شهادت امام علی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* جستارهای وابسته */

2024-04-14T07:17:51Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۷
خط ۱۱۰:		خط ۱۱۰:

	[[قبر]] آن حضرت بنا به [[وصیت]] خودشان مخفی بود تا مورد [[اهانت]] [[منافقین]] و [[بنی امیه]] قرار نگیرد. در [[زمان امام صادق]] {{ع}} برای بعضی از [[شیعیان]] حضرت معلوم شد و در [[زمان]] [[هارون الرشید]] به کلی برای همگان آشکار گردید. در [[روایت]] آمده است که به دستور [[محمد بن زید حسنی]] بر [[مزار]] آن حضرت و همین طور بر [[مزار امام حسین]] {{ع}} ساختمان ساختند و از آن [[تاریخ]] به بعد مرتباً بر بنای روی [[قبر]] آن دو [[امام همام]]، علی و حسین {{عم}} افزوده شد تا زمان عضد الدوله دیلمی که دستور داد بنای عظیمی بر مزار آن دو [[امام]] ساختند<ref>بحار الانوار، ج۴۲، ص۱۹۹؛ برای توضیح و شناخت بیشتر از نظر علمای شیعه و سنی درباره تاریخ شهادت و عمر مبارک حضرت ر.ک به: سید اصغر ناظم‌زاده قمی، الفصول المائة، ج۵، فصل ۱۰۰ که از این مسانید نقل قول شده است: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۴۳۳؛ تاریخ طبری، ج۴، ص۱۶۶؛ تاریخ دمشق، ترجمه امام علی، ج۳، ص۳۱۸؛ کافی، ج۱، ص۴۵۲؛ شیخ مفید، الارشاد، ص۱۳، فصل ۲ از باب ۲؛ سید محسن امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۵۳۰.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|تجلی امامت]] ص ۵۷۴.</ref>		[[قبر]] آن حضرت بنا به [[وصیت]] خودشان مخفی بود تا مورد [[اهانت]] [[منافقین]] و [[بنی امیه]] قرار نگیرد. در [[زمان امام صادق]] {{ع}} برای بعضی از [[شیعیان]] حضرت معلوم شد و در [[زمان]] [[هارون الرشید]] به کلی برای همگان آشکار گردید. در [[روایت]] آمده است که به دستور [[محمد بن زید حسنی]] بر [[مزار]] آن حضرت و همین طور بر [[مزار امام حسین]] {{ع}} ساختمان ساختند و از آن [[تاریخ]] به بعد مرتباً بر بنای روی [[قبر]] آن دو [[امام همام]]، علی و حسین {{عم}} افزوده شد تا زمان عضد الدوله دیلمی که دستور داد بنای عظیمی بر مزار آن دو [[امام]] ساختند<ref>بحار الانوار، ج۴۲، ص۱۹۹؛ برای توضیح و شناخت بیشتر از نظر علمای شیعه و سنی درباره تاریخ شهادت و عمر مبارک حضرت ر.ک به: سید اصغر ناظم‌زاده قمی، الفصول المائة، ج۵، فصل ۱۰۰ که از این مسانید نقل قول شده است: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۴۳۳؛ تاریخ طبری، ج۴، ص۱۶۶؛ تاریخ دمشق، ترجمه امام علی، ج۳، ص۳۱۸؛ کافی، ج۱، ص۴۵۲؛ شیخ مفید، الارشاد، ص۱۳، فصل ۲ از باب ۲؛ سید محسن امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۵۳۰.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|تجلی امامت]] ص ۵۷۴.</ref>

			== تحقیقی درباره توطئه‌گران ترور امام {{ع}} ==
			بر اساس گزارش مورخان [[شیعه]] و [[اهل سنت]]، [[امام علی]] {{ع}} با [[توطئه]] شماری از بقایای [[خوارج]] به [[شهادت]] رسید. حاصل گزارش‌های مورخان نخستین در این باره این است که پس از پایان یافتن [[جنگ نهروان]]، جمعی از [[خوارج]] در [[مکه]] گرد آمدند و ضمن [[سوگواری]] بر کشته‌های خود، در باره چگونگی انتقامجویی در این ماجرا و چاره‌جویی برای حل [[مشکلات]] جاری [[جهان اسلام]] با یکدیگر [[مشورت]] کردند و در نهایت به این جمع‌بندی رسیدند که همه [[فتنه‌ها]] به سه تن باز می‌گردد: [[علی]] {{ع}}، [[معاویه]] و [[عمرو بن عاص]] و تا اینان زنده‌اند، نا به‌سامانی‌های [[امت اسلام]]، تداوم خواهد یافت. سه تن از آن جمع، کشتن آنان را به‌عهده گرفتند. [[عبد الرحمان بن ملجم]] از [[قبیله]] بنی مراد، کشتن [[علی]] {{ع}} را به عهده گرفت. [[ابن ملجم]] با تحریک [[زن]] [[زیبایی]] به نام قطام و با [[همکاری]] وردان بن مجالد و شبیب بن بجره، [[نیت]] [[پلید]] خود را عملی ساخت و [[امام علی]] {{ع}} را به [[قتل]] رساند.

			آنچه ذکر شد، می‌توان گفت تقریباً مورد اتفاق همه مورخان [[اسلامی]] است؛ اما آیا به‌راستی داستانْ چنین بوده است و یا [[حقیقت]]، چیزی دیگر است؟ آیا همان‌طور که در متون [[تاریخی]] آمده است، خوارجْ طراح اصلی ترور امام {{ع}} بوده‌اند و [[معاویه]] هیچ نقشی در آن نداشته است؟ آیا داستان‌سرایی‌هایی که در ارتباط با نقش قطام در ترور امام شده است، صحت دارد؟ و یا آنکه طراح اصلی ترور امام {{ع}} [[معاویه]] بوده و همه‌ آنچه در [[تاریخ]] درباره عاملان ترور امام {{ع}} آمده، ساختگی است و برای تبرئه کردن [[معاویه]] از [[قتل]] آن حضرت، جعل شده است؟ برخی از تاریخ‌نویسان معاصر، طرفدار فرضیه اخیر هستند و اصولًا دخالت [[خوارج]] را در [[قتل]] [[امام]] {{ع}} [[انکار]] می‌کنند. دکتر [[سید جعفر شهیدی]]، ضمن اشاره به این نظریه می‌نویسد: من نمی‌خواهم همانند تاریخ‌نویس معاصر [[اباضی]]، شیخ سلیمان یوسف بن داوود بگویم [[خوارج]]، [[یاران علی]] {{ع}} بودند و در کشتن او شرکت نداشتند و [[قبیله]] بنی مراد ـ که [[ابن ملجم]] از آنان بود ـ در شمار [[خوارج]] نیست و داستان پسر ملجم و آن دو تن دیگر، برساخته قصه‌پردازان [[معاویه]] است تا [[حقیقت]] را بر [[مردم]] [[نهان]] سازند. بر چند جای کتاب او، هم در حضور وی در [[الجزیره]] خُرده گرفتم و هم در [[نامه]] به وی نوشتم؛ اما اگر کسی بگوید [[توطئه]] [[شهادت علی]] {{ع}} چنان‌که بر زبان‌ها افتاده است نیست، گفته‌اش را چندان دور از [[حقیقت]] نمی‌دانم<ref>علی از زبان علی، ص ۱۶۰.</ref> و نیز پس از نقد برخی از متونی که در شرح نقش قُطام در [[توطئه]] [[ترور]] آن حضرت است، می‌نویسد: مجموع این تناقض‌ها ساختگی بودن اصل داستان را [[تأیید]] می‌کند. گویا داستان قطام را ساخته و به کار آن سه تن پیوند داده‌اند تا بیشتر در ذهن‌ها جای گیرد<ref>علی از زبان علی، ص ۱۶۲.</ref>. به نظر می‌رسد برای آنکه پژوهشگر در ریشه‌یابی جریان [[توطئه]] ترور امام {{ع}} و شناسایی عوامل آن به حقیقتْ نزدیک شود، باید نقش هر یک از [[خوارج]]، [[معاویه]] و قطام را در [[قتل]] [[امام]] {{ع}} به‌طور جداگانه مورد بررسی قرار دهد:
			# '''نقش خوارج‌''': نقش شماری از [[خوارج]] در [[توطئه]] [[قتل]] [[امام]] {{ع}} از مسلمات تاریخ اسلام و غیرقابل [[انکار]] است. خود [[خوارج]] نیز به این مطلبْ [[اذعان]] داشتند و بعضاً آن را می‌ستودند. عمران بن حطان در [[ستایش]] از [[اقدام]] [[ابن ملجم]]، چنین سروده است: چه ضربتی از [[پروا]] پیشه! که [[اراده]] نکرده بود جز رسیدن به [[رضایت]] خدای صاحب [[عرش]] را. من روزی که از او یاد می‌کنم، از نظر وزنه عمل‌ او را نزد [[خداوند]]، برترینِ [[مردم]] می‌پندارم<ref>شرح نهج البلاغة، ج ۵، ص ۹۳.</ref>.
			# '''نقش معاویه‌''': از نظر [[تاریخی]] سندی که بتواند به روشنی [[توطئه]] [[قتل]] [[امام]] {{ع}} را با [[معاویه]] مرتبط کند، وجود ندارد؛ اما قراینی وجود دارد که پژوهشگر با عنایت به آنها نمی‌تواند نقش او را در این رابطه [[نفی]] نماید<ref>ر.ک: دانش‌نامه امیر المؤمنین {{ع}}، ج ۷ (بخش هشتم/ فصل پنجم: از ترور تا شهادت/ تحقیقی درباره‌توطئه‌گران ترور امام).</ref>. این قراین می‌تواند مؤید نظریه دخالت [[دمشق]] در ترور امام {{ع}} باشد؛ اما نه به این معنا که خوارجْ دخالت نداشته‌اند؛ بلکه بدین معنا که آنان (و لو به وسایطی)، تحت تأثیر [[نیرنگ]] [[معاویه]] دست به این [[اقدام]] زده‌اند.
			# '''نقش قُطام‌''': در مورد نقش قطام در [[قتل]] [[امام]] {{ع}} مورخان دچار [[افراط]] و تفریط شده‌اند. برخی نقش او را در این ماجرا پر رنگ کرده‌اند. شاید نخستین تاریخ‌نویسی که داستان قطام را در [[توطئه]] [[قتل]] [[امام]] {{ع}} بزرگ کرد، ابن اعثم بود. [[علامه مجلسی]] نیز این داستان را از کتابی‌ ناشناخته به‌صورت یک رُمان عشقی [[نقل]] کرده است. شاید نزدیک‌ترین گزارش به واقع، متن أنساب الأشراف و الإمامة والسیاسة باشد که در آن آمده: [[ابن ملجم]] به [[کوفه]] آمد و کار خود را پنهان داشت و با زنی به نام قُطام دختر [[علقمه]] ـ که از خوارج بود و [[علی]] {{ع}} در [[جنگ]] با [[خوارج]]، برادرش را کشته بود [[ازدواج]] کرد. [[ازدواج]] با او به این شرط بود که [[علی]] {{ع}} را به [[قتل]] برساند. مدتی نزد او ماند. روزی قطام به او ـ که پنهان می‌زیست ـ گفت: مدتی طولانی است که [[دوست]] داری نزد خانواده‌ات بمانی و از کاری که به خاطر آن آمده‌ای، [[چشم]] پوشیده‌ای! گفت: با [[یاران]] خودم وقتی را قرار گذاشته‌ام که از آن فرا نخواهم رفت<ref>أنساب الأشراف، ج ۳، ص ۲۵۰ و ۲۵۳.</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]، ص ۵۸۰-۵۸۶.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani: /* پاسخ به یک شبهه */

2024-04-14T07:05:23Z

پاسخ به یک شبهه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۵
خط ۷۸:		خط ۷۸:

	[[امام علی]] {{ع}} چون [[ابن ملجم]] بر او ضربت زد فرمود: به خدای [[کعبه]] [[سوگند]]، [[رستگار]] شدم!<ref>{{متن حدیث\|الإمام علی {{ع}}- لَما ضَرَبَهُ ابنُ مُلجَمٍ-: فُزتُ ورَب الکعبَةِ}} (خصائص الأئمة {{عم}}، ص ۶۳).</ref>		[[امام علی]] {{ع}} چون [[ابن ملجم]] بر او ضربت زد فرمود: به خدای [[کعبه]] [[سوگند]]، [[رستگار]] شدم!<ref>{{متن حدیث\|الإمام علی {{ع}}- لَما ضَرَبَهُ ابنُ مُلجَمٍ-: فُزتُ ورَب الکعبَةِ}} (خصائص الأئمة {{عم}}، ص ۶۳).</ref>

	~~== پاسخ به یک شبهه ==~~
	چرا [[امام]] {{ع}}، خود را در معرض کشته شدن قرار داد؟ بر پایه متون [[تاریخی]] و [[حدیثی]]، بی‌تردید، [[امام علی]] {{ع}} از [[شهادت]] خود خبر داشت، [[تاریخ]] آن را می‌دانست و [[قاتل]] خود را نیز می‌شناخت و حتی برخی از [[خواص]] آن حضرت نیز از این جریان مطلع بودند<ref>ر.ک: الارشاد، ج ۱، ص ۳۲۲.</ref>. از این‌رو، این [[پرسش]] قابل طرح است که: چرا [[امام]] {{ع}} خود را در معرض کشته شدن قرار داد؟ آیا او [[مکلف]] نبود که از [[قتل]] خود [[پیشگیری]] کند، تا [[امت اسلامی]] از [[برکات]] وجود او بیشتر بهره ببرند؟ و آیا رفتن [[امام]] {{ع}} به [[مسجد]] در شبی که می‌داند شهید خواهد شد، افکندن نفس در [[مهلکه]] نیست؟ این [[پرسش]] درباره سایر [[امامان]] از [[اهل بیت]] {{عم}} نیز وجود دارد که: اگر آنان از چگونگی [[شهادت]] خود خبر داشتند، چرا از آن [[پیشگیری]] نمی‌کردند؟

	~~=== مبادی علم امام ===~~
	پیش از آنکه به پاسخ پرسش‌های مذکور بپردازیم، لازم است به سؤال دیگری جواب دهیم که اصولًا [[ائمه]] {{عم}} از کجا می‌دانستند چگونه [[شهید]] می‌شوند؟ پاسخ به صورت خلاصه این است که مبادی دانش‌های متنوع و گسترده [[اهل بیت]] {{عم}} عبارت است از: [[آموزش]] [[پیامبر اسلام]] (که از طریق [[امام علی]] {{ع}} به همه آنان منتقل شده است)، کتب [[انبیای الهی]]، [[کتاب امام علی]] {{ع}}، [[مصحف فاطمه]] {{س}}، کتاب جَفْر، [[کتاب جامعه]] و [[الهام]].

	چرا [[امام]] {{ع}}، خود را در معرض کشته شدن قرار داد؟ برای توجیه پیشگیری نکردن [[امامان]] از [[شهادت]] خود (با اینکه از آن مطلع بودند)، پاسخ‌های متعددی ارائه شده است که می‌توان گفت اصلی‌ترین آنها بدین‌شرح است:
	# '''عدم [[علم]] تفصیلی‌''': پاسخ نخست اینکه هر چند [[اهل بیت]] {{عم}} اجمالاً می‌دانستند چگونه [[شهید]] می‌شوند، اما [[علم تفصیلی]] به این موضوع نداشتند، هرچند سبب عدم [[علم تفصیلی]] آنان، عدم خواست آنان باشد. این پاسخ برخلاف ظاهر روایاتی است که دلالت دارد [[ائمه]] {{ع}} به تفصیل از جریان [[شهادت]] خود خبر داشتند و لااقل در مورد شخص [[امام علی]] {{ع}} با آن همه متون [[تاریخی]] و [[حدیثی]] که بخشی از آن ملاحظه شد، این توجیه قابل قبول نیست.
	# '''عدم [[علم]] در هنگام تحقق تقدیر الهی‌''': پاسخ دوم این است که [[امامان]] {{عم}} به تفصیل، جریان [[شهادت]] خود را می‌دانند؛ اما هنگامی که طبق تقدیر قطعی [[الهی]] باید [[شهید]] شوند، آن [[علم]] و اطلاع از آنان سلب می‌گردد. روایتی از [[امام رضا]] {{ع}} [[نقل]] شده که بنا بر یک احتمال می‌تواند مؤید این پاسخ باشد: [[حسن بن جهم]] گوید: به [[حضرت رضا]] {{ع}} گفتم: [[امیر مؤمنان]]، [[قاتل]] خود و شبی را که در آن به [[شهادت]] می‌رسد و جایی را که در آن کشته می‌شود، می‌دانست و سخن آن حضرت ـ وقتی [[صیحه]] اردک‌ها را در [[خانه]] شنید ـ که: "[[صیحه]] کنندگانی‌اند که در پی‌ آنها نوحه‌گران‌اند" و سخن [[ام کلثوم]] به آن حضرت که: "کاش [[نماز]] را امشب داخل [[خانه]] بخوانی و به دیگری [[دستور]] دهی که با [[مردم]] [[نماز]] بخواند" و [[امتناع]] آن حضرت و ورود و [[خروج]] مکرر او در آن [[شب]] بدون [[سلاح]]، در حالی که می‌دانست [[ابن ملجم]] [[ملعون]] او را با [[شمشیر]] می‌کشد، همه اینها از دلایلی است که آن حضرت نمی‌بایست خود را در معرض قرار می‌داد. ایشان فرمود: {{متن حدیث\|ذلِک کانَ، ولکنهُ خُیرَ فی تِلک اللیلَةِ لِتَمضِی مَقادیرُ اللهِ عَزوجَلَ‌}}<ref>«اینها بود؛ ولی آن حضرت در آن شبْ مخیر شده بود که تقدیر خدای متعال را محقق سازد» الکافی، ج ۱، ص ۲۵۹، ح ۴، بحار الأنوار، ج ۴۲، ص ۲۴۶، ح ۴۷.</ref>. در برخی از نسخه‌های مصدر این [[حدیث]]، به جای کلمه "خُیر (مخیر شده بود)" "حُیر (متحیر شده بود)" آمده است. بنابراین، احتمال [[سخن امام]] {{ع}}، به‌روشنی دلالت دارد که برای [[امام]] {{ع}} در آن لحظه حالتی پیش آمد که تکلیفی برای [[پیشگیری]] از [[قتل]] خود نداشت تا [[تقدیر الهی]] جریان یابد.
	# '''[[امام]] {{ع}}، [[مکلف]] است [[شهادت]] را [[انتخاب]] کند''': بی‌تردید، تقدیر [[شهادت]] برای [[امام]] {{ع}} براساس [[حکمت بالغه الهی]] است و [[مصالح]] ملزمه‌ای دارد که باید تحقق پیدا کند. از این‌رو، [[امام]] {{ع}} نه تنها نباید از آن [[پیشگیری]] نماید؛ بلکه با اینکه دقیقاً می‌داند چگونه [[شهید]] می‌شود، باید [[شهادت]] را [[انتخاب]] کند و [[انتخاب]] شهادت با [[علم]] به وقت و چگونگی آن، فضیلتی است که جز [[پیشوایان]] بزرگ [[الهی]] و [[خواص اصحاب]] آنان، آن را برنمی‌تابند.

	~~=== پاسخ [[شیخ مفید]] ===~~
	[[علامه مجلسی]] [[روایت]] کرده است که در کتاب المسائل العُکبَریة از [[شیخ مفید]] سؤال شده است: نزد ما اجماعی است که [[امام]] می‌داند چه خواهد شد. پس چرا [[امیرمؤمنان]] {{ع}} به [[مسجد]] رفت با آنکه می‌دانست کشته می‌شود و [[قاتل]] و زمان کشته شدن را هم می‌دانست؟ و چرا [[حسین بن علی]] {{عم}} به [[کوفه]] رفت، با آنکه می‌دانست آنان یاری‌اش نمی‌کنند و او در این [[سفر]] کشته می‌شود؟ و چرا وقتی محاصره‌اش کردند و می‌دانست که آب را به روی او بسته‌اند و اگر چند ذراع [[زمین]] را حفر کند، آب می‌جوشد، ولی [[زمین]] را نکند و به ضرر خویش کمک کرد تا از [[تشنگی]] [[جان]] باخت؟ و چرا [[امام حسن]] {{ع}} با [[معاویه]] قرار داد بست و [[حکومت]] را به او سپرد، با آنکه می‌دانست او [[پیمان]] می‌شکند و به [[عهد]] خود [[وفا]] نمی‌کند و [[شیعیان]] پدرش را می‌کشد؟

	[[شیخ مفید]] جواب داد: اما پاسخ اینکه "[[امام]] می‌داند چه پیش خواهد آمد"، [[اجماع]] ما برخلاف آن است و چنین سخنی مورد [[اجماع]] [[شیعه]] نیست. [[اجماع]] [[شیعه]] بر این است که [[امام]]، [[حکم]] هر چه را پیش آید، می‌داند، نه آن‌که به خودِ پیشامدها [[دانا]] باشد و به نحو تفصیل و جزئی بر آنها [[آگاه]] باشد. این نکته، اصلی را که همه آن سؤال‌ها را بر آن [[استوار]] کرده، ساقط می‌کند. منعی نمی‌بینیم که [[امام]] با [[آگاهی]] یافتن از طریق [[خدای تعالی]] بعضی از حوادث را بداند؛ ولی این سخن که او همه آنچه را خواهد شد، می‌داند، به این اطلاق، قبول نداریم و گوینده‌اش را بر صواب نمی‌دانیم، چرا که ادعایی بدون [[دلیل]] است. [[سخن]] اینکه [[امیر مؤمنان]]، [[قاتل]] و زمان شهادتش را می‌دانست، خبرهای متعددی آمده که او فی الجمله می‌دانست کشته خواهد شد و نیز قاتلش را به طور مشخص می‌شناخت، اما اینکه زمان شهادتش را بداند، دلیلی بر آن نیست و اگر هم باشد، لازمه‌اش آن نخواهد بود که اعتراض‌کنندگان می‌پندارند. بعید نیست که [[خداوند]] متعالْ او را [[متعبد]] ساخته بوده است که بر شهادتْ [[صبر]] کند و آماده [[مرگ]] باشد، تا بدین‌ وسیله او را به درجات والایی برساند که جز با [[شهادت]] نمی‌رسد و نیز می‌دانست که با این کار، [[اطاعت خدا]] می‌کند؛ اطاعتی که اگر به جز آن هم [[مکلف]] می‌شد، آن را رد نمی‌کرد و [[امیرمؤمنان]] با این کار، خود را به [[هلاکت]] نیفکنده و بر کشته شدن خود کمک نکرده است، کمک کردنی که نزد [[خردمندان]] [[ناپسند]] است. اما "[[علم]] [[امام حسین]] {{ع}} به اینکه [[کوفیان]] یاری‌اش نمی‌کنند"، ما [[یقین]] به این نداریم، چون نه [[دلیل عقلی]] برای آن هست، نه چیزی شنیده شده است. اگر هم [[علم]] به آن داشت، پاسخش همان پاسخی است که در مورد [[علم]] [[امیر مؤمنان]] {{ع}} به زمان شهادتش و قاتلش گفتم.

	اما این ادعای او که ما ([[شیعیان]]) می‌گوییم: "[[حسین]] {{ع}} جای آب را می‌دانست و می‌توانست آب تهیه کند"، ما چنین نمی‌گوییم و در هیچ روایتی هم چنین نیامده است. به‌علاوه، آب‌طلبیدن و تلاش [[امام]] {{ع}} برای تهیه آب، برخلاف آن [[حکم]] می‌کند و اگر ثابت شود که او بر جای آب [[آگاه]] بود، باز هم عقلًا [[ممنوع]] نیست که وی [[متعبد]] و [[مکلف]] به ترک تلاش برای آب‌طلبیدن بوده است، از آن رو که جلوگیری شده بود، همان‌گونه که درباره [[امیر مؤمنان]] یاد کردیم، جز آن‌که ظاهر حال، برخلاف آن است، آن‌سان که پیش‌تر گفتیم. [[سخن]] درباره [[علم امام]] [[حسن]] {{ع}} به سرانجامِ سپردن [[حکومت]] به [[معاویه]]، برخلاف آن‌است که [[گذشت]]. در [[روایت]] است که او به فرجام کار [[آگاه]] بود و [[شاهد]] حال هم [[گواه]] آن است، جز آن‌که وی با آن کار، جلوی شتاب در کشته شدن خود و [[تسلیم]] شدن یارانش را به [[معاویه]] گرفت و لطفی در آن بود که وی تا زمان وفاتش زنده بماند و لطفی برای باقی ماندن بسیاری از [[پیروان]]، [[خانواده]] و فرزندانش بود، و نیز دفع فسادی در [[دین]] که می‌توانست از فسادی که با [[آتش‌بس]] او پدید آمد، بسی بزرگ‌تر باشد و او داناتر بود که چه کرده است، به همان [[دلیل]] که یاد کردیم و جهات آن را بیان کردیم.

	[[علامه مجلسی]] می‌افزاید: "سید مهنا بن سنان" نیز همین سؤال را از [[علامه حلی]] در مورد [[امیر مؤمنان]] پرسید. وی جواب داد: احتمال دارد او را از وقوع [[شهادت]] در آن‌ [[شب]] خبر داده بودند؛ ولی نمی‌دانست در چه وقتی از آن [[شب]] یا در کجا کشته می‌شود و پاسخ دیگر اینکه [[تکلیف]] حضرتش با [[تکلیف]] ما متفاوت است. پس جایز است که [[خون]] [[شریف]] خود را در راه [[خدای متعال]] نثار کند، همان گونه که بر [[مجاهد]]، [[واجب]] است [[پایداری]] کند، هر چند مقاومتش به [[شهادت]] بینجامد.

	~~=== پاسخ علامه طباطبایی‌ ===~~
	علامه [[سید محمد حسین طباطبایی]] در این باره می‌فرماید: [[امام]] {{ع}} به حقایق [[جهان هستی]]، در هرگونه شرایطی وجود داشته باشند، به [[اذن]] [[خدا]] واقف است، اعم از آنها که تحت [[حس]] قرار دارند و آنها که بیرون از دایره حس‌اند، مانند موجودات آسمانی و حوادث گذشته و وقایع [[آینده]]. [[دلیل]] این مطلب، از راه [[نقل]]، [[روایات]] متواتری است که در [[جوامع]] [[حدیث]] [[شیعه]] مانند [[کتاب]] [[الکافی]] و [[بصائر الدرجات]] و کتب [[صدوق]] و کتاب بحار الأنوار و غیر آنها ضبط شده است. به موجب این [[روایات]] که به حد و [[حصر]] نمی‌آیند، [[امام]] {{ع}} از راه [[موهبت الهی]] و نه از راه اکتساب، به همه چیز واقف و از همه چیز [[آگاه]] است و هر چه را بخواهد به [[اذن]] [[خدا]]، به ادنی‌ توجهی می‌داند... .

	نکته‌ای که باید به سوی آن عطف توجه کرد، این است که این‌گونه [[علم موهبتی]] به موجب [[ادله عقلی]] و [[نقلی]] که آن را [[اثبات]] می‌کند، قابل هیچ‌گونه [[تخلف]] نیست و تغیر نمی‌پذیرد و سر مویی به [[خطا]] نمی‌رود و به اصطلاح، [[علم]] است به آنچه در [[لوح]] محفوظْ [[ثبت]] شده و [[آگاهی]] است از آنچه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته است. همچنین لازمه این مطلب این است که هیچ‌گونه تکلیفی به متعلق این‌گونه [[علم]] (از آن جهت که متعلق این‌گونه [[علم]] و حتمی‌الوقوع است) تعلق نمی‌گیرد و همچنین قصد و‌طلبی از [[انسان]] با او [[ارتباط]] پیدا نمی‌کند؛ زیرا [[تکلیف]]، همواره از راه امکان به فعل تعلق می‌گیرد و از راه اینکه فعل و ترکش هر دو در [[اختیار]] مکلف‌اند، فعل یا ترک خواسته می‌شود؛ و اما از جهت ضروری الوقوع و متعلق قضای حتمی بودن آن، محال است مورد [[تکلیف]] قرار گیرد. مثلًا صحیح است [[خدا]] به [[بنده]] خود بفرماید: فلان کاری که فعل و ترک آن برای تو ممکن است و در [[اختیار]] توست، بکن؛ ولی محال است بفرماید: فلان کاری را که به موجب [[مشیت]] [[تکوینی]] و قضای حتمی من البته تحقق خواهد یافت و برو برگرد ندارد، بکن یا مکن؛ زیرا چنین امر و نهی‌ای لغو و بی‌اثر است.

	همچنین [[انسان]] می‌تواند امری را که امکان شدن و نشدن دارد، [[اراده]] کرده، برای خود مقصد و [[هدف]] قرار دهد و برای تحقق دادن آن به تلاش و کوشش بپردازد؛ ولی هرگز نمی‌تواند امری را که به طور [[یقین]] (بی‌تغیر وتخلف) و به طور قضای حتمی شدنی است، [[اراده]] کند و آن را مقصد خود قرار داده، تعقیب کند؛ زیرا [[اراده]] و عدم [[اراده]] و قصد و عدم قصد [[انسان]]، کم‌ترین تأثیری در امری که به هر حال شدنی است و از آن جهت که شدنی است، ندارد.

	~~از این بیان روشن می‌شود:~~
	# این [[علم موهبتی]] [[امام]] {{ع}} اثری در [[اعمال]] او و ارتباطی با "[[تکالیف]] خاص" او ندارد و اصولًا هر امر مفروض، از آن جهت که متعلق قضای حتمی و حتمی‌الوقوع است، متعلق امر یا [[نهی]] یا [[اراده]] و قصد [[انسانی]] نمی‌شود. آری. متعلق قضای حتمی و [[مشیت]] [[قاطع]] [[حق تعالی]] همان [[رضا]] به [[قضای الهی]] است، چنان‌که [[سیدالشهدا]] {{ع}} در آخرین [[ساعت]] [[زندگی]] درمیان [[خاک]] و [[خون]] می‌گفت: "[[راضی]] به تقدیر تو و [[تسلیم]] [[فرمان]] توام، که معبودی جز تو نیست" و همچنین در خطبه‌ای که هنگام بیرون آمدن از [[مکه]] خواند، فرمود: "[[رضای خدا]]، رضای ما [[خاندان]] است".
	# حتمی بودن فعل [[انسان]] از نظر تعلق [[قضای الهی]] منافاتی با اختیاری بودن آن از نظر فعالیت اختیاری [[انسان]] ندارد؛ زیرا قضای آسمانی به فعل (با همه چگونگی‌های آن) تعلق گرفته است، نه به مطلق فعل. مثلًا [[خداوند]] خواسته است که [[انسان]] فلان فعل اختیاری را به [[اختیار]] خود انجام دهد و در این صورت، تحقق خارجی این فعل اختیاری از آن جهت که متعلق خواست خداست، حتمی و غیرقابل اجتناب است و در عین حالْ اختیاری است و نسبت به [[انسان]]، صفت امکان دارد.
	# اینکه [[ظواهر]] [[اعمال]] [[امام]] {{ع}} را که قابل [[تطبیق]] به [[علل]] و اسباب ظاهری است، نباید [[دلیل]] نداشتن این [[علم موهبتی]] و [[شاهد]] [[جهل]] به واقع گرفت، مانند اینکه گفته شود: اگر [[سیدالشهدا]] {{ع}} [[علم]] به واقع داشت، چرا مُسلم را به نمایندگی خود به [[کوفه]] فرستاد؟ چرا توسط صیداوی [[نامه]] به [[اهل کوفه]] نوشت؟ چرا خود از [[مکه]] رهسپار [[کوفه]] شد؟ چرا خود را به [[هلاکت]] انداخت و حال آن‌که [[خدا]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَلاَ تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ}}<ref>بقره، آیه ۱۹۵.</ref>؛ خود را به دست خود به [[هلاکت]] نیفکنید"؟<ref>بررسی‌های اسلامی، ص ۱۶۷- ۱۷۰.</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]، ص ۵۸۶-۵۹۶.</ref>

	== فرمان امام {{ع}} درباره [[نیکی]] کردن با قاتلش ‌==		== فرمان امام {{ع}} درباره [[نیکی]] کردن با قاتلش ‌==

Bahmani در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۰۴

2024-04-14T07:04:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۴
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = شهادت امام علی		\| موضوع مرتبط = شهادت امام علی
	\| عنوان مدخل = شهادت امام علی		\| عنوان مدخل = شهادت امام علی
	\| مداخل مرتبط = [[شهادت امام علی در تاریخ اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[شهادت امام علی در تاریخ اسلامی]] - [[شهادت امام علی در کلام اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط = امام علی (پرسش)		\| پرسش مرتبط = امام علی (پرسش)
	}}		}}

Bahmani در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۸

2024-04-14T06:58:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۸
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = شهادت امام علی		\| موضوع مرتبط = شهادت امام علی
	\| عنوان مدخل = شهادت امام علی		\| عنوان مدخل = شهادت امام علی
	\| مداخل مرتبط = [[شهادت امام علی در تاریخ اسلامی~~]] - [[شهادت امام علی در سیره علوی~~]]		\| مداخل مرتبط = [[شهادت امام علی در تاریخ اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط = امام علی (پرسش)		\| پرسش مرتبط = امام علی (پرسش)
	}}		}}

Bahmani: /* خاموشی چراغ عدالت و تقوا */

2024-03-10T07:20:59Z

خاموشی چراغ عدالت و تقوا

نمایش تغییرات

Bahmani: /* طرح قتل امیرالمؤمنین {{ع}} به دست ابن ملجم */

2024-03-10T07:13:35Z

طرح قتل امیرالمؤمنین {{ع}} به دست ابن ملجم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۳
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	== طرح [[قتل]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} به دست [[ابن ملجم]] ==		== طرح [[قتل]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} به دست [[ابن ملجم]] ==
	پس از [[جنگ نهروان]]، گروهی از [[خوارج کوفه]] به [[مکه]] رفتند و در آن [[شهر]] [[اجتماع]] کردند و انجمن می‌ساختند و بر کشتگان [[نهروان]] می‌گریستند، تا اینکه روزی به این نتیجه رسیدند که امیرالمؤمنین علی{{ع}}، [[معاویه]] و [[عمروعاص]] باعث دگرگونی [[دین خدا]] شده‌اند و باید [[امت اسلام]] را با کشتن آنها [[نجات]] داد. به این منظور سه تن داوطلب شدند تا صبح‌گاه [[روز]] نوزدهم [[ماه مبارک رمضان]] به هنگام [[نماز]]، آن سه را به [[قتل]] رسانند. [[عبدالرحمن بن ملجم مرادی]]، داوطلب قتل [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} شد. وی که از تیره‌ای از [[قبیله]] نده و [[اهل کوفه]] بود از مکه به [[کوفه]] آمد و در محله کنده [[منزل]] کرد<ref>ابن ملجم کیست و از کجا به نزد [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} آمد؟ سابقه [[کودکی]] و [[رشد]] و [[بلوغ]] وی در [[تاریخ]] به خوبی روشن نیست، در «[[منهاج]] البراعة» خویی بر [[شرح نهج البلاغه]] آورده است: وی از اطرافیان [[حبیب بن منتجب]] [[حاکم یمن]] از طرف [[عثمان]] بود. وقتی که امیرالمؤمنین {{ع}} به [[خلافت]] رسید، [[حبیب]] را بر [[حکومت]] [[یمن]] ابقا کرد و نامه‌ای به وی نوشت و ضمن اعلام استقرار او به حکومت، از او خواست که برای وی از [[مردم]] [[بیعت]] بگیرد، حبیب [[فرمان امام]] را [[اطاعت]] کرد و از مردم برای حضرت بیعت گرفت. سپس از میان [[اصحاب]] و اطرافیان خود ده نفر را به [[سرپرستی]] [[عبدالرحمان بن ملجم مرادی]] به [[نمایندگی]] از طرف مردم یمن به حضور امیرالمؤمنین فرستاد تا به محضرش عرض تبریک گویند، آن گروه ده نفری وارد [[کوفه]] شدند و به خدمت [[امام]] {{ع}} رسیدند. [[رئیس]] این، هیئت، ابن ملجم، در شرفیابی که به [[حضور امام]] داشتند، گفت: [[درود]] خدای بر تو ای امام [[عادل]]، ای ماه تمام عالم [[انسانیت]]، ای شیر [[شجاع]] میدان [[نبرد]]، و [[درود خدا]] بر تو که تو را از تمام مردم [[افضل]] قرار داد، درود و [[صلوات خدا]] بر تو و بر [[آل]] تو. [[یا علی]]! [[شهادت]] می‌دهم که تو به [[حق]] و [[صداقت]]، [[امیر مؤمنان]] هستی و همانا تو [[وصی]] [[رسول]] خدایی، و تو [[خلیفه]] و [[وارث]] [[علم پیغمبر]] هستی.		پس از [[جنگ نهروان]]، گروهی از خوارج کوفه به [[مکه]] رفتند و در آن [[شهر]] [[اجتماع]] کردند و انجمن می‌ساختند و بر کشتگان [[نهروان]] می‌گریستند، تا اینکه روزی به این نتیجه رسیدند که امیرالمؤمنین علی{{ع}}، [[معاویه]] و [[عمروعاص]] باعث دگرگونی [[دین خدا]] شده‌اند و باید [[امت اسلام]] را با کشتن آنها [[نجات]] داد. به این منظور سه تن داوطلب شدند تا صبح‌گاه [[روز]] نوزدهم [[ماه مبارک رمضان]] به هنگام [[نماز]]، آن سه را به [[قتل]] رسانند. [[عبدالرحمن بن ملجم مرادی]]، داوطلب قتل [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} شد. وی که از تیره‌ای از [[قبیله]] نده و [[اهل کوفه]] بود از مکه به [[کوفه]] آمد و در محله کنده [[منزل]] کرد<ref>ابن ملجم کیست و از کجا به نزد [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} آمد؟ سابقه [[کودکی]] و [[رشد]] و [[بلوغ]] وی در [[تاریخ]] به خوبی روشن نیست، در «[[منهاج]] البراعة» خویی بر [[شرح نهج البلاغه]] آورده است: وی از اطرافیان [[حبیب بن منتجب]] [[حاکم یمن]] از طرف [[عثمان]] بود. وقتی که امیرالمؤمنین {{ع}} به [[خلافت]] رسید، [[حبیب]] را بر [[حکومت]] [[یمن]] ابقا کرد و نامه‌ای به وی نوشت و ضمن اعلام استقرار او به حکومت، از او خواست که برای وی از [[مردم]] [[بیعت]] بگیرد، حبیب [[فرمان امام]] را [[اطاعت]] کرد و از مردم برای حضرت بیعت گرفت. سپس از میان [[اصحاب]] و اطرافیان خود ده نفر را به [[سرپرستی]] [[عبدالرحمان بن ملجم مرادی]] به [[نمایندگی]] از طرف مردم یمن به حضور امیرالمؤمنین فرستاد تا به محضرش عرض تبریک گویند، آن گروه ده نفری وارد [[کوفه]] شدند و به خدمت [[امام]] {{ع}} رسیدند. [[رئیس]] این، هیئت، ابن ملجم، در شرفیابی که به [[حضور امام]] داشتند، گفت: [[درود]] خدای بر تو ای امام [[عادل]]، ای ماه تمام عالم [[انسانیت]]، ای شیر [[شجاع]] میدان [[نبرد]]، و [[درود خدا]] بر تو که تو را از تمام مردم [[افضل]] قرار داد، درود و [[صلوات خدا]] بر تو و بر [[آل]] تو. [[یا علی]]! [[شهادت]] می‌دهم که تو به [[حق]] و [[صداقت]]، [[امیر مؤمنان]] هستی و همانا تو [[وصی]] [[رسول]] خدایی، و تو [[خلیفه]] و [[وارث]] [[علم پیغمبر]] هستی.

	یا علی! [[لعنت خدا]] بر کسی که حقت را [[انکار]] و مقامت را [[باور]] نکند، تو صبح کردی در حالی که [[امیر]] و [[معتمد]] [[اسلام]] و دیانتی، هر آینه [[عدالت]] تو [[جهان]] را پر کرده و [[باران]] پی در پی و ابرهای [[رحمت]] و رأفتت بر همگان [[برکت]] آورده است.		یا علی! [[لعنت خدا]] بر کسی که حقت را [[انکار]] و مقامت را [[باور]] نکند، تو صبح کردی در حالی که [[امیر]] و [[معتمد]] [[اسلام]] و دیانتی، هر آینه [[عدالت]] تو [[جهان]] را پر کرده و [[باران]] پی در پی و ابرهای [[رحمت]] و رأفتت بر همگان [[برکت]] آورده است.
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	[[ابن ملجم]] عرض کرد: اگر مرا چنین می‌بینی پس مرا به یکی از شهرهای دور [[تبعید]] کن؟ فرمود: به همراه هیئت به [[یمن]] برگرد، اما ابن ملجم پس از سه [[روز]] به‌سختی [[بیمار]] شد نتوانست به یمن برود و بستری شد و همراهانش به یمن برگشتند.		[[ابن ملجم]] عرض کرد: اگر مرا چنین می‌بینی پس مرا به یکی از شهرهای دور [[تبعید]] کن؟ فرمود: به همراه هیئت به [[یمن]] برگرد، اما ابن ملجم پس از سه [[روز]] به‌سختی [[بیمار]] شد نتوانست به یمن برود و بستری شد و همراهانش به یمن برگشتند.

	علی {{ع}} برای [[عیادت]] ابن ملجم می‌آمد و گاهی خود شخصاً از او [[پرستاری]] می‌کرد و به او دوا و دارو می‌داد، از آن پس ابن ملجم ملازم رکاب [[امام]] شد، اما همیشه علی {{ع}} او را [[مذمت]] می‌کرد و از [[تصمیم]] آینده‌اش وی را برحذر می‌داشت روزی ابن ملجم عرض کرد: اگر چنین است مرا بکشید تا چنین واقعه‌ای پیش نیاید؟ امام {{ع}} به او فرمود: من [[قصاص]] قبل از جنایت نمی‌کنم.		علی {{ع}} برای [[عیادت]] ابن ملجم می‌آمد و گاهی خود شخصاً از او [[پرستاری]] می‌کرد و به او دوا و دارو می‌داد، از آن پس ابن ملجم ملازم رکاب [[امام]] شد، اما همیشه علی {{ع}} او را [[مذمت]] می‌کرد و از تصمیم آینده‌اش وی را برحذر می‌داشت روزی ابن ملجم عرض کرد: اگر چنین است مرا بکشید تا چنین واقعه‌ای پیش نیاید؟ امام {{ع}} به او فرمود: من [[قصاص]] قبل از جنایت نمی‌کنم.

	بالاخره پسر مرادی در [[جنگ جمل]] و [[صفین]] از افراد [[شمشیر]] [[زن]] [[لشکر]] امام {{ع}} بود، اما در همان موقع که [[خوارج]] احمق، گول سر [[نی]] گذاشتن [[قرآن]] [[معاویه]] را خوردند، ابن ملجم در عداد خوارج درآمد و از آنجا [[دشمنی]] خود را با [[حضرت]] شروع کرد و در [[جنگ نهروان]] بنا به [[نقلی]] جزء نهروانیان با علی {{ع}} جنگید و بعضی هم معتقدند در [[دل]] با نهروانیان بود اما ظاهر نمی‌کرد ولی پس از جنگ نهروان دشمنی خود را ظاهر کرد.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۲۸۲؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|تجلی امامت]] ص ۵۷۵.</ref>		بالاخره پسر مرادی در [[جنگ جمل]] و [[صفین]] از افراد [[شمشیر]] [[زن]] [[لشکر]] امام {{ع}} بود، اما در همان موقع که [[خوارج]] احمق، گول سر [[نی]] گذاشتن [[قرآن]] [[معاویه]] را خوردند، ابن ملجم در عداد خوارج درآمد و از آنجا [[دشمنی]] خود را با حضرت شروع کرد و در [[جنگ نهروان]] بنا به [[نقلی]] جزء نهروانیان با علی {{ع}} جنگید و بعضی هم معتقدند در [[دل]] با نهروانیان بود اما ظاهر نمی‌کرد ولی پس از جنگ نهروان دشمنی خود را ظاهر کرد.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۲۸۲؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|تجلی امامت]] ص ۵۷۵.</ref>

	[[دلیل]] این [[تصمیم]] نابخردانه و طرح [[قتل]] [[امام المتقین]] {{ع}} توسط او بین مؤرخان [[اختلاف]] است و در این باره چند قول است:		[[دلیل]] این [[تصمیم]] نابخردانه و طرح [[قتل]] امام المتقین {{ع}} توسط او بین مؤرخان [[اختلاف]] است و در این باره چند قول است:
	# '''قول اوّل:''' این است که [[ابن ملجم]] در [[جنگ نهروان]] در رکاب [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} جنگید و پس از [[فتح]] و [[پیروزی]] به [[کوفه]] آمد و عرضه داشت: [[یا علی]]، آیا به من اجازه می‌دهید به [[مصر]] [[سفر]] کنم و خبر [[فتح]] و [[پیروزی]] شما بر [[خوارج]] را به [[اهل مصر]] بدهم؟ حضرت فرمود: "برای چه می‌خواهی این خبر را به [[مصر]] برسانی؟" گفت: برای [[ثواب]] و [[پاداش]] از [[خداوند]] و [[خوشحالی]] علاقه‌مندان و [[ناراحتی]] [[دشمنان]] شما. حضرت به او اجازه داد ولی وقتی در [[شهر کوفه]] آماده می‌شد که به [[مصر]] برود و خبر [[فتح]] و [[پیروزی]] بر [[خوارج]] را به [[مردم]] آنجا اعلام کند، در محله [[بنی تمیم]] با قطام<ref>این زن با اینکه در یکی از بزرگ‌ترین جنایات تاریخ نقش داشته است، چهره‌ای ناشناخته دارد و در منابع تاریخی جز چند سطر درباره عشق ابن ملجم به او و کینه قطام نسبت به امیرالمؤمنین{{ع}} به دلیل قتل پدر و برادرش در نهروان، چیزی ذکر نشده است و از سوابق خود و پدر و کسان و سرانجامش پس از شهادت امیرالمؤمنین{{ع}} هیچ اطلاعی در دست نیست. حتی نام پدر و قبیله‌اش نیز اختلافی است؛ در حالی که شیخ مفید در ارشاد او را قطام دختر اخضر از قبیلة تیم الرباب می‌داند (ج ۱، ص۱۷)، طبری نام پدرش را الشجنه و از همان قبیله ذکر کرده است (ج۵، ص۱۴۴ چاپ دارالتراث)، و ابن اعثم کوفی پدرش را اضبع و از قبیله تمیم دانسته است (فتوح، ج۴، ص۲۷۵). محقق کتاب فتوح ابن اعثم در پاورقی همان صفحه آورده است که در مروج الذهب مسعودی قطام دختر عموی ابن ملجم و در کامل مبرد دختر علقمة بن تیم الرباب است. ابوحنیفه دینوری قطام را مادر دختری به نام رباب دانسته است که حضرت علی{{ع}} پدر و برادر و عمویش را در روز نهر (جنگ نهروان) کشت (الاخبار الطوال متن عربی، ص۲۱۳).</ref>، زنی که بسیار [[زیبا]] و از باقیمانده [[خوارج]] بود برخورد کرد و از همان جا که قرار شد مهر او را کشتن [[امام]] {{ع}} قرار دهد! [[سرنوشت]] [[فکری]] [[ابن ملجم]] عوض شد و به [[عشق]] چهره زیبای قطام حاضر شد [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} را به [[قتل]] برساند<ref>منهاج البراعة، خوئی، ج۵، ص۱۳۰.</ref>.		# '''قول اوّل:''' این است که [[ابن ملجم]] در [[جنگ نهروان]] در رکاب [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} جنگید و پس از [[فتح]] و [[پیروزی]] به [[کوفه]] آمد و عرضه داشت: [[یا علی]]، آیا به من اجازه می‌دهید به [[مصر]] [[سفر]] کنم و خبر [[فتح]] و [[پیروزی]] شما بر [[خوارج]] را به [[اهل مصر]] بدهم؟ حضرت فرمود: "برای چه می‌خواهی این خبر را به [[مصر]] برسانی؟" گفت: برای [[ثواب]] و [[پاداش]] از [[خداوند]] و [[خوشحالی]] علاقه‌مندان و [[ناراحتی]] [[دشمنان]] شما. حضرت به او اجازه داد ولی وقتی در [[شهر کوفه]] آماده می‌شد که به [[مصر]] برود و خبر [[فتح]] و [[پیروزی]] بر [[خوارج]] را به [[مردم]] آنجا اعلام کند، در محله [[بنی تمیم]] با قطام<ref>این زن با اینکه در یکی از بزرگ‌ترین جنایات تاریخ نقش داشته است، چهره‌ای ناشناخته دارد و در منابع تاریخی جز چند سطر درباره عشق ابن ملجم به او و کینه قطام نسبت به امیرالمؤمنین{{ع}} به دلیل قتل پدر و برادرش در نهروان، چیزی ذکر نشده است و از سوابق خود و پدر و کسان و سرانجامش پس از شهادت امیرالمؤمنین{{ع}} هیچ اطلاعی در دست نیست. حتی نام پدر و قبیله‌اش نیز اختلافی است؛ در حالی که شیخ مفید در ارشاد او را قطام دختر اخضر از قبیلة تیم الرباب می‌داند (ج ۱، ص۱۷)، طبری نام پدرش را الشجنه و از همان قبیله ذکر کرده است (ج۵، ص۱۴۴ چاپ دارالتراث)، و ابن اعثم کوفی پدرش را اضبع و از قبیله تمیم دانسته است (فتوح، ج۴، ص۲۷۵). محقق کتاب فتوح ابن اعثم در پاورقی همان صفحه آورده است که در مروج الذهب مسعودی قطام دختر عموی ابن ملجم و در کامل مبرد دختر علقمة بن تیم الرباب است. ابوحنیفه دینوری قطام را مادر دختری به نام رباب دانسته است که حضرت علی{{ع}} پدر و برادر و عمویش را در روز نهر (جنگ نهروان) کشت (الاخبار الطوال متن عربی، ص۲۱۳).</ref>، زنی که بسیار [[زیبا]] و از باقیمانده [[خوارج]] بود برخورد کرد و از همان جا که قرار شد مهر او را کشتن [[امام]] {{ع}} قرار دهد! [[سرنوشت]] [[فکری]] [[ابن ملجم]] عوض شد و به [[عشق]] چهره زیبای قطام حاضر شد [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} را به [[قتل]] برساند<ref>منهاج البراعة، خوئی، ج۵، ص۱۳۰.</ref>.
	# '''قول دوم:''' از سخنِ بعضی مؤرخان و [[صاحب‌نظران]] استفاده می‌شود که [[ابن ملجم]] در پایان [[جنگ صفین]] در زمره [[مخالفان]] حضرت درآمد و به [[خوارج]] ملحق شد، اما در [[جنگ نهروان]] حضور نداشت ولی درصدد [[قتل]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} برآمد<ref>ر.ک: درس‌هایی از نهج البلاغه، ج۳، ص۹۷.</ref>.		# '''قول دوم:''' از سخنِ بعضی مؤرخان و [[صاحب‌نظران]] استفاده می‌شود که [[ابن ملجم]] در پایان [[جنگ صفین]] در زمره [[مخالفان]] حضرت درآمد و به [[خوارج]] ملحق شد، اما در [[جنگ نهروان]] حضور نداشت ولی درصدد [[قتل]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} برآمد<ref>ر.ک: درس‌هایی از نهج البلاغه، ج۳، ص۹۷.</ref>.

Jaafari: /* منابع */

2023-11-08T08:04:43Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۴
خط ۱۹۶:		خط ۱۹۶:
	# [[پرونده:4432.jpg\|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|'''تجلی امامت''']]		# [[پرونده:4432.jpg\|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|'''تجلی امامت''']]
	# [[پرونده:IM010499.jpg\|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010499.jpg\|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]
			# [[پرونده:1368106.jpg\|22px]] [[سید جعفر شهیدی\|شهیدی، سید جعفر]]، [[زیست‌نامه امام علی (مقاله)\| مقاله «زیست‌نامه امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۸''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* تاریخ شهادت ‌ */

2023-11-08T08:04:32Z

تاریخ شهادت ‌

نمایش تغییرات

Bahmani: /* مبادی علم امام */

2022-12-25T10:58:24Z

مبادی علم امام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۲۸
خط ۸۲:		خط ۸۲:
	چرا [[امام]] {{ع}}، خود را در معرض کشته شدن قرار داد؟ بر پایه متون [[تاریخی]] و [[حدیثی]]، بی‌تردید، [[امام علی]] {{ع}} از [[شهادت]] خود خبر داشت، [[تاریخ]] آن را می‌دانست و [[قاتل]] خود را نیز می‌شناخت و حتی برخی از [[خواص]] آن حضرت نیز از این جریان مطلع بودند<ref>ر.ک: الارشاد، ج ۱، ص ۳۲۲.</ref>. از این‌رو، این [[پرسش]] قابل طرح است که: چرا [[امام]] {{ع}} خود را در معرض کشته شدن قرار داد؟ آیا او [[مکلف]] نبود که از [[قتل]] خود [[پیشگیری]] کند، تا [[امت اسلامی]] از [[برکات]] وجود او بیشتر بهره ببرند؟ و آیا رفتن [[امام]] {{ع}} به [[مسجد]] در شبی که می‌داند شهید خواهد شد، افکندن نفس در [[مهلکه]] نیست؟ این [[پرسش]] درباره سایر [[امامان]] از [[اهل بیت]] {{عم}} نیز وجود دارد که: اگر آنان از چگونگی [[شهادت]] خود خبر داشتند، چرا از آن [[پیشگیری]] نمی‌کردند؟		چرا [[امام]] {{ع}}، خود را در معرض کشته شدن قرار داد؟ بر پایه متون [[تاریخی]] و [[حدیثی]]، بی‌تردید، [[امام علی]] {{ع}} از [[شهادت]] خود خبر داشت، [[تاریخ]] آن را می‌دانست و [[قاتل]] خود را نیز می‌شناخت و حتی برخی از [[خواص]] آن حضرت نیز از این جریان مطلع بودند<ref>ر.ک: الارشاد، ج ۱، ص ۳۲۲.</ref>. از این‌رو، این [[پرسش]] قابل طرح است که: چرا [[امام]] {{ع}} خود را در معرض کشته شدن قرار داد؟ آیا او [[مکلف]] نبود که از [[قتل]] خود [[پیشگیری]] کند، تا [[امت اسلامی]] از [[برکات]] وجود او بیشتر بهره ببرند؟ و آیا رفتن [[امام]] {{ع}} به [[مسجد]] در شبی که می‌داند شهید خواهد شد، افکندن نفس در [[مهلکه]] نیست؟ این [[پرسش]] درباره سایر [[امامان]] از [[اهل بیت]] {{عم}} نیز وجود دارد که: اگر آنان از چگونگی [[شهادت]] خود خبر داشتند، چرا از آن [[پیشگیری]] نمی‌کردند؟

	=== [[مبادی علم امام]] ===		=== مبادی علم امام ===
	پیش از آنکه به پاسخ پرسش‌های مذکور بپردازیم، لازم است به سؤال دیگری جواب دهیم که اصولًا [[ائمه]] {{عم}} از کجا می‌دانستند چگونه [[شهید]] می‌شوند؟ پاسخ به صورت خلاصه این است که مبادی دانش‌های متنوع و گسترده [[اهل بیت]] {{عم}} عبارت است از: [[آموزش]] [[پیامبر اسلام]] (که از طریق [[امام علی]] {{ع}} به همه آنان منتقل شده است)، کتب [[انبیای الهی]]، [[کتاب امام علی]] {{ع}}، [[مصحف فاطمه]] {{س}}، کتاب جَفْر، [[کتاب جامعه]] و [[الهام]].		پیش از آنکه به پاسخ پرسش‌های مذکور بپردازیم، لازم است به سؤال دیگری جواب دهیم که اصولًا [[ائمه]] {{عم}} از کجا می‌دانستند چگونه [[شهید]] می‌شوند؟ پاسخ به صورت خلاصه این است که مبادی دانش‌های متنوع و گسترده [[اهل بیت]] {{عم}} عبارت است از: [[آموزش]] [[پیامبر اسلام]] (که از طریق [[امام علی]] {{ع}} به همه آنان منتقل شده است)، کتب [[انبیای الهی]]، [[کتاب امام علی]] {{ع}}، [[مصحف فاطمه]] {{س}}، کتاب جَفْر، [[کتاب جامعه]] و [[الهام]].

Bahmani در ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۵۶

2022-12-25T10:56:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۲۶
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = شهادت امام علی		\| موضوع مرتبط = شهادت امام علی
	\| عنوان مدخل = شهادت امام علی		\| عنوان مدخل = شهادت امام علی
	\| مداخل مرتبط = [[شهادت امام علی در تاریخ اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[شهادت امام علی در تاریخ اسلامی]] - [[شهادت امام علی در سیره علوی]]
	\| پرسش مرتبط = امام علی (پرسش)		\| پرسش مرتبط = امام علی (پرسش)
	}}		}}