چون داد و ستد یا سرگرمی‌یی ببینند، بدان سو شتاب می‌آورند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو: آنچه نزد خداوند است از سرگرمی و داد و ستد، نکوتر است و خداوند بهترین روزی‌دهندگان است» سوره جمعه، آیه ۹-۱۱.</ref> به [[مؤمنان]] [[فرمان]] می‌دهد زمانی که برای [[نماز جمعه]] [[اذان]] گفته می‌شود به سوی نماز جمعه بشتابند و [[داد و ستد]] را رها کنند که این برای آنها بهتر است. البته پس از نماز جمعه می‌توانند در [[زمین]] برای [[طلب]] [[فضل الهی]] و [[کسب و کار]] پراکنده شوند و خدا را بسیار یاد کنند تا به [[رستگاری]] برسند. سپس گروهی را که [[رسول خدا]] {{صل}} را هنگام [[خواندن نماز]] [[جمعه]] برای داد و ستد رها کرده‌اند [[سرزنش]] <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۳۳؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۱۶۶.</ref> و این حقیقت را یادآوری می‌کند که آنچه نزد خداست، از [[لهو]] و [[تجارت]] بهتر است و نگران روزی خود نباشند که خداوند [[بهترین]] روزی دهندگان است.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>		در بخش سوم [[آیات]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِي لِلصَّلاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون روز آدینه گلبانگ نماز در دهند به یادکرد خدا بشتابید و خرید و فروش را وانهید! این برای شما اگر بدانید، بهتر است. و چون نماز گزارده شد در زمین پراکنده شوید و (روزی خود را) از بخشش خداوند فرا جویید و خداوند را بسیار یاد کنید باشد که رستگار گردید. و چون داد و ستد یا سرگرمی‌یی ببینند، بدان سو شتاب می‌آورند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو: آنچه نزد خداوند است از سرگرمی و داد و ستد، نکوتر است و خداوند بهترین روزی‌دهندگان است» سوره جمعه، آیه ۹-۱۱.</ref> به [[مؤمنان]] [[فرمان]] می‌دهد زمانی که برای [[نماز جمعه]] [[اذان]] گفته می‌شود به سوی نماز جمعه بشتابند و [[داد و ستد]] را رها کنند که این برای آنها بهتر است. البته پس از نماز جمعه می‌توانند در [[زمین]] برای [[طلب]] [[فضل الهی]] و [[کسب و کار]] پراکنده شوند و خدا را بسیار یاد کنند تا به [[رستگاری]] برسند. سپس گروهی را که [[رسول خدا]] {{صل}} را هنگام [[خواندن نماز]] [[جمعه]] برای داد و ستد رها کرده‌اند [[سرزنش]] <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۳۳؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۱۶۶.</ref> و این حقیقت را یادآوری می‌کند که آنچه نزد خداست، از [[لهو]] و [[تجارت]] بهتر است و نگران روزی خود نباشند که خداوند [[بهترین]] روزی دهندگان است.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ۱۰، ص۲۱.</ref>

	== فضیلت سوره ==		== فضیلت سوره ==
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	در روایاتی از [[امام صادق]] و [[امام باقر]] {{ع}} بر خواندن [[سوره جمعه]] در رکعت اول نماز [[مغرب]] و عشاء در [[شب جمعه]] و نماز صبح و ظهر و عصر [[روز جمعه]] و همچنین رکعت اول نماز جمعه تأکید شده است،<ref>وسائل الشیعه، ج ۶، ص۱۱۸ - ۱۲۱؛ بحارالانوار، ج ۸۲، ص۲۶ - ۲۷، ۲۹، ۴۲.</ref> از این‌رو [[فقها]] به [[استحباب]] خواندن این [[سوره]] در اولین رکعت نمازهای یاد شده [[فتوا]] داده‌اند؛<ref>الخلاف، ج ۱، ص۶۱۹؛ تذکرة الفقهاء، ج ۳، ص۱۵۹ - ۱۶۰؛ مستمسک العروه، ج ۶، ص۲۷۸ - ۲۷۹.</ref>		در روایاتی از [[امام صادق]] و [[امام باقر]] {{ع}} بر خواندن [[سوره جمعه]] در رکعت اول نماز [[مغرب]] و عشاء در [[شب جمعه]] و نماز صبح و ظهر و عصر [[روز جمعه]] و همچنین رکعت اول نماز جمعه تأکید شده است،<ref>وسائل الشیعه، ج ۶، ص۱۱۸ - ۱۲۱؛ بحارالانوار، ج ۸۲، ص۲۶ - ۲۷، ۲۹، ۴۲.</ref> از این‌رو [[فقها]] به [[استحباب]] خواندن این [[سوره]] در اولین رکعت نمازهای یاد شده [[فتوا]] داده‌اند؛<ref>الخلاف، ج ۱، ص۶۱۹؛ تذکرة الفقهاء، ج ۳، ص۱۵۹ - ۱۶۰؛ مستمسک العروه، ج ۶، ص۲۷۸ - ۲۷۹.</ref>

	همچنین [[امام صادق]] {{ع}} خواندن [[سوره جمعه]] و اعلی را در شب‌های [[جمعه]] به [[مؤمنان]] توصیه و [[پاداش]] آن را [[بهشت]] معرفی کرده است <ref>ثواب الاعمال، ص۲۵۴؛ [[نورالثقلین]]، ج ۵، ص۳۲۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>		همچنین [[امام صادق]] {{ع}} خواندن [[سوره جمعه]] و اعلی را در شب‌های [[جمعه]] به [[مؤمنان]] توصیه و [[پاداش]] آن را [[بهشت]] معرفی کرده است <ref>ثواب الاعمال، ص۲۵۴؛ [[نورالثقلین]]، ج ۵، ص۳۲۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ۱۰، ص۲۲.</ref>

	== سوره جمعه در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==		== سوره جمعه در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==
خط ۶۲:		خط ۶۲:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~1100409~~.jpg\|22px]] [[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|'''~~دائرةالمعارف~~ قرآن کریم ج۹''']]		# [[پرونده:000061.jpg\|22px]] [[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰''']]
	# [[پرونده: 10524027.jpg\|22px]] [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره جمعه (مقاله)\|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده: 10524027.jpg\|22px]] [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره جمعه (مقاله)\|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* فضیلت سوره */

2024-03-06T06:28:59Z

فضیلت سوره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۸
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	در بخش سوم [[آیات]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِي لِلصَّلاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون روز آدینه گلبانگ نماز در دهند به یادکرد خدا بشتابید و خرید و فروش را وانهید! این برای شما اگر بدانید، بهتر است. و چون نماز گزارده شد در زمین پراکنده شوید و (روزی خود را) از بخشش خداوند فرا جویید و خداوند را بسیار یاد کنید باشد که رستگار گردید. و چون داد و ستد یا سرگرمی‌یی ببینند، بدان سو شتاب می‌آورند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو: آنچه نزد خداوند است از سرگرمی و داد و ستد، نکوتر است و خداوند بهترین روزی‌دهندگان است» سوره جمعه، آیه ۹-۱۱.</ref> به [[مؤمنان]] [[فرمان]] می‌دهد زمانی که برای [[نماز جمعه]] [[اذان]] گفته می‌شود به سوی نماز جمعه بشتابند و [[داد و ستد]] را رها کنند که این برای آنها بهتر است. البته پس از نماز جمعه می‌توانند در [[زمین]] برای [[طلب]] [[فضل الهی]] و [[کسب و کار]] پراکنده شوند و خدا را بسیار یاد کنند تا به [[رستگاری]] برسند. سپس گروهی را که [[رسول خدا]] {{صل}} را هنگام [[خواندن نماز]] [[جمعه]] برای داد و ستد رها کرده‌اند [[سرزنش]] <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۳۳؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۱۶۶.</ref> و این حقیقت را یادآوری می‌کند که آنچه نزد خداست، از [[لهو]] و [[تجارت]] بهتر است و نگران روزی خود نباشند که خداوند [[بهترین]] روزی دهندگان است.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>		در بخش سوم [[آیات]] {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِي لِلصَّلاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون روز آدینه گلبانگ نماز در دهند به یادکرد خدا بشتابید و خرید و فروش را وانهید! این برای شما اگر بدانید، بهتر است. و چون نماز گزارده شد در زمین پراکنده شوید و (روزی خود را) از بخشش خداوند فرا جویید و خداوند را بسیار یاد کنید باشد که رستگار گردید. و چون داد و ستد یا سرگرمی‌یی ببینند، بدان سو شتاب می‌آورند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو: آنچه نزد خداوند است از سرگرمی و داد و ستد، نکوتر است و خداوند بهترین روزی‌دهندگان است» سوره جمعه، آیه ۹-۱۱.</ref> به [[مؤمنان]] [[فرمان]] می‌دهد زمانی که برای [[نماز جمعه]] [[اذان]] گفته می‌شود به سوی نماز جمعه بشتابند و [[داد و ستد]] را رها کنند که این برای آنها بهتر است. البته پس از نماز جمعه می‌توانند در [[زمین]] برای [[طلب]] [[فضل الهی]] و [[کسب و کار]] پراکنده شوند و خدا را بسیار یاد کنند تا به [[رستگاری]] برسند. سپس گروهی را که [[رسول خدا]] {{صل}} را هنگام [[خواندن نماز]] [[جمعه]] برای داد و ستد رها کرده‌اند [[سرزنش]] <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۳۳؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۱۶۶.</ref> و این حقیقت را یادآوری می‌کند که آنچه نزد خداست، از [[لهو]] و [[تجارت]] بهتر است و نگران روزی خود نباشند که خداوند [[بهترین]] روزی دهندگان است.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>

	== [[فضیلت سوره]] ==		== فضیلت سوره ==
	[[روایات]] متعددی در فضیلت سوره جمعه وارد شده است. <ref>مسند احمد، ج ۱، ص۲۲۶، ۳۴۰؛ صحیح مسلم، ج ۳، ص۲۴۹، ۲۵۱؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۲۷.</ref> برپایه [[نقلی]]، [[پیامبراکرم]] {{صل}} در شب‌های جمعه این [[سوره]] و [[سوره منافقون]] را در [[نماز]] عشاء <ref>السنن الکبری، ج ۳، ص۲۰۲؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۱۵۱.</ref> و در روزهای جمعه این دو سوره را در نماز جمعه [[تلاوت]] می‌کردند. <ref>صحیح مسلم، ج ۳، ص۲۵۰؛ السنن الکبری، ج ۳، ص۲۰۰.</ref>		[[روایات]] متعددی در فضیلت سوره جمعه وارد شده است. <ref>مسند احمد، ج ۱، ص۲۲۶، ۳۴۰؛ صحیح مسلم، ج ۳، ص۲۴۹، ۲۵۱؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۲۷.</ref> برپایه [[نقلی]]، [[پیامبراکرم]] {{صل}} در شب‌های جمعه این [[سوره]] و [[سوره منافقون]] را در [[نماز]] عشاء <ref>السنن الکبری، ج ۳، ص۲۰۲؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۱۵۱.</ref> و در روزهای جمعه این دو سوره را در نماز جمعه [[تلاوت]] می‌کردند. <ref>صحیح مسلم، ج ۳، ص۲۵۰؛ السنن الکبری، ج ۳، ص۲۰۰.</ref>

	در روایاتی از [[امام صادق]] و [[امام باقر]] {{ع}} بر خواندن [[سوره جمعه]] در رکعت اول نماز [[مغرب]] و عشاء در [[شب جمعه]] و [[نماز صبح]] و ظهر و عصر [[روز جمعه]] و همچنین رکعت اول نماز جمعه تأکید شده است،<ref>وسائل الشیعه، ج ۶، ص۱۱۸ - ۱۲۱؛ بحارالانوار، ج ۸۲، ص۲۶ - ۲۷، ۲۹، ۴۲.</ref> از این‌رو [[فقها]] به [[استحباب]] خواندن این [[سوره]] در اولین رکعت نمازهای یاد شده [[فتوا]] داده‌اند؛<ref>الخلاف، ج ۱، ص۶۱۹؛ تذکرة الفقهاء، ج ۳، ص۱۵۹ - ۱۶۰؛ مستمسک العروه، ج ۶، ص۲۷۸ - ۲۷۹.</ref>		در روایاتی از [[امام صادق]] و [[امام باقر]] {{ع}} بر خواندن [[سوره جمعه]] در رکعت اول نماز [[مغرب]] و عشاء در [[شب جمعه]] و نماز صبح و ظهر و عصر [[روز جمعه]] و همچنین رکعت اول نماز جمعه تأکید شده است،<ref>وسائل الشیعه، ج ۶، ص۱۱۸ - ۱۲۱؛ بحارالانوار، ج ۸۲، ص۲۶ - ۲۷، ۲۹، ۴۲.</ref> از این‌رو [[فقها]] به [[استحباب]] خواندن این [[سوره]] در اولین رکعت نمازهای یاد شده [[فتوا]] داده‌اند؛<ref>الخلاف، ج ۱، ص۶۱۹؛ تذکرة الفقهاء، ج ۳، ص۱۵۹ - ۱۶۰؛ مستمسک العروه، ج ۶، ص۲۷۸ - ۲۷۹.</ref>

	همچنین [[امام صادق]] {{ع}} خواندن [[سوره جمعه]] و [[اعلی]] را در شب‌های [[جمعه]] به [[مؤمنان]] توصیه و [[پاداش]] آن را [[بهشت]] معرفی کرده است <ref>ثواب الاعمال، ص۲۵۴؛ [[نورالثقلین]]، ج ۵، ص۳۲۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>		همچنین [[امام صادق]] {{ع}} خواندن [[سوره جمعه]] و اعلی را در شب‌های [[جمعه]] به [[مؤمنان]] توصیه و [[پاداش]] آن را [[بهشت]] معرفی کرده است <ref>ثواب الاعمال، ص۲۵۴؛ [[نورالثقلین]]، ج ۵، ص۳۲۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>

	== سوره جمعه در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==		== سوره جمعه در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==

Bahmani در ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۲۸

2024-03-06T06:28:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = سوره جمعه		\| موضوع مرتبط = سوره جمعه
	\| عنوان مدخل = [[سوره جمعه]]		\| عنوان مدخل = سوره جمعه
	\| مداخل مرتبط = [[سوره جمعه در علوم قرآنی]]		\| مداخل مرتبط = [[سوره جمعه در علوم قرآنی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T06:21:08Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T07:40:48Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۱۰
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = سوره جمعه		\| موضوع مرتبط = سوره جمعه
خط ۶۳:		خط ۶۲:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:1100409.jpg\|22px]] [[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹''']]		# [[پرونده:1100409.jpg\|22px]] [[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹''']]
	# [[پرونده: 10524027.jpg\|22px]] [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره جمعه (مقاله)\|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده: 10524027.jpg\|22px]] [[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره جمعه (مقاله)\|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}
خط ۷۱:		خط ۷۰:

	[[رده:سوره جمعه]]		[[رده:سوره جمعه]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T07:05:12Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~سوره جمعه~~]]''' است. "'''~~[[سوره جمعه]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[سوره جمعه در علوم قرآنی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = سوره جمعه
			\| عنوان مدخل = [[سوره جمعه]]
			\| مداخل مرتبط = [[سوره جمعه در علوم قرآنی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)

2021-12-17T22:57:14Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۲:۲۷
خط ۶۳:		خط ۶۳:
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	==پانویس==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:سوره جمعه]]		[[رده:سوره جمعه]]
	[[رده:مدخل]]		[[رده:مدخل]]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

2021-12-17T19:34:30Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۰۴
خط ۵۷:		خط ۵۷:
	[[عطار نیشابوری]] از قول [[بایزید بسطامی]] نوشته است: [[ذکر کثیر]] نه به عدد است لکن به حضور بی‌غفلت است<ref>تذکرة الاولیاء، ص۱۴ ذکر ابویزید بسطامی.</ref> و [[ابن عربی]] نوشته است: «[[خداوند]] جز ذکر، چیزی را به کثرت بیان نداشته است و به چیزی به جز ذکر، دستور به بسیار گفتن و یاد کردن نداده است»<ref>فتوحات، ص۴۳۳، باب ۱۴۲.</ref>.<ref>[[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره جمعه (مقاله)\|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>		[[عطار نیشابوری]] از قول [[بایزید بسطامی]] نوشته است: [[ذکر کثیر]] نه به عدد است لکن به حضور بی‌غفلت است<ref>تذکرة الاولیاء، ص۱۴ ذکر ابویزید بسطامی.</ref> و [[ابن عربی]] نوشته است: «[[خداوند]] جز ذکر، چیزی را به کثرت بیان نداشته است و به چیزی به جز ذکر، دستور به بسیار گفتن و یاد کردن نداده است»<ref>فتوحات، ص۴۳۳، باب ۱۴۲.</ref>.<ref>[[سید سلمان صفوی\|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره جمعه (مقاله)\|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

	==منابع==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:1100409.jpg\|22px]] [[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹''']]		#[[پرونده:1100409.jpg\|22px]] [[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)\| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹''']]

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}}
این مدخل...» ایجاد کرد

2021-10-20T12:36:29Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{امامت}}
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[سوره جمعه]]''' است. "'''[[سوره جمعه]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[سوره جمعه در علوم قرآنی]]</div>

==مقدمه==
[[مدنی]] بودن این [[سوره]] را [[روایات]] صحیح و [[اتفاق]] [[مفسران]] <ref>زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵۷؛ بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۴۶۴؛ التمهید، ج ۱، ص۱۵۳.</ref> [[تأیید]] می‌کنند <ref>الاتقان، ج ۱، ص۲۴.</ref> و با توجه به مضمون سوره که [[تشریع]] [[نماز]] [[جمعه]] را دربردارد در مدنی بودن آن هیچ تردیدی نیست. در ترتیب [[مصحف]]، شصت و دومین سوره‌ای است که میان دو سوره صفّ و منافقون قرار گرفته و در [[ترتیب نزول]] ردیف‌های ۱۰۸ <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳.</ref>، ۱۰۹ <ref> الفهرست، ص۲۸؛ البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۸۱؛ التمهید، ج ۱، ۱۳۷.</ref> و ۱۱۰ <ref>تاریخ قرآن، رامیار، ص۶۹۸.</ref> را برای آن یاد کرده‌اند که پس از [[سوره تحریم]] و پیش از [[سوره تغابن]] نازل شده است. <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ الفهرست، ص۲۸.</ref> برخی [[نزول]] آن را پس از [[سوره صف]] دانسته‌اند. <ref>البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۸۱؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۸؛ الموسوعة القرآنیه، ج ۹، ص۲۵۱، ۲۳۴.</ref>

[[سوره جمعه]] بیست و دومین،<ref>الفهرست، ص۲۸؛ تاریخ القرآن، ص۱۲۰.</ref> بیست و سومین <ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ بحارالانوار، ج ۳۵، ص۲۵۶.</ref> یا بیست و چهارمین <ref>البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۸۱.</ref> [[سوره مدنی]] است.

نام این سوره «جُمُعَه» یا «جُمْعَه»<ref>جمال القرّاء، ج ۱، ص۴۶۵؛ التبیان، ج ۱۰، ص۳؛ الکشاف، ج ۴، ص۵۳۲.</ref> به معنای [[اجتماع]] و گرد هم آمدن و نام خاص هفتمین [[روز]] هفته است، چون در این روز [[مردم]] برای [[نماز جمعه]] گرد می‌آیند. <ref>معانی القرآن، ج ۳، ص۱۵۶؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۳۱؛ التحریر والتنویر، ج ۲۸، ص۲۰۴.</ref> برخی نیز آن را «جُمَعَه» گفته‌اند. <ref>الکشاف، ج ۴، ص۵۳۲.</ref>

این سوره ۱۱ [[آیه]] <ref>البیان فی عد آی القرآن، ص۲۴۶؛ جمال القراء، ج ۱، ص۴۶۵.</ref> و ۱۷۷ کلمه دارد. <ref>المعجم الاحصایی، ج ۱، ص۲۷۷، ۲۹۲.</ref> سوره جمعه از نظر حجم در گروه سُور مفصّلات یعنی سوره‌های کوتاه [[قرآن]] <ref>تاریخ قرآن، معرفت، ص۸۰.</ref> و از آن جهت که از ۷ سوره‌ای است که با [[تسبیح]] آغاز می‌شود در گروه سُور مسبّحات قرار دارد <ref> البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۵۴ - ۲۵۵؛ ثواب الاعمال، ص۲۵۴؛ الاتقان، ج ۱، ص۱۲۵.</ref> و یکی از ۱۶ سوره‌ای است که در [[مصحف]] [[ابن‌مسعود]] از آنها با عنوان «سوره‌های ممتحنات» یاد شده بود. <ref>الاتقان، ج ۱، ص۱۴۰؛ تاریخ قرآن، رامیار، ص۵۹۶.</ref>

[[زمان]] [[نزول]] این [[سوره]] دقیقا معلوم نیست؛ برخی نزول آن را در [[سال ششم هجری]] <ref>التحریر و التنویر، ج ۲۸، ص۲۰۵.</ref> و برخی دیگر با توجه به نزول آن بعد از سوره صفّ که بین [[صلح حدیبیه]] (سال ششم هجری) و [[جنگ تبوک]]، ([[سال نهم هجری]]) نازل شده است نزول آن را نیز در همین فاصله زمانی [[حدس]] زده‌اند<ref>الموسوعة القرآنیه، ج ۹، ص۲۵۷.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>

==محتوای سوره==
[[علامه طباطبایی]] غرض اصلی این سوره را [[تشویق]] به [[نماز جمعه]] دانسته که از [[شعائر]] بزرگ [[دینی]] است. <ref>المیزان، ج ۱۹، ص۲۶۳.</ref>

محتوای [[سوره جمعه]] را می‌توان به سه بخش قسمت کرد:

در بخش نخست [[آیات]] {{متن قرآن|يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الأُمِّيِّينَ رَسُولا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُّبِينٍ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ }}<ref>«آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، خداوند را به پاکی می‌ستاید ، همان که فرمانفرمای بسیار پاک پیروزمند فرزانه است. اوست که در میان نانویسندگان (عرب) ، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را می‌خواند و آنها را پاکیزه می‌گرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی می‌آموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند. و نیز دیگرانی از ایشان که هنوز به آنان نپیوسته‌اند؛ و او پیروزمند فرزانه است. این، بخشش خداوند است، به هر که خواهد می‌بخشد و خداوند دارای بخشش سترگ است» سوره جمعه، آیه ۱-۴.</ref> به تسبیح عمومی همه موجودات برای [[پروردگار]] تصریح و از برخی [[صفات جلال]] و [[جمال]] [[خدا]] یاد می‌کند و با اشاره به [[بعثت]] [[رسول خدا]]{{صل}} [[هدف]] آن را [[تعلیم و تزکیه]] [[انسان‌ها]] و آن را [[فضل الهی]] معرفی می‌کند.

در بخش دوم آیات {{متن قرآن| مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاء لِلَّهِ مِن دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ وَلا يَتَمَنَّوْنَهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ }}<ref>«داستان آنان که (عمل به) تورات بر دوش آنها نهاده شد اما زیر بار آن نرفتند همچون داستان درازگوشی است بر او کتابی چند؛ داستان آن گروه که آیات خداوند را دروغ شمردند بد (داستانی) است و خداوند گروه ستمگران را راهنمایی نمی‌کند. بگو: ای یهودیان! اگر می‌پندارید که از میان مردم، تنها شما دوستان خداوندید اگر راست می‌گویید آرزوی مرگ کنید. و هرگز آن (مرگ) را برای کارهایی که کرده‌اند آرزو نخواهند کرد و خداوند به (حال) ستمگران داناست. بگو: مرگی که از آن می‌گریزید بی‌گمان با شما دیدار خواهد کرد، آنگاه به سوی دانای پنهان و آشکار بازگردانده می‌شوید و شما را از آنچه می‌کردید آگاه می‌کنند» سوره جمعه، آیه ۵-۸.</ref> یهودیانی را که [[تورات]] بر [[پیامبر]] آنها نازل شد و [[مکلف]] شدند تا به آن عمل کنند ولی به [[دستورات]] آن از جمله گرویدن به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} عمل نکردند، به درازگوشی [[تشبیه]] می‌کند که بار کتاب حمل می‌کند و از آن چیزی جز سنگینی [[حس]] نمی‌کند <ref>مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص۴۳۰؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۵.</ref> و بدین‌سان به [[مؤمنان]] هشدار می‌دهد که از اصول [[آیین]] [[حقّ]] [[منحرف]] نشوند، آن‌گونه که [[یهودیان]] منحرف شدند. <ref>التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص۵؛ المیزان، ج ۱۹، ص۲۶۶.</ref> سپس به این ادّعای یهودیان اشاره می‌کند که می‌پنداشتند [[دوستان]] خدا هستند و [[خداوند]] آنها را بر [[اقوام]] دیگر [[برتری]] داده است و می‌فرماید: اگر واقعاً راست می‌گویند، از [[خدا]] آرزوی [[مرگ]] کنند تا به لقایش برسند؛ آن‌گاه به این [[حقیقت]] تصریح می‌کند که آنها به سبب [[تبهکاری]] هرگز چنین آرزویی را نخواهند کرد، هرچند سرانجام، مرگ را [[ملاقات]] کرده، از [[اعمال بد]] آنها [[حسابرسی]] می‌شود.

در بخش سوم [[آیات]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِي لِلصَّلاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون روز آدینه گلبانگ نماز در دهند به یادکرد خدا بشتابید و خرید و فروش را وانهید! این برای شما اگر بدانید، بهتر است. و چون نماز گزارده شد در زمین پراکنده شوید و (روزی خود را) از بخشش خداوند فرا جویید و خداوند را بسیار یاد کنید باشد که رستگار گردید. و چون داد و ستد یا سرگرمی‌یی ببینند، بدان سو شتاب می‌آورند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو: آنچه نزد خداوند است از سرگرمی و داد و ستد، نکوتر است و خداوند بهترین روزی‌دهندگان است» سوره جمعه، آیه ۹-۱۱.</ref> به [[مؤمنان]] [[فرمان]] می‌دهد زمانی که برای [[نماز جمعه]] [[اذان]] گفته می‌شود به سوی نماز جمعه بشتابند و [[داد و ستد]] را رها کنند که این برای آنها بهتر است. البته پس از نماز جمعه می‌توانند در [[زمین]] برای [[طلب]] [[فضل الهی]] و [[کسب و کار]] پراکنده شوند و خدا را بسیار یاد کنند تا به [[رستگاری]] برسند. سپس گروهی را که [[رسول خدا]]{{صل}} را هنگام [[خواندن نماز]] [[جمعه]] برای داد و ستد رها کرده‌اند [[سرزنش]] <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۳۳؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۱۶۶.</ref> و این حقیقت را یادآوری می‌کند که آنچه نزد خداست، از [[لهو]] و [[تجارت]] بهتر است و نگران روزی خود نباشند که خداوند [[بهترین]] روزی دهندگان است.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>

==[[فضیلت سوره]]==
[[روایات]] متعددی در فضیلت سوره جمعه وارد شده است. <ref>مسند احمد، ج ۱، ص۲۲۶، ۳۴۰؛ صحیح مسلم، ج ۳، ص۲۴۹، ۲۵۱؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۴۲۷.</ref> برپایه [[نقلی]]، [[پیامبراکرم]]{{صل}} در شب‌های جمعه این [[سوره]] و [[سوره منافقون]] را در [[نماز]] عشاء <ref>السنن الکبری، ج ۳، ص۲۰۲؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۱۵۱.</ref> و در روزهای جمعه این دو سوره را در نماز جمعه [[تلاوت]] می‌کردند. <ref>صحیح مسلم، ج ۳، ص۲۵۰؛ السنن الکبری، ج ۳، ص۲۰۰.</ref>

در روایاتی از [[امام صادق]] و [[امام باقر]]{{ع}} بر خواندن [[سوره جمعه]] در رکعت اول نماز [[مغرب]] و عشاء در [[شب جمعه]] و [[نماز صبح]] و ظهر و عصر [[روز جمعه]] و همچنین رکعت اول نماز جمعه تأکید شده است،<ref>وسائل الشیعه، ج ۶، ص۱۱۸ - ۱۲۱؛ بحارالانوار، ج ۸۲، ص۲۶ - ۲۷، ۲۹، ۴۲.</ref> از این‌رو [[فقها]] به [[استحباب]] خواندن این [[سوره]] در اولین رکعت نمازهای یاد شده [[فتوا]] داده‌اند؛<ref>الخلاف، ج ۱، ص۶۱۹؛ تذکرة الفقهاء، ج ۳، ص۱۵۹ - ۱۶۰؛ مستمسک العروه، ج ۶، ص۲۷۸ - ۲۷۹.</ref>

همچنین [[امام صادق]]{{ع}} خواندن [[سوره جمعه]] و [[اعلی]] را در شب‌های [[جمعه]] به [[مؤمنان]] توصیه و [[پاداش]] آن را [[بهشت]] معرفی کرده است <ref>ثواب الاعمال، ص۲۵۴؛ [[نورالثقلین]]، ج ۵، ص۳۲۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref>

==سوره جمعه در دانشنامه معاصر قرآن کریم==
شصت و دومین [[سوره]] [[قرآن]] و صد و دهمین آن در [[ترتیب نزول]]، نازل شده در [[مدینه]] با موضوع [[هدف]] [[بعثت پیامبران]]، [[سرزنش]] برخی [[یهود]] و [[وجوب]] [[نماز جمعه]].
این سوره دارای یازده [[آیه]]، ۱۷۷ کلمه و ۷۶۸ حرف است. [[سوره جمعه]] از سوره‌های [[مسبحات]] است؛ یعنی، با ذکر [[تسبیح]] و [[تقدیس]] [[خداوند]] آغاز می‌گردد. آیه نماز جمعه فقط در همین سوره ذکر شده است.

نام سوره «[[جمعه]]» (به ضم میم)، برگرفته از آیه نهم آن و به معنای [[آدینه]] و آخرین [[روز]] هفته است که در [[فارسی]] (جمعه) با سکون میم تلفظ می‌شود.

[[ملاصدرا]] نوشته است که: سوره جمعه در بردارنده ارکان مقاصد [[ایمان]] و اصول و [[حقایق]] [[عرفانی]] است و از [[معرفت]] [[خداوند سبحان]] و [[حقیقت]] آغاز و انجام و کیفیت برانگیختگی و [[ارسال پیامبران]] و [[آموزش]] و [[تعلیم]] و فرو فرستادن کتاب و ماهیت کتاب و [[رسول]] و [[هدایت]] خردها در آن گرد آمده است<ref>تفسیر سوره جمعه، ص۱۵.</ref>.

سوره جمعه با اشاره به تسبیح تمامی موجودات [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] برای خداوندی آغاز و بیان شده است که در میان [[امیین]]، [[پیامبری]] از خودشان برانگیخت تا [[آیات الهی]] را برای آنان بخواند و با [[اعمال صالح]] و [[اخلاق]] [[پاک]] تزکیه‌شان کند و [[کتاب خدا]] و [[معارف دین]] و [[حکمت]] را به [[بهترین]] شکل به آنان و نسل‌های بعد تعلیم دهد.

در [[آیات]] {{متن قرآن|وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«و نیز دیگرانی از ایشان که هنوز به آنان نپیوسته‌اند؛ و او پیروزمند فرزانه است» سوره جمعه، آیه ۳.</ref> و {{متن قرآن|ِ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ}}<ref>«این، بخشش خداوند است، به هر که خواهد می‌بخشد و خداوند دارای بخشش سترگ است» سوره جمعه، آیه ۴.</ref> بیان شده است که ملاک امر و [[سرمایه]] کار در [[کتاب الهی]] تفاوت دوری و نزدیکی از [[حق تعالی]] و درجات شدت بریدگی و [[انقطاع]] نفس از این دنیای فانی است. [[تخلق]] به [[اخلاق الهی]] [[انسان]] را مستعد دریافت [[کرم الهی]] می‌کند<ref>تفسیر سوره جمعه، ص۴۸-۵۱.</ref>.

آیات {{متن قرآن|مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاء لِلَّهِ مِن دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ وَلا يَتَمَنَّوْنَهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ }}<ref>«داستان آنان که (عمل به) تورات بر دوش آنها نهاده شد اما زیر بار آن نرفتند همچون داستان درازگوشی است بر او کتابی چند؛ داستان آن گروه که آیات خداوند را دروغ شمردند بد (داستانی) است و خداوند گروه ستمگران را راهنمایی نمی‌کند.بگو: ای یهودیان! اگر می‌پندارید که از میان مردم، تنها شما دوستان خداوندید اگر راست می‌گویید آرزوی مرگ کنید. و هرگز آن (مرگ) را برای کارهایی که کرده‌اند آرزو نخواهند کرد و خداوند به (حال) ستمگران داناست. بگو: مرگی که از آن می‌گریزید بی‌گمان با شما دیدار خواهد کرد، آنگاه به سوی دانای پنهان و آشکار بازگردانده می‌شوید و شما را از آنچه می‌کردید آگاه می‌کنند» سوره جمعه، آیه ۵-۸.</ref> شامل هشداری است به [[مؤمنان]]، در قالب تمثیلی درباره [[قوم یهود]] که مبادا مانند یهود در عمل به دستورهای قرآن و [[پیامبر اکرم]]{{صل}} کوتاهی نمایند، چنان که یهود به علت [[ایمان ظاهری]] و زبانی به [[تورات]]، هیچ بهره‌ای از این [[کتاب آسمانی]] و [[معارف]] آن نگرفتند و مانند چهارپایان تنها آن را حمل نمودند. سپس، چون این گروه پنداشتند که با [[خداوند]] [[دوستی]] ویژه دارند، [[سرزنش]] گردیدند و [[ظالم]] خوانده شدند؛ زیرا به سبب اعمالی که مرتکب شده‌اند هرگز نخواهند توانست [[مرگ]] را که رساننده [[محب]] و [[محبوب]] به یکدیگر است و در نهایت به آنان روی می‌آورد، [[آرزو]] نمایند.
در [[آیات]] نهم و دهم، به [[مؤمنان]] دستور داده شده که با شروع [[اذان]] [[نماز جمعه]]، [[خرید و فروش]] را رها کنند و برای [[برپایی نماز]] بشتابند و پس از پایان یافتن [[نماز]]، به قصد [[کسب و کار]] پراکنده شوند. [[فقها]] به استناد همین [[آیه]]، خرید و فروش در [[زمان]] برپایی نماز [[جمعه]] را [[حرام]] می‌شمرند<ref>مجمع البیان، ج۱۰، ص۱۳.</ref>.

در آخرین آیه، [[قرآن کریم]] افرادی را که بر خلاف این دستور، [[رسول اکرم]]{{صل}} را در حال ایراد [[خطبه]] با برگزاری نماز، ترک کردند و به سوی [[سرگرمی]] و [[داد و ستد]] شتافتند، سرزنش کرده است.

[[قرائت]] [[سوره جمعه]] در رکعت اول و [[سوره منافقون]] در رکعت دوم نماز جمعه و [[ظهر]] [[روز جمعه]] بنابر قول مشهور، [[مستحب]] است. قول مقابل مشهور، [[وجوب]] قرائت آن است<ref> جواهر الکلام، ج۹، ص۴۰۷.</ref>.

[[فلاسفه]] [[اسلامی]] با [[الهام]] از واژه «[[حکمت]]» در آیه {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان (عرب) ، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را می‌خواند و آنها را پاکیزه می‌گرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی می‌آموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره جمعه، آیه ۲.</ref> و آیات مشابه آن، نام [[فلسفه]] را «حکمت» نهادند<ref>حکمة المشرقیه؛ حکمة الاشراق، الحکمة المتعالیه.</ref>.

عرفا با [[توسل]] به آیه {{متن قرآن|وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}}<ref>«و خداوند را بسیار یاد کنید باشد که رستگار گردید» سوره جمعه، آیه ۱۰.</ref> و [[آیات]] مشابه آن {{متن قرآن|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱.</ref>، {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا}}<ref>«ای مؤمنان! خداوند را بسیار یاد کنید» سوره احزاب، آیه ۴۱.</ref>، {{متن قرآن|وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا}}<ref>«و او را پگاه و دیرگاه عصر به پاکی بستایید» سوره احزاب، آیه ۴۲.</ref>، {{متن قرآن|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ}}<ref>«خداوند است که بهترین گفتار را (به گونه) کتابی (با آیاتی) همانند دوگانه (یعنی مکرّر) فرو فرستاده است؛ پوست‌های آنان که از پروردگار خویش می‌هراسند از آن به لرزه می‌افتد سپس با یاد خداوند پوست‌ها و دل‌هاشان نرم می‌شود؛ این رهنمود خداوند است که با آن هر که» سوره زمر، آیه ۲۳.</ref>، {{متن قرآن|الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ}}<ref>«همان کسانی که ایمان آورده‌اند و دل‌های ایشان با یاد خداوند آرام می‌گیرد؛ آگاه باشید! با یاد خداوند دل‌ها آرام می‌یابد» سوره رعد، آیه ۲۸.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ}}<ref>«مؤمنان، تنها آن کسانند که چون یاد خداوند پیش آید دل‌هاشان بیمناک می‌شود و چون آیات او را بر آنان بخوانند بر ایمانشان می‌افزاید و بر پروردگارشان توکّل می‌کنند» سوره انفال، آیه ۲.</ref>. انجام انواع [[مراتب ذکر]] و دائم الذکر بودن را از ارکان [[سلوک]] [[معنوی]] و [[لقاء الله]] بر شمرده‌اند<ref>فتوحات، باب ۱۴۲- ۱۴۳؛ مصباح الشریعه، ص۲۹-۳۵؛ اللمع فی التصوف، کتاب سیزدهم و چهاردهم؛ بحر العلوم. رساله سیر و سلوک؛ المحجة البیضاء، ج۲، ص۲۶۵-۳۹۷؛ تفسیر سوره جمعه، ۱۳۶۔ ۱۵۲.</ref>.

[[عطار نیشابوری]] از قول [[بایزید بسطامی]] نوشته است: [[ذکر کثیر]] نه به عدد است لکن به حضور بی‌غفلت است<ref>تذکرة الاولیاء، ص۱۴ ذکر ابویزید بسطامی.</ref> و [[ابن عربی]] نوشته است: «[[خداوند]] جز ذکر، چیزی را به کثرت بیان نداشته است و به چیزی به جز ذکر، دستور به بسیار گفتن و یاد کردن نداده است»<ref>فتوحات، ص۴۳۳، باب ۱۴۲.</ref>.<ref>[[سید سلمان صفوی|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره جمعه (مقاله)|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

==منابع==
{{منابع}}
#[[پرونده:1100409.jpg|22px]] [[سید عبدالرسول حسینی‌زاده|حسینی‌زاده، سید عبدالرسول]]، [[سوره جمعه - حسینی‌زاده (مقاله)| مقاله «سوره جمعه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹''']]
# [[پرونده: 10524027.jpg|22px]] [[سید سلمان صفوی|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره جمعه (مقاله)|مقاله «سوره جمعه»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
{{پایان منابع}}

==پانویس==
{{پانویس}}

[[رده:سوره جمعه]]
[[رده:مدخل]]