سیره مدیریتی پیامبر خاتم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۲۹

2026-02-24T05:29:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۹
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش ۲\|ماه=[[اسفند]]\|روز=[[4]]\|سال=[[۱۴۰۴]]\|کاربر=Bahmani}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = پیامبر خاتم		\| موضوع مرتبط = پیامبر خاتم

Bahmani: /* پیامبر خاتم و نظام اداری */

2026-02-24T05:28:35Z

پیامبر خاتم و نظام اداری

نمایش تغییرات

Bahmani: /* اصل برپاداشتن حق و عدل */

2026-02-24T05:20:18Z

اصل برپاداشتن حق و عدل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۰
خط ۱۱۶:		خط ۱۱۶:
	[[نجات]] و [[سعادت]] مسلمانان در گرو آن است که رابطه زمامداران و مردم بر اساس نصیحت و [[انتقاد]] متقابل [[استوار]] شود. [[مردم]] از سر [[خیرخواهی]]، [[زمامداران]] را نصیحت کنند و معایب و محاسن امور را گوشزد نمایند و زمامداران خود را [[مصون از خطا]] نیابند و پذیرای نصیحت و انتقاد شوند. زمامداران نیز از سر خیرخواهی، مردم را نصیحت کنند و آنان را به [[حق]] سوق دهند و از [[باطل]] بازدارند و مردم، حق را از آنان پذیرا شوند<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۳۳ ـ ۵۵۳.</ref>.		[[نجات]] و [[سعادت]] مسلمانان در گرو آن است که رابطه زمامداران و مردم بر اساس نصیحت و [[انتقاد]] متقابل [[استوار]] شود. [[مردم]] از سر [[خیرخواهی]]، [[زمامداران]] را نصیحت کنند و معایب و محاسن امور را گوشزد نمایند و زمامداران خود را [[مصون از خطا]] نیابند و پذیرای نصیحت و انتقاد شوند. زمامداران نیز از سر خیرخواهی، مردم را نصیحت کنند و آنان را به [[حق]] سوق دهند و از [[باطل]] بازدارند و مردم، حق را از آنان پذیرا شوند<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۳۳ ـ ۵۵۳.</ref>.

	== اصل برپاداشتن حق و عدل ==		=== اصل برپاداشتن حق و عدل ===
	{{اصلی\|عدل در معارف و سیره نبوی}}		{{اصلی\|عدل در معارف و سیره نبوی}}
	اداره امور جز با برپاداشتن [[حق]] و [[عدل]] به سامان نمی‌رسد و آن‌چه سبب قوام و بقای [[حکومت‌ها]] و [[دولت‌ها]] می‌شود همین است. این [[حقیقت]] به صورت‌های گوناگون در [[کلام]] [[نورانی]] [[پیشوایان]] [[عصمت]] و [[طهارت]] آمده است. از جمله از [[امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل شده است: «عدل، نظام‌بخش [[حکومت]] است»<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ نِظَامُ الْإِمْرَةِ}}؛ غررالحکم، ج۱، ص۴۰.</ref>؛ «عدل نگهدارنده [[مردم]] است»<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ قِوَامُ الرَّعِيَّةِ}}؛ غررالحکم، ج۱، ص۳۷.</ref>. برپاداشتن حق و عدل از چنان جایگاهی برخوردار است که [[خداوند]] به [[پیامبر گرامی]] خود می‌فرماید: [[هدف]] از فرستادن [[کتاب آسمانی]] این است که حق و عدل در میان مردم جاری شود<ref>ر.ک: تفسیر المنار، ج۵، ص۳۹۴؛ تفسیر المیزان، ج۵، ص۷۱.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا}}<ref>«ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستاده‌ایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نساء، آیه ۱۰۵.</ref>.		اداره امور جز با برپاداشتن [[حق]] و [[عدل]] به سامان نمی‌رسد و آن‌چه سبب قوام و بقای [[حکومت‌ها]] و [[دولت‌ها]] می‌شود همین است. این [[حقیقت]] به صورت‌های گوناگون در [[کلام]] [[نورانی]] [[پیشوایان]] [[عصمت]] و [[طهارت]] آمده است. از جمله از [[امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل شده است: «عدل، نظام‌بخش [[حکومت]] است»<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ نِظَامُ الْإِمْرَةِ}}؛ غررالحکم، ج۱، ص۴۰.</ref>؛ «عدل نگهدارنده [[مردم]] است»<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ قِوَامُ الرَّعِيَّةِ}}؛ غررالحکم، ج۱، ص۳۷.</ref>. برپاداشتن حق و عدل از چنان جایگاهی برخوردار است که [[خداوند]] به [[پیامبر گرامی]] خود می‌فرماید: [[هدف]] از فرستادن [[کتاب آسمانی]] این است که حق و عدل در میان مردم جاری شود<ref>ر.ک: تفسیر المنار، ج۵، ص۳۹۴؛ تفسیر المیزان، ج۵، ص۷۱.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا}}<ref>«ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستاده‌ایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نساء، آیه ۱۰۵.</ref>.

Bahmani: /* اصل نصیحت و انتقاد متقابل */

2026-02-24T05:20:08Z

اصل نصیحت و انتقاد متقابل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۰
خط ۱۱۵:		خط ۱۱۵:

	[[نجات]] و [[سعادت]] مسلمانان در گرو آن است که رابطه زمامداران و مردم بر اساس نصیحت و [[انتقاد]] متقابل [[استوار]] شود. [[مردم]] از سر [[خیرخواهی]]، [[زمامداران]] را نصیحت کنند و معایب و محاسن امور را گوشزد نمایند و زمامداران خود را [[مصون از خطا]] نیابند و پذیرای نصیحت و انتقاد شوند. زمامداران نیز از سر خیرخواهی، مردم را نصیحت کنند و آنان را به [[حق]] سوق دهند و از [[باطل]] بازدارند و مردم، حق را از آنان پذیرا شوند<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۳۳ ـ ۵۵۳.</ref>.		[[نجات]] و [[سعادت]] مسلمانان در گرو آن است که رابطه زمامداران و مردم بر اساس نصیحت و [[انتقاد]] متقابل [[استوار]] شود. [[مردم]] از سر [[خیرخواهی]]، [[زمامداران]] را نصیحت کنند و معایب و محاسن امور را گوشزد نمایند و زمامداران خود را [[مصون از خطا]] نیابند و پذیرای نصیحت و انتقاد شوند. زمامداران نیز از سر خیرخواهی، مردم را نصیحت کنند و آنان را به [[حق]] سوق دهند و از [[باطل]] بازدارند و مردم، حق را از آنان پذیرا شوند<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۳۳ ـ ۵۵۳.</ref>.

			== اصل برپاداشتن حق و عدل ==
			{{اصلی\|عدل در معارف و سیره نبوی}}
			اداره امور جز با برپاداشتن [[حق]] و [[عدل]] به سامان نمی‌رسد و آن‌چه سبب قوام و بقای [[حکومت‌ها]] و [[دولت‌ها]] می‌شود همین است. این [[حقیقت]] به صورت‌های گوناگون در [[کلام]] [[نورانی]] [[پیشوایان]] [[عصمت]] و [[طهارت]] آمده است. از جمله از [[امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل شده است: «عدل، نظام‌بخش [[حکومت]] است»<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ نِظَامُ الْإِمْرَةِ}}؛ غررالحکم، ج۱، ص۴۰.</ref>؛ «عدل نگهدارنده [[مردم]] است»<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ قِوَامُ الرَّعِيَّةِ}}؛ غررالحکم، ج۱، ص۳۷.</ref>. برپاداشتن حق و عدل از چنان جایگاهی برخوردار است که [[خداوند]] به [[پیامبر گرامی]] خود می‌فرماید: [[هدف]] از فرستادن [[کتاب آسمانی]] این است که حق و عدل در میان مردم جاری شود<ref>ر.ک: تفسیر المنار، ج۵، ص۳۹۴؛ تفسیر المیزان، ج۵، ص۷۱.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا}}<ref>«ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستاده‌ایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نساء، آیه ۱۰۵.</ref>.

			[[مدیریت]] [[رسول خدا]]{{صل}} بر اصل برپایی حق و [[عدل]] [[استوار]] بود و [[کارگزاران]] خود را بدان [[فرمان]] می‌داد. دستورالعمل‌ها و فرمان‌های [[حکومتی]] آن حضرت، گویای آن است که برپایی حق و عدل و لوازم آن باید به عنوان بنیادی‌ترین اصل، پیوسته [[حفظ]] شود<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۵۷ ـ ۵۸۳.</ref>.

	== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==		== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==

Bahmani: /* اصل نصیحت و انتقاد متقابل */

2026-02-24T05:08:41Z

اصل نصیحت و انتقاد متقابل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۸
خط ۱۰۸:		خط ۱۰۸:
	مشی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} این‌گونه بود که پیش از هر مأموریت نظامی، [[یاران]] خود را نسبت به هدف توجیه می‌کرد تا بدانند برای چه می‌روند و چرا و چگونه باید بروند<ref>ر.ک: الکافی، ج۵، ص۲۷؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۳۸؛ وسائل الشیعة، ج۱۱، ص۴۳.</ref>.<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۱۳ ـ ۵۲۳</ref>		مشی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} این‌گونه بود که پیش از هر مأموریت نظامی، [[یاران]] خود را نسبت به هدف توجیه می‌کرد تا بدانند برای چه می‌روند و چرا و چگونه باید بروند<ref>ر.ک: الکافی، ج۵، ص۲۷؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۳۸؛ وسائل الشیعة، ج۱۱، ص۴۳.</ref>.<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۱۳ ـ ۵۲۳</ref>

	== اصل نصیحت و انتقاد متقابل ==		=== اصل نصیحت و انتقاد متقابل ===
	{{اصلی\|خیرخواهی در معارف و سیره نبوی}}		{{اصلی\|خیرخواهی در معارف و سیره نبوی}}
	نصیحت به معنای خیرخواهی و «انتقاد» به معنای سره کردن، جدا کردن خوب از بد، به گزینی، خرده‌گیری و شرح معایب و محاسن چیزی است<ref>لغت‌نامه دهخدا، ذیل کلمات «نصیحت» و «انتقاد»؛ فرهنگ معین، ج۱، ص۳۶۵.</ref>. از نشانه‌های یک مجموعه [[انسانی]] سالم و [[مدیریت]] صحیح، وجود روحیه نصیحت و انتقاد است. چنان‌چه در یک مجموعه، رابطه [[زمامداران]] با [[مردم]] و بالعکس، رابطه‌ای مبتنی بر نصیحت و خیرخواهی و بیان معایب و محاسن امور در جهت به گزینی و [[اصلاح]] باشد، آن مجموعه، [[رشید]] و رو به کمال است و فقدان چنین رابطه‌ای موجب [[تباهی]] و [[سقوط]] است.		نصیحت به معنای خیرخواهی و «انتقاد» به معنای سره کردن، جدا کردن خوب از بد، به گزینی، خرده‌گیری و شرح معایب و محاسن چیزی است<ref>لغت‌نامه دهخدا، ذیل کلمات «نصیحت» و «انتقاد»؛ فرهنگ معین، ج۱، ص۳۶۵.</ref>. از نشانه‌های یک مجموعه [[انسانی]] سالم و [[مدیریت]] صحیح، وجود روحیه نصیحت و انتقاد است. چنان‌چه در یک مجموعه، رابطه [[زمامداران]] با [[مردم]] و بالعکس، رابطه‌ای مبتنی بر نصیحت و خیرخواهی و بیان معایب و محاسن امور در جهت به گزینی و [[اصلاح]] باشد، آن مجموعه، [[رشید]] و رو به کمال است و فقدان چنین رابطه‌ای موجب [[تباهی]] و [[سقوط]] است.

Bahmani: /* اصل توجیه امور */

2026-02-24T05:08:28Z

اصل توجیه امور

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۸
خط ۱۰۷:		خط ۱۰۷:

	مشی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} این‌گونه بود که پیش از هر مأموریت نظامی، [[یاران]] خود را نسبت به هدف توجیه می‌کرد تا بدانند برای چه می‌روند و چرا و چگونه باید بروند<ref>ر.ک: الکافی، ج۵، ص۲۷؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۳۸؛ وسائل الشیعة، ج۱۱، ص۴۳.</ref>.<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۱۳ ـ ۵۲۳</ref>		مشی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} این‌گونه بود که پیش از هر مأموریت نظامی، [[یاران]] خود را نسبت به هدف توجیه می‌کرد تا بدانند برای چه می‌روند و چرا و چگونه باید بروند<ref>ر.ک: الکافی، ج۵، ص۲۷؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۳۸؛ وسائل الشیعة، ج۱۱، ص۴۳.</ref>.<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۱۳ ـ ۵۲۳</ref>

			== اصل نصیحت و انتقاد متقابل ==
			{{اصلی\|خیرخواهی در معارف و سیره نبوی}}
			نصیحت به معنای خیرخواهی و «انتقاد» به معنای سره کردن، جدا کردن خوب از بد، به گزینی، خرده‌گیری و شرح معایب و محاسن چیزی است<ref>لغت‌نامه دهخدا، ذیل کلمات «نصیحت» و «انتقاد»؛ فرهنگ معین، ج۱، ص۳۶۵.</ref>. از نشانه‌های یک مجموعه [[انسانی]] سالم و [[مدیریت]] صحیح، وجود روحیه نصیحت و انتقاد است. چنان‌چه در یک مجموعه، رابطه [[زمامداران]] با [[مردم]] و بالعکس، رابطه‌ای مبتنی بر نصیحت و خیرخواهی و بیان معایب و محاسن امور در جهت به گزینی و [[اصلاح]] باشد، آن مجموعه، [[رشید]] و رو به کمال است و فقدان چنین رابطه‌ای موجب [[تباهی]] و [[سقوط]] است.

			اداره قلب‌ها جز با رابطه‌ای دوسویی بر اساس نصیحت و خیرخواهی ممکن نیست. در نظامی که [[رسول خدا]]{{صل}} به ارمغان آورد، [[زمامداران]] و [[مردم]] پیوسته در [[اندیشه]] خیرخواهی برای یکدیگرند و آنان که فاقد این روحیه‌اند، به تعبیر [[پیامبر خدا]] از [[مسلمانی]] بی‌بهره‌اند. در نظام دین رابطه [[انسان]] و [[خدا]]، [[مؤمنان]] و [[کتاب خدا]]، زمامداران و مردم همه بر نصیحت و خیرخواهی [[استوار]] است و این امر، عین [[دینداری]] است.

			[[نجات]] و [[سعادت]] مسلمانان در گرو آن است که رابطه زمامداران و مردم بر اساس نصیحت و [[انتقاد]] متقابل [[استوار]] شود. [[مردم]] از سر [[خیرخواهی]]، [[زمامداران]] را نصیحت کنند و معایب و محاسن امور را گوشزد نمایند و زمامداران خود را [[مصون از خطا]] نیابند و پذیرای نصیحت و انتقاد شوند. زمامداران نیز از سر خیرخواهی، مردم را نصیحت کنند و آنان را به [[حق]] سوق دهند و از [[باطل]] بازدارند و مردم، حق را از آنان پذیرا شوند<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۳۳ ـ ۵۵۳.</ref>.

	== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==		== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==

Bahmani: /* اصل جلوگیری از سوء استفاده اطرافیان و وابستگان */

2026-02-24T04:59:42Z

اصل جلوگیری از سوء استفاده اطرافیان و وابستگان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۲۹
خط ۹۷:		خط ۹۷:

	[[پیامبر اکرم]]{{صل}} در تمام دوران [[رسالت]] خود به هیچ عنوان به کسی از اطرافیان و وابستگانش اجازه نداد به سبب نزدیکی به آن حضرت و یا [[خویشاوندی]] با وی گامی در جهت سوء‌ استفاده بردارد و یا از امتیازی برخوردار شود. [[رسول خدا]]{{صل}} تأکید داشت که خویشاوندانش دریابند که آن حضرت [[خیرخواه]] و [[دوستدار]] ایشان است و اینکه به آنان [[اجازه]] نمی‌دهد به واسطه [[خویشاوندی]] و نزدیکی با آن حضرت از امکانات ویژه برخوردار شوند، صلاح ایشان است؛ و نیز تأکید داشت که دریابند هر کس در گرو عمل خود است و کسی به سبب خویشاوندی با آن حضرت، بدون آنکه [[عمل صالح]] کند، [[رستگار]] نخواهد شد<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۹۳ ـ ۴۹۷.</ref>.		[[پیامبر اکرم]]{{صل}} در تمام دوران [[رسالت]] خود به هیچ عنوان به کسی از اطرافیان و وابستگانش اجازه نداد به سبب نزدیکی به آن حضرت و یا [[خویشاوندی]] با وی گامی در جهت سوء‌ استفاده بردارد و یا از امتیازی برخوردار شود. [[رسول خدا]]{{صل}} تأکید داشت که خویشاوندانش دریابند که آن حضرت [[خیرخواه]] و [[دوستدار]] ایشان است و اینکه به آنان [[اجازه]] نمی‌دهد به واسطه [[خویشاوندی]] و نزدیکی با آن حضرت از امکانات ویژه برخوردار شوند، صلاح ایشان است؛ و نیز تأکید داشت که دریابند هر کس در گرو عمل خود است و کسی به سبب خویشاوندی با آن حضرت، بدون آنکه [[عمل صالح]] کند، [[رستگار]] نخواهد شد<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۹۳ ـ ۴۹۷.</ref>.

			=== اصل توجیه امور ===
			{{اصلی\|توجیه امور}}
			از لوازم اداره آگاهانه امور آن است که مجموع افرادی که در یک محیط اجتماعی ـ خواه کوچک و خواه بزرگ ـ کار و فعالیت می‌کنند، نسبت به مسائل آنجا؛ [[هدف‌ها]]، برنامه‌ها، مسیرها و روش‌ها توجیه باشند. بدانند به کجا می‌روند، چرا می‌روند، چرا این‌گونه می‌روند. این [[آگاهی]] از اسباب [[برکت]] و [[رحمت]] در [[اداره امور]] است<ref>صدرالمتألهین از قول امیرمؤمنان{{ع}} آورده است: {{متن حدیث\|رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً... عَلِمَ مِنْ أَيْنَ وَ فِي أَيْنَ وَ إِلَى أَيْنَ}}. (خدا رحمت کند انسانی را که بداند از کجاست، در کجاست و به سوی کجاست). الاسفار الاربعة، ج۱، صص۲۱-۲۲.</ref>.

			[[خداوند]] [[پیامبر گرامی اسلام]] را [[مأمور]] ساخته است که [[آیین]] و روش و راه خود را مشخص کند. می‌فرماید: «بگو راه و طریقه من این است که همگان را به سوی [[الله]] [[دعوت]] کنم». سپس اضافه می‌کند: «من این راه را از روی [[تقلید]] و [[ناآگاهی]] نمی‌پیمایم، بلکه از روی آگاهی و [[بصیرت]]، خود و پیروانم همه [[مردم]] را به سوی این طریقه می‌خوانیم». این بیان، نشان می‌دهد که [[زمامدار]] و [[مدیر]] باید دارای بصیرت و [[بینایی]] و آگاهی کافی باشد، وگرنه دعوتش به سوی [[حق]] نخواهد بود. سپس برای تأکید می‌گوید: «خداوند که من به سوی او دعوت می‌کنم، [[پاک]] و [[منزه]] از هرگونه [[عیب]] و نقص و شبیه و [[شریک]] است». و باز هم برای تأکید بیش‌تر می‌گوید: «من از [[مشرکان]] نیستم و هیچ‌گونه شریک و شبیهی برای او قائل نخواهم بود». در واقع این از [[وظایف]] یک [[رهبر]] راستین است که با صراحت برنامه‌ها و هدف‌های خود را اعلام کند؛ و هم خود و هم پیروانش از برنامه واحد و مشخص و روشنی [[پیروی]] کنند، نه اینکه هاله‌ای از ابهام، [[هدف]] و روش آنان را فرا گرفته باشد و یا نسبت به کارها توجیه نباشند و یا هرکدام به راهی بروند<ref>تفسیر نمونه، ج۱۰، صص۹۵-۹۶.</ref>.

			توجیه افراد نسبت به هدف و برنامه‌ها موجب [[الفت]] آنان با [[زمامداران]] و [[مدیران]] و عمل آگاهانه ایشان می‌شود که در این صورت اجرای درست برنامه‌ها تا اندازه زیادی تأمین می‌شود. رسول خدا{{صل}} تأکید داشت که [[اصحاب]] و پیروانش در همه کارها توجیه شده، آگاهانه عمل کنند تا جایی که [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در توصیف پیروان راستین آن حضرت فرمود: «آنان [[آگاهی]] و [[بینایی]] خود را بر شمشیرهایشان حمل می‌کردند»<ref>{{متن حدیث\|حَمَلُوا بَصَائِرَهُمْ عَلَى أَسْيَافِهِمْ}}؛ نهج‌البلاغه، خطبه ۱۵۰.</ref>.

			مشی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} این‌گونه بود که پیش از هر مأموریت نظامی، [[یاران]] خود را نسبت به هدف توجیه می‌کرد تا بدانند برای چه می‌روند و چرا و چگونه باید بروند<ref>ر.ک: الکافی، ج۵، ص۲۷؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۳۸؛ وسائل الشیعة، ج۱۱، ص۴۳.</ref>.<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۵۱۳ ـ ۵۲۳</ref>

	== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==		== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==

Bahmani: /* اصل عدم احتجاب */

2026-02-24T04:55:55Z

اصل عدم احتجاب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۲۵
خط ۸۹:		خط ۸۹:

	در [[نظام مدیریتی]] [[پیامبر]]، جدا بودن از [[مردم]] و [[ترس]] از کار کردن پا به پای ایشان معنا ندارد. آن حضرت نشان داده است که چگونه باید با مردم بود و در پیوند و ارتباط با ایشان امور را اداره کرد و شانه به شانه مردم پیش رفت. ممکن است برخی تصور کنند این‌گونه [[رفتار]] دون [[شأن]] و منزلت ایشان است؛ و مگر شأن و منزلتی بالاتر از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} هست؟ یا [[گمان]] کنند که چنین [[رفتاری]] سبب کاهش ابهّت و [[قدرت]] [[مدیریت]] ایشان می‌شود که [[رسول خدا]]{{صل}} نشان داده است که این، گمانی [[باطل]] است و بلکه عکس آن صادق است. ابهّت و قدرت [[حقیقی]] در مردمی‌بودن است نه در [[برج]] عاج نشستن<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۷۳ ـ ۴۸۸.</ref>.		در [[نظام مدیریتی]] [[پیامبر]]، جدا بودن از [[مردم]] و [[ترس]] از کار کردن پا به پای ایشان معنا ندارد. آن حضرت نشان داده است که چگونه باید با مردم بود و در پیوند و ارتباط با ایشان امور را اداره کرد و شانه به شانه مردم پیش رفت. ممکن است برخی تصور کنند این‌گونه [[رفتار]] دون [[شأن]] و منزلت ایشان است؛ و مگر شأن و منزلتی بالاتر از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} هست؟ یا [[گمان]] کنند که چنین [[رفتاری]] سبب کاهش ابهّت و [[قدرت]] [[مدیریت]] ایشان می‌شود که [[رسول خدا]]{{صل}} نشان داده است که این، گمانی [[باطل]] است و بلکه عکس آن صادق است. ابهّت و قدرت [[حقیقی]] در مردمی‌بودن است نه در [[برج]] عاج نشستن<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۷۳ ـ ۴۸۸.</ref>.

			=== اصل جلوگیری از سوء استفاده اطرافیان و وابستگان ===
			{{اصلی\|مبارزه با ویژه‌خواری در معارف و سیره نبوی}}
			از لوازم مدیریت صحیح، بستن راه‌های سوء‌ استفاده از هر طرف به‌ ویژه از جانب اطرافیان و وابستگان است. چنان که [[زمامداران]] و [[مدیران]] در جهت منافع شخصی گام بردارند، دیگر هیچ چیز جلودار سوء‌ استفاده اطرافیان و وابستگان نخواهد بود و این امر برباد دهنده نظام‌هاست. [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} به [[مالک‌اشتر]] نوشت: «بپرهیز از امتیازخواهی و اینکه چیزی را به خود مخصوص داری که بهره همه [[مردم]] در آن یکسان است و از تغافل در آن‌چه به تو مربوط است و برای همه روشن است، برحذر باش؛ زیرا به هر حال نسبت به آن در برابر مردم مسئولی و به زودی پرده از روی کارهایت کنار می‌رود و داد ستمدیده از تو بستانند»<ref>{{متن حدیث\|وَ إِيَّاكَ وَ الِاسْتِئْثَارَ بِمَا النَّاسُ فِيهِ أُسْوَةٌ، وَ التَّغَابِيَ عَمَّا تُعْنَى بِهِ مِمَّا قَدْ وَضَحَ لِلْعُيُونِ، فَإِنَّهُ مَأْخُوذٌ مِنْكَ لِغَيْرِكَ وَ عَمَّا قَلِيلٍ تَنْكَشِفُ عَنْكَ أَغْطِيَةُ الْأُمُورِ، وَ يُنْتَصَفُ مِنْكَ لِلْمَظْلُومِ}}؛ نهج‌البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.

			کسی که در رأس امور قرار می‌گیرد، هر چند که خود، [[انسانی]] [[وارسته]] باشد و [[اهل]] سوء‌ استفاده و [[ستم]] و تعدّی نباشد، اما خواه ناخواه اطرافیان و وابستگانی دارد که ممکن است بخواهند از [[مقام]] و [[قدرت]] او سوء‌ استفاده کنند و به امتیازها و امکاناتی بیش‌تر از دیگران و خلاف [[مصالح عمومی]] دست یابند. ممکن است از وی انتظارهایی داشته باشند که تن دادن به آن انتظارها به منزله زیر پا گذاشتن [[حدود الهی]] و [[منافع عمومی]] باشد. [[حق]] آن است که از همان ابتدا باید این‌گونه انتظارها و امتیازطلبی‌ها را قطع کرد و چنین راهی را [[سد]] نمود<ref>ر.ک: درس‌هایی از نهج‌البلاغه، صص۳۰۳-۳۰۴؛ ابوادیب توفیق الفکیکی، الراعی و الرعیة، شرح عهد الامام علی{{ع}} الی مالک الاشتر النخعی، الطبعة الثالثة، مؤسسة نهج‌البلاغة، طهران، ۱۴۰۲ ق. صص۲۷۸-۲۷۹؛ محمد فاضل لنکرانی، آیین کشورداری از دیدگاه امام علی{{ع}}، تقریر و تنظیم حسین کریمی، چاپ اول، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۶ ش. صص۱۸۴-۱۸۵.</ref>.

			[[پیامبر اکرم]]{{صل}} در تمام دوران [[رسالت]] خود به هیچ عنوان به کسی از اطرافیان و وابستگانش اجازه نداد به سبب نزدیکی به آن حضرت و یا [[خویشاوندی]] با وی گامی در جهت سوء‌ استفاده بردارد و یا از امتیازی برخوردار شود. [[رسول خدا]]{{صل}} تأکید داشت که خویشاوندانش دریابند که آن حضرت [[خیرخواه]] و [[دوستدار]] ایشان است و اینکه به آنان [[اجازه]] نمی‌دهد به واسطه [[خویشاوندی]] و نزدیکی با آن حضرت از امکانات ویژه برخوردار شوند، صلاح ایشان است؛ و نیز تأکید داشت که دریابند هر کس در گرو عمل خود است و کسی به سبب خویشاوندی با آن حضرت، بدون آنکه [[عمل صالح]] کند، [[رستگار]] نخواهد شد<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۹۳ ـ ۴۹۷.</ref>.

	== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==		== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==

Bahmani: /* اصل پایبندی به عهد و پیمان */

2026-02-23T10:15:46Z

اصل پایبندی به عهد و پیمان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۵
خط ۸۱:		خط ۸۱:

	سیره مدیریتی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بر پایبندی به عهد و پیمان استوار بود و آن حضرت هرگز خلاف آن نکرد، چنان‌که در «[[عمرة القضاء]]» طبق پیمانی که بسته بود عمل کرد و قدمی از آن [[تجاوز]] ننمود<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۳۳ ـ ۴۴۵.</ref>.		سیره مدیریتی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بر پایبندی به عهد و پیمان استوار بود و آن حضرت هرگز خلاف آن نکرد، چنان‌که در «[[عمرة القضاء]]» طبق پیمانی که بسته بود عمل کرد و قدمی از آن [[تجاوز]] ننمود<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۳۳ ـ ۴۴۵.</ref>.

			=== اصل عدم احتجاب ===
			{{اصلی\|ارتباط مستقیم با مردم}}
			در صدر اسلام زمامداران و [[کارگزاران نظام]] به‌هیچ‌وجه از مردم فاصله نمی‌گرفتند و ارتباط مردم با ایشان سهل و به‌دور از تشریفات بود<ref>ر.ک: محمد جلال شرف، نشاة الفکر السیاسی و تطوره فی الاسلام، دار النهضة العربیة للطباعة و النشر، بیروت، ۱۹۸۲ م. ص۸۸.</ref>. در این دوره راندن ارباب حاجت از درگاه [[زمامدار]] و [[خلیفه]] از نظر [[شرعی]] ممنوع بود و هیچ‌کس این کار را انجام نمی‌داد، ولی همین که وضع [[خلافت]] دگرگون شد و خلافت به [[سلطنت]] مبدّل گردید، نخستین چیزی که رسم شد وضع درگاه زمامداران و بستن آن به‌روی [[عامه]] مردم بود<ref>ابوزید عبدالرحمن بن محمد المعروف بابن خلدون، دیوان المبتدا والخبر فی تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوی الشان الاکبر (تاریخ ابن خلدون)، تحقیق خلیل شمادة و سهیل زکّار، دار الفکر؛ بیروت، ۱۴۰۸ ق. ج۱ (المقدمة)، ص۲۹۶.</ref>. این امر به‌طور رسمی از [[زمان]] [[حکومت معاویه]] آغاز شد.

			رسول خدا{{صل}} پرهیز داشت که میان وی و مردم حاجبی وجود داشته باشد و چیزی مانع ارتباط مستقیم آن حضرت و مردم باشد به‌طوری‌که سخن ایشان را نشنود و دردشان را نکشد و مشکلاتشان را برای وی مطرح نکنند. [[رسول خدا]]{{صل}} در عین پیوند و نزدیکی با مردم، [[اعمال]] [[مدیریت]] می‌کرد. [[اهل]] [[سیره]] نوشته‌اند: رسول خدا{{صل}} میان اصحابش چنان قرار می‌گرفت که گویی یکی از ایشان است تا جایی که وقتی فردی [[بیگانه]] وارد مجلس [[پیامبر]] می‌شد نمی‌دانست که پیامبر کدام‌یک از ایشان است تا اینکه می‌پرسید. بالاخره [[اصحاب]] از آن حضرت تقاضا کردند که برای خود جایگاهی مشخص کند و در آنجا بنشیند تا افراد بیگانه آن حضرت را بشناسند. پس چیزی شبیه به [[منبر]] ساختند تا آن حضرت بر آن قرار گیرد تا همگان او را ببینند و نیز شناخته شود<ref>احیاء العلوم، ج۲، ص۳۵۰؛ المحجة البیضاء، ج۴، ص۱۵۲؛ و نیز ر.ک: سنن أبی داود، ج۲، ص۵۲۷؛ مکارم الاخلاق، ص۱۶؛ بحار الانوار، ج۱۶، صص۲۶۲-۲۳۶؛ التراتیب الاداریة، ج۲، ص۲۱۷.</ref>.

			در [[نظام مدیریتی]] [[پیامبر]]، جدا بودن از [[مردم]] و [[ترس]] از کار کردن پا به پای ایشان معنا ندارد. آن حضرت نشان داده است که چگونه باید با مردم بود و در پیوند و ارتباط با ایشان امور را اداره کرد و شانه به شانه مردم پیش رفت. ممکن است برخی تصور کنند این‌گونه [[رفتار]] دون [[شأن]] و منزلت ایشان است؛ و مگر شأن و منزلتی بالاتر از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} هست؟ یا [[گمان]] کنند که چنین [[رفتاری]] سبب کاهش ابهّت و [[قدرت]] [[مدیریت]] ایشان می‌شود که [[رسول خدا]]{{صل}} نشان داده است که این، گمانی [[باطل]] است و بلکه عکس آن صادق است. ابهّت و قدرت [[حقیقی]] در مردمی‌بودن است نه در [[برج]] عاج نشستن<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۷۳ ـ ۴۸۸.</ref>.

	== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==		== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==

Bahmani: /* اصل تصمیم‌گیری */

2026-02-23T10:11:49Z

اصل تصمیم‌گیری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۱
خط ۶۹:		خط ۶۹:

	خداوند به پیامبرش [[فرمان]] می‌دهد که پیش از اتخاذ تصمیم از نرمش و انعطاف برخوردار بوده، [[مشورت]] کند و در هنگام اتخاذ تصمیم نهایی [[قاطع]] و استوار باشد. همان چیزی که در [[آیه شریفه]] از آن به «[[عزم]]» تعبیر شده است و قابل توجه است که در آیه مورد بحث مشورت به صورت جمع ذکر شده: {{متن قرآن\|وَشَاوِرْهُمْ}} ولی تصمیم نهایی تنها به عهده [[پیامبر]] گذاشته شده و به صورت مفرد ذکر شده است: {{متن قرآن\|عَزَمْتَ}}. بنابراین، بررسی و مطالعه جوانب مختلف یک امر برای [[تصمیم‌گیری]] درباره آن باید به صورت دسته‌جمعی انجام گیرد، اما پس از رسیدن به نتیجه و تصویب یک کار، برای اجرای آن باید اراده‌ای و [[احد]] به‌کار افتد که در غیر این صورت [[هرج و مرج]] پیش خواهد آمد. به‌علاوه فرمود به هنگام تصمیم نهایی باید [[توکل بر خدا]] داشت و در عین رعایت اصول و مبانی لازم برای تصمیم‌گیری و فراهم کردن اسباب و وسایل عادی به [[خدای متعال]] [[توکل]] کرد<ref>تفسیر نمونه، ج۳، صص۱۴۸-۱۴۹ با تصرف.</ref>. آن‌چه به اجمال در این [[آیه شریفه]] آمده، در واقع مجموعه مسائلی است که به یک تصمیم‌گیری درست منجر می‌شود. تصمیم‌گیری صواب آن است که بر اساس اصول و مبانی صورت گیرد و به هیچ وجه تابع [[احساسات]] و [[عواطف]] یا ملاحظات نادرست [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] نباشد، بلکه در آن [[حق]] ملاحظه گردد و [[رضایت]] [[عامه]] و {{متن قرآن\|مَا يَنْفَعُ النَّاسَ}}<ref>{{متن قرآن\|فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ}} «باری، کف، کنار می‌رود اما آنچه مردم را سودمند افتد در زمین باز می‌ماند» سوره رعد، آیه ۱۷.</ref> لحاظ شود. چنین تصمیمی از [[استواری]] و صواب برخوردار خواهد بود. اکنون به مهم‌ترین اصول و مبانی تصمیم‌گیری در [[سیره نبوی]] می‌پردازیم<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص ۳۷۵.</ref>.		خداوند به پیامبرش [[فرمان]] می‌دهد که پیش از اتخاذ تصمیم از نرمش و انعطاف برخوردار بوده، [[مشورت]] کند و در هنگام اتخاذ تصمیم نهایی [[قاطع]] و استوار باشد. همان چیزی که در [[آیه شریفه]] از آن به «[[عزم]]» تعبیر شده است و قابل توجه است که در آیه مورد بحث مشورت به صورت جمع ذکر شده: {{متن قرآن\|وَشَاوِرْهُمْ}} ولی تصمیم نهایی تنها به عهده [[پیامبر]] گذاشته شده و به صورت مفرد ذکر شده است: {{متن قرآن\|عَزَمْتَ}}. بنابراین، بررسی و مطالعه جوانب مختلف یک امر برای [[تصمیم‌گیری]] درباره آن باید به صورت دسته‌جمعی انجام گیرد، اما پس از رسیدن به نتیجه و تصویب یک کار، برای اجرای آن باید اراده‌ای و [[احد]] به‌کار افتد که در غیر این صورت [[هرج و مرج]] پیش خواهد آمد. به‌علاوه فرمود به هنگام تصمیم نهایی باید [[توکل بر خدا]] داشت و در عین رعایت اصول و مبانی لازم برای تصمیم‌گیری و فراهم کردن اسباب و وسایل عادی به [[خدای متعال]] [[توکل]] کرد<ref>تفسیر نمونه، ج۳، صص۱۴۸-۱۴۹ با تصرف.</ref>. آن‌چه به اجمال در این [[آیه شریفه]] آمده، در واقع مجموعه مسائلی است که به یک تصمیم‌گیری درست منجر می‌شود. تصمیم‌گیری صواب آن است که بر اساس اصول و مبانی صورت گیرد و به هیچ وجه تابع [[احساسات]] و [[عواطف]] یا ملاحظات نادرست [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] نباشد، بلکه در آن [[حق]] ملاحظه گردد و [[رضایت]] [[عامه]] و {{متن قرآن\|مَا يَنْفَعُ النَّاسَ}}<ref>{{متن قرآن\|فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ}} «باری، کف، کنار می‌رود اما آنچه مردم را سودمند افتد در زمین باز می‌ماند» سوره رعد، آیه ۱۷.</ref> لحاظ شود. چنین تصمیمی از [[استواری]] و صواب برخوردار خواهد بود. اکنون به مهم‌ترین اصول و مبانی تصمیم‌گیری در [[سیره نبوی]] می‌پردازیم<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص ۳۷۵.</ref>.

			=== اصل پایبندی به عهد و پیمان ===
			{{اصلی\|عهد در معارف و سیره نبوی}}
			از عمده‌ترین مسائل [[مدیریت]] پایبندی به عهد و پیمان است؛ زیرا اساس روابط انسانی و مناسبات اجتماعی و [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] بسته به پیمان‌هاست و در صورت تزلزل در آنها؛ این روابط و مناسبات متزلزل می‌شود و بی‌اعتمادی [[جانشین]] اعتماد و [[هرج و مرج]] جایگزین [[نظم]]، و [[سستی]] جانشین [[استواری]] می‌گردد. چنان‌چه پایبندی به عهد و [[پیمان‌ها]] زایل شود، پیوند میان مردم و [[مسئولان]] گسسته و مدیریت بر قلب‌ها زایل می‌شود. دیگر [[انتظار]] به بار نشستن کاشته‌ها، انتظار بیهوده‌ای خواهد بود و چه [[نیکو]] گفته شده است که [[وعده]] و نوید چون [[ابر]] است و پایبندی به عهد و پیمان و عمل بدان‌ها، [[باران]]<ref>ابوالقاسم بن رضوان المالقی، الشهب اللامعة فی السیاسة النافعة، تحقیق علی سامی النشار، الطبعة الأولی، دار الثقافة، دار البیضاء، المغرب، ۱۴۰۴ ق. ص۲۴۷.</ref>.

			[[حقیقت]] آن است که چیزی چون پایبندی به عهد و [[پیمان]] به فرد و [[جامعه]] سود نمی‌رساند و همگان را بهره‌مند نمی‌سازد. البته بهره‌مندی [[زمامداران]] و [[مدیران]] از پایبندی به عهد و پیمان و [[صداقت]] بیش از دیگران است؛ زیرا به سبب آن سخنشان پذیرفته می‌شود و [[اعتقاد]] و [[اطمینان]] متقابل میان ایشان و [[مردم]] تحت زمامداریشان حاصل می‌گردد و [[نظام]] و سازمانشان [[استوار]] می‌شود<ref>ر.ک: حدائق الحقائق، ج۱، ص۳۲۴.</ref>.

			پیش از نزول وحی و [[بعثت]]، [[قریش]] [[پیامبر]] را «[[امین]]» می‌نامیدند<ref>سیرة ابن هشام، ج۱، ص۲۱۴؛ تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۹؛ تاریخ الطبری، ج۲، ص۲۹۰؛ دلائل النبوة البیهقی، ج۲، ص۶۲؛ المنتظم، ج۲، ص۳۲۵؛ سیرة ابن کثیر، ج۱، ص۱۳۹.</ref>؛ زیرا آن حضرت سخت پایبند عهد و پیمان، [[امانت‌دار]] و اهل وفای به [[امانت]] بود<ref>کشف الغمة، ج۱، ص۱۱؛ بحارالانوار، ج۱۶، ص۱۱۸.</ref>.

			رسول خدا{{صل}} به تمام معنا «امین» بود و [[میزان]] پایبندی آن حضرت به قرار و [[پیمان]] موجب [[شگفتی]] است. رسول خدا{{صل}} از همه [[مردمان]] در پایبندی به عهد و پیمان و [[وفاداری]] جدّی‌تر و [[برتر]] بود و هرگز خلاف قرار و پیمان و آن‌چه لازمه وفاداری است عملی نکرد. علی{{ع}} در توصیف آن حضرت فرمود: «[[رسول خدا]] از همه [[مردم]] نسبت به آن‌چه پیمان بسته و [[تعهد]] کرده بود، وفادارتر بود»<ref>{{متن حدیث\|كَانَ أَوْفَى النَّاسِ بِذِمَّةٍ}}؛ تاریخ المدینة المنورة، ج۲، ص۶۰۵؛ أنساب الاشراف، ج۱، ص۳۹۲؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۱۵۵؛ الوفاء بأحوال المصطفی، ج۲، ص۴۶۹؛ مختصر تاریخ دمشق، ج۲، ص۶۷؛ شمائل الرسول، ص۵۸؛ تاریخ الخمیس، ج۱، ص۲۳۸.</ref>.

			سیره مدیریتی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بر پایبندی به عهد و پیمان استوار بود و آن حضرت هرگز خلاف آن نکرد، چنان‌که در «[[عمرة القضاء]]» طبق پیمانی که بسته بود عمل کرد و قدمی از آن [[تجاوز]] ننمود<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|سیره نبوی ج۳]]، ص۴۳۳ ـ ۴۴۵.</ref>.

	== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==		== [[پیامبر خاتم]] و [[نظام اداری]] ==