سیره‌نویسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی صفحه با '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تاریخ‌نگاری اسلامی | عنوان مدخل = سیره‌نویسی | مداخل مرتبط = سیره‌نویسی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== سه گرایش در نگارش تاریخ زندگی فرد را باید از هم تفکیک کرد. # «سیره‌نویسی» به معنای آنچه درباره رسول الله...'

2026-05-17T06:51:53Z

جایگزینی صفحه با '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تاریخ‌نگاری اسلامی | عنوان مدخل = سیره‌نویسی | مداخل مرتبط = سیره‌نویسی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== سه گرایش در نگارش تاریخ زندگی فرد را باید از هم تفکیک کرد. # «سیره‌نویسی» به معنای آنچه درباره رسول الله...'

نمایش تغییرات

Wasity: /* سیره‌نویسی پیش از ابن اسحاق */

2026-05-17T06:51:05Z

سیره‌نویسی پیش از ابن اسحاق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۲۸:		خط ۲۸:

	به طور کلی به نظر می‌رسد دو زمینه سبب شده است تا [[روایات]] [[دلائل النبوه]] که شامل رخدادهای شگفت به عنوان [[زمینه ظهور]] حضرت ([[ارهاصات]])، انجام [[خوارق عادت]] به دست خود آن [[بزرگوار]]، [[غیب‌گویی]] و [[اخبار]] از [[مغیبات]] توسط ایشان و جز اینها می‌شود، مورد توجه قرار گیرد. نخست همین مقایسه میان [[نبوت]] [[انبیای سابق]] با حضرت محمد{{صل}} که [[مسلمانان]] را متمایل به این امر می‌ساخت که قطعا مواردی از این دست در سیره نبوی هم هست که باید روی آن کار کنند. دوم اینکه نفس [[پیامبری]] امری است که به هر روی با عالم بالا در تماس است و روشن است که لازمه آن در اذهان عمومی این است که او کارهایی می‌تواند انجام دهد که دیگران [[قادر]] به انجام آن نیستند به‌ویژه وقتی [[مشایخ]] در [[ادیان]] مختلف، قادر به انجام کارهایی هستند که از آنها با عنوان [[کرامات]] یاد می‌شود. به طور [[طبیعی]] بر [[پیامبر]] هم باید مانند آنها یافت شود. موارد اندکی هم از [[جاهلیت]] به عنوان [[اخبار]] شگفت، نقش عوامل نامرئی، حضور [[شیطان]] در برخی از [[تصمیم‌گیری‌ها]]، نداهای [[غیبی]] و مواردی از این قبیل داریم که می‌توانسته روی ذهنیت [[مسلمانان]] تأثیر گذاشته باشد. در چنین شرایطی [[عوام]] از [[عرب]] و [[عجم]] که در معرض [[اسلام]] قرار گرفته‌اند [[تمایل]] خاصی داشتند تا با شنیدن این قبیل اخبار شگفت با [[اطمینان قلبی]] بیشتری [[نبوت]] را بپذیرند آنان نه [[فرصت]] نه توان، و زمینه [[درک]] [[علمی]] [[قرآن]] را دارند تا تصور کنند که آیا می‌توان مثل آن آورد یا خیر. این همان چیزی شد که ده‌ها اثر در این باره نگاشته شود و در نهایت به تألیف دو اثر دایره المعارفی مانند [[دلائل النبوه]] [[بیهقی]] و [[ابونعیم اصفهانی]] منجر شود.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۴۱.</ref>		به طور کلی به نظر می‌رسد دو زمینه سبب شده است تا [[روایات]] [[دلائل النبوه]] که شامل رخدادهای شگفت به عنوان [[زمینه ظهور]] حضرت ([[ارهاصات]])، انجام [[خوارق عادت]] به دست خود آن [[بزرگوار]]، [[غیب‌گویی]] و [[اخبار]] از [[مغیبات]] توسط ایشان و جز اینها می‌شود، مورد توجه قرار گیرد. نخست همین مقایسه میان [[نبوت]] [[انبیای سابق]] با حضرت محمد{{صل}} که [[مسلمانان]] را متمایل به این امر می‌ساخت که قطعا مواردی از این دست در سیره نبوی هم هست که باید روی آن کار کنند. دوم اینکه نفس [[پیامبری]] امری است که به هر روی با عالم بالا در تماس است و روشن است که لازمه آن در اذهان عمومی این است که او کارهایی می‌تواند انجام دهد که دیگران [[قادر]] به انجام آن نیستند به‌ویژه وقتی [[مشایخ]] در [[ادیان]] مختلف، قادر به انجام کارهایی هستند که از آنها با عنوان [[کرامات]] یاد می‌شود. به طور [[طبیعی]] بر [[پیامبر]] هم باید مانند آنها یافت شود. موارد اندکی هم از [[جاهلیت]] به عنوان [[اخبار]] شگفت، نقش عوامل نامرئی، حضور [[شیطان]] در برخی از [[تصمیم‌گیری‌ها]]، نداهای [[غیبی]] و مواردی از این قبیل داریم که می‌توانسته روی ذهنیت [[مسلمانان]] تأثیر گذاشته باشد. در چنین شرایطی [[عوام]] از [[عرب]] و [[عجم]] که در معرض [[اسلام]] قرار گرفته‌اند [[تمایل]] خاصی داشتند تا با شنیدن این قبیل اخبار شگفت با [[اطمینان قلبی]] بیشتری [[نبوت]] را بپذیرند آنان نه [[فرصت]] نه توان، و زمینه [[درک]] [[علمی]] [[قرآن]] را دارند تا تصور کنند که آیا می‌توان مثل آن آورد یا خیر. این همان چیزی شد که ده‌ها اثر در این باره نگاشته شود و در نهایت به تألیف دو اثر دایره المعارفی مانند [[دلائل النبوه]] [[بیهقی]] و [[ابونعیم اصفهانی]] منجر شود.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۴۱.</ref>

			==صحابه‌نگاری یا تسمیه اصحاب رسول الله{{صل}}==
			{{اصلی\|صحابه‌نگاری\|تسمیه‌نگاری}}
			شمار قابل توجهی کتاب از [[قرن سوم]] به بعد درباره فهرست [[صحابه]] و طبعا ذیل همان [[تسمیه‌نگاری]] پدید آمد که برای خود ادبیاتی ویژه در کنار دیگر [[منابع سیره نبوی]] ایجاد کرد. اغلب [[پژوهشگران]] با سه کتاب مهم «[[الاستیعاب]]»، «[[اسدالغابه]]» و «[[الاصابه]]» که در سه دوره مختلف زمانی از [[قرن پنجم]] تا نهم نوشته شد، آشنا هستند، اما در کنار اینها، منابع فراوان دیگری هم هست که این رشته [[علمی]] را پربار کرده است.

			در [[قرآن]] درباره صحابه نه به اسم، اما به عنوان یک گروه مکرر سخن گفته شده است. در بسیاری از موارد ستایشی و مواردی هم [[انتقادی]] است. گروهی که در میان آنها از همه طیف [[مؤمن]]، [[مسلمان]]، [[منافق]]، [[فاسق]] و جز آن هستند. این تصور بعدها عوض شد، به طوری که صحابه در [[ذهن]] [[اهل سنت]] - نه [[شیعه]] و نه [[خوارج]] - جایگاه ویژه و فوق‌العاده‌ای یافت. این جایگاه ویژه که نوعی شبه [[عصمت]] باید نامید، مقامی بلند برای صحابه ایجاد کرد و سبب شد تا به صورت هاله‌ای [[مقدس]] در اطراف [[پیامبر]] قرار گیرد البته در تعریف [[صحابی]] [[اختلاف]] نظر بود اما برای اینکه [[مبانی کلامی]] قصه را بشود جمع و [[جور]] کرد، دایره را وسیع‌تر گرفتند، و آن را شامل هر کسی که [[رسول]]{{صل}} را [[رؤیت]] کرده و تعریف‌های مشابه آن، قرار دادند. مسأله این بود که باید [[اقوال صحابه]] که بسان منبع مهمی برای [[دین]] در نظر گرفته می‌شد، [[حجت]] باشد، و لاجرم باید این شبه معصومیت برای آنها در نظر گرفته می‌شد. [[قدسیت]]، مزبور سبب شد تا کسانی در [[اندیشه]] «تسیمه» و فهرست‌نگاری آنها برآیند و فهرستی از آنها به‌دست آورند. این فهرست می‌تواند کمک شایانی به [[شناخت]] آنها برای نسل‌های بعد داشته باشد. در واقع، بعدها در قرن سوم که [[علم حدیث]] و مبانی آن هم [[استوار]] شد، صحابه به عنوان واسط اصلی این [[احادیث]] میان [[رسول]] و [[تابعین]]، اهمیت بیشتری یافتند و لازم بود درباره آنها تحقیق بیشتری صورت گیرد. بسیاری از این افراد به نام، شماری به [[کنیه]] و برخی با چندین نام یا [[لقب]] [[شهرت]] داشتند و این [[ضرورت]] بازشناسی آنها را فراهم کرد. کتاب [[صحابه‌شناسی]]، سبب شد اطلاعات بسیار جزئی و ریز از بسیاری از شخصیت‌های اطراف [[پیامبر]]، همینطور بسیاری از رویدادها و وقایع، و نیز [[قبایل]] و دسته‌های مختلف و نیز شهرهای محل [[مهاجرت]] آنها برجای بماند. بسیاری از این اطلاعات هیچ‌گاه در [[کتاب‌های سیره]] نمی‌آمد. [[طبیعی]] است که خلط‌های زیادی میان این اسامی صورت گرفته و حتی بعدها کسانی به [[دروغ]] افراد ساختگی را به آنها ضمیمه کردند. همین اینها، [[ضرورت]] بازبینی در این فهرست‌ها را ایجاد کرده که هر بار نویسنده‌ای برای این کار [[کوشش]] کرده است<ref>این روزها کتاب «سیر تدوین و تطور صحابه نگاری» از آقای هدایت پناه انتشار یافته (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۸) و به تفصیل درباره این ادبیات سخن گفته است. سال‌ها پیش در همین پژوهشگاه، زمانی که بنده مدیریت گروه تاریخ را داشتم طرحی برای بازشناسی زندگی صحابه تصویب و دنبال شد که تاکنون سه مجلد آن انتشار یافته است.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۴۳.</ref>

	==سیره‌نویسی پیش از ابن اسحاق==		==سیره‌نویسی پیش از ابن اسحاق==

Wasity: /* اصول سیره نبوی و تکامل آن در قرن‌های اول و دوم‌ */

2026-05-17T06:50:14Z

اصول سیره نبوی و تکامل آن در قرن‌های اول و دوم‌

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	آنچه به عنوان [[سیره‌نگاری]] در باره شخص [[پیامبر]]{{صل}} مطرح است، علی‌القاعده باید [[الگوبرداری]] از آیاتی باشد که در [[قرآن]] درباره [[انبیاء]] آمده است. [[پیامبران در قرآن]]، به لحاظ ویژگی‌های شخصی مورد [[ستایش]] قرار گرفته و ضمن آن‌که برخوردشان با امتشان مد نظر است، بر [[اخلاقیات]] و خصوصیات [[علمی]] و [[عبادی]] و... آنها تأکید شده است. البته سیره‌نویسی تحت تأثیر تاریخ [[عربی]] قدیم یا همان [[ایام العرب]] بود و به همین دلیل [[مغازی]] به سبک و [[سیاق]] ایام العرب قبل از [[اسلام]] نوشته شد. به علاوه [[دانش]] [[نسب‌شناسی]] هم در آن تأثیر زیادی داشت. با این حال باید گفت که مواد آن به هر شکلی [[انتخاب]] شده باشد صورت قضیه جنبه [[دینی]] با ویژگی‌های [[تاریخ‌نویسی]] [[قرآنی]] داشت. قرآن در یک نگاه، تاریخ [[اقوام]] را بر محور پیامبرشان و حتی با نام او می‌شناسانَد. این روش، افزون بر اینکه محور اصلی را [[دین]] می‌داند اهمیت [[انبیا]] را نیز نشان می‌دهد. ازاین‌رو [[اصحاب پیامبر]]{{صل}}، از همان آغاز به [[سیره]] و شرح حال پیامبر{{صل}} توجه پیدا کرده و در شرح زندگانی و ویژگی‌های آن حضرت، خاطراتی را [[حفظ]] و نقل کردند. بعدها این نوع سیره‌نگاری، به شکل جزئی‌تری درباره [[خلفا]]، [[سلاطین]] و [[علما]] و حتی سایر طبقات نیز در شکل شرح‌حال‌نویسی رایج گردید.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۳۷.</ref>		آنچه به عنوان [[سیره‌نگاری]] در باره شخص [[پیامبر]]{{صل}} مطرح است، علی‌القاعده باید [[الگوبرداری]] از آیاتی باشد که در [[قرآن]] درباره [[انبیاء]] آمده است. [[پیامبران در قرآن]]، به لحاظ ویژگی‌های شخصی مورد [[ستایش]] قرار گرفته و ضمن آن‌که برخوردشان با امتشان مد نظر است، بر [[اخلاقیات]] و خصوصیات [[علمی]] و [[عبادی]] و... آنها تأکید شده است. البته سیره‌نویسی تحت تأثیر تاریخ [[عربی]] قدیم یا همان [[ایام العرب]] بود و به همین دلیل [[مغازی]] به سبک و [[سیاق]] ایام العرب قبل از [[اسلام]] نوشته شد. به علاوه [[دانش]] [[نسب‌شناسی]] هم در آن تأثیر زیادی داشت. با این حال باید گفت که مواد آن به هر شکلی [[انتخاب]] شده باشد صورت قضیه جنبه [[دینی]] با ویژگی‌های [[تاریخ‌نویسی]] [[قرآنی]] داشت. قرآن در یک نگاه، تاریخ [[اقوام]] را بر محور پیامبرشان و حتی با نام او می‌شناسانَد. این روش، افزون بر اینکه محور اصلی را [[دین]] می‌داند اهمیت [[انبیا]] را نیز نشان می‌دهد. ازاین‌رو [[اصحاب پیامبر]]{{صل}}، از همان آغاز به [[سیره]] و شرح حال پیامبر{{صل}} توجه پیدا کرده و در شرح زندگانی و ویژگی‌های آن حضرت، خاطراتی را [[حفظ]] و نقل کردند. بعدها این نوع سیره‌نگاری، به شکل جزئی‌تری درباره [[خلفا]]، [[سلاطین]] و [[علما]] و حتی سایر طبقات نیز در شکل شرح‌حال‌نویسی رایج گردید.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۳۷.</ref>

	==~~اصول~~ [[سیره نبوی]] و [[~~تکامل~~]] آن در ~~قرن‌های اول~~ و ~~دوم‌==~~		==دلائل‌نگاری==
	~~شکی نیست~~ که ~~اقوال~~ و [[~~اعمال~~]] [[پیامبر ~~اکرم~~]]{{صل}} ~~اهمیت بسیار زیادی~~ در [[~~زمان~~]] [[~~حیات~~]] و به ~~خصوص بعد~~ از ~~وفاتش~~ داشته است و این ~~اهمیت باعث~~ [[~~عنایت ویژه~~]] به ~~تدوین~~ [[سیره]] و [[~~احادیث~~]] ~~وارد شده~~ از ~~سوی آن~~ حضرت{{صل}} ~~گردیده~~ است. در این زمینه ~~عده‌ای تنها~~ به ~~تدوین~~ [[~~سیره پیامبر اکرم~~]]{{صل}} ~~پرداختند و عده‌ای حوادث دیگر~~ را هم ~~نقل کردند~~ که ~~مورّخ~~ به ~~معنای عام~~ هستند.<ref>[[~~محمد هادی یوسفی غروی~~\|~~یوسفی غروی، محمد هادی~~]]، [[تاریخ ~~تحقیقی~~ اسلام ج۱ (کتاب)\|تاریخ ~~تحقیقی~~ اسلام]]، ~~ج۱،~~ ص ٢١.</ref>		{{اصلی\|دلائل‌نگاری}}
			«دلائل‌نگاری» به لحاظ [[تاریخی]]، امری متأخر از [[سیره‌نویسی]] است. این مسأله از آن روست که از زمانی ویژه بحث از [[دلایل]] موضوعیت یافت و [[اخبار]] آن گردآوری شد. اگر [[هدف]] از [[سیره نبوی]]، بحث از [[شناخت پیامبر]]{{صل}} بود، بحث از دلائل، برای [[اثبات نبوت]] بود و این هم مربوط به زمانی بود که [[شبهات]] زیادی در ارتباط با [[اسلام]] و اصل [[نبوت]] مطرح گردید. برای [[پاسخگویی]] به این شبهات، [[اهل حدیث]]، [[احادیث]] [[دلائل النبوه]] را گردآوری کردند و [[فیلسوفان مسلمان]] هم کتاب‌های دلائل را به سبک [[فلسفی]] و [[کلامی]] نوشتند. در این باره اندکی تفصیلی‌تر سخن می‌گوییم.
			نگاهی [[قرآنی]] به نبوت از زاویه دلایل اثبات نبوت مختلف است. بخش مهمی از آن مربوط به [[حضرت موسی]]{{ع}} است که [[معجزه]] را اسباب اثبات نبوت دانسته است. درباره [[حضرت عیسی]]{{ع}} نیز چنین است، یعنی اثبات نبوت وی را در گرو [[حرف زدن]] در [[کودکی]] و برخی دیگر از [[معجزات]] او دانسته است. اما نسبت به سایر [[انبیاء]] تفاوت‌هایی وجود دارد. نوح{{ع}} به رغم دشواری‌هایی که درباره پذیرشش توسط [[مردم]] دارد، معجزه‌ای از خود نشان نمی‌دهد. ظاهراً آنچه درباره کشتی رخ داد [[عذاب]] بود نه معجزه اثبات نبوت، هرچند برای نسل‌های بعدی آن نتیجه را داشت. درباره [[حضرت سلیمان]]{{ع}} هم بحث اثبات نبوت در میان نیست، هرچند [[کارهای خارق‌العاده]] که نوعی استثناء در [[پادشاهی]] همراه با [[قدرت]] خاص [[الهی]] است، در کار هست. نسبت به برخی از انبیای دیگر همچنین است.

			درباره [[حضرت محمد]]{{صل}} نیز [[داستان]] چنین است که هرچند [[کفار]] و [[مشرکان]] درخواست معجزه صریح دارند، آن حضرت آنان را به [[قرآن]] حواله می‌دهد، به طوری که در قرآن یک اقدام [[خارق عادت]] مثل [[زنده کردن مرده]] یا معجزاتی [[شبیه ]]معجزه حضرت موسی{{ع}} برای [[پیامبر]] ما گزارش نشده است. آنچه برای اثبات نبوت برای حضرت محمد{{صل}} در قرآن آمده، درخواست ارائه آیاتی مانند [[قرآن]] است که در چند مورد صریحاً آمده است. این روشی بود که قرآن درباره عرب‌های [[مکه]] در پیش گرفت و حتی با [[اصرار]] آنها برای انجام کارهای خارج [[عادت]]، بر اساس آنچه در قرآن تصریح شده، [[پیامبر]]{{صل}} کاری از آن دست انجام نداد و در پاسخ، باز هم طبق [[آیات قرآن]] فرمود که این امور دست خداست. پاسخ‌های دیگری هم در آن [[آیات]] داده شده است.
			به نظر می‌رسد آنچه از زاویه [[دینی]] توانست [[اسلام]] را پذیرفتنی کند، [[آموزه‌های قرآنی]] در درجه اول و طرح خود قرآن به عنوان یک [[معجزه]] بود. نوع نگاه قرآن به مسائل، و زبان بیان آن، [[جاذبه]] ویژه‌ای داشت و نه تنها برای [[عرب‌ها]] بلکه برای بسیاری از [[اقوام]] دیگر هم که در [[قرن اول]] با اسلام روبرو شدند، اسلام [[جذابیت]] [[قرآنی]] خود را داشت. البته [[اسلام آوردن]] آنان هم تدریجی بود و آنها زیر [[سلطه]] یک [[دولت نیرومند]] که توانسته بود [[دولت ساسانی]] را نابود و [[دولت]] بیزنطی را از [[شامات]] و شمال [[آفریقا]] بیرون کند قرار داشتند.
			اینکه آیا در قرن اول چه نوع شبهاتی درباره [[نبوت]] وجود داشته و دارد و چه پاسخ‌هایی داده شده در کتاب‌هایی چون «معالم النبوة» از [[آیت‌الله سبحانی]] مورد بررسی و مرور قرار گرفته و شاید همچنان نیازمند بحث بیشتر باشد. تکیه قرآن، علاوه بر اصل قرآن، روی [[اعترافات]] موجود در [[کتاب‌های آسمانی]] پیشین درباره خبر [[نبوت حضرت محمد]]{{صل}} نیز هست، بحثی که بعدها [[مسلمانان]] روی آن کار فراوانی کردند و بخشی از کتاب‌های [[دلائل النبوه]] نیز همان‌هاست. مسلمانان در آثاری که در [[اثبات نبوت]] نوشتند آثاری مانند اعلام النبوه رازی یا... علی بن ربن طبری به این عبارت فراوان پرداختند، مسأله‌ای که تا این اواخر نیز ادامه یافته است.

			به هر حال و در مقابل موج شبهاتی که درباره نبوت رد قرن‌های سوم و چهارم در [[دنیای اسلام]] مطرح شد، بحث مسأله اثبات نبوت یک دغدغه [[کلامی]] برای مسلمانان بود؛ چراکه به هر حال اشکالاتی در این زمینه در اذهان غیر مسلمانان و حتی مسلمانان وجود داشته و آنان در پی [[درک]] بهتر نبوت و دریافت ادله‌ای برای [[اثبات نبوت پیامبر]]{{صل}} بوده‌اند. برای [[شناخت]] این قبیل اشکالات لازم است تا اطلاعات ریزتری از اوضاع [[فکری]] و [[فرهنگی]] [[عراق]] و [[شام]] و مناطق دیگر داشته باشیم و دریابیم که [[نبوت]] در اذهان آنها چگونه می‌شده و چه اشکالاتی نسبت به آن از سوی نامسلمانان بروز کرده است.
			اما اینکه چرا سراغ [[دلایل]] یعنی اخباری رفتند که وجهی از بعد غیر عادی [[سیره نبوی]] را نشان می‌داد، توجه به این نکته هم مهم است که به احتمال در اذهان [[مردم]] میان [[معجزات پیامبران]] بزرگی چون [[موسی]] و [[عیسی]]{{عم}} با [[حضرت محمد]]{{صل}} نوعی مقایسه می‌شده است. این مقایسه که با مرور بر [[قرآن]] هم پدید می‌آمده تفاوت آنان را در داشتن [[معجزه]] به رخ می‌کشیده است. در قرآن موسی و عیسی با دستانی پر از معجزه اما حضرت محمد{{صل}} ابراز می‌کند که انجام این قبیل کارها دست خداست و او قرآن را آورده است. به هر روی بحث در باره شکل‌گیری مباحث مربوط به [[اثبات نبوت]] از آغاز تا قرون بعدی در زمینه‌های مختلف می‌تواند دنبال شود اما اکنون و در اینجا [[پرسش]] این است که پروژه مزبور در [[سیره‌نویسی]] و مسیری که در سیره‌ها در حوزه پیامبر‌شناسی{{صل}} دنبال شده چگونه بوده است؟ [[پیگیری]] این بحث در سیره‌نویسی و همینطور [[علم حدیث]] زمینه مشترکی دارد که همزمان باید مورد توجه قرار گیرد.
			از کهن‌ترین اصطلاحات در این باره تعبیر «علامات النبوة» یا «اعلام النبوه» یا «[[دلائل النبوة]]» است. این [[نشانه‌ها]] می‌توانست مصادیق مختلفی از چهره ظاهری [[پیامبر]]، علامتی روی کتف، [[علائم ظهور]] آن حضرت در [[تورات]] و جز آن [[اخبار غیبی]]، [[کارهای خارق‌العاده]] باشد و به تدریج معنای وسیع‌تری پیدا کرده باشد.

			به طور کلی به نظر می‌رسد دو زمینه سبب شده است تا [[روایات]] [[دلائل النبوه]] که شامل رخدادهای شگفت به عنوان [[زمینه ظهور]] حضرت ([[ارهاصات]])، انجام [[خوارق عادت]] به دست خود آن [[بزرگوار]]، [[غیب‌گویی]] و [[اخبار]] از [[مغیبات]] توسط ایشان و جز اینها می‌شود، مورد توجه قرار گیرد. نخست همین مقایسه میان [[نبوت]] [[انبیای سابق]] با حضرت محمد{{صل}} که [[مسلمانان]] را متمایل به این امر می‌ساخت که قطعا مواردی از این دست در سیره نبوی هم هست که باید روی آن کار کنند. دوم اینکه نفس [[پیامبری]] امری است که به هر روی با عالم بالا در تماس است و روشن است که لازمه آن در اذهان عمومی این است که او کارهایی می‌تواند انجام دهد که دیگران [[قادر]] به انجام آن نیستند به‌ویژه وقتی [[مشایخ]] در [[ادیان]] مختلف، قادر به انجام کارهایی هستند که از آنها با عنوان [[کرامات]] یاد می‌شود. به طور [[طبیعی]] بر [[پیامبر]] هم باید مانند آنها یافت شود. موارد اندکی هم از [[جاهلیت]] به عنوان [[اخبار]] شگفت، نقش عوامل نامرئی، حضور [[شیطان]] در برخی از [[تصمیم‌گیری‌ها]]، نداهای [[غیبی]] و مواردی از این قبیل داریم که می‌توانسته روی ذهنیت [[مسلمانان]] تأثیر گذاشته باشد. در چنین شرایطی [[عوام]] از [[عرب]] و [[عجم]] که در معرض [[اسلام]] قرار گرفته‌اند [[تمایل]] خاصی داشتند تا با شنیدن این قبیل اخبار شگفت با [[اطمینان قلبی]] بیشتری [[نبوت]] را بپذیرند آنان نه [[فرصت]] نه توان، و زمینه [[درک]] [[علمی]] [[قرآن]] را دارند تا تصور کنند که آیا می‌توان مثل آن آورد یا خیر. این همان چیزی شد که ده‌ها اثر در این باره نگاشته شود و در نهایت به تألیف دو اثر دایره المعارفی مانند [[دلائل النبوه]] [[بیهقی]] و [[ابونعیم اصفهانی]] منجر شود.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۴۱.</ref>

	==سیره‌نویسی پیش از ابن اسحاق==		==سیره‌نویسی پیش از ابن اسحاق==

Wasity: /* مقدمه */

2026-05-17T06:44:39Z

مقدمه

@@ خط ۱۲: / خط ۱۲: @@
 # «[[علم رجال]]» که [[علم به روات احادیث]] است و بسیار مختصر، تنها به تاریخ ولادت و [[وفات]] شخص و [[ثقه]] و غیر ثقه بودن او پرداخته می‌شود.
-آنچه به عنوان [[سیره‌نگاری]] در باره شخص [[پیامبر]]{{صل}} مطرح است، علی‌القاعده باید [[الگوبرداری]] از آیاتی باشد که در [[قرآن]] درباره [[انبیاء]] آمده است. [[پیامبران در قرآن]]، به لحاظ ویژگی‌های شخصی مورد [[ستایش]] قرار گرفته و ضمن آن‌که برخوردشان با امتشان مد نظر است، بر [[اخلاقیات]] و خصوصیات [[علمی]] و [[عبادی]] و... آنها تأکید شده است. البته سیره‌نویسی تحت تأثیر تاریخ [[عربی]] قدیم یا همان [[ایام العرب]] بود و به همین دلیل [[مغازی]] به سبک و [[سیاق]] ایام العرب قبل از [[اسلام]] نوشته شد. به علاوه [[دانش]] [[نسب‌شناسی]] هم در آن تأثیر زیادی داشت. با این حال باید گفت که مواد آن به هر شکلی [[انتخاب]] شده باشد صورت قضیه جنبه [[دینی]] با ویژگی‌های [[تاریخ‌نویسی]] [[قرآنی]] داشت. قرآن در یک نگاه، تاریخ [[اقوام]] را بر محور پیامبرشان و حتی با نام او می‌شناسانَد. این روش، افزون بر اینکه محور اصلی را [[دین]] می‌داند اهمیت [[انبیا]] را نیز نشان می‌دهد. ازاین‌رو [[اصحاب پیامبر]]{{صل}}، از همان آغاز به [[سیره]] و شرح حال پیامبر{{صل}} توجه پیدا کرده و در شرح زندگانی و ویژگی‌های آن حضرت، خاطراتی را [[حفظ]] و نقل کردند. بعدها این نوع سیره‌نگاری، به شکل جزئی‌تری درباره [[خلفا]]، [[سلاطین]] و [[علما]] و حتی سایر طبقات نیز در شکل شرح‌حال‌نویسی رایج گردید.
+آنچه به عنوان [[سیره‌نگاری]] در باره شخص [[پیامبر]]{{صل}} مطرح است، علی‌القاعده باید [[الگوبرداری]] از آیاتی باشد که در [[قرآن]] درباره [[انبیاء]] آمده است. [[پیامبران در قرآن]]، به لحاظ ویژگی‌های شخصی مورد [[ستایش]] قرار گرفته و ضمن آن‌که برخوردشان با امتشان مد نظر است، بر [[اخلاقیات]] و خصوصیات [[علمی]] و [[عبادی]] و... آنها تأکید شده است. البته سیره‌نویسی تحت تأثیر تاریخ [[عربی]] قدیم یا همان [[ایام العرب]] بود و به همین دلیل [[مغازی]] به سبک و [[سیاق]] ایام العرب قبل از [[اسلام]] نوشته شد. به علاوه [[دانش]] [[نسب‌شناسی]] هم در آن تأثیر زیادی داشت. با این حال باید گفت که مواد آن به هر شکلی [[انتخاب]] شده باشد صورت قضیه جنبه [[دینی]] با ویژگی‌های [[تاریخ‌نویسی]] [[قرآنی]] داشت. قرآن در یک نگاه، تاریخ [[اقوام]] را بر محور پیامبرشان و حتی با نام او می‌شناسانَد. این روش، افزون بر اینکه محور اصلی را [[دین]] می‌داند اهمیت [[انبیا]] را نیز نشان می‌دهد. ازاین‌رو [[اصحاب پیامبر]]{{صل}}، از همان آغاز به [[سیره]] و شرح حال پیامبر{{صل}} توجه پیدا کرده و در شرح زندگانی و ویژگی‌های آن حضرت، خاطراتی را [[حفظ]] و نقل کردند. بعدها این نوع سیره‌نگاری، به شکل جزئی‌تری درباره [[خلفا]]، [[سلاطین]] و [[علما]] و حتی سایر طبقات نیز در شکل شرح‌حال‌نویسی رایج گردید.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۳۷.</ref>
 ==اصول [[سیره نبوی]] و [[تکامل]] آن در قرن‌های اول و دوم‌==

Wasity: /* مقدمه */

2026-05-17T06:34:36Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۴
خط ۷:		خط ۷:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	سه [[گرایش]] در [[نگارش~~]] [[~~تاریخ]] [[زندگی]] فرد را باید از هم تفکیک کرد.		سه [[گرایش]] در [[نگارش تاریخ]] [[زندگی]] فرد را باید از هم تفکیک کرد.
	# «سیره‌نویسی» به معنای آنچه درباره [[رسول الله]]{{صل}} نوشته شده و در زمان‌های بعد درباره برخی از اشخاص دیگر هم ادامه یافته است.		# «سیره‌نویسی» به معنای آنچه درباره [[رسول الله]]{{صل}} نوشته شده و در زمان‌های بعد درباره برخی از اشخاص دیگر هم ادامه یافته است.
	# «[[شرح‌حال‌نویسی]]» یا «[[زندگینامه‌نویسی]]» است که ضمن آن گزارش زندگی فرد و نقاط برجسته آن مورد توجه قرار می‌گیرد.		# «[[شرح‌حال‌نویسی]]» یا «[[زندگینامه‌نویسی]]» است که ضمن آن گزارش زندگی فرد و نقاط برجسته آن مورد توجه قرار می‌گیرد.

Wasity: /* اصول سیره نبوی و تکامل آن در قرن‌های اول و دوم‌ */

2026-05-17T06:33:37Z

اصول سیره نبوی و تکامل آن در قرن‌های اول و دوم‌

@@ خط ۵: / خط ۵: @@
 | پرسش مرتبط  =
 }}
 ==اصول [[سیره نبوی]] و [[تکامل]] آن در قرن‌های اول و دوم‌==

Wasity در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۸

2026-05-17T06:28:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~سیره‌نویسی~~		\| موضوع مرتبط = تاریخ‌نگاری اسلامی
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل = سیره‌نویسی
	\| مداخل مرتبط = [[سیره‌نویسی در تاریخ اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[سیره‌نویسی در تاریخ اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
خط ۲۸۳:		خط ۲۸۳:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~سیره‌نویسی~~]]		[[رده:تاریخ‌نگاری اسلامی]]

Wasity: /* ابان بن عثمان بجلی (م ح۱۷۰) */

2026-05-17T06:15:02Z

ابان بن عثمان بجلی (م ح۱۷۰)

نمایش تغییرات

Wasity: /* لیث بن سعد (٩۴-١٧۵) */

2026-05-17T06:11:50Z

لیث بن سعد (٩۴-١٧۵)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۱
خط ۱۴۳:		خط ۱۴۳:
	در حال حاضر [[سیره]] وی به [[روایت]] [[عبدالرزاق صنعانی]] به صورت یک کتاب و با عنوان کتاب [[المغازی]] منتشر شده است (نیویورک، المکتبة العربیه، ۲۰۱۴). بر اساس فهرست این کتاب، نخستین روایت درباره حفر [[زمزم]]، و پس از آن [[غزوه حدیبیه]]، سپس شماری دیگر از [[غزوات]] آمده و همزمان روایاتی درباره [[مهاجرت]] به [[حبشه]]، حدیث [[اوس و خزرج]] و بنیان [[بیت المقدس]]، و نیز اخباری درباره [[بیماری]] [[رسول خدا]] و سپس روی کار آمدن [[ابوبکر]] و حتی کشته شدن عمر نیز در آن به چشم می‌خورد. در واقع اثری است شامل [[مغازی]] و [[اخبار]] خلفای اول. این متن فاقد مقدمه در شرح حال معمر بن راشد و گزارش نسخه و کیفیت گردآوری آن است.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۷.</ref>		در حال حاضر [[سیره]] وی به [[روایت]] [[عبدالرزاق صنعانی]] به صورت یک کتاب و با عنوان کتاب [[المغازی]] منتشر شده است (نیویورک، المکتبة العربیه، ۲۰۱۴). بر اساس فهرست این کتاب، نخستین روایت درباره حفر [[زمزم]]، و پس از آن [[غزوه حدیبیه]]، سپس شماری دیگر از [[غزوات]] آمده و همزمان روایاتی درباره [[مهاجرت]] به [[حبشه]]، حدیث [[اوس و خزرج]] و بنیان [[بیت المقدس]]، و نیز اخباری درباره [[بیماری]] [[رسول خدا]] و سپس روی کار آمدن [[ابوبکر]] و حتی کشته شدن عمر نیز در آن به چشم می‌خورد. در واقع اثری است شامل [[مغازی]] و [[اخبار]] خلفای اول. این متن فاقد مقدمه در شرح حال معمر بن راشد و گزارش نسخه و کیفیت گردآوری آن است.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۷.</ref>

	===[[لیث بن سعد]] (٩۴-١٧۵)===		===لیث بن سعد (٩۴-١٧۵)===
	[[لیث بن سعد مصری]] که بر اساس ادعای خانواده‌اش ریشه [[فارسی]] و [[ایرانی]] داشته، از محدثانی است که به [[سیاق]] [[ابن شهاب زهری]]، [[احادیث نبوی]] را گردآوری کرده و در کنار [[روایات]] [[سیره نبوی]] برای [[فقه]] مورد استفاده قراره می‌دادند. این [[جماعت]] بیشتر [[محدث]] بودند تا [[مورخ]]، اما برخی از آنها [[عنایت]] بیشتری به [[تاریخ]] داشتند. برخی در این مسیر تا آنجا پیش رفتند که به تاریخ شناخته شدند نه [[حدیث]] یا [[فقه]]، چنان که درباره [[ابن سعد]] این اتفاق افتاد. لیث نیز که [[شاگرد]] [[زهری]] بوده به طور جدی به [[روایات]] [[تاریخی]] علاقه‌مند شد و شمار زیادی [[روایت]] تاریخی نقل کرد. جدای از [[سیره نبوی]] [[اخبار]] رویدادهای پس از آن را نیز در میان مرویات وی ملاحظه می‌کنیم. بر اساس یک [[پژوهش]] وی جمعاً ۴٧ [[روایت]] در باب [[سیره نبوی]] روایت کرده که شمار اندکی از آنها از [[ابن شهاب]] و برخی از [[یزید بن ابی حبیب]] است. [[روایات]] فراوانی نیز از وی درباره رویدادهای پس از [[سیره]] است که از [[راویان]] مختلف روایت کرده و جدولی از آنها در کتاب «جهود اللیث بن سعد فی التدوین التاریخی» خالد بن عبدالکریم بکر، ریاض ١۴٣۴ق ص۶۵-۶٧ آمده است. وی به رغم [[مصری]] بودن در روایات تاریخی‌اش، تابع [[مکتب]] [[مدینه]] بوده و به گفته نویسنده این کتاب علاقه ویژه‌ای هم به عثمان و نقل [[فضائل]] او داشته است. جالب است که باز به گفته همان کتاب کمترین روایتی از وی از [[دوره امام علی]]{{ع}} نداریم (ص ۱۰۸). درباره دوره [[اموی]] نیز شمار فراوانی روایت از وی به خصوص درباره [[بیعت]] با [[خلفا]] و چگونگی آنها و نیز [[فتوحات]] نقل شده است.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۹.</ref>		{{اصلی\|لیث بن سعد بن عبدالرحمن فهمی}}
			لیث بن سعد مصری که بر اساس ادعای خانواده‌اش ریشه [[فارسی]] و [[ایرانی]] داشته، از محدثانی است که به [[سیاق]] [[ابن شهاب زهری]]، [[احادیث نبوی]] را گردآوری کرده و در کنار [[روایات]] [[سیره نبوی]] برای [[فقه]] مورد استفاده قراره می‌دادند. این [[جماعت]] بیشتر [[محدث]] بودند تا [[مورخ]]، اما برخی از آنها [[عنایت]] بیشتری به [[تاریخ]] داشتند. برخی در این مسیر تا آنجا پیش رفتند که به تاریخ شناخته شدند نه [[حدیث]] یا [[فقه]]، چنان که درباره [[ابن سعد]] این اتفاق افتاد. لیث نیز که [[شاگرد]] [[زهری]] بوده به طور جدی به [[روایات]] [[تاریخی]] علاقه‌مند شد و شمار زیادی [[روایت]] تاریخی نقل کرد. جدای از [[سیره نبوی]] [[اخبار]] رویدادهای پس از آن را نیز در میان مرویات وی ملاحظه می‌کنیم. بر اساس یک [[پژوهش]] وی جمعاً ۴٧ [[روایت]] در باب [[سیره نبوی]] روایت کرده که شمار اندکی از آنها از [[ابن شهاب]] و برخی از [[یزید بن ابی حبیب]] است. [[روایات]] فراوانی نیز از وی درباره رویدادهای پس از [[سیره]] است که از [[راویان]] مختلف روایت کرده و جدولی از آنها در کتاب «جهود اللیث بن سعد فی التدوین التاریخی» خالد بن عبدالکریم بکر، ریاض ١۴٣۴ق ص۶۵-۶٧ آمده است. وی به رغم [[مصری]] بودن در روایات تاریخی‌اش، تابع [[مکتب]] [[مدینه]] بوده و به گفته نویسنده این کتاب علاقه ویژه‌ای هم به عثمان و نقل [[فضائل]] او داشته است. جالب است که باز به گفته همان کتاب کمترین روایتی از وی از [[دوره امام علی]]{{ع}} نداریم (ص ۱۰۸). درباره دوره [[اموی]] نیز شمار فراوانی روایت از وی به خصوص درباره [[بیعت]] با [[خلفا]] و چگونگی آنها و نیز [[فتوحات]] نقل شده است.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۹.</ref>

	===[[ابان بن عثمان بجلی]] (م ح۱۷۰)===		===[[ابان بن عثمان بجلی]] (م ح۱۷۰)===

Wasity: /* معمر بن راشد (۹۵-۱۵۳) */

2026-05-17T06:09:01Z

معمر بن راشد (۹۵-۱۵۳)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۹
خط ۱۳۶:		خط ۱۳۶:
	N. Abbott، Studies in Arabic Literary Papyrii. I. Historical texts، Chicago U. P..۱۹۵۷. ۱۰۰-۸۰</ref>. خوارزمی در [[مقتل الحسین]] چندین صفحه از اخبار وی درباره [[توابین]] مختار و [[ابراهیم اشتر]] را آورده، اما منبع خبر خود را ذکر نکرده است<ref>مقتل الحسین، ج۲، صص۲۱۴-۲۳۹، ۲۷۱.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۰.</ref>		N. Abbott، Studies in Arabic Literary Papyrii. I. Historical texts، Chicago U. P..۱۹۵۷. ۱۰۰-۸۰</ref>. خوارزمی در [[مقتل الحسین]] چندین صفحه از اخبار وی درباره [[توابین]] مختار و [[ابراهیم اشتر]] را آورده، اما منبع خبر خود را ذکر نکرده است<ref>مقتل الحسین، ج۲، صص۲۱۴-۲۳۹، ۲۷۱.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۰.</ref>

	===[[معمر بن راشد]] (۹۵-۱۵۳)===		===معمر بن راشد (۹۵-۱۵۳)===
			{{اصلی\|معمر بن راشد ازدی\|مغازی معمر بن راشد}}
	نام معمر بن راشد در بسیاری از [[روایات]] و [[احادیث]] دیده می‌شود. بخشی از این [[شهرت]] هم به دلیل آن است که شیخ [[عبدالرزاق صنعانی]] در [[المصنف]] خود از وی بهره فراوانی برده و روایات او را در این اثر درج کرده است معمر - برخلاف گفته [[ابن ندیم]] که او را [[کوفی]] دانسته - [[بصری]] بوده، اما اقامت وی در صنعاء [[یمن]] بوده و برای همین، [[راوی]] احادیث وی، عبدالرزاق صنعانی است که هشت سال [[شاگردی]] وی را کرده است. او در مرحله تحصیل، از شاگردان [[ابن شهاب زهری]] است و همین امر در [[تمایل]] وی به نقل [[اخبار]] [[سیره نبوی]] کافی به نظر می‌رسد. این ارتباط آنقدر نزدیک بود که او را «معمر الزهری» می‌گفتند<ref>تاریخ ابی زرعة الدمشقی، ج۱، ص۴٣٧.</ref>. او از [[استادان]] زیادی بهره گرفت چنان‌که برای وی بیش از ۵۷ شیخ برشمرده‌اند<ref>تهذیب الکمال، ج۲۸، ص٣٠۴-٣٠۵.</ref>. علاوه بر عبدالرزاق صنعانی (م ۲۱۱) که مستقیم از او نقل کرده و شاگردش بوده، [[واقدی]] نیز که کتاب وی در دستش بوده، فراوان از وی نقل کرده است. در [[مغازی]] با تعبیر «حدثنی معمر عن الزهری» از روی روایاتی درباره [[غزوات]] دارد ([[المغازی]]: ۱/ ۱۸ و...). بیشتر موارد او از [[زهری]] نقل کرده اما جز آن هم هست «{{عربی\|حدثنی معمر بن راشد عن ابن ابی لحیح عن مجاهد}}» (۱/ ۲۳۵) گاهی هم [[روایت]] او را با شماری دیگر از [[سیره‌نگاران]] معروف درهم کرده و یک جا خبری را از مجموع آنان نقل می‌کند، مانند خبری که در [[بئر معونه]] یا [[بدر الموعد]] و یا [[خندق]] آورده است (۱/ ۳۴۶، ۲، ۳۸۴/ ۴۴۱). حجم روایات او تنها در [[مغازی واقدی]]، نشانگر آن است که او کتاب المغازی مستقلی داشته یا کتاب جامعی که از آن نقل شده است. این نقل‌ها منحصر به مغازی نیست بلکه [[ابن شبه]] در [[تاریخ المدینة المنوره]] (۲/ ۴٢٨) و [[ازرقی]] در اخبار [[مکه]] (۱/ ۱۳۰) و بسیاری از نویسندگان دیگر از او [[روایت]] کرده‌اند. مقاله‌ای با عنوان «[[معمر بن راشد]] و مرویات البصریین عنه» به بررسی نقل‌های وی در آثار [[محدثان]] و [[مورخان]] [[بصری]] پرداخته است. (مجله [[جامعة]] الامام محمد بن سعود الاسلامیه، شماره ۵۴، ١۴۲۷، الجزء الثانی). جامع معمر بن راشد، در انتهای المصنف عبدالرزاق [به [[کوشش]] حبیب الله الاعظمی [از [[حدیث]] شماره ۱۹۴۱۹ تا پایان مجلد یازدهم چاپ شده است. (بنگرید به مقاله: دراسة حدیثیة فی جامع [[معمر بن راشد]]، مسیر محمد عبید نقد، چاپ شده در مجله [[جامعة]] الشارقه مجلد ۲، شماره ۲، اکتبر ۲۰۰۵). در آنجا این مسأله مطرح شده که او [[کتاب مغازی]] نداشته و آنچه هست بخشی از [[کتاب الجامع]] اوست. (همان، ص۶).		نام معمر بن راشد در بسیاری از [[روایات]] و [[احادیث]] دیده می‌شود. بخشی از این [[شهرت]] هم به دلیل آن است که شیخ [[عبدالرزاق صنعانی]] در [[المصنف]] خود از وی بهره فراوانی برده و روایات او را در این اثر درج کرده است معمر - برخلاف گفته [[ابن ندیم]] که او را [[کوفی]] دانسته - [[بصری]] بوده، اما اقامت وی در صنعاء [[یمن]] بوده و برای همین، [[راوی]] احادیث وی، عبدالرزاق صنعانی است که هشت سال [[شاگردی]] وی را کرده است. او در مرحله تحصیل، از شاگردان [[ابن شهاب زهری]] است و همین امر در [[تمایل]] وی به نقل [[اخبار]] [[سیره نبوی]] کافی به نظر می‌رسد. این ارتباط آنقدر نزدیک بود که او را «معمر الزهری» می‌گفتند<ref>تاریخ ابی زرعة الدمشقی، ج۱، ص۴٣٧.</ref>. او از [[استادان]] زیادی بهره گرفت چنان‌که برای وی بیش از ۵۷ شیخ برشمرده‌اند<ref>تهذیب الکمال، ج۲۸، ص٣٠۴-٣٠۵.</ref>. علاوه بر عبدالرزاق صنعانی (م ۲۱۱) که مستقیم از او نقل کرده و شاگردش بوده، [[واقدی]] نیز که کتاب وی در دستش بوده، فراوان از وی نقل کرده است. در [[مغازی]] با تعبیر «حدثنی معمر عن الزهری» از روی روایاتی درباره [[غزوات]] دارد ([[المغازی]]: ۱/ ۱۸ و...). بیشتر موارد او از [[زهری]] نقل کرده اما جز آن هم هست «{{عربی\|حدثنی معمر بن راشد عن ابن ابی لحیح عن مجاهد}}» (۱/ ۲۳۵) گاهی هم [[روایت]] او را با شماری دیگر از [[سیره‌نگاران]] معروف درهم کرده و یک جا خبری را از مجموع آنان نقل می‌کند، مانند خبری که در [[بئر معونه]] یا [[بدر الموعد]] و یا [[خندق]] آورده است (۱/ ۳۴۶، ۲، ۳۸۴/ ۴۴۱). حجم روایات او تنها در [[مغازی واقدی]]، نشانگر آن است که او کتاب المغازی مستقلی داشته یا کتاب جامعی که از آن نقل شده است. این نقل‌ها منحصر به مغازی نیست بلکه [[ابن شبه]] در [[تاریخ المدینة المنوره]] (۲/ ۴٢٨) و [[ازرقی]] در اخبار [[مکه]] (۱/ ۱۳۰) و بسیاری از نویسندگان دیگر از او [[روایت]] کرده‌اند. مقاله‌ای با عنوان «[[معمر بن راشد]] و مرویات البصریین عنه» به بررسی نقل‌های وی در آثار [[محدثان]] و [[مورخان]] [[بصری]] پرداخته است. (مجله [[جامعة]] الامام محمد بن سعود الاسلامیه، شماره ۵۴، ١۴۲۷، الجزء الثانی). جامع معمر بن راشد، در انتهای المصنف عبدالرزاق [به [[کوشش]] حبیب الله الاعظمی [از [[حدیث]] شماره ۱۹۴۱۹ تا پایان مجلد یازدهم چاپ شده است. (بنگرید به مقاله: دراسة حدیثیة فی جامع [[معمر بن راشد]]، مسیر محمد عبید نقد، چاپ شده در مجله [[جامعة]] الشارقه مجلد ۲، شماره ۲، اکتبر ۲۰۰۵). در آنجا این مسأله مطرح شده که او [[کتاب مغازی]] نداشته و آنچه هست بخشی از [[کتاب الجامع]] اوست. (همان، ص۶).