شخصیت در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: /* منابع */

2025-03-09T09:27:27Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۷
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~137963~~.jpg\|22px]] [[~~محمد سبحانی‌نیا~~\|~~سبحانی‌نیا، محمد~~]]، [[~~مهدویت~~ و ~~آرامش روان~~ (~~کتاب~~)\|'''~~مهدویت~~ و ~~آرامش روان~~''']]		# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[قرآن و درمان افسردگی (مقاله)\|'''قرآن و درمان افسردگی''']]
	# [[پرونده:1100808.jpg\|22px]] [[محمد جواد برهانی\|برهانی، محمد جواد]]، [[سیره اجتماعی پیامبر اعظم - برهانی (کتاب)\|'''سیره اجتماعی پیامبر اعظم''']]
	~~# [[پرونده:13681269.jpeg\|22px]] [[محسن موحدی\|موحدی، محسن]]، مکاتبۀ اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت~~]]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Wasity در ‏۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۶

2025-03-09T09:26:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۶
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	قرآن بیان می‌دارد که [[عدم تعادل]] شخصیتی انسان موجب می‌شود که به گروه [[منافقان]] و [[کافران]] بپیوندد. [[کفر]] و [[نفاق]] از منظر قرآن یک [[بیماری]] است. به این معنا که شخصیت کافر و منافق، یک شخصیت نامتعادل و [[بیمار]] است. این بیماری [[روحی]] و روانی است که تأثیر خود را در [[جسم]] انسان نیز نشان می‌دهد. کافران و منافقان دچار [[بیماری‌های روحی]] و روانی هستند: {{متن قرآن\|فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}}<ref>«به دل بیماری‌یی دارند و خداوند بر بیماریشان افزود؛ و برای دروغی که می‌گفتند عذابی دردناک خواهند داشت» سوره بقره، آیه ۱۰.</ref> و تنها در صورتی [[درمان]] می‌شود که به نسخه اعتدال‌بخش [[قرآن]] عمل نمایند. اگر گروهی از [[مؤمنان]] نیز دچار [[بیماری‌های روحی]] و روانی هستند، علت و عامل آن را باید در عدم عمل به نسخه [[قرآنی]] جستجو کرد. هر کس به نسخه [[شفابخش]] [[قرآن]] پایبندتر باشد از [[بیماری‌های روانی]] رسته‌تر است. بنابراین [[مؤمنان]] باید [[کوشش]] نمایند تا با بهره‌گیری از قرآن به [[اعتدال]] و [[تعادل]] شخصیتی دست یابند.		قرآن بیان می‌دارد که [[عدم تعادل]] شخصیتی انسان موجب می‌شود که به گروه [[منافقان]] و [[کافران]] بپیوندد. [[کفر]] و [[نفاق]] از منظر قرآن یک [[بیماری]] است. به این معنا که شخصیت کافر و منافق، یک شخصیت نامتعادل و [[بیمار]] است. این بیماری [[روحی]] و روانی است که تأثیر خود را در [[جسم]] انسان نیز نشان می‌دهد. کافران و منافقان دچار [[بیماری‌های روحی]] و روانی هستند: {{متن قرآن\|فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}}<ref>«به دل بیماری‌یی دارند و خداوند بر بیماریشان افزود؛ و برای دروغی که می‌گفتند عذابی دردناک خواهند داشت» سوره بقره، آیه ۱۰.</ref> و تنها در صورتی [[درمان]] می‌شود که به نسخه اعتدال‌بخش [[قرآن]] عمل نمایند. اگر گروهی از [[مؤمنان]] نیز دچار [[بیماری‌های روحی]] و روانی هستند، علت و عامل آن را باید در عدم عمل به نسخه [[قرآنی]] جستجو کرد. هر کس به نسخه [[شفابخش]] [[قرآن]] پایبندتر باشد از [[بیماری‌های روانی]] رسته‌تر است. بنابراین [[مؤمنان]] باید [[کوشش]] نمایند تا با بهره‌گیری از قرآن به [[اعتدال]] و [[تعادل]] شخصیتی دست یابند.
	قرآن از این‌رو بهترین نسخه برای [[درمان]] [[بیماری‌های روحی]] بشری است و نمی‌توان با دوری از این نسخه درمان [[قطعی]] دیگری یافت. علی‌رغم کوشش‌های فراوانی که [[جوامع]] در زمینه‌های [[تعلیم و تربیت]] [[جوانان]] به عمل می‌آورند تا از آنها انسان‌های [[متعادل]] شخصیتی و مفید بسازند، اما این کوشش‌ها نتیجه مطلوب را به بار نمی‌آورد و [[انحرافات]] و بیماری‌های روحی و روانی و در نتیجه [[اضطراب]]، [[افسردگی]] و خودکشی در جوامع افزایش می‌یابد. حتی کوشش‌های [[روان‌درمانی]] با معیارها و روش‌های [[غربی]] نیز نتوانسته است دردی از این مشکل را درمان کند.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[قرآن و درمان افسردگی (مقاله)\|قرآن و درمان افسردگی]]</ref>		قرآن از این‌رو بهترین نسخه برای [[درمان]] [[بیماری‌های روحی]] بشری است و نمی‌توان با دوری از این نسخه درمان [[قطعی]] دیگری یافت. علی‌رغم کوشش‌های فراوانی که [[جوامع]] در زمینه‌های [[تعلیم و تربیت]] [[جوانان]] به عمل می‌آورند تا از آنها انسان‌های [[متعادل]] شخصیتی و مفید بسازند، اما این کوشش‌ها نتیجه مطلوب را به بار نمی‌آورد و [[انحرافات]] و بیماری‌های روحی و روانی و در نتیجه [[اضطراب]]، [[افسردگی]] و خودکشی در جوامع افزایش می‌یابد. حتی کوشش‌های [[روان‌درمانی]] با معیارها و روش‌های [[غربی]] نیز نتوانسته است دردی از این مشکل را درمان کند.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[قرآن و درمان افسردگی (مقاله)\|قرآن و درمان افسردگی]]</ref>

			== جستارهای وابسته ==
			{{مدخل وابسته}}
			* [[هویت]]
			{{پایان مدخل‌ وابسته}}

			== منابع ==
			{{منابع}}
			# [[پرونده:137963.jpg\|22px]] [[محمد سبحانی‌نیا\|سبحانی‌نیا، محمد]]، [[مهدویت و آرامش روان (کتاب)\|'''مهدویت و آرامش روان''']]
			# [[پرونده:1100808.jpg\|22px]] [[محمد جواد برهانی\|برهانی، محمد جواد]]، [[سیره اجتماعی پیامبر اعظم - برهانی (کتاب)\|'''سیره اجتماعی پیامبر اعظم''']]
			# [[پرونده:13681269.jpeg\|22px]] [[محسن موحدی\|موحدی، محسن]]، مکاتبۀ اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]
			{{پایان منابع}}

			== پانویس ==
			{{پانویس}}

			[[رده:شخصیت]]

Wasity در ‏۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۵

2025-03-09T09:25:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۵
خط ۱:		خط ۱:
			{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = شخصیت \| عنوان مدخل = شخصیت\| مداخل مرتبط = [[شخصیت در قرآن]] \| پرسش مرتبط = }}

	==شخصیت و تضادهای درونی==		==شخصیت و تضادهای درونی==
	برای شناخت درست محرّک‌های [[رفتاری]] و تهدیدهای اضطراب‌انگیز باید [[ماهیت انسان]] و شخصیت او را به دست آورد تا اسباب و عوامل ایجاد [[بیماری‌های روانی]] و [[عقلانی]] دانسته و [[پیشگیری]] و یا [[درمان]] شود.		برای شناخت درست محرّک‌های [[رفتاری]] و تهدیدهای اضطراب‌انگیز باید [[ماهیت انسان]] و شخصیت او را به دست آورد تا اسباب و عوامل ایجاد [[بیماری‌های روانی]] و [[عقلانی]] دانسته و [[پیشگیری]] و یا [[درمان]] شود.

Wasity در ‏۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۴

2025-03-09T09:24:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۴
خط ۱:	خط ۱:
		==شخصیت و تضادهای درونی==
		برای شناخت درست محرّک‌های [[رفتاری]] و تهدیدهای اضطراب‌انگیز باید [[ماهیت انسان]] و شخصیت او را به دست آورد تا اسباب و عوامل ایجاد [[بیماری‌های روانی]] و [[عقلانی]] دانسته و [[پیشگیری]] و یا [[درمان]] شود.
		معمولاً [[مردم]] به [[شخصیت]] از جهت تأثیری که فرد در دیگران ایجاد می‌کند و یا مهم‌ترین تأثیراتی که در دیگران به جا می‌گذارد، می‌نگرند؛ از این‌رو، شخصی را پرخاشگر یا [[مهربان]]، تندخو یا گرم می‌دانند. اما [[روان‌شناسان]] به هنگام بررسی «شخصیت» به آن، به عنوان مرکز ساختمان‌ها و [[عملیات روانی]] ثابت می‌نگرند که سازمان‌دهنده مهارت‌های فرد و موجب کنش‌ها و واکنش‌های او در محیط [[زندگی]] است که مایه تمایزش از دیگران است. به سخنی دیگر، شخصیت نوعی [[سازماندهی]] میکانیکی دستگاه‌ها و سیستم‌های [[بدنی]] و روانی فرد است که [[سرشت]] و [[فطرت]] ویژه او را در سازگاری با محیط، مشخص می‌سازد.
		بنابراین، روان‌شناسان وقتی شخصیت را مورد مطالعه و تحقیق قرار می‌دهند، به فرد به عنوان مجموعه‌ای که دارای کنش و واکنش‌هاست، می‌نگرند که مجموعه در یک‌دیگر تأثیر و تأثر متقابل دارند و [[رفتارها]] و واکنش‌های فرد را از افراد دیگر متمایز می‌سازد.

		در [[قرآن]] توصیف [[شخصیت انسان]] و خصوصیات عمومی آنکه باعث تمایز [[انسان]] از دیگر آفریده‌ها می‌شود، آمده است. چنان‌که برخی از نمونه‌های عمومی شخصیت انسان همراه با ویژگی‌های اساسی آن نیز وصف شده است. این نمونه‌های عینی چنان عمومی و رایج هستند که امروزه در [[جامعه]] ما و به طور کلی همه [[جوامع بشری]] دیده می‌شوند.
		در قرآن هم‌چنین شخصیت بهنجار و نابهنجار و نیز عوامل سازنده بهنجاری و [[نابهنجاری]] شخصیت توصیف شده است. برای [[درک]] دقیق و درست شخصیت انسان، لازم است عوامل مختلف مشخص‌کننده شخصیت به دقت مورد مطالعه قرار گیرد. در [[شناخت]] عوامل شخصیت‌ساز باید به عوامل محیطی، [[وراثتی]]، [[اجتماعی]] و [[فرهنگی]] توجه کرد. عوامل مشخص‌کننده شخصیت را می‌توان به دو گروه اصلی، عوامل وراثتی (درونی) و عوامل محیطی و بیرونی (فرهنگی، اجتماعی) تقسیم کرد. در بررسی عوامل درونی نباید تنها به عوامل جسمی و بیولوژیک توجه نمود و از جنبه روانی انسان [[غافل]] ماند. شاید علت [[فراموشی]] این عامل روش [[پژوهشی]] است که روان‌شناسان در پیش می‌گیرند و تنها به روش [[مشاهده]] و کاوش‌های آزمایشگاهی بسنده می‌کنند. شاید عذر ایشان تا اندازه‌ای پذیرفته باشد زیرا روش‌های پژوهش‌های [[علمی]] - [[تجربی]] نمی‌تواند به [[روان انسان]] دست یابد؛ اما [[ناتوانی]] آنان در رسیدن به این جنبه نباید باعث شود که برای [[درک]] درست از [[شخصیت انسان]] و علل رفتارهای او، این بُعد از شخصیت انسان به [[فراموشی]] سپرده شود؛ زیرا فراموشی این بُعد از شخصیت انسان موجب عدم دستیابی به روش درست [[روان‌درمانی]] می‌شود.
		بدون [[شناخت]] ماهیت و [[حقیقت]] عوامل تعیین‌کننده [[شخصیت]] اعم از مادی و [[معنوی]]، درونی و بیرونی، درک روشن و کامل شخصیت انسان امکان‌پذیر نیست. اصولاً اکتفا کردن به بررسی عوامل جسمی و بیولوژیک و نادیده گرفتن جنبه روانی [[انسان]] تصویری مبهم و غیر دقیق از شخصیت به دست می‌دهد.

		[[قرآن]] انسان را ترکیبی از ماده و [[روح]] می‌داند. [[خداوند]] از روح خویش پس از طی مراحلی از تبدیل شدن [[گِل]] (ماده) در انسان می‌دمد<ref>{{متن قرآن\|إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِينٍ * فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}} «آنگاه پروردگارت به فرشتگان گفت: من بر آنم بشری از گل بیافرینم * پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره ص، آیه ۷۱-۷۲؛ {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ * فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}} «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: من بر آنم بشری از گلی خشک برآمده از لایی بویناک، بیافرینم * پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۸-۲۹.</ref> به همین دلیل [[ساختار وجودی انسان]] با سایر [[آفریدگان]] تفاوت دارد؛ زیرا انسان در بیشتر خصوصیات [[جسمانی]] و [[انگیزه‌ها]] و انفعالات [[حفظ]] ذات و بقای نوع و نیز [[قدرت]] درک و [[یادگیری]]، با [[حیوان]] [[شریک]] است و تنها خصوصیات [[روحی]] او را از جانوران جدا می‌سازد خصوصیاتی که موجب [[گرایش]] و توجه [[انسان]] به [[شناخت]] و [[عبادت]] [[خداوند متعال]] و [[تشویق]] او به کسب [[فضایل]] و [[اخلاقیات]] والایی است که او را به سطوح بالای [[کمال انسانی]] می‌رساند.
		باید دانست که [[روح]] و ماده در انسان دو چیز جدا و مستقل از هم نیستند بلکه در یک کل متکامل و هماهنگ به هم آمیخته‌اند. و [[هویت]] و [[شخصیت انسان]] از این آمیزش متکامل و هماهنگ تشکیل می‌یابد.

		[[انسان]] از نظر [[شخصیت]] دارای دو نوع خصوصیات مادی و [[معنوی]] است که گاهی میان آنها [[تعارض]] پیش می‌آید و نیازهای [[جسمانی]] و یا اشتیاقات او را به سوی خود جذب می‌کند به گونه‌ای که انسان خود نیز این [[نزاع]] درونی را میان دو جنبه شخصیتی خود [[احساس]] می‌کند. [[قرآن]] به حالت نزاع میان جنبه‌های جسمانی و روانی انسان در چند جا اشاره دارد: {{متن قرآن\|وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا * قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا * وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا}}<ref>«و به [[جان]] ([[آدمی]]) و آنکه آن را بهنجار داشت * پس به او [[نافرمانی]] و [[پرهیزگاری]] را [[الهام]] کرد * بی‌گمان آنکه جان را [[پاکیزه]] داشت [[رستگار]] شد * و آنکه آن را بیالود [[نومیدی]] یافت» [[سوره شمس]]، [[آیه]] ۷-۱۰.</ref> و نیز می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَأَمَّا مَنْ طَغَى * وَآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا * فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى * وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى}}<ref>«اما آنکه سرکشی کرده باشد * و زندگی این جهان را برگزیده باشد * تنها دوزخ جایگاه اوست * و اما آنکه از ایستادن در پیشگاه پروردگارش پروا کرده و روان خود را از خواهش (ناروا) بازداشته باشد * تنها بهشت جایگاه اوست» سوره نازعات، آیه ۳۷-۴۱.</ref>.

		بنابراین ساختمان وجودی انسان به طور [[فطری]] هم [[استعداد]] انجام [[کارهای زشت]]، [[پیروی از هوای نفس]] و [[شهوات]] جسمانی و [[لذت‌ها]] و [[تمایلات]] [[دنیوی]] را دارد [[و]] هم [[آمادگی]] ارتقا به اوج [[فضیلت]]، [[تقوا]] و [[اخلاقیات]] عالی [[انسانی]] را. به همین دلیل طبیعی است که [[فطرت انسان]] بالقوه متضمن تضاد میان [[خیر و شر]]، فضیلت و [[رذیلت]] است. همین تضادها و [[افراط]] و [[تفریط‌ها]] موجب می‌شود که شخصیت از [[تعادل]] خارج و دچار بیماری‌های جسمی و [[روحی]] شود. [[قرآن]] برای آن‌که [[شخصیت]] از [[تعادل]] برخوردار باشد [[دستورها]] و آموزه‌هایی را بیان داشته است. مناسب‌ترین راه‌حل مشکل تضاد میان جنبه‌های [[جسمانی]] و روانی [[انسان]] در واقع ایجاد [[هماهنگی]] میان آن دو است. به این معنا که انسان در حدود [[شریعت]] نیازهای [[جسمانی]] خود را ارضا کند و همزمان با آن به ارضای نیازهای روانی نیز بپردازد. اگر انسان در [[زندگی]] به [[میانه‌روی]] و [[اعتدال]] و دوری از [[زیاده‌روی]] و [[افراط]] و ارضای انگیزه‌های جسمانی و روانی ملتزم باشد، ایجاد و هماهنگی میان نیازهای [[جسم]] و [[روح]] کاملاً امکان‌پذیر است؛ زیرا در [[اسلام]] نه رهبانیتی وجود دارد که با ارضای انگیزه‌های جسمانی مخالف باشد و در جهت [[سرکوب]] آن عمل کند و نه نوعی [[اباحه]] مطلق که انگیزه‌های جسمانی را به طور کامل ارضا کند. اسلام خواهان هماهنگی انگیزه‌های جسم و روح است. برای تحقق این [[تعادل]] در [[شخصیت انسان]] به روش‌ها و شیوه‌هایی اشاره می‌کند که با به‌کارگیری آن می‌توان به [[هدف]] فوق رسید. یکی از شیوه‌های مورد اشاره آن است که در این [[آیه]] بدان توجه می‌دهد: {{متن قرآن\|وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و در آنچه خداوند به تو داده است سرای واپسین را بجوی و بهره خود از این جهان را (هم) فراموش مکن و چنان که خداوند به تو نیکی کرده است تو (نیز) نیکی (پیشه) کن و در زمین در پی تباهی مباش که خداوند تبهکاران را دوست نمی‌دارد» سوره قصص، آیه ۷۷.</ref>؛ و در آن‌چه [[خدا]] به تو داده سرای [[آخرت]] را جستجو کن و بهره‌ات را از [[دنیا]] فراموش مکن.

		تعادل جسم و روح در شخصیت انسان، نمایانگر [[توازن]] موجود در کل هستی است؛ زیرا [[خداوند]] هر چیزی در اندازه و [[میزان]] قرار داده است.
		[[شخصیت]] بهنجار شخصیتی است که جسم و روح در آن [[متعادل]] و نیازهای هر کدام ارضا شود. [[انسانی]] که دارای شخصیت بهنجار است، به جسم و [[سلامت]] و [[نیرومندی]] آن اهمیت می‌دهد و نیازهای آن را در حدودی که [[شرع]] [[مقدس]] روا می‌داند برآورده می‌سازد و همزمان با آن به [[خدا]] [[ایمان]] می‌آورد. بنابراین از نظر [[اسلام]] فردی که پیرو [[هوای نفس]] خویش باشد، فردی نابهنجار است و کسی که خواسته‌های [[جسمانی]] خود را [[سرکوب]] و [[مقهور]] می‌کند و با رهبانیتی [[افراطی]] و ریاضتی شدید باعث [[ضعف]] جسمی خود می‌شود و تنها به [[ارضای نیازها]] و [[تمایلات]] [[معنوی]] می‌پردازد، شخص نابهنجار است؛ زیرا این‌گونه گرایش‌های افراطی و [[تفریطی]] با [[طبیعت]] و [[فطرت انسان]] مخالف و متضاد است. به همین دلیل هیچ‌کدام از این دو [[گرایش]] به شکل‌گیری و تحقق ماهیت [[حقیقی]] [[انسان]] نمی‌انجامد. چنان‌که او را به [[کمال حقیقی]] شخصیتی نیز نمی‌رساند.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[قرآن و درمان افسردگی (مقاله)\|قرآن و درمان افسردگی]]</ref>

		==نگرش [[توحیدی]] [[قرآن]] به [[شخصیت]]==
		قرآن [[مردم]] را از لحاظ شخصیتی به انواع سه‌گانه [[مؤمن]]، [[کافر]] و [[منافق]] تقسیم کرده است<ref>قرآن و روان‌شناسی، دکتر محمد عثمان نجاتی، عباس عرب، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، چاپ دوم، ۱۳۶۹، ص۳۰۴.</ref>. هر یک از این انواع سه‌گانه، خصوصیات اصلی و عمومی ویژه خود را دارد که از دو نوع دیگر جدایش می‌سازد. از آنجا که قرآن کتاب [[عقیده]] و [[هدایت]] است این‌گونه تقسیم‌بندی با اهداف آن نیز هماهنگ است. از سوی دیگر، این تقسیم‌بندی نشان‌دهنده اهمیت عقیده در ساختار [[شخصیت انسان]] و تشخیص خصوصیات متمایزکننده او است و نیز [[رفتار انسان]] را به شکل خاص و مشخص که موجب تمایز او از دیگران شود، جهت می‌دهد. این تقسیم‌بندی همچنین نشان می‌دهد که عامل اصلی [[ارزشیابی]] شخصیت از نظر قرآن عقیده است.

		قرآن بیان می‌دارد که [[عدم تعادل]] شخصیتی انسان موجب می‌شود که به گروه [[منافقان]] و [[کافران]] بپیوندد. [[کفر]] و [[نفاق]] از منظر قرآن یک [[بیماری]] است. به این معنا که شخصیت کافر و منافق، یک شخصیت نامتعادل و [[بیمار]] است. این بیماری [[روحی]] و روانی است که تأثیر خود را در [[جسم]] انسان نیز نشان می‌دهد. کافران و منافقان دچار [[بیماری‌های روحی]] و روانی هستند: {{متن قرآن\|فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}}<ref>«به دل بیماری‌یی دارند و خداوند بر بیماریشان افزود؛ و برای دروغی که می‌گفتند عذابی دردناک خواهند داشت» سوره بقره، آیه ۱۰.</ref> و تنها در صورتی [[درمان]] می‌شود که به نسخه اعتدال‌بخش [[قرآن]] عمل نمایند. اگر گروهی از [[مؤمنان]] نیز دچار [[بیماری‌های روحی]] و روانی هستند، علت و عامل آن را باید در عدم عمل به نسخه [[قرآنی]] جستجو کرد. هر کس به نسخه [[شفابخش]] [[قرآن]] پایبندتر باشد از [[بیماری‌های روانی]] رسته‌تر است. بنابراین [[مؤمنان]] باید [[کوشش]] نمایند تا با بهره‌گیری از قرآن به [[اعتدال]] و [[تعادل]] شخصیتی دست یابند.
		قرآن از این‌رو بهترین نسخه برای [[درمان]] [[بیماری‌های روحی]] بشری است و نمی‌توان با دوری از این نسخه درمان [[قطعی]] دیگری یافت. علی‌رغم کوشش‌های فراوانی که [[جوامع]] در زمینه‌های [[تعلیم و تربیت]] [[جوانان]] به عمل می‌آورند تا از آنها انسان‌های [[متعادل]] شخصیتی و مفید بسازند، اما این کوشش‌ها نتیجه مطلوب را به بار نمی‌آورد و [[انحرافات]] و بیماری‌های روحی و روانی و در نتیجه [[اضطراب]]، [[افسردگی]] و خودکشی در جوامع افزایش می‌یابد. حتی کوشش‌های [[روان‌درمانی]] با معیارها و روش‌های [[غربی]] نیز نتوانسته است دردی از این مشکل را درمان کند.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[قرآن و درمان افسردگی (مقاله)\|قرآن و درمان افسردگی]]</ref>

Wasity: صفحه را خالی کرد

2025-03-09T09:21:08Z

صفحه را خالی کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{مدخل مرتبط~~
	~~\| موضوع مرتبط = شخصیت~~
	~~\| عنوان مدخل = شخصیت~~
	~~\| مداخل مرتبط = [[شخصیت در قرآن]]~~
	~~\| پرسش مرتبط =~~
	}}

	~~== شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی ==~~
	~~=== شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی پیامبر ===~~
	با نگاهی به مجموعه اوصاف و [[القاب]] و یا نکات تعلیمی و [[تربیتی]] [[پیامبر]] در [[قرآن]] که برخی از عناوین آن به صورت مستقل در مدخل‌های این فرهنگنامه جای گرفته است، حکایت از گستردگی این بحث در [[قرآن]] دارد. شخصیت از نظر [[قرآن]] دارای ابعادی است، شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی. شخصیت و [[هویت]] فرد، و شخصیت و هویت [[جامعه]] (برای کسانی که قائل به هویت و [[حیات]] مستقل جامعه هستند). همچنین شخصیت بهنجار «به عنوان نمونه: {{متن قرآن\|قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ}}<ref>«بی‌گمان مؤمنان رستگارند» سوره مؤمنون، آیه ۱.</ref> {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ}}<ref>«و آنان که دهنده زکاتند» سوره مؤمنون، آیه ۴.</ref> و نابهنجار {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}}<ref>«تو را با کسانی که دینشان را پاره پاره کردند و گروه گروه شدند کاری نیست؛ کار آنان تنها با خداوند است سپس آنان را از آنچه می‌کردند آگاه می‌سازد» سوره انعام، آیه ۱۵۹.</ref> با [[جهان‌بینی الهی]] و [[معرفت]] نفسی که به دست می‌دهد که او [[خلیفه خدا]] در روی [[زمین]] می‌شود. {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم، گفتند: آیا کسی را در آن می‌گماری که در آن تباهی می‌کند و خون‌ها می‌ریزد در حالی که ما تو را با سپاس، به پاکی می‌ستاییم و تو را پاک می‌شمریم؛ فرمود: من چیزی می‌دانم که» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>[[تعلیم اسماء]] به او داده شده، {{متن قرآن\|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«و همه نام‌ها را به آدم آموخت سپس آنان را بر فرشتگان عرضه کرد و گفت: اگر راست می‌گویید نام‌های اینان را به من بگویید» سوره بقره، آیه ۳۱.</ref>از نفحه [[روح]] [[الهی]] برخوردار است، {{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>{{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>امانتی دارد که موجودات دیگر نتوانسته‌اند، آن را حمل کنند. {{متن قرآن\|إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا}}<ref>«ما امانت را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه کردیم، از برداشتن آن سر برتافتند و از آن هراسیدند و آدمی آن را برداشت؛ بی‌گمان او ستمکاره‌ای نادان است» سوره احزاب، آیه ۷۲.</ref>و [[حیات]] و [[مرگ]] او به مثابه [[حیات]] و [[مرگ]] دیگر موجودات نیست. {{متن قرآن\|مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ}}<ref>«به همین روی بر بنی اسرائیل مقرر داشتیم که هرکس تنی را- جز به قصاص یا به کیفر تبهکاری در روی زمین- بکشد چنان است که تمام مردم را کشته است و هر که آن را زنده بدارد چنان است که همه مردم را زنده داشته است؛ و بی‌گمان پیامبران ما برای آنان برهان‌ها (ی روشن)» سوره مائده، آیه ۳۲.</ref>دارای [[کرامت]] ویژه است {{متن قرآن\|وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا}}<ref>«و به راستی ما فرزندان آدم را ارجمند داشته‌ایم و آنان را در خشکی و دریا (بر مرکب) سوار کرده‌ایم و به آنان از چیزهای پاکیزه روزی داده‌ایم و آنان را بر بسیاری از آنچه آفریده‌ایم، نیک برتری بخشیده‌ایم» سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref>و نیز عوامل سازنده بهنجاری و نابهنجاری شخصیت، شامل ابعاد معنوی و اخلاق دینی توصیف شده است. در این میان [[شخصیت پیامبر]] در فرایندی از تحولات [[حیات]] معیشتی، [[نظام]] قبیله‌ای، [[تاریخی]] و جغرافیایی شکل گرفته است.

	~~== تربیت روحی ==~~
	این عنوان در شخصیت به این [[دلیل]] اهمیت دارد که در مراحل تکون شخصیت و سیر [[زندگی]] تأثیر فراوان داشته و دارد. از [[تربیت]] [[روحی]] در روان‌شناسی وجدان [[اخلاقی]] یاد شده است. وجدان را محصول تربیت‌های [[اجتماعی]] و شرایط یادگیری می‌دانند. اما وجدان [[اخلاقی]] عبارت است از قوه‌ای که علاوه بر [[درک]] خویشتن و [[آگاهی]] به حالات درونی، [[ارزش]] [[اعمال انسان]] را نیز تعیین می‌کند، خوب و بد [[اعمال]] را تشخیص می‌دهد و به [[قضاوت]] و سنجش در این زمینه می‌پردازد. به همین [[دلیل]] در نخستین سوره‌های مکی و [[نزول قرآن]] در باره [[پیامبر]] می‌گوید: {{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>

	~~== استقلال شخصیت ==~~
	~~=== استقلال شخصیت پیامبر ===~~
	مراد از [[استقلال]] شخصیت، داشتن [[هویت]] مستقل از [[نبوت]] و جدایی میان [[قرآن]] و شخصیت فردی [[پیامبر]] است، چیزی که برای [[شناخت]] [[وحی]] از سخنان پیامبر لازم است. در این باره [[دلایل]] فراوانی وجود دارد که [[شخصیت پیامبر]]، مستقل از شخصیت [[قرآن]] در این کتاب بازتاب یافته است:

	'''اول''': [[وحی]] بر [[پیامبر امی]] که [[قدرت]] ضبط کلمات را نداشته در آغاز در جمله‌های کوتاه و مُقَطَع (بریده بریده) و در سوره‌های کوچک خوانده‌شده و رفته رفته، این کلمات و [[سوره‌ها]] طولانی‌شده و زمان [[وحی]] و مدت ارتباط و اتصال بیشتر گردیده است. لذا اگر شخصیت حضرت بروز و ظهوری در این میدان داشته، این تدریج ضرورتی نداشته و می‌باید در ادامه آن سبک و سیاق سخن بگوید، یا [[آیات]] بزرگ‌تر و سوره‌های طولانی‌تر را تحمل کند و این خود [[دلیل]] بر این است که [[وحی قرآنی]] جدای از [[شخصیت پیامبر]] [[امی]] و جدای از [[هویت]]، استعداد، اطلاعات، تجربه‌ها و دریافت‌های شخصی او است. [[شاهد]] بر این مسئله: وقتی [[پیامبر]] با [[وحی]] برخورد می‌کند، اولین خطاب به او با: (اقْرَأْ) آغاز می‌گردد. گویی آنکه [[پیامبر]] را آماده شنیدن و گفتن و [[تحمل]] سخنانی [[جدید]] و کلماتی با وصف [[خواندن]] - و نه شنیدن و دریافتن می‌کند و در [[تاریخ]] آمده: این کلمه سه بار تکرار می‌شود، تا جایی که [[حضرت]] [[آمادگی]] پیدا می‌کند و می‌تواند بخواند و از آن به بعد این [[خواندن]] [[وحی]] که با لفظ است، تکرار و در فرایند [[نزول وحی]] از [[آیات]] کوتاه و سوره‌های کوچک به بزرگ متحقق می‌گردد. در حالی که پیش از این [[پیامبر]] حتی نمی‌توانسته بخواند و نه سابقه داشته که به این شیوه سخن بگوید. [[قرآن]] به این [[حقیقت]] [[امی بودن]]، تصریح می‌کند: {{متن قرآن\|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَاَلذِی یجِدُونَهُ مَکتُوباً عِنْدَهُمْ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ * فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ}}<ref>«همان کسان که از فرستاده پیام‌آور درس ناخوانده پیروی می‌کنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته می‌یابند؛ آنان را به نیکی فرمان می‌دهد و از بدی باز می‌دارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام می‌گرداند و بار * بگو: ای مردم! به راستی من فرستاده خداوند به سوی همه شمایم، همان که فرمانفرمایی آسمان‌ها و زمین از آن اوست، هیچ خدایی جز او نیست که زنده می‌دارد و می‌میراند، پس به خداوند و فرستاده او پیامبر درس ناخوانده‌ای که به خداوند و قرآن او ایمان دارد ایمان بیاوری» سوره اعراف، آیه ۱۵۷-۱۵۸.</ref> به این جهت مبدء [[شناخت]] [[وحی]] [[قرآن]] از اوان [[رسالت]] و سرفصل آن، [[خواندن]] [[مردم]] به [[توحید]] و حقایق [[معنوی]] با کلمات متمایز از قریحه و [[ادبیات]] و گفتمان [[پیامبر]] است.

	'''دوم''': پس از آغاز [[دعوت پیامبر]]، این تمایز سخنان برای [[حضرت]] و [[خانواده]] و اطرافیانش مشخص بوده است. چیزی که تا پایان [[حیات]] و [[رسالت]] او معلوم بوده است. کلماتی مانند: قُل و تَقول و یا [[نقل]] قول‌هایی غائبانه از اشخاص، حاکی از همین جدایی بافت زبانی در بیان حقایق از مصدر [[وحی]] با سخنان معمولی آن [[حضرت]] است. این معنا برای اطرافیان [[حضرت]] حتی از [[مخالفان]] نیز روشن بوده است. به عنوان نمونه،. کفارآیات [[قرآن]] که خوانده می‌شد، درخواست می‌کردند که [[آیات]] دیگری غیر اینها برای آنها خوانده شود، و او می‌گوید من از پیش خود چیزی نمی‌توانم بیاورم، من تنها از آنچه به من [[وحی]] می‌شود، [[پیروی]] می‌کنم: {{متن قرآن\|وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و چون آیات روشن ما برای آنان خوانده شود کسانی که لقای ما را امید نمی‌برند می‌گویند: قرآن دیگری جز این بیاور یا آن را دگرگون کن! بگو: مرا نسزد که از پیش خود آن را دگرگون کنم. من جز از آنچه به من وحی می‌شود پیروی نمی‌کنم؛ بی‌گمان من اگر با پروردگارم نافر» سوره یونس، آیه ۱۵.</ref> حتی [[قرآن]] خبر می‌دهد که [[کفار]] [[امیدوار]] بودند بتوانند در [[وحی]] [[پیامبر]] تصرفی بکنند و کاری نمایند تا [[پیامبر]] به [[اشتباه]] بیافتد و میان کلمات خود و [[قرآن]] امتزاجی ایجاد شود، اما از آنجا که [[خداوند]] نگه دار [[پیامبر]] بود و [[عصمت]] او را با این مواظبت‌ها تضمین کرده بود، جلوگیری کرد: {{متن قرآن\|وَإِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذًا لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا}}<ref>«و نزدیک بود که تو را از آنچه ما به تو وحی کردیم (به ترفند) باز دارند تا جز آن را بر ما بربندی و آنگاه تو را بی‌گمان دوست می‌گرفتند» سوره اسراء، آیه ۷۳.</ref> یا [[منافقین]] از اینکه سوره‌ای نازل شود و [[اسرار]] آنها آشکار گردد، همواره در [[ترس]] و [[هراس]] بودند: {{متن قرآن\|يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ}}<ref>«منافقان می‌هراسند آیه‌ای به زیان آنان فرو فرستاده شود که آنان را از آنچه در دل‌های ایشان است، آگاه گرداند بگو: ریشخند کنید که خداوند آنچه را که از آن می‌هراسید آشکار خواهد کرد» سوره توبه، آیه ۶۴.</ref>

	'''سوم''': این [[وحی]] به [[اراده]] و [[اختیار]] [[پیامبر]] نبوده که چه بگوید، چه وقتی بگیرد و چه وقتی تمام کند. گاهی [[وحی]] را می‌گرفته، بدون آنکه [[انتظار]] آن را داشته باشد، یا درخواست [[وحی]] می‌کرده و می‌خواسته پاسخ سؤال و حل مشکلی بیاید، اما [[وحی]] نمی‌آمده و گاهی [[انتظار]] آمدن، چنان طولانی و [[جان]] لبریز می‌شده است: {{متن قرآن\|وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ}}<ref>«هنگامی که از فراز و فرودتان بر شما تاختند و آنگاه که چشم‌ها کلاپیسه شد و دل‌ها به گلوها رسید و به خداوند گمان‌ها (ی نادرست) بردید؛» سوره احزاب، آیه ۱۰.</ref> یا مانند آنچه در [[حدیث]] [[افک]] و [[اتهام]] ناپاکی به همسرش وارد شده که در این موارد می‌گفته من [[منتظر]] [[وحی]] هستم و در این باره چیزی نمی‌دانم. گاهی [[وحی]] می‌آمده، اما برخلاف [[انتظار]] اولیه خودش بوده و حتی [[تصور]] نمی‌کرده چنین پاسخی توسط [[وحی]] برسد، مانند آنچه در [[سوره مجادله]] و در قضیه ظهار و [[اصرار]] [[زن]] [[مجادله]] کننده رسیده است.

	'''چهارم''': گاهی [[وحی]] را می‌گرفته، ولی پاسخ [[وحی]] برخلاف رویه همیشگی، مبهم یا مغلق بوده است، مانند: {{متن قرآن\|وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي}}<ref>«از تو درباره روح می‌پرسند بگو روح از امر پروردگار من است و به شما از دانش جز اندکی نداده‌اند» سوره اسراء، آیه ۸۵.</ref> {{متن قرآن\|نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُمْ بِالْحَقِّ إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ}}<ref>«ما داستان آنان را برای تو راستین باز می‌گوییم: آنان جوانانی بودند که به پروردگارشان (پنهانی) ایمان آوردند و ما بر رهنمود آنان افزودیم» سوره کهف، آیه ۱۳.</ref> {{متن قرآن\|وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ قُلْ سَأَتْلُو عَلَيْكُمْ مِنْهُ ذِكْرًا}}<ref>«و از تو درباره ذو القرنین می‌پرسند بگو: برایتان از او خبری را خواهم خواند» سوره کهف، آیه ۸۳.</ref>و [[آیات]] دیگری که پاسخ‌ها و توضیحات مطابق خواسته [[پرسش]] کنندگان صریح و تفصیل دهنده نیست. در جاهایی [[وحی]] [[رفتاری]] از [[پیامبر]] را تصحیح می‌کند و گفتار او را به جهت خاصی [[راهنمایی]] می‌کند: {{متن قرآن\|وَلَا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فَاعِلٌ ذَلِكَ غَدًا}}<ref>«و هرگز در هیچ کار مگو: «من فردا انجام دهنده آن خواهم بود»». سوره کهف، آیه ۲۳.</ref> * {{متن قرآن\|إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ}}<ref>«و اگر ما فرشتگان را به سوی آنان فرو می‌فرستادیم و مردگان با ایشان سخن می‌گفتند و همه چیز را پیش روی آنان گرد می‌آوردیم سر آن نداشتند که ایمان آورند مگر آنکه خداوند بخواهد اما بیشتر آنان نادانی می‌کنند» سوره انعام، آیه ۱۱۱.</ref> یا برخلاف [[اندیشه]] او سخن گفته است: {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاتَ أَزْوَاجِكَ}}<ref>«ای پیامبر! چرا چیزی را که خداوند بر تو حلال کرده است برای کسب خشنودی همسرانت حرام می‌داری؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره تحریم، آیه ۱.</ref>چیزی را پنهان کرده: {{متن قرآن\|وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که به کسی که خداوند و خود تو بدو نعمت رسانده بودید گفتی که:» سوره احزاب، آیه ۳۷.</ref>تمام این تعبیرات و [[آیات]] بسیار دیگری که در همین سیاق آمده و نشان می‌دهد که [[شخصیت پیامبر]] مستقل از [[وحی قرآنی]] است و این گونه نیست که [[وحی]] از ذات [[پیامبر]] جوشیده باشد، یا سخنان پیامبر براساس [[وحی]] باشد، یا آن حقایق با زبان و [[گزینش]] [[پیامبر]] بوده است<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱]]، ص ۷۶۴.</ref>.

	~~== منابع ==~~
	~~{{منابع}}~~
	#[[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱''']]
	~~{{پایان منابع}}~~

	~~== پانویس ==~~
	~~{{پانویس}}~~

	~~[[رده:شخصیت]]~~

Bahmani: /* پانویس */

2024-06-19T09:03:43Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۳۳
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~انسان~~]]		[[رده:شخصیت]]

Bahmani: /* پانویس */

2024-06-19T08:38:08Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۸
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~مفاهیم~~]]		[[رده:انسان]]

Bahmani در ‏۱۹ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۶

2024-06-19T08:36:23Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی پیامبر */

2024-06-19T08:33:15Z

شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی پیامبر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۷:		خط ۷:

	== شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی ==		== شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی ==
	=== [[شخصیت فردی]] و [[شخصیت اجتماعی پیامبر]] ===		=== شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی پیامبر ===
	با نگاهی به مجموعه اوصاف و [[القاب]] و یا نکات تعلیمی و [[تربیتی]] [[پیامبر]] در [[قرآن]] که برخی از عناوین آن به صورت مستقل در مدخل‌های این [[فرهنگنامه]] جای گرفته است، حکایت از گستردگی این بحث در [[قرآن]] دارد. شخصیت از نظر [[قرآن]] دارای ابعادی است، [[شخصیت فردی]] و [[شخصیت اجتماعی]]. شخصیت و [[هویت]] فرد، و شخصیت و [[هویت]] [[جامعه]] (برای کسانی که قائل به [[هویت]] و [[حیات]] مستقل [[جامعه]] هستند). همچنین شخصیت بهنجار «به عنوان نمونه: {{متن قرآن\|قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ}}<ref>«بی‌گمان مؤمنان رستگارند» سوره مؤمنون، آیه ۱.</ref> {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ}}<ref>«و آنان که دهنده زکاتند» سوره مؤمنون، آیه ۴.</ref> و نابهنجار {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}}<ref>«تو را با کسانی که دینشان را پاره پاره کردند و گروه گروه شدند کاری نیست؛ کار آنان تنها با خداوند است سپس آنان را از آنچه می‌کردند آگاه می‌سازد» سوره انعام، آیه ۱۵۹.</ref> با [[جهان‌بینی الهی]] و [[معرفت]] نفسی که به دست می‌دهد که او [[خلیفه خدا]] در روی [[زمین]] می‌شود. {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم، گفتند: آیا کسی را در آن می‌گماری که در آن تباهی می‌کند و خون‌ها می‌ریزد در حالی که ما تو را با سپاس، به پاکی می‌ستاییم و تو را پاک می‌شمریم؛ فرمود: من چیزی می‌دانم که» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>[[تعلیم اسماء]] به او داده شده، {{متن قرآن\|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«و همه نام‌ها را به آدم آموخت سپس آنان را بر فرشتگان عرضه کرد و گفت: اگر راست می‌گویید نام‌های اینان را به من بگویید» سوره بقره، آیه ۳۱.</ref>از نفحه [[روح]] [[الهی]] برخوردار است، {{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>{{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>امانتی دارد که موجودات دیگر نتوانسته‌اند، آن را حمل کنند. {{متن قرآن\|إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا}}<ref>«ما امانت را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه کردیم، از برداشتن آن سر برتافتند و از آن هراسیدند و آدمی آن را برداشت؛ بی‌گمان او ستمکاره‌ای نادان است» سوره احزاب، آیه ۷۲.</ref>و [[حیات]] و [[مرگ]] او به مثابه [[حیات]] و [[مرگ]] دیگر موجودات نیست. {{متن قرآن\|مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ}}<ref>«به همین روی بر بنی اسرائیل مقرر داشتیم که هرکس تنی را- جز به قصاص یا به کیفر تبهکاری در روی زمین- بکشد چنان است که تمام مردم را کشته است و هر که آن را زنده بدارد چنان است که همه مردم را زنده داشته است؛ و بی‌گمان پیامبران ما برای آنان برهان‌ها (ی روشن)» سوره مائده، آیه ۳۲.</ref>دارای [[کرامت]] ویژه است {{متن قرآن\|وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا}}<ref>«و به راستی ما فرزندان آدم را ارجمند داشته‌ایم و آنان را در خشکی و دریا (بر مرکب) سوار کرده‌ایم و به آنان از چیزهای پاکیزه روزی داده‌ایم و آنان را بر بسیاری از آنچه آفریده‌ایم، نیک برتری بخشیده‌ایم» سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref>و نیز عوامل سازنده بهنجاری و نابهنجاری شخصیت، شامل [[ابعاد معنوی]] و [[اخلاق دینی]] توصیف شده است. در این میان [[شخصیت پیامبر]] در فرایندی از تحولات [[حیات]] معیشتی، [[نظام]] قبیله‌ای، [[تاریخی]] و جغرافیایی شکل گرفته است.		با نگاهی به مجموعه اوصاف و [[القاب]] و یا نکات تعلیمی و [[تربیتی]] [[پیامبر]] در [[قرآن]] که برخی از عناوین آن به صورت مستقل در مدخل‌های این [[فرهنگنامه]] جای گرفته است، حکایت از گستردگی این بحث در [[قرآن]] دارد. شخصیت از نظر [[قرآن]] دارای ابعادی است، [[شخصیت فردی]] و شخصیت اجتماعی. شخصیت و [[هویت]] فرد، و شخصیت و [[هویت]] [[جامعه]] (برای کسانی که قائل به [[هویت]] و [[حیات]] مستقل [[جامعه]] هستند). همچنین شخصیت بهنجار «به عنوان نمونه: {{متن قرآن\|قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ}}<ref>«بی‌گمان مؤمنان رستگارند» سوره مؤمنون، آیه ۱.</ref> {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ}}<ref>«و آنان که دهنده زکاتند» سوره مؤمنون، آیه ۴.</ref> و نابهنجار {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}}<ref>«تو را با کسانی که دینشان را پاره پاره کردند و گروه گروه شدند کاری نیست؛ کار آنان تنها با خداوند است سپس آنان را از آنچه می‌کردند آگاه می‌سازد» سوره انعام، آیه ۱۵۹.</ref> با [[جهان‌بینی الهی]] و [[معرفت]] نفسی که به دست می‌دهد که او [[خلیفه خدا]] در روی [[زمین]] می‌شود. {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم، گفتند: آیا کسی را در آن می‌گماری که در آن تباهی می‌کند و خون‌ها می‌ریزد در حالی که ما تو را با سپاس، به پاکی می‌ستاییم و تو را پاک می‌شمریم؛ فرمود: من چیزی می‌دانم که» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>[[تعلیم اسماء]] به او داده شده، {{متن قرآن\|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«و همه نام‌ها را به آدم آموخت سپس آنان را بر فرشتگان عرضه کرد و گفت: اگر راست می‌گویید نام‌های اینان را به من بگویید» سوره بقره، آیه ۳۱.</ref>از نفحه [[روح]] [[الهی]] برخوردار است، {{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>{{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>امانتی دارد که موجودات دیگر نتوانسته‌اند، آن را حمل کنند. {{متن قرآن\|إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا}}<ref>«ما امانت را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه کردیم، از برداشتن آن سر برتافتند و از آن هراسیدند و آدمی آن را برداشت؛ بی‌گمان او ستمکاره‌ای نادان است» سوره احزاب، آیه ۷۲.</ref>و [[حیات]] و [[مرگ]] او به مثابه [[حیات]] و [[مرگ]] دیگر موجودات نیست. {{متن قرآن\|مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ}}<ref>«به همین روی بر بنی اسرائیل مقرر داشتیم که هرکس تنی را- جز به قصاص یا به کیفر تبهکاری در روی زمین- بکشد چنان است که تمام مردم را کشته است و هر که آن را زنده بدارد چنان است که همه مردم را زنده داشته است؛ و بی‌گمان پیامبران ما برای آنان برهان‌ها (ی روشن)» سوره مائده، آیه ۳۲.</ref>دارای [[کرامت]] ویژه است {{متن قرآن\|وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا}}<ref>«و به راستی ما فرزندان آدم را ارجمند داشته‌ایم و آنان را در خشکی و دریا (بر مرکب) سوار کرده‌ایم و به آنان از چیزهای پاکیزه روزی داده‌ایم و آنان را بر بسیاری از آنچه آفریده‌ایم، نیک برتری بخشیده‌ایم» سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref>و نیز عوامل سازنده بهنجاری و نابهنجاری شخصیت، شامل [[ابعاد معنوی]] و [[اخلاق دینی]] توصیف شده است. در این میان [[شخصیت پیامبر]] در فرایندی از تحولات [[حیات]] معیشتی، [[نظام]] قبیله‌ای، [[تاریخی]] و جغرافیایی شکل گرفته است.

	== [[تربیت روحی]] ==		== [[تربیت روحی]] ==

Bahmani: /* معناشناسی شخصیت */

2024-06-19T08:32:58Z

معناشناسی شخصیت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	~~== معناشناسی شخصیت ==~~
	== شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی ==		== شخصیت فردی و شخصیت اجتماعی ==
	=== [[شخصیت فردی]] و [[شخصیت اجتماعی پیامبر]] ===		=== [[شخصیت فردی]] و [[شخصیت اجتماعی پیامبر]] ===