شایسته‌سالاری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۳۹

2026-01-06T06:39:06Z

Bahmani: /* شایسته‌سالاری در آیات و روایات */

2026-01-06T06:05:30Z

شایسته‌سالاری در آیات و روایات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۵
خط ۵۶:		خط ۵۶:

	== شایسته‌سالاری در آیات و روایات ==		== شایسته‌سالاری در آیات و روایات ==
			{{اصلی\|شایسته‌سالاری در قرآن}}
	شایسته‌سالاری در [[اسلام]] همواره مورد تأکید قرار گرفته است. [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} در این خصوص می‎فرمود: «آن کس که خود را [[پیشوای مسلمانان]] قرار دهد، در صورتی که می‌داند در میان آنان کسی [[برتر]] از او وجود دارد، به [[خدا]] و [[رسول خدا]] و به [[مسلمانان]] [[خیانت]] کرده است»<ref>ابن بابویه قمی، محمد بن علی بن الحسین، أمالی، ص۲۰۶؛ امینی، عبد الحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج۹، ص۴۹۱؛ خوانساری، جمال الدین محمد، شرح غررالحکم و دررالکلم، ج۴، ص۱۱.</ref>.		شایسته‌سالاری در [[اسلام]] همواره مورد تأکید قرار گرفته است. [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} در این خصوص می‎فرمود: «آن کس که خود را [[پیشوای مسلمانان]] قرار دهد، در صورتی که می‌داند در میان آنان کسی [[برتر]] از او وجود دارد، به [[خدا]] و [[رسول خدا]] و به [[مسلمانان]] [[خیانت]] کرده است»<ref>ابن بابویه قمی، محمد بن علی بن الحسین، أمالی، ص۲۰۶؛ امینی، عبد الحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج۹، ص۴۹۱؛ خوانساری، جمال الدین محمد، شرح غررالحکم و دررالکلم، ج۴، ص۱۱.</ref>.

Bahmani: /* شایسته‌سالاری در آیات و روایات */

2026-01-06T06:04:55Z

شایسته‌سالاری در آیات و روایات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۴
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	[[حدیث]] مورد اشاره دلیل روشنی بر [[ضرورت]] به کار گماری افراد شایسته بر [[مردم]] می‌باشد که حتی به کار گماشتن افراد با شایستگی کمتر [[خیانت]] تلقی شده است. به عبارتی، حدیث مذکور عدم شایسته‌سالاری را یک خیانت بزرگ معرفی می‌کند. به کار بردن لغت «خیانت» نشانه ضرورت مطلق شایسته‌سالاری در [[رهبری جامعه اسلامی]] می‎باشد. از تعبیر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} برمی‌آید که ایشان نه تنها قبول مسئولیتی را از سوی کسی که بداند شایسته‌تر از او وجود دارد، خیانت می‌داند؛ بلکه [[پیروی]] از افراد ناشایست را موجب تنزل [[انسانیت]] [[انسان]] می‌‎شمارد. با این اوصاف، پذیرفتن [[مسئولیت]] بدون شایستگی لازم ممکن است در این [[دنیا]] برای افراد منافعی کوتاه مدنی داشته باشد اما موجب عقاب [[اخروی]] [[انسان]] خواهد شد.		[[حدیث]] مورد اشاره دلیل روشنی بر [[ضرورت]] به کار گماری افراد شایسته بر [[مردم]] می‌باشد که حتی به کار گماشتن افراد با شایستگی کمتر [[خیانت]] تلقی شده است. به عبارتی، حدیث مذکور عدم شایسته‌سالاری را یک خیانت بزرگ معرفی می‌کند. به کار بردن لغت «خیانت» نشانه ضرورت مطلق شایسته‌سالاری در [[رهبری جامعه اسلامی]] می‎باشد. از تعبیر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} برمی‌آید که ایشان نه تنها قبول مسئولیتی را از سوی کسی که بداند شایسته‌تر از او وجود دارد، خیانت می‌داند؛ بلکه [[پیروی]] از افراد ناشایست را موجب تنزل [[انسانیت]] [[انسان]] می‌‎شمارد. با این اوصاف، پذیرفتن [[مسئولیت]] بدون شایستگی لازم ممکن است در این [[دنیا]] برای افراد منافعی کوتاه مدنی داشته باشد اما موجب عقاب [[اخروی]] [[انسان]] خواهد شد.

	علاوه بر [[روایت]] مورد اشاره در [[آیات]] نیز، شایسته‌سالاری مورد توجه قرار گرفته است. در [[آیه]] ۱۰۵ [[سوره انبیاء]] آمده است: «[[بندگان]] شایسته‌ام [[وارث]] ([[حکومت]]) [[زمین]] خواهند شد!» گرچه [[مفسران]] منظور از بندگان شایسته را [[حضرت مهدی]]{{ع}} و [[یاران]] با وفایش می‌دانند<ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۷۷، طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۳.</ref>، اما از این آیه می‌‌توان ضرورت و اهمیت شایسته‌سالاری را استخراج نمود. در شرح این آیه و ویژگی شایستگان و [[ضرورت حکومت]] آن‎ها چنین آمده است: «با توجه به اضافه شدن بندگان به خدا، مسئله [[ایمان]] و [[توحید]] آنها روشن می‌شود، و با توجه به کلمه صالحون که معنی گسترده و وسیعی دارد، همه شایستگی‎ها به ذهن می‌آید: شایستگی از نظر عمل و [[تقوا]]، شایستگی از نظر [[علم]] و [[آگاهی]]، شایستگی از نظر [[قدرت]] و قوت، و شایستگی از نظر [[تدبیر]] و [[نظم]] و [[درک]] [[اجتماعی]]. هنگامی که [[بندگان]] با [[ایمان]] این شایستگی‌‎ها را برای خود فراهم سازند، [[خداوند]] نیز کمک و [[یاری]] می‌کند تا آن‎ها بینی [[مستکبران]] را به خاک بمالند، ~~دست‎های آلوده‎شان~~ را از [[حکومت]] [[زمین]] کوتاه کنند، و [[وارث]] میراث‌‎های آن‎ها گردند<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۳، ص۱۹۳.</ref>.		علاوه بر [[روایت]] مورد اشاره در [[آیات]] نیز، شایسته‌سالاری مورد توجه قرار گرفته است. در [[آیه]] ۱۰۵ [[سوره انبیاء]] آمده است: «[[بندگان]] شایسته‌ام [[وارث]] ([[حکومت]]) [[زمین]] خواهند شد!» گرچه [[مفسران]] منظور از بندگان شایسته را [[حضرت مهدی]]{{ع}} و [[یاران]] با وفایش می‌دانند<ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۷۷، طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۳.</ref>، اما از این آیه می‌‌توان ضرورت و اهمیت شایسته‌سالاری را استخراج نمود. در شرح این آیه و ویژگی شایستگان و [[ضرورت حکومت]] آن‎ها چنین آمده است: «با توجه به اضافه شدن بندگان به خدا، مسئله [[ایمان]] و [[توحید]] آنها روشن می‌شود، و با توجه به کلمه صالحون که معنی گسترده و وسیعی دارد، همه شایستگی‎ها به ذهن می‌آید: شایستگی از نظر عمل و [[تقوا]]، شایستگی از نظر [[علم]] و [[آگاهی]]، شایستگی از نظر [[قدرت]] و قوت، و شایستگی از نظر [[تدبیر]] و [[نظم]] و [[درک]] [[اجتماعی]]. هنگامی که [[بندگان]] با [[ایمان]] این شایستگی‌‎ها را برای خود فراهم سازند، [[خداوند]] نیز کمک و [[یاری]] می‌کند تا آن‎ها بینی [[مستکبران]] را به خاک بمالند، دست‎‌های آلوده‌‎شان را از [[حکومت]] [[زمین]] کوتاه کنند، و [[وارث]] میراث‌‎های آن‎ها گردند<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۳، ص۱۹۳.</ref>.

	[[آیه]] مورد اشاره از جمله آیه‌‎هایی است که نه تنها ضرورت شایسته‌سالاری در آن نهفته است بلکه [[خداوند متعال]] وارث اصل [[زمین]] را شایستگان معرفی می‌نماید. یعنی زمانی که [[خلقت انسان]] به مرحله [[تکامل]] رسیده است شایستگان در [[مسند]] قدرت قرار می‎گیرند. [[سنت الهی]] بر این است که به هیچ‎کس جز بر اساس شایستگی‌های لازم، مسئولیتی نمی‌‎دهد. این مهم در واگذاری مقام خطیر [[نبوت]]، [[امامت]]، مقامات معنوی و رهبری‎ها و هدایت‎های اساسی کاملاً نمایان است. افرادی که از آزمون الهی [[پیروز]] بیرون آمدند، خداوند مسئولیت‌های مهم را به ایشان واگذار کرد. بر اساس [[آیه]] {{متن قرآن\|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> [[حضرت ابراهیم]] با [[موفقیت]] در عرصه‌های مختلف و سخت به [[مقام امامت]] رسید<ref>کلینی، محمد یعقوب، اصول الکافی، ج۱، ص۱۹۹.</ref>. مطابق آیه {{متن قرآن\|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند: چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی (هم) به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره بقره، آیه ۲۴۷.</ref>، [[طالوت]] به خاطر [[دانش]] و توانایی جسمی، به [[فرماندهی]] بنی ‎اسرائیل منصوب شد تا با [[جالوت]] بجنگد<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۱۳، ص۴۳۸؛ قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۱، ص۸۰.</ref>. افزون بر این، [[قرآن کریم]] به طور کلی [[منصب امامت]] و اداره جامعه اسلامی را امانتی می‌داند که باید به اهلش سپرده شود<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا}} «خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به صاحب آنها باز گردانید و چون میان مردم داوری می‌کنید با دادگری داوری کنید؛ بی‌گمان خداوند به کاری نیک اندرزتان می‌دهد؛ به راستی خداوند شنوایی بیناست» سوره نساء، آیه ۵۸.</ref>. از نظر مبانی فقهی، شایستگی و شایسته‌سالاری یک مقام رفیعی است که دستیابی به آن کاری بسیار شاق و طاقت‎فرسا می‌باشد به‌طوری که اگر کسی به آن دست پیدا کند به بالاترین مقام و جایگاه دست یافته و بزرگ‎ترین افتخار را کسب کرده است<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>.		[[آیه]] مورد اشاره از جمله آیه‌‎هایی است که نه تنها ضرورت شایسته‌سالاری در آن نهفته است بلکه [[خداوند متعال]] وارث اصل [[زمین]] را شایستگان معرفی می‌نماید. یعنی زمانی که [[خلقت انسان]] به مرحله [[تکامل]] رسیده است شایستگان در مسند قدرت قرار می‎گیرند. [[سنت الهی]] بر این است که به هیچ‎کس جز بر اساس شایستگی‌های لازم، مسئولیتی نمی‌‎دهد. این مهم در واگذاری مقام خطیر [[نبوت]]، [[امامت]]، مقامات معنوی و رهبری‎ها و هدایت‎های اساسی کاملاً نمایان است. افرادی که از آزمون الهی [[پیروز]] بیرون آمدند، خداوند مسئولیت‌های مهم را به ایشان واگذار کرد. بر اساس [[آیه]] {{متن قرآن\|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> [[حضرت ابراهیم]] با [[موفقیت]] در عرصه‌های مختلف و سخت به [[مقام امامت]] رسید<ref>کلینی، محمد یعقوب، اصول الکافی، ج۱، ص۱۹۹.</ref>. مطابق آیه {{متن قرآن\|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند: چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی (هم) به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره بقره، آیه ۲۴۷.</ref>، [[طالوت]] به خاطر [[دانش]] و توانایی جسمی، به [[فرماندهی]] بنی ‎اسرائیل منصوب شد تا با [[جالوت]] بجنگد<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۱۳، ص۴۳۸؛ قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۱، ص۸۰.</ref>. افزون بر این، [[قرآن کریم]] به طور کلی [[منصب امامت]] و اداره جامعه اسلامی را امانتی می‌داند که باید به اهلش سپرده شود<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا}} «خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به صاحب آنها باز گردانید و چون میان مردم داوری می‌کنید با دادگری داوری کنید؛ بی‌گمان خداوند به کاری نیک اندرزتان می‌دهد؛ به راستی خداوند شنوایی بیناست» سوره نساء، آیه ۵۸.</ref>. از نظر مبانی فقهی، شایستگی و شایسته‌سالاری یک مقام رفیعی است که دستیابی به آن کاری بسیار شاق و طاقت‎فرسا می‌باشد به‌طوری که اگر کسی به آن دست پیدا کند به بالاترین مقام و جایگاه دست یافته و بزرگ‎ترین افتخار را کسب کرده است<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>.

	==عناصر و مؤلفه‌ها==		==عناصر و مؤلفه‌ها==

Wasity: جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

2025-10-23T20:31:27Z

جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۱۰۰:		خط ۱۰۰:

	=== [[کارآمدی]] در ارائه خدمات عمومی===		=== [[کارآمدی]] در ارائه خدمات عمومی===
	شایسته‌سالاری از جمله [[دلایل]] و عوامل مهم کارآمدی است. کارآمدی دولت‌‎ها در انجام [[وظایف]] محوله و به ویژه ارایه خدمات عمومی مستلزم این است که افرد شایسته، عهده‎دار مسئولیت‌‎ها شوند. [[امام علی]]{{ع}} در نهج ‎البلاغه، علت [[سقوط]] دولت‎ها و [[حکومت‌ها]] را چهار چیز می‌دانند: زایل کردن مسائل اساسی، خود مشغول کردن به ~~فروعات،~~ حاکم کردن اراذل و [[فرومایگان]] و کنار زدن [[شایستگان]] در عرصه [[مدیریتی]]<ref>ویسی، محمد، دانش‎گرایی و شایسته‌سالاری، مبتنی بر اخلاق اسلامی در نصب و ارتقاء مدیران، ص۲۳.</ref>. امروزه در سازمان‌های [[رشد]] یافته و یا در حال رشد، شایسته‌سالاری از اهمیت خاصی برخوردار است<ref>نصر اصفهانی، مهدی، نصر اصفهانی، علی، «شایسته‌سالاری در مدیریت جامعه با تأکید بر اندیشه‌های سیاسی امام علی{{ع}}»، مجله معرفت سیاسی، شماره ۷، ص۱۵۱.</ref>. صاحب‌نظران [[مدیریت]]، [[رشد]] و [[توسعه]] [[نیروی انسانی]] را در گروی [[انتخاب]] به کارگماری صحیح نیروی انسانی در [[مشاغل]] و پست‎های مدیریتی و پست‎های سازمانی می‌دانند<ref>بردبار، غلامرضا، شاکری، فاطمه، «تحلیلی بر کیفیت شایسته‎گزینی مدیران گروه‌های آموزشی دانشگاه یزد»، مجله علمی پژوهشی مدیریت تولید و عملیات شماره ۲، ص۱۱۲.</ref>. در نتیجه می‌‌توان گفت که امروزه شایسته‌سالاری از یک‎سو لازمه و رمز [[موفقیت]] حرکتهای [[اصلاحی]] و شرط بقاء و دوام و تداوم نظام‎های [[سیاسی]] است<ref>Littler، J.، “Meritocracy as plutocracy: Tthe marketising of ‘Equality’ under neoliberalism”، New Formations، Vol. ۱۱، p. ۶۵.</ref>. از سوی دیگر یکی از عوامل اساسی [[توانمندی]] دولت‎ها جهت ارتقاء سطح [[دانش]] و تخصص [[مدیران]] و گردانندگان هر [[کشور]] است<ref>معمار زاده، غلامرضا، نجف بیگی، رضا، عباس زاده، یداله، «تبیین مدل ارتقاء شایسته‌سالاری و عوامل مرتبط با آن در وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی»، نشریه فراسوی مدیریت، شماره ۷، ص۳۹.</ref>. این امر زمانی میسر می‌شود که افراد جامع الشرایط به عنوان [[مدیر]] و [[کارگزار]] شایسته در رأس و بدنه تشکیلات اداری قرار گیرد<ref>Benabou، R. Meritocracy، redistribution،		شایسته‌سالاری از جمله [[دلایل]] و عوامل مهم کارآمدی است. کارآمدی دولت‌‎ها در انجام [[وظایف]] محوله و به ویژه ارایه خدمات عمومی مستلزم این است که افرد شایسته، عهده‎دار مسئولیت‌‎ها شوند. [[امام علی]]{{ع}} در نهج ‎البلاغه، علت [[سقوط]] دولت‎ها و [[حکومت‌ها]] را چهار چیز می‌دانند: زایل کردن مسائل اساسی، خود مشغول کردن به فروع، حاکم کردن اراذل و [[فرومایگان]] و کنار زدن [[شایستگان]] در عرصه [[مدیریتی]]<ref>ویسی، محمد، دانش‎گرایی و شایسته‌سالاری، مبتنی بر اخلاق اسلامی در نصب و ارتقاء مدیران، ص۲۳.</ref>. امروزه در سازمان‌های [[رشد]] یافته و یا در حال رشد، شایسته‌سالاری از اهمیت خاصی برخوردار است<ref>نصر اصفهانی، مهدی، نصر اصفهانی، علی، «شایسته‌سالاری در مدیریت جامعه با تأکید بر اندیشه‌های سیاسی امام علی{{ع}}»، مجله معرفت سیاسی، شماره ۷، ص۱۵۱.</ref>. صاحب‌نظران [[مدیریت]]، [[رشد]] و [[توسعه]] [[نیروی انسانی]] را در گروی [[انتخاب]] به کارگماری صحیح نیروی انسانی در [[مشاغل]] و پست‎های مدیریتی و پست‎های سازمانی می‌دانند<ref>بردبار، غلامرضا، شاکری، فاطمه، «تحلیلی بر کیفیت شایسته‎گزینی مدیران گروه‌های آموزشی دانشگاه یزد»، مجله علمی پژوهشی مدیریت تولید و عملیات شماره ۲، ص۱۱۲.</ref>. در نتیجه می‌‌توان گفت که امروزه شایسته‌سالاری از یک‎سو لازمه و رمز [[موفقیت]] حرکتهای [[اصلاحی]] و شرط بقاء و دوام و تداوم نظام‎های [[سیاسی]] است<ref>Littler، J.، “Meritocracy as plutocracy: Tthe marketising of ‘Equality’ under neoliberalism”، New Formations، Vol. ۱۱، p. ۶۵.</ref>. از سوی دیگر یکی از عوامل اساسی [[توانمندی]] دولت‎ها جهت ارتقاء سطح [[دانش]] و تخصص [[مدیران]] و گردانندگان هر [[کشور]] است<ref>معمار زاده، غلامرضا، نجف بیگی، رضا، عباس زاده، یداله، «تبیین مدل ارتقاء شایسته‌سالاری و عوامل مرتبط با آن در وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی»، نشریه فراسوی مدیریت، شماره ۷، ص۳۹.</ref>. این امر زمانی میسر می‌شود که افراد جامع الشرایط به عنوان [[مدیر]] و [[کارگزار]] شایسته در رأس و بدنه تشکیلات اداری قرار گیرد<ref>Benabou، R. Meritocracy، redistribution،
	and the size of the pie، p. ۱۲.</ref>.		and the size of the pie، p. ۱۲.</ref>.

Bahmani: /* منابع */

2024-11-04T05:11:56Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۱
خط ۱۴۱:		خط ۱۴۱:
	# [[پرونده:IM010637.jpg\|22px]] [[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «'''شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی'''»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|مطالعات فقه اقتصادی]]		# [[پرونده:IM010637.jpg\|22px]] [[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «'''شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی'''»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|مطالعات فقه اقتصادی]]
	# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]		# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]
			# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[لطف‌الله فروزنده\|فروزنده، لطف‌الله]]، [[شایسته‌سالاری از دیدگاه امیرالمؤمنین (مقاله)\|'''شایسته‌سالاری از دیدگاه امیرالمؤمنین''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* معنای اصطلاحی */

2024-11-04T05:10:01Z

معنای اصطلاحی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۰
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	شایسته‌سالاری در اصطلاح به معنای [[انتخاب]] بهترین و تواناترین افراد به منظور واگذاری مسئولیت‌هاست<ref>نصر اصفهانی، مهدی، نصر اصفهانی، علی، «شایسته‌سالاری در مدیریت جامعه با تأکید بر اندیشه‌های سیاسی امام علی{{ع}}»، مجله معرفت سیاسی، شماره ۷، ص۱۴۷.</ref>. شایسته‌سالاری به معنای مهارت، [[توانایی]] و لیاقت در انجام امور است<ref>گلکار، بهزاد، ناصحی فر، وحید، «مروری بر مفاهیم شایسته‌سالاری»، مجله توسعه مدیریت، شماره ۳۹، ص۱۰-۷؛ کاظمی، ملیحه سادات، عریضی سامانی، سید حمید رضا، گل پرور محسن، «رابطه ارزش‌ها و شخصیت مدیران با شایسته‌سالاری، مشارکت شهروندی و بیگانگی سازمانی در سازمان‌های دیوان‌سالار و سنتی»، نشریه روان‌شناسی کاربردی، شماره ۱۸، ص۵۳.</ref>.<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>		شایسته‌سالاری در اصطلاح به معنای [[انتخاب]] بهترین و تواناترین افراد به منظور واگذاری مسئولیت‌هاست<ref>نصر اصفهانی، مهدی، نصر اصفهانی، علی، «شایسته‌سالاری در مدیریت جامعه با تأکید بر اندیشه‌های سیاسی امام علی{{ع}}»، مجله معرفت سیاسی، شماره ۷، ص۱۴۷.</ref>. شایسته‌سالاری به معنای مهارت، [[توانایی]] و لیاقت در انجام امور است<ref>گلکار، بهزاد، ناصحی فر، وحید، «مروری بر مفاهیم شایسته‌سالاری»، مجله توسعه مدیریت، شماره ۳۹، ص۱۰-۷؛ کاظمی، ملیحه سادات، عریضی سامانی، سید حمید رضا، گل پرور محسن، «رابطه ارزش‌ها و شخصیت مدیران با شایسته‌سالاری، مشارکت شهروندی و بیگانگی سازمانی در سازمان‌های دیوان‌سالار و سنتی»، نشریه روان‌شناسی کاربردی، شماره ۱۸، ص۵۳.</ref>.<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>

	شایسته‌سالاری مجموعه‌ای است از [[باورها]]، توانایی‎ها، دانش، مهارت، خصوصیات شخصی و شخصیتی و علایق فرد یا [[هوشمندی]] و [[استعداد]] که بعضی بیش‎تر قابل [[یادگیری]] و برخی دیگر نیز کم‎تر قابل یادگیری هستند<ref>ابیلی، خدایار، شایسته‌سالاری بستر حضور در عرصه جهانی، ص۴.</ref>.		شایسته‌سالاری مجموعه‌ای است از [[باورها]]، توانایی‎ها، دانش، مهارت، خصوصیات شخصی و شخصیتی و علایق فرد یا هوشمندی و [[استعداد]] که بعضی بیش‎تر قابل یادگیری و برخی دیگر نیز کم‎تر قابل یادگیری هستند<ref>ابیلی، خدایار، شایسته‌سالاری بستر حضور در عرصه جهانی، ص۴.</ref>.

	در نهایت، شایسته‌سالاری با توجه به [[آیات]] و [[روایات]] و همچنین نظرات [[اندیشمندان اسلامی]] عبارت است از مجموعه معیارها، شاخص‎ها و صلاحیت‌هایی در حوزه [[اخلاقیات]]، [[باورها]]، [[گفتارها]] و [[رفتارها]] که اگر کسانی از اعضای [[سازمان]] واجد آن باشند، نسبت به افرادی که فاقد آنها هستند، برای تصدی پست‎های سازمانی و [[حکومتی]] اولی می‌باشند<ref> [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی]] ص ۱۲۷.</ref>.		در نهایت، شایسته‌سالاری با توجه به [[آیات]] و [[روایات]] و همچنین نظرات [[اندیشمندان اسلامی]] عبارت است از مجموعه معیارها، شاخص‎ها و صلاحیت‌هایی در حوزه [[اخلاقیات]]، [[باورها]]، گفتارها و [[رفتارها]] که اگر کسانی از اعضای [[سازمان]] واجد آن باشند، نسبت به افرادی که فاقد آنها هستند، برای تصدی پست‎های سازمانی و [[حکومتی]] اولی می‌باشند<ref> [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی]] ص ۱۲۷.</ref>.

	== شایسته‌سالاری در آیات و روایات ==		== شایسته‌سالاری در آیات و روایات ==

Bahmani: /* معنای اصطلاحی */

2024-11-04T05:09:34Z

معنای اصطلاحی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۹
خط ۴۹:		خط ۴۹:

	===معنای اصطلاحی===		===معنای اصطلاحی===
	شایسته‌سالاری در اصطلاح به معنای [[انتخاب]] بهترین و تواناترین افراد به منظور واگذاری مسئولیت‌هاست<ref>نصر اصفهانی، مهدی، نصر اصفهانی، علی، «شایسته‌سالاری در مدیریت جامعه با تأکید بر اندیشه‌های سیاسی امام علی{{ع}}»، مجله معرفت سیاسی، شماره ۷، ص۱۴۷.</ref>. شایسته‌سالاری به معنای مهارت، [[توانایی]] و لیاقت در انجام امور است<ref>گلکار، بهزاد، ناصحی فر، وحید، «مروری بر مفاهیم شایسته‌سالاری»، مجله توسعه مدیریت، شماره ۳۹، ص۱۰-۷؛ کاظمی، ملیحه سادات، عریضی سامانی، سید حمید رضا، گل پرور محسن، «رابطه ارزش‌ها و شخصیت مدیران با شایسته‌سالاری، مشارکت شهروندی و بیگانگی سازمانی در سازمان‌های دیوان‌سالار و سنتی»، نشریه روان‌شناسی کاربردی، شماره ۱۸، ص۵۳.</ref>.		شایسته‌سالاری در اصطلاح به معنای [[انتخاب]] بهترین و تواناترین افراد به منظور واگذاری مسئولیت‌هاست<ref>نصر اصفهانی، مهدی، نصر اصفهانی، علی، «شایسته‌سالاری در مدیریت جامعه با تأکید بر اندیشه‌های سیاسی امام علی{{ع}}»، مجله معرفت سیاسی، شماره ۷، ص۱۴۷.</ref>. شایسته‌سالاری به معنای مهارت، [[توانایی]] و لیاقت در انجام امور است<ref>گلکار، بهزاد، ناصحی فر، وحید، «مروری بر مفاهیم شایسته‌سالاری»، مجله توسعه مدیریت، شماره ۳۹، ص۱۰-۷؛ کاظمی، ملیحه سادات، عریضی سامانی، سید حمید رضا، گل پرور محسن، «رابطه ارزش‌ها و شخصیت مدیران با شایسته‌سالاری، مشارکت شهروندی و بیگانگی سازمانی در سازمان‌های دیوان‌سالار و سنتی»، نشریه روان‌شناسی کاربردی، شماره ۱۸، ص۵۳.</ref>.<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>

			شایسته‌سالاری مجموعه‌ای است از [[باورها]]، توانایی‎ها، دانش، مهارت، خصوصیات شخصی و شخصیتی و علایق فرد یا [[هوشمندی]] و [[استعداد]] که بعضی بیش‎تر قابل [[یادگیری]] و برخی دیگر نیز کم‎تر قابل یادگیری هستند<ref>ابیلی، خدایار، شایسته‌سالاری بستر حضور در عرصه جهانی، ص۴.</ref>.

			در نهایت، شایسته‌سالاری با توجه به [[آیات]] و [[روایات]] و همچنین نظرات [[اندیشمندان اسلامی]] عبارت است از مجموعه معیارها، شاخص‎ها و صلاحیت‌هایی در حوزه [[اخلاقیات]]، [[باورها]]، [[گفتارها]] و [[رفتارها]] که اگر کسانی از اعضای [[سازمان]] واجد آن باشند، نسبت به افرادی که فاقد آنها هستند، برای تصدی پست‎های سازمانی و [[حکومتی]] اولی می‌باشند<ref> [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی]] ص ۱۲۷.</ref>.

			== شایسته‌سالاری در آیات و روایات ==
	شایسته‌سالاری در [[اسلام]] همواره مورد تأکید قرار گرفته است. [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} در این خصوص می‎فرمود: «آن کس که خود را [[پیشوای مسلمانان]] قرار دهد، در صورتی که می‌داند در میان آنان کسی [[برتر]] از او وجود دارد، به [[خدا]] و [[رسول خدا]] و به [[مسلمانان]] [[خیانت]] کرده است»<ref>ابن بابویه قمی، محمد بن علی بن الحسین، أمالی، ص۲۰۶؛ امینی، عبد الحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج۹، ص۴۹۱؛ خوانساری، جمال الدین محمد، شرح غررالحکم و دررالکلم، ج۴، ص۱۱.</ref>.		شایسته‌سالاری در [[اسلام]] همواره مورد تأکید قرار گرفته است. [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} در این خصوص می‎فرمود: «آن کس که خود را [[پیشوای مسلمانان]] قرار دهد، در صورتی که می‌داند در میان آنان کسی [[برتر]] از او وجود دارد، به [[خدا]] و [[رسول خدا]] و به [[مسلمانان]] [[خیانت]] کرده است»<ref>ابن بابویه قمی، محمد بن علی بن الحسین، أمالی، ص۲۰۶؛ امینی، عبد الحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج۹، ص۴۹۱؛ خوانساری، جمال الدین محمد، شرح غررالحکم و دررالکلم، ج۴، ص۱۱.</ref>.

Bahmani: /* معنای لغوی */

2024-11-04T05:07:07Z

معنای لغوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۷
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	شایسته را در لغت به معنی درخور، سزاوار، لایق و [[محترم]]<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ص۲۰۱۱؛ عمید، حسن، فرهنگ عمید، ج۲، ص۱۲۸۴.</ref> و سالار را به معنی؛ سردار سپه‎سالار، سپهبد [[امیر]] الجیش، [[نقیب]]، [[حاکم]]، والی، صاحب اختیار، [[خداوند]]، صاحبان شغلی بزرگ و منصبی دقیق و شاه معنی شده است<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ص۱۱۸۴؛ عمید، حسن، فرهنگ عمید، ج۲، ص۱۱۵۰.</ref>.<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>		شایسته را در لغت به معنی درخور، سزاوار، لایق و [[محترم]]<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ص۲۰۱۱؛ عمید، حسن، فرهنگ عمید، ج۲، ص۱۲۸۴.</ref> و سالار را به معنی؛ سردار سپه‎سالار، سپهبد [[امیر]] الجیش، [[نقیب]]، [[حاکم]]، والی، صاحب اختیار، [[خداوند]]، صاحبان شغلی بزرگ و منصبی دقیق و شاه معنی شده است<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ص۱۱۸۴؛ عمید، حسن، فرهنگ عمید، ج۲، ص۱۱۵۰.</ref>.<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>

	بنابراین، شایسته‌سالاری در لغت به معنای پیشرو بودن در [[لیاقت]] و شایستگی‎هاست. به بیان دیگر، شایستگی در لغت به معنای «داشتن [[توانایی]]، ~~[[مهارت]]،~~ [[دانش]]، لیاقت و صلاحیت» است<ref>حق پناه، رضا، شایسته‌سالاری در نظام علوی، ص۱۹۳.</ref>.<ref>[[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی]] ص ۱۲۷.</ref>		بنابراین، شایسته‌سالاری در لغت به معنای پیشرو بودن در لیاقت و شایستگی‎هاست. به بیان دیگر، شایستگی در لغت به معنای «داشتن [[توانایی]]، مهارت، [[دانش]]، لیاقت و صلاحیت» است<ref>حق پناه، رضا، شایسته‌سالاری در نظام علوی، ص۱۹۳.</ref>.<ref>[[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی]] ص ۱۲۷.</ref>

	===معنای اصطلاحی===		===معنای اصطلاحی===

Bahmani: /* معنای لغوی */

2024-11-04T05:06:52Z

معنای لغوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۶
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	==معناشناسی==		==معناشناسی==
	===معنای لغوی===		===معنای لغوی===
	شایسته را در لغت به معنی درخور، سزاوار، لایق و [[محترم]]<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ~~ص۲۰۱۱~~.</ref> و سالار را به معنی؛ سردار سپه‎سالار، سپهبد [[امیر]] الجیش، [[نقیب]]، [[حاکم]]، والی، صاحب اختیار، [[خداوند]]، صاحبان شغلی بزرگ و منصبی دقیق و شاه معنی شده است<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ~~ص۱۱۸۴~~.</ref>.<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>		شایسته را در لغت به معنی درخور، سزاوار، لایق و [[محترم]]<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ص۲۰۱۱؛ عمید، حسن، فرهنگ عمید، ج۲، ص۱۲۸۴.</ref> و سالار را به معنی؛ سردار سپه‎سالار، سپهبد [[امیر]] الجیش، [[نقیب]]، [[حاکم]]، والی، صاحب اختیار، [[خداوند]]، صاحبان شغلی بزرگ و منصبی دقیق و شاه معنی شده است<ref>معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، ص۱۱۸۴؛ عمید، حسن، فرهنگ عمید، ج۲، ص۱۱۵۰.</ref>.<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>

			بنابراین، شایسته‌سالاری در لغت به معنای پیشرو بودن در [[لیاقت]] و شایستگی‎هاست. به بیان دیگر، شایستگی در لغت به معنای «داشتن [[توانایی]]، [[مهارت]]، [[دانش]]، لیاقت و صلاحیت» است<ref>حق پناه، رضا، شایسته‌سالاری در نظام علوی، ص۱۹۳.</ref>.<ref>[[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی]] ص ۱۲۷.</ref>

	===معنای اصطلاحی===		===معنای اصطلاحی===

Bahmani: /* عدالت در ارائه خدمات عمومی */

2024-11-04T05:04:41Z

عدالت در ارائه خدمات عمومی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۸۸:		خط ۸۸:
	عدالت، یکی از مهم‎ترین مباحث مورد تأکید [[آموزه‌های دینی]] است که به لحاظ معنایی، هم‌پوشانی زیادی با همان شایسته‌سالاری دارد<ref>قربان پناه، جاوید، نظام شایسته سالار، ص۱۱۰؛ مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۳، ص۸۲۲.</ref>؛ زیرا شایسته‌سالاری جزئی از عدالت بوده و با واگذاری [[مسئولیت]] به فردی که لایق و شایسته انجام آن مسئولیت است، عدالت محقق می‌شود. [[علامه طباطبائی]] (ره) در این باره چنین آورده است: «حقیقت عدل اقامه مساوات و موازنه میان امور است، به گونه‌ای که سهم هر کس را به اندازه بایسته آن بپردازد.... عدل در میان [[مردم]] آن است که هر چیز را در جای بایسته‌اش از نظر [[عقل]]، [[شرع]] یا عرف بگذارد»<ref>طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۳۲۲.</ref>. این امر بدون رعایت شایسته‌سالاری که خود تجلی عدلت است مقدور نیست. [[عدالت اجتماعی]] مفهومی عام و فراگیر است که در بردارنده جلوه‌های متعدد [[اجتماع]] اعم از [[سیاسی]]، [[اقتصادی]]، [[فرهنگی]] و [[حقوقی]] نیز می‌شود گاهی از این [[عدالت]] به عدالت توزیعی تعبیر می‌شود. که پخش و توزیع منصفانه مواهب و منافع و [[وظایف]] در میان [[مردم]] را مدنظر دارد و مهم‎ترین ویژگی آن رعایت [[انصاف]] در سهم بری و برخورداری افراد است لذا گفته می‌شود که در عدالت توزیعی یا عدالت اجتماعی بیشترین توجه بر چگونگی توزیع منابع کمیاب [[جامعه]] یا در واقع تناسب میان داده‌های افراد و ستانده‎ها معطوف می‌شود <ref>پاشایی، عسکری، فرهنگ و اندیشه نو، ص۵۴۲.</ref>. با فراگیر شدن شایسته‌سالاری، جامعه دارای زمینه‌هایی می‌گردد که افراد به [[حق]] خود می‌‎رسند و امور جامعه به تناسب و [[تعادل]] در جای بایسته خویش قرار می‎گیرد از آنجا که در هسته مرکزی این تعریف، [[حق]]، احقاق آن و توزیع شایسته آن وجود دارد لذا از آن به عدالت توزیعی تعبیر می‌شود که برخی به عدالت ذاتی تعبیر می‌کنند<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۲۰۵.</ref>.		عدالت، یکی از مهم‎ترین مباحث مورد تأکید [[آموزه‌های دینی]] است که به لحاظ معنایی، هم‌پوشانی زیادی با همان شایسته‌سالاری دارد<ref>قربان پناه، جاوید، نظام شایسته سالار، ص۱۱۰؛ مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۳، ص۸۲۲.</ref>؛ زیرا شایسته‌سالاری جزئی از عدالت بوده و با واگذاری [[مسئولیت]] به فردی که لایق و شایسته انجام آن مسئولیت است، عدالت محقق می‌شود. [[علامه طباطبائی]] (ره) در این باره چنین آورده است: «حقیقت عدل اقامه مساوات و موازنه میان امور است، به گونه‌ای که سهم هر کس را به اندازه بایسته آن بپردازد.... عدل در میان [[مردم]] آن است که هر چیز را در جای بایسته‌اش از نظر [[عقل]]، [[شرع]] یا عرف بگذارد»<ref>طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۳۲۲.</ref>. این امر بدون رعایت شایسته‌سالاری که خود تجلی عدلت است مقدور نیست. [[عدالت اجتماعی]] مفهومی عام و فراگیر است که در بردارنده جلوه‌های متعدد [[اجتماع]] اعم از [[سیاسی]]، [[اقتصادی]]، [[فرهنگی]] و [[حقوقی]] نیز می‌شود گاهی از این [[عدالت]] به عدالت توزیعی تعبیر می‌شود. که پخش و توزیع منصفانه مواهب و منافع و [[وظایف]] در میان [[مردم]] را مدنظر دارد و مهم‎ترین ویژگی آن رعایت [[انصاف]] در سهم بری و برخورداری افراد است لذا گفته می‌شود که در عدالت توزیعی یا عدالت اجتماعی بیشترین توجه بر چگونگی توزیع منابع کمیاب [[جامعه]] یا در واقع تناسب میان داده‌های افراد و ستانده‎ها معطوف می‌شود <ref>پاشایی، عسکری، فرهنگ و اندیشه نو، ص۵۴۲.</ref>. با فراگیر شدن شایسته‌سالاری، جامعه دارای زمینه‌هایی می‌گردد که افراد به [[حق]] خود می‌‎رسند و امور جامعه به تناسب و [[تعادل]] در جای بایسته خویش قرار می‎گیرد از آنجا که در هسته مرکزی این تعریف، [[حق]]، احقاق آن و توزیع شایسته آن وجود دارد لذا از آن به عدالت توزیعی تعبیر می‌شود که برخی به عدالت ذاتی تعبیر می‌کنند<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۲۰۵.</ref>.

	بدیهی است وقت [[کارگزاران حکومتی]] فاقد یکی از عناصر شایسته‌سالاری مورد نظر [[فقه اسلامی]] یعنی تخصص و [[تعهد]] باشد؛ توزیع عادلانه خدمات عمومی میسر نبوده و لازم است، [[کارگزار]] متخلف عزل گردد. [[حضرت علی]]{{ع}} در سال ۳۸ هجری قمری در نامه‌ای به [[مصقله بن هبیره شیبانی]] [[فرماندار]] فیروزآباد از شهرهای فارس [[ایران]]، درباره [[تبعیض]] او هشدار داده و تهدیدهایی مطرح می‌کند. ایشان در بخشی از این [[نامه]] می‌گوید: «گزارشی از تو به من دادند که اگر چنان کرده باشی، خدای خود را به [[خشم]] آورده‌ای، و [[امام]] خویش را [[نافرمانی]] کرده‌ای. خبر رسید که تو [[غنیمت]] [[مسلمانان]] را که نیزه‌ها و اسب‎هایشان گرد آورده، و با ریخته شدن خون‌هایشان به دست آمده، به [[اعرابی]] که [[خویشاوندان]] تو هستند، می‌بخشی!»<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۱۷۵.</ref>. ایشان در نامه‌ای دیگر که به یکی از [[کارگزاران]] خویش می‌نویسد، او را به [[خیانت]] در [[امانت]] محکوم کرده و دستور می‌دهد حساب [[اموال]] خویش را برای ایشان ارسال نماید تا مورد بررسی قرار بگیرد<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۱۶۴.</ref>. شایستگی افراد جزئی از [[عدالت]] و از مهم‎ترین اصول مورد تأکید [[حضرت علی]]{{ع}} در اداره امور جامعه است. به [[اعتقاد]] آن حضرت، هر مسئولیتی نیازمند تخصص، [[توانایی]] و مهارت لازمه آن [[مسئولیت]] است و جایز نیست افراد هر کدام در جای دیگری قرار بگیرند؛ در غیر این صورت، توزیع عادلانه مواهب و خدمات صورت نگرفته و [[جامعه]] مسیر [[رشد]]، [[توسعه]] و کمال را نخواهد پیمود. بر این اساس اگر در [[حکومت]] و [[نظام اداری]] با تعیین ضوابط دقیق و کارآمد از افراد سالم و [[متعهد]] استفاده شود، یقیناً می‌‌توان به [[اقامه عدل]] و [[قسط]] در جامعه[[امید]] بست.		بدیهی است وقت [[کارگزاران حکومتی]] فاقد یکی از عناصر شایسته‌سالاری مورد نظر [[فقه اسلامی]] یعنی تخصص و [[تعهد]] باشد؛ توزیع عادلانه خدمات عمومی میسر نبوده و لازم است، [[کارگزار]] متخلف عزل گردد. [[حضرت علی]]{{ع}} در سال ۳۸ هجری قمری در نامه‌ای به [[مصقله بن هبیره شیبانی]] فرماندار فیروزآباد از شهرهای فارس [[ایران]]، درباره [[تبعیض]] او هشدار داده و تهدیدهایی مطرح می‌کند. ایشان در بخشی از این [[نامه]] می‌گوید: «گزارشی از تو به من دادند که اگر چنان کرده باشی، خدای خود را به [[خشم]] آورده‌ای، و [[امام]] خویش را [[نافرمانی]] کرده‌ای. خبر رسید که تو [[غنیمت]] [[مسلمانان]] را که نیزه‌ها و اسب‎هایشان گرد آورده، و با ریخته شدن خون‌هایشان به دست آمده، به [[اعرابی]] که [[خویشاوندان]] تو هستند، می‌بخشی!»<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۱۷۵.</ref>. ایشان در نامه‌ای دیگر که به یکی از [[کارگزاران]] خویش می‌نویسد، او را به [[خیانت]] در [[امانت]] محکوم کرده و دستور می‌دهد حساب [[اموال]] خویش را برای ایشان ارسال نماید تا مورد بررسی قرار بگیرد<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۱۶۴.</ref>. شایستگی افراد جزئی از [[عدالت]] و از مهم‎ترین اصول مورد تأکید [[حضرت علی]]{{ع}} در اداره امور جامعه است. به [[اعتقاد]] آن حضرت، هر مسئولیتی نیازمند تخصص، [[توانایی]] و مهارت لازمه آن [[مسئولیت]] است و جایز نیست افراد هر کدام در جای دیگری قرار بگیرند؛ در غیر این صورت، توزیع عادلانه مواهب و خدمات صورت نگرفته و [[جامعه]] مسیر [[رشد]]، [[توسعه]] و کمال را نخواهد پیمود. بر این اساس اگر در [[حکومت]] و [[نظام اداری]] با تعیین ضوابط دقیق و کارآمد از افراد سالم و [[متعهد]] استفاده شود، یقیناً می‌‌توان به [[اقامه عدل]] و [[قسط]] در جامعه[[امید]] بست.

	عینیت و بی‌طرفی در ارائه خدمات عمومی بر این مبتنی است که همه «عوامل» مربوط به یک مورد خاص و دادن [[ارزش]] بایسته به هر یک از آن‎ها مورد بررسی قرار گیرد و اینکه هیچ عاملی نباید به نحو ناشایست مورد توجه قرار گرفته یا کنار گذاشته شود و از هرگونه نگرش نامناسب که ارتباطی با تصمیم مربوطه ندارد، باید خودداری شود. مقام [[اداری]] باید تلاش کند با عواملی که در یک مورد خاص مربوط به نظر می‌رسند، برای نمونه با [[اسناد]] مربوط، اطلاعات طرف‎های مربوطه یا اشخاص ثالث و نظریه‌های کارشناسی، آشنا شود. [[هدف]] این اصل جلوگیری از [[تبعیض]] غیر منصفانه است با این تضمین که با اشخاصی که در وضعیت‎های عملی یا قانونی یکسان قرار دارند در [[اعمال]] یک [[اختیار]] صلاحدیدی به نحو بی‎طرفانه برخورد شود. چنانچه تفاوت در برخورد منطقی بوده و با توجه به هدفی که باید دنبال شود قابل توجیه باشد از اصل برابری در برابر قانون تجاوزی رخ نخواهد داد. بدیهی است رعایت [[عدالت]] و عدم تبعیض در ارائه خدمت عمومی بدون توجه به شایسته‌سالاری و بهره‌گیری از کارگزارنی که از تخصص و [[تعهد]] لازم برخوردار نیستند امکان پذیر نیست. اگر سلسله مراتب [[اجتماعی]] بر پایه شایستگی افراد بنا شود، [[استنباط]] می‌شود کسانی که وضعیت بالاتری دارند، باید مستعدتر، ارزشمندتر، سخت‎کوش‌تر و شایسته‌تر از کسانی باشند که در وضعیت پایین‎تری هستند. این شایسته‌سالاری لازمه اجتناب ناپذیر ارایه عادلانه خدمات عمومی است<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>.		عینیت و بی‌طرفی در ارائه خدمات عمومی بر این مبتنی است که همه «عوامل» مربوط به یک مورد خاص و دادن [[ارزش]] بایسته به هر یک از آن‎ها مورد بررسی قرار گیرد و اینکه هیچ عاملی نباید به نحو ناشایست مورد توجه قرار گرفته یا کنار گذاشته شود و از هرگونه نگرش نامناسب که ارتباطی با تصمیم مربوطه ندارد، باید خودداری شود. مقام [[اداری]] باید تلاش کند با عواملی که در یک مورد خاص مربوط به نظر می‌رسند، برای نمونه با [[اسناد]] مربوط، اطلاعات طرف‎های مربوطه یا اشخاص ثالث و نظریه‌های کارشناسی، آشنا شود. [[هدف]] این اصل جلوگیری از [[تبعیض]] غیر منصفانه است با این تضمین که با اشخاصی که در وضعیت‎های عملی یا قانونی یکسان قرار دارند در [[اعمال]] یک [[اختیار]] صلاحدیدی به نحو بی‎طرفانه برخورد شود. چنانچه تفاوت در برخورد منطقی بوده و با توجه به هدفی که باید دنبال شود قابل توجیه باشد از اصل برابری در برابر قانون تجاوزی رخ نخواهد داد. بدیهی است رعایت [[عدالت]] و عدم تبعیض در ارائه خدمت عمومی بدون توجه به شایسته‌سالاری و بهره‌گیری از کارگزارنی که از تخصص و [[تعهد]] لازم برخوردار نیستند امکان پذیر نیست. اگر سلسله مراتب [[اجتماعی]] بر پایه شایستگی افراد بنا شود، [[استنباط]] می‌شود کسانی که وضعیت بالاتری دارند، باید مستعدتر، ارزشمندتر، سخت‎کوش‌تر و شایسته‌تر از کسانی باشند که در وضعیت پایین‎تری هستند. این شایسته‌سالاری لازمه اجتناب ناپذیر ارایه عادلانه خدمات عمومی است<ref>[[امین معتضدیان\|معتضدیان]]، [[غلام حسین مسعود\|مسعود]] و [[محمد کاظم عمادزاده\|عمادزاده]]، [[شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی (مقاله)\|مقاله «شایسته‌سالاری از منظر فقهی و تأثیر آن بر ارائه خدمات عمومی»]]، [[مطالعات فقه اقتصادی (نشریه)\|فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی]].</ref>.