شهربانو - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity در ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۴

2025-11-06T09:24:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۴
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	## با توجه به [[تولد امام سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ یا ۳۸ فاصله ازدواج حضرت با شهربانو در [[زمان عمر]] و تولد فرزندش [[امام سجاد]] {{ع}}، در حدود ۱۴ یا ۱۶ سال می‌شود که این نیز بسیار بعید است، گرچه اشکال اساسی بر آن وارد نیست.		## با توجه به [[تولد امام سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ یا ۳۸ فاصله ازدواج حضرت با شهربانو در [[زمان عمر]] و تولد فرزندش [[امام سجاد]] {{ع}}، در حدود ۱۴ یا ۱۶ سال می‌شود که این نیز بسیار بعید است، گرچه اشکال اساسی بر آن وارد نیست.
	## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.		## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.
	# مادر حضرت به [[نقل]] «[[عیون أخبار الرضا]]»، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن ~~فندق،~~ او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.		# مادر حضرت به [[نقل]] «[[عیون أخبار الرضا]]»، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل [[ابن فندق]]، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.
	# [[شیخ مفید]] در [[کتاب ارشاد]] آورده، امیرمؤمنان {{ع}} «[[حریث بن جابر حنفی]]» را به یکی از بلاد شرق فرستاد. او دو دختر کسری را که [[اسیر]] کرده بود، نزد ایشان فرستاد. یکی را به [[امام حسین]] {{ع}} داد که [[امام سجاد]] {{ع}} از او متولد شد و دیگری را به [[محمد بن ابی بکر]] که [[قاسم بن محمد]] را به [[دنیا]] آورد که پدر [[ام فروه]] [[مادر امام صادق]] {{ع}} است<ref>شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۳۷.</ref>. این خبر را [[ابونصر بخاری]] از ابو الحسین نسابه [[نقل]] کرده<ref>ابو نصر بخاری، سر سلسلة العلویه، ص۳۱.</ref> و خلاصه آن را ~~ابن فندق~~ از هشام بن محمد کلبی (م۲۰۴ق) و [[محمد بن قاسم تمیمی]] آورده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. در [[کتاب مناقب]] این موضوع از ابن کلبی نقل شده است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۴۸.</ref>. این نظر [[مشکلات]] دو قول قبلی را ندارد و با حقایق [[تاریخی]] سازگار است<ref>[[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۶۳.</ref>.		# [[شیخ مفید]] در [[کتاب ارشاد]] آورده، امیرمؤمنان {{ع}} «[[حریث بن جابر حنفی]]» را به یکی از بلاد شرق فرستاد. او دو دختر کسری را که [[اسیر]] کرده بود، نزد ایشان فرستاد. یکی را به [[امام حسین]] {{ع}} داد که [[امام سجاد]] {{ع}} از او متولد شد و دیگری را به [[محمد بن ابی بکر]] که [[قاسم بن محمد]] را به [[دنیا]] آورد که پدر [[ام فروه]] [[مادر امام صادق]] {{ع}} است<ref>شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۳۷.</ref>. این خبر را [[ابونصر بخاری]] از ابو الحسین نسابه [[نقل]] کرده<ref>ابو نصر بخاری، سر سلسلة العلویه، ص۳۱.</ref> و خلاصه آن را [[ابن‌فندق]] از [[هشام بن محمد کلبی]] (م۲۰۴ق) و [[محمد بن قاسم تمیمی]] آورده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. در [[کتاب مناقب]] این موضوع از ابن کلبی نقل شده است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۴۸.</ref>. این نظر [[مشکلات]] دو قول قبلی را ندارد و با حقایق [[تاریخی]] سازگار است<ref>[[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۶۳.</ref>.

	=== نتیجه گیری ===		=== نتیجه گیری ===

Wasity: /* زمان اسارت */

2025-11-06T09:22:12Z

زمان اسارت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۲
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.		## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.
	# مادر حضرت به [[نقل]] «[[عیون أخبار الرضا]]»، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.		# مادر حضرت به [[نقل]] «[[عیون أخبار الرضا]]»، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.
	# [[شیخ مفید]] در [[کتاب ارشاد]] آورده، امیرمؤمنان {{ع}} "جابر ~~بن حریث جعفی"~~ را به یکی از بلاد شرق فرستاد. او دو دختر کسری را که [[اسیر]] کرده بود، نزد ایشان فرستاد. یکی را به [[امام حسین]] {{ع}} داد که [[امام سجاد]] {{ع}} از او متولد شد و دیگری را به [[محمد بن ابی بکر]] که [[قاسم بن محمد]] را به [[دنیا]] آورد که پدر [[ام فروه]] [[مادر امام صادق]] {{ع}} است<ref>شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۳۷.</ref>. این خبر را [[ابونصر بخاری]] از ابو الحسین نسابه [[نقل]] کرده<ref>ابو نصر بخاری، سر سلسلة العلویه، ص۳۱.</ref> و خلاصه آن را ابن فندق از هشام بن محمد کلبی (م۲۰۴ق) و [[محمد بن قاسم تمیمی]] آورده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. در [[کتاب مناقب]] این موضوع از ابن کلبی نقل شده است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۴۸.</ref>. این نظر [[مشکلات]] دو قول قبلی را ندارد و با حقایق [[تاریخی]] سازگار است<ref>[[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۶۳.</ref>.		# [[شیخ مفید]] در [[کتاب ارشاد]] آورده، امیرمؤمنان {{ع}} «[[حریث بن جابر حنفی]]» را به یکی از بلاد شرق فرستاد. او دو دختر کسری را که [[اسیر]] کرده بود، نزد ایشان فرستاد. یکی را به [[امام حسین]] {{ع}} داد که [[امام سجاد]] {{ع}} از او متولد شد و دیگری را به [[محمد بن ابی بکر]] که [[قاسم بن محمد]] را به [[دنیا]] آورد که پدر [[ام فروه]] [[مادر امام صادق]] {{ع}} است<ref>شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۳۷.</ref>. این خبر را [[ابونصر بخاری]] از ابو الحسین نسابه [[نقل]] کرده<ref>ابو نصر بخاری، سر سلسلة العلویه، ص۳۱.</ref> و خلاصه آن را ابن فندق از هشام بن محمد کلبی (م۲۰۴ق) و [[محمد بن قاسم تمیمی]] آورده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. در [[کتاب مناقب]] این موضوع از ابن کلبی نقل شده است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۴۸.</ref>. این نظر [[مشکلات]] دو قول قبلی را ندارد و با حقایق [[تاریخی]] سازگار است<ref>[[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۶۳.</ref>.

	=== نتیجه گیری ===		=== نتیجه گیری ===

Wasity: /* زمان اسارت */

2025-11-06T09:14:05Z

زمان اسارت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۴
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	## با توجه به [[تولد امام سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ یا ۳۸ فاصله ازدواج حضرت با شهربانو در [[زمان عمر]] و تولد فرزندش [[امام سجاد]] {{ع}}، در حدود ۱۴ یا ۱۶ سال می‌شود که این نیز بسیار بعید است، گرچه اشکال اساسی بر آن وارد نیست.		## با توجه به [[تولد امام سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ یا ۳۸ فاصله ازدواج حضرت با شهربانو در [[زمان عمر]] و تولد فرزندش [[امام سجاد]] {{ع}}، در حدود ۱۴ یا ۱۶ سال می‌شود که این نیز بسیار بعید است، گرچه اشکال اساسی بر آن وارد نیست.
	## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.		## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.
	# مادر حضرت به [[نقل]] "عیون أخبار الرضا"، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.		# مادر حضرت به [[نقل]] «[[عیون أخبار الرضا]]»، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.
	# [[شیخ مفید]] در [[کتاب ارشاد]] آورده، امیرمؤمنان {{ع}} "جابر بن حریث جعفی" را به یکی از بلاد شرق فرستاد. او دو دختر کسری را که [[اسیر]] کرده بود، نزد ایشان فرستاد. یکی را به [[امام حسین]] {{ع}} داد که [[امام سجاد]] {{ع}} از او متولد شد و دیگری را به [[محمد بن ابی بکر]] که [[قاسم بن محمد]] را به [[دنیا]] آورد که پدر [[ام فروه]] [[مادر امام صادق]] {{ع}} است<ref>شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۳۷.</ref>. این خبر را [[ابونصر بخاری]] از ابو الحسین نسابه [[نقل]] کرده<ref>ابو نصر بخاری، سر سلسلة العلویه، ص۳۱.</ref> و خلاصه آن را ابن فندق از هشام بن محمد کلبی (م۲۰۴ق) و [[محمد بن قاسم تمیمی]] آورده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. در [[کتاب مناقب]] این موضوع از ابن کلبی نقل شده است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۴۸.</ref>. این نظر [[مشکلات]] دو قول قبلی را ندارد و با حقایق [[تاریخی]] سازگار است<ref>[[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۶۳.</ref>.		# [[شیخ مفید]] در [[کتاب ارشاد]] آورده، امیرمؤمنان {{ع}} "جابر بن حریث جعفی" را به یکی از بلاد شرق فرستاد. او دو دختر کسری را که [[اسیر]] کرده بود، نزد ایشان فرستاد. یکی را به [[امام حسین]] {{ع}} داد که [[امام سجاد]] {{ع}} از او متولد شد و دیگری را به [[محمد بن ابی بکر]] که [[قاسم بن محمد]] را به [[دنیا]] آورد که پدر [[ام فروه]] [[مادر امام صادق]] {{ع}} است<ref>شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۳۷.</ref>. این خبر را [[ابونصر بخاری]] از ابو الحسین نسابه [[نقل]] کرده<ref>ابو نصر بخاری، سر سلسلة العلویه، ص۳۱.</ref> و خلاصه آن را ابن فندق از هشام بن محمد کلبی (م۲۰۴ق) و [[محمد بن قاسم تمیمی]] آورده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. در [[کتاب مناقب]] این موضوع از ابن کلبی نقل شده است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۴۸.</ref>. این نظر [[مشکلات]] دو قول قبلی را ندارد و با حقایق [[تاریخی]] سازگار است<ref>[[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۶۳.</ref>.

Wasity: /* مقدمه */

2025-11-06T09:13:17Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۳
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	گفتنی است تولد امام سجاد{{ع}} از [[مادری]] از شاهزادگان [[ساسانی]]، در دوره‌های اخیر با این رویکرد مورد نقد است که ممکن است [[مخالفان تشیع]] با استناد به این [[ازدواج امام حسین]]{{ع}} گسترش [[تشیع]] در [[ایران]] را به سبب انتساب امامان به [[ساسانیان]] بدانند؛ از این‌رو تلاش کردند ازدواج امام حسین{{ع}} با [[شاهزاده ایرانی]] را نپذیرند؛ ولی به فرض [[صحت]] این انتساب انتشار تشیع در ایران نمی‌تواند بر این عوامل و احتمال‌ها مبتنی باشد بلکه عوامل آن در جای خود مشخص و درخور بررسی است<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)\|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص۱۵۴-۱۶۱.</ref>.		گفتنی است تولد امام سجاد{{ع}} از [[مادری]] از شاهزادگان [[ساسانی]]، در دوره‌های اخیر با این رویکرد مورد نقد است که ممکن است [[مخالفان تشیع]] با استناد به این [[ازدواج امام حسین]]{{ع}} گسترش [[تشیع]] در [[ایران]] را به سبب انتساب امامان به [[ساسانیان]] بدانند؛ از این‌رو تلاش کردند ازدواج امام حسین{{ع}} با [[شاهزاده ایرانی]] را نپذیرند؛ ولی به فرض [[صحت]] این انتساب انتشار تشیع در ایران نمی‌تواند بر این عوامل و احتمال‌ها مبتنی باشد بلکه عوامل آن در جای خود مشخص و درخور بررسی است<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)\|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص۱۵۴-۱۶۱.</ref>.

	[[ابن‌شهرآشوب]]، وی را [[مادر علی اصغر]] نیز معرفی می‌کند. همچنین گفته شده است که وی مادر [[زینب]] و [[~~ام کلثوم~~]]، بوده که در [[کودکی]] از [[دنیا]] رفته‌اند<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص۶۳.</ref>.		[[ابن‌شهرآشوب]]، وی را [[مادر علی اصغر]] نیز معرفی می‌کند. همچنین گفته شده است که وی مادر «[[زینب دختر امام حسین\|زینب]]» و «[[ام‌کلثوم دختر امام حسین\|ام‌کلثوم]]»، بوده که در [[کودکی]] از [[دنیا]] رفته‌اند<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص۶۳.</ref>.

	مرحوم [[کلینی]] در معرفی [[مادر امام سجاد]]{{ع}} می‌نویسد: «مادرش [[سلامه]] دختر [[یزدگرد]] فرزند شهریار فرزند [[شیرویه]] [[خسروپرویز]] بود و یزدگرد آخرین [[پادشاه]] [[ایرانیان]] (ساسانیان) بود»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶.</ref> و از [[امام باقر]]{{ع}} نقل کرده فرمود: "وقتی دختر یزدگرد را به [[مسجد مدینه]] آوردند، سخنی گفت که عمر تصور کرد به او [[فحش]] می‌دهد و تصمیم [[مجازات]] او را داشت. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: تو چنین حقی نداری؛ او را در [[انتخاب]] یکی از [[مسلمانان]] [[آزاد]] بگذار. عمر پذیرفت و او [[امام حسین]]{{ع}} را انتخاب کرد. امیرالمؤمنین پرسید: نامت چیست؟ گفت: «[[جهان]] [[شاه]]»، فرمود: شهربانو هستی. آن‌گاه به حسین فرمود: ای [[اباعبدالله]]، از این، بهترین شخصِ روی [[زمین]] برای تو متولد می‌شود. از او [[علی بن الحسین]]{{ع}} متولد شد«<ref>{{متن حدیث\|لَمَّا أُقْدِمَتْ‏ بِنْتُ‏ يَزْدَجِرْدَ عَلَى عُمَرَ أَشْرَفَ لَهَا عَذَارَى الْمَدِينَةِ وَ أَشْرَقَ الْمَسْجِدُ بِضَوْئِهَا لَمَّا دَخَلَتْهُ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهَا عُمَرُ غَطَّتْ وَجْهَهَا وَ قَالَتْ أُفٍّ بِيرُوجْ بَادَا هُرْمُزْ فَقَالَ عُمَرُ أَ تَشْتِمُنِي هَذِهِ وَ هَمَّ بِهَا فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}: لَيْسَ ذَلِكَ لَكَ خَيِّرْهَا رَجُلًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَ احْسُبْهَا بِفَيْئِهِ فَخَيَّرَهَا فَجَاءَتْ حَتَّى وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ{{ع}} فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ مَا اسْمُكِ فَقَالَتْ جَهَانْ شَاهُ فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} بَلْ شَهْرَبَانُوَيْهِ ثُمَّ قَالَ لِلْحُسَيْنِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ لَتَلِدَنَّ لَكَ مِنْهَا خَيْرُ أَهْلِ الْأَرْضِ فَوَلَدَتْ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ{{ع}}}}؛ [[الکافی]]، ج۱، ص۴۶۷، ح۱.</ref>. [[کلینی]] پس از [[نقل روایت]] می‌افزاید: »به [[امام سجاد]]{{ع}} {{متن حدیث\|ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ}}: «پسر دو برگزیده» می‌گفتند؛ [[برگزیده خدا]] از [[عرب]]، هاشم و از [[عجم]]، فارس. [[روایت]] است که [[ابو اسود دؤلی]] دراین باره شعری دارد<ref>{{عربی\|وَ كَانَ يُقَالُ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع- ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ فَخِيَرَةُ اللَّهِ مِنَ الْعَرَبِ هَاشِمٌ وَ مِنَ الْعَجَمِ فَارِسُ. وَ رُوِيَ أَنَّ أَبَا الْأَسْوَدِ الدُّؤَلِيَّ قَالَ فِيهِ: وَ إِنَّ غُلَاماً بَيْنَ كِسْرَى وَ هَاشِمٍ *** لَأَكْرَمُ مَنْ نِيطَتْ عَلَيْهِ التَّمَائِمُ}}</ref> که می‌گوید «پسری که از یک سو به هاشم و از سوی دیگر به کسری می‌رسد، گرامی‌ترین [[فرزندی]] است که به او بازوبند بسته‌اند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶؛ سیدجواد مصطفوی، ترجمه اصول کافی، ج۲، ص۳۶۹ (با اندکی تلخیص).</ref>.		مرحوم [[کلینی]] در معرفی [[مادر امام سجاد]]{{ع}} می‌نویسد: «مادرش [[سلامه]] دختر [[یزدگرد]] فرزند شهریار فرزند [[شیرویه]] [[خسروپرویز]] بود و یزدگرد آخرین [[پادشاه]] [[ایرانیان]] (ساسانیان) بود»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶.</ref> و از [[امام باقر]]{{ع}} نقل کرده فرمود: "وقتی دختر یزدگرد را به [[مسجد مدینه]] آوردند، سخنی گفت که عمر تصور کرد به او [[فحش]] می‌دهد و تصمیم [[مجازات]] او را داشت. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: تو چنین حقی نداری؛ او را در [[انتخاب]] یکی از [[مسلمانان]] [[آزاد]] بگذار. عمر پذیرفت و او [[امام حسین]]{{ع}} را انتخاب کرد. امیرالمؤمنین پرسید: نامت چیست؟ گفت: «[[جهان]] [[شاه]]»، فرمود: شهربانو هستی. آن‌گاه به حسین فرمود: ای [[اباعبدالله]]، از این، بهترین شخصِ روی [[زمین]] برای تو متولد می‌شود. از او [[علی بن الحسین]]{{ع}} متولد شد«<ref>{{متن حدیث\|لَمَّا أُقْدِمَتْ‏ بِنْتُ‏ يَزْدَجِرْدَ عَلَى عُمَرَ أَشْرَفَ لَهَا عَذَارَى الْمَدِينَةِ وَ أَشْرَقَ الْمَسْجِدُ بِضَوْئِهَا لَمَّا دَخَلَتْهُ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهَا عُمَرُ غَطَّتْ وَجْهَهَا وَ قَالَتْ أُفٍّ بِيرُوجْ بَادَا هُرْمُزْ فَقَالَ عُمَرُ أَ تَشْتِمُنِي هَذِهِ وَ هَمَّ بِهَا فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}: لَيْسَ ذَلِكَ لَكَ خَيِّرْهَا رَجُلًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَ احْسُبْهَا بِفَيْئِهِ فَخَيَّرَهَا فَجَاءَتْ حَتَّى وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ{{ع}} فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ مَا اسْمُكِ فَقَالَتْ جَهَانْ شَاهُ فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} بَلْ شَهْرَبَانُوَيْهِ ثُمَّ قَالَ لِلْحُسَيْنِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ لَتَلِدَنَّ لَكَ مِنْهَا خَيْرُ أَهْلِ الْأَرْضِ فَوَلَدَتْ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ{{ع}}}}؛ [[الکافی]]، ج۱، ص۴۶۷، ح۱.</ref>. [[کلینی]] پس از [[نقل روایت]] می‌افزاید: »به [[امام سجاد]]{{ع}} {{متن حدیث\|ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ}}: «پسر دو برگزیده» می‌گفتند؛ [[برگزیده خدا]] از [[عرب]]، هاشم و از [[عجم]]، فارس. [[روایت]] است که [[ابو اسود دؤلی]] دراین باره شعری دارد<ref>{{عربی\|وَ كَانَ يُقَالُ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع- ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ فَخِيَرَةُ اللَّهِ مِنَ الْعَرَبِ هَاشِمٌ وَ مِنَ الْعَجَمِ فَارِسُ. وَ رُوِيَ أَنَّ أَبَا الْأَسْوَدِ الدُّؤَلِيَّ قَالَ فِيهِ: وَ إِنَّ غُلَاماً بَيْنَ كِسْرَى وَ هَاشِمٍ *** لَأَكْرَمُ مَنْ نِيطَتْ عَلَيْهِ التَّمَائِمُ}}</ref> که می‌گوید «پسری که از یک سو به هاشم و از سوی دیگر به کسری می‌رسد، گرامی‌ترین [[فرزندی]] است که به او بازوبند بسته‌اند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶؛ سیدجواد مصطفوی، ترجمه اصول کافی، ج۲، ص۳۶۹ (با اندکی تلخیص).</ref>.

Wasity در ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۰

2025-11-06T09:10:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۰
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.		## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.
	# مادر حضرت به [[نقل]] "عیون أخبار الرضا"، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.		# مادر حضرت به [[نقل]] "عیون أخبار الرضا"، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.
	# [[شیخ مفید]] در [[ارشاد]] آورده، امیرمؤمنان {{ع}} "جابر بن حریث جعفی" را به یکی از بلاد شرق فرستاد. او دو دختر کسری را که [[اسیر]] کرده بود، نزد ایشان فرستاد. یکی را به [[امام حسین]] {{ع}} داد که [[امام سجاد]] {{ع}} از او متولد شد و دیگری را به [[محمد بن ابی بکر]] که [[قاسم بن محمد]] را به [[دنیا]] آورد که پدر [[ام فروه]] [[مادر امام صادق]] {{ع}} است<ref>شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۳۷.</ref>. این خبر را ~~ابونصر~~ [[بخاری]] از ابو الحسین نسابه [[نقل]] کرده<ref>ابو نصر بخاری، سر سلسلة العلویه، ص۳۱.</ref> و خلاصه آن را ابن فندق از هشام بن محمد کلبی (م۲۰۴ق) و [[محمد بن قاسم]] ~~تمیمی~~ آورده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. در ~~کتاب~~ [[مناقب]] این موضوع از ابن کلبی نقل شده است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۴۸.</ref>. این نظر [[مشکلات]] دو قول قبلی را ندارد و با حقایق [[تاریخی]] سازگار است<ref>[[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۶۳.</ref>.		# [[شیخ مفید]] در [[کتاب ارشاد]] آورده، امیرمؤمنان {{ع}} "جابر بن حریث جعفی" را به یکی از بلاد شرق فرستاد. او دو دختر کسری را که [[اسیر]] کرده بود، نزد ایشان فرستاد. یکی را به [[امام حسین]] {{ع}} داد که [[امام سجاد]] {{ع}} از او متولد شد و دیگری را به [[محمد بن ابی بکر]] که [[قاسم بن محمد]] را به [[دنیا]] آورد که پدر [[ام فروه]] [[مادر امام صادق]] {{ع}} است<ref>شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۳۷.</ref>. این خبر را [[ابونصر بخاری]] از ابو الحسین نسابه [[نقل]] کرده<ref>ابو نصر بخاری، سر سلسلة العلویه، ص۳۱.</ref> و خلاصه آن را ابن فندق از هشام بن محمد کلبی (م۲۰۴ق) و [[محمد بن قاسم تمیمی]] آورده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. در [[کتاب مناقب]] این موضوع از ابن کلبی نقل شده است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۴۸.</ref>. این نظر [[مشکلات]] دو قول قبلی را ندارد و با حقایق [[تاریخی]] سازگار است<ref>[[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱؛ [[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۶۳.</ref>.

	=== نتیجه گیری ===		=== نتیجه گیری ===

Wasity: /* زمان اسارت */

2025-11-06T09:05:46Z

زمان اسارت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۵
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	## سند روایت کافی [[ضعیف]] است و [[عمرو بن شمر]] قابل اعتماد نیست<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۸۷: {{عربی\|ضعيف جداً}}.</ref> و به نقل [[مجلسی]]، آخر آن خبر مرسل است<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۶، ص۴.</ref>.		## سند روایت کافی [[ضعیف]] است و [[عمرو بن شمر]] قابل اعتماد نیست<ref>احمد بن علی نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۸۷: {{عربی\|ضعيف جداً}}.</ref> و به نقل [[مجلسی]]، آخر آن خبر مرسل است<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۶، ص۴.</ref>.
	## با توجه به [[تولد امام حسین]] {{ع}} در [[سال چهارم هجری]]، آن حضرت در [[فتح]] [[قادسیه]] در سال چهارده هجری ده سال بیشتر نداشته است و اگر این واقعه را به فرض مربوط به آخرین سال [[حکومت]] عمر (م ۲۴ذیحجه<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۳، ص۱۱۵۲.</ref> ۲۳ﻫ.ق) یعنی سال ۲۲ بدانیم، [[امام حسین]] {{ع}} هجده سال بیشتر نداشته و این [[ازدواج]] جزء اولین ازدواج‌های حضرت محسوب خواهد شد. ازدواج با [[اسیر]] در این مرحلۀ سِنی بسیار بعید است.		## با توجه به [[تولد امام حسین]] {{ع}} در [[سال چهارم هجری]]، آن حضرت در [[فتح]] [[قادسیه]] در سال چهارده هجری ده سال بیشتر نداشته است و اگر این واقعه را به فرض مربوط به آخرین سال [[حکومت]] عمر (م ۲۴ذیحجه<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۳، ص۱۱۵۲.</ref> ۲۳ﻫ.ق) یعنی سال ۲۲ بدانیم، [[امام حسین]] {{ع}} هجده سال بیشتر نداشته و این [[ازدواج]] جزء اولین ازدواج‌های حضرت محسوب خواهد شد. ازدواج با [[اسیر]] در این مرحلۀ سِنی بسیار بعید است.
	## با توجه به ~~تولد~~ [[امام سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ یا ۳۸ فاصله ازدواج حضرت با شهربانو در [[زمان~~]] [[~~عمر]] و تولد فرزندش [[امام سجاد]] {{ع}}، در حدود ۱۴ یا ۱۶ سال می‌شود که این نیز بسیار بعید است، گرچه اشکال اساسی بر آن وارد نیست.		## با توجه به [[تولد امام سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ یا ۳۸ فاصله ازدواج حضرت با شهربانو در [[زمان عمر]] و تولد فرزندش [[امام سجاد]] {{ع}}، در حدود ۱۴ یا ۱۶ سال می‌شود که این نیز بسیار بعید است، گرچه اشکال اساسی بر آن وارد نیست.
	## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.		## اگر [[ازدواج]] دختر دوم کسری را با [[محمد بن ابی بکر]] درست بدانیم که برخی گفته بودند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷. جالب است در این خبر که از ابوحیان توحیدی است، آمده که گفته شد حسن را انتخاب کن، او گفت حسن زیاد زن طلاق می‌دهد و حسین را برگزید و دختر دیگر کسری محمد بن ابی بکر را انتخاب کرد: {{عربی\|و اختارت الأخرى محمد بن ابي بكر}}.</ref>، باید توجه داشت محمد بن ابی بکر که مادرش [[اسماء دختر عمیس]] بوده، در سال‌های پایانی [[خلافت عمر]] بالغ نبوده؛ بلکه دوازده یا سیزده سال داشته است؛ زیرا [[محمد]] در سال [[حجةالوداع]] در بیستم [[ذی قعده]] [[سال]] دهم در جُحفه متولد شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۹۸-۹۹ و ج۴، ص۴۴۴ و ۴۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۱۰۱ و ج۲، ص۳۸۰؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷۹ و ج۵، ص۳۹۹؛ علی‌اکبر ذاکری، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵.</ref>.
	# مادر حضرت به [[نقل]] "عیون أخبار الرضا"، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.		# مادر حضرت به [[نقل]] "عیون أخبار الرضا"، در زمان [[عثمان]] به [[مدینه]] آورده شده، وقتی که [[عبدالله بن عامر بن کریز]] [[خراسان]] را [[فتح]] کرد<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۸.</ref>. به نقل ابن فندق، او توسط [[سعید بن عاص]] در فتح گرگان [[اسیر]] شده است<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۸.</ref>. این نظر گرچه با تولد [[حضرت سجاد]] {{ع}} در سال ۳۶ مخالف نیست، از نظر [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بسیار بعید و نادرست به نظر می‌رسد؛ زیرا [[بنی امیه]] که در زمان عثمان [[حاکم]] بودند، [[غنایم]] را خود برمی‌داشتند و عثمان به آنها می‌بخشید. حالا چگونه حاضر می‌شدند [[دختران]] زیباروی [[ایرانی]] را که برگزیدۀ [[اموال]] محسوب می‌شدند و [[حق]] [[خلیفه]] بود، به [[علی]] {{ع}} یا فرزندانش بدهند. در شرح نهج البلاغه راجع به [[سعید بن عاص]]<ref>نهج البلاغه، ص۱۰۴، خ ۷۷.</ref> آمده که وی وقتی [[حاکم کوفه]] بود، هدیه‌ای برای [[امیر مؤمنان]] {{ع}} فرستاد. حضرت فرمود: اینان [[ارث]] [[پیامبر]] {{صل}} را می‌خورند و اندکی به ما می‌دهند. در [[نقلی]] فرمود: به اندازه نیاز [[زنان]] بیوه به ما می‌دهند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۱۷۶: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَا يَزَالُ غُلَامٌ مِنْ غِلْمَانِ بَنِي أُمَيَّةَ يَبْعَثُ إِلَيْنَا مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ بِمِثْلِ قُوتِ الْأَرْمَلَةِ}}.</ref>. چگونه می‌توان گفت اینان [[بهترین]] کنیزکان را به [[فرزند علی]] {{ع}} داده‌اند؛ در حالی که [[صحابه]] و [[علی]] {{ع}} از [[بخشش]] صد هزار [[درهم]] [[عثمان]] به سعید بن عاص [[انتقاد]] می‌کردند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۳۵.</ref>.
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	چنین به نظر می‌رسد که بخشی از نام‌ها و حکایت‌ها ساخته و پرداخته قصه سرایان باشد که با توجه به اشکالات برخی نقل‌ها، در گزارش‌های بعدی تکمیل شده است؛ مثلاً در [[نقل]] کافی ذکر شده شهربانو [[دست]] بر سر [[حسین]] {{ع}} نهاد و او را [[انتخاب]] کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۷: {{متن حدیث\|فَجَاءَتْ حَتَّى وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ {{ع}}}}.</ref>؛ در گزارشی دیگر گفتگو از پشت پرده مطرح است و طبق آن، شهربانو با اشاره، [[امام حسین]] {{ع}} را انتخاب می‌کند<ref>ابوجعفر محمد بن جریر طبری، دلائل الإمامه، ص۱۹۵.</ref>؛ به همین جهت برخی این [[اخبار]] را به شعوبیه نسبت داده‌اند که مخالف [[عرب‌ها]] بودند و بر نژاد فارس تکیه داشتند<ref>جعفر شهیدی، زندگانی علی بن الحسین {{ع}}، ص۱۰-۲۷.</ref>.		چنین به نظر می‌رسد که بخشی از نام‌ها و حکایت‌ها ساخته و پرداخته قصه سرایان باشد که با توجه به اشکالات برخی نقل‌ها، در گزارش‌های بعدی تکمیل شده است؛ مثلاً در [[نقل]] کافی ذکر شده شهربانو [[دست]] بر سر [[حسین]] {{ع}} نهاد و او را [[انتخاب]] کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۷: {{متن حدیث\|فَجَاءَتْ حَتَّى وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ {{ع}}}}.</ref>؛ در گزارشی دیگر گفتگو از پشت پرده مطرح است و طبق آن، شهربانو با اشاره، [[امام حسین]] {{ع}} را انتخاب می‌کند<ref>ابوجعفر محمد بن جریر طبری، دلائل الإمامه، ص۱۹۵.</ref>؛ به همین جهت برخی این [[اخبار]] را به شعوبیه نسبت داده‌اند که مخالف [[عرب‌ها]] بودند و بر نژاد فارس تکیه داشتند<ref>جعفر شهیدی، زندگانی علی بن الحسین {{ع}}، ص۱۰-۲۷.</ref>.

	در برخی منابع [[عامه]] ذکر شده [[امام سجاد]] {{ع}} مادرش را به [[ازدواج]] غلام امام حسین{{ع}} به نام [[زبید]] در آورد<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۲۱۴.</ref>؛ اما در [[منابع شیعه]] ذکر شده مادر حضرت در هنگام تولد امام سجاد {{ع}} درگذشته و آن ازدواج مربوط به کنیزی بوده که او را بزرگ کرده است که به منزله مادر حضرت بوده است<ref>ابن همام اسکافی، منتخب الأنوار، ص۶۷؛ ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۵۱.</ref> نه مادر واقعی ایشان. ابن فندق از [[زینب]] و [[ام کلثوم]] [[دختران]] امام حسین {{ع}} یاد می‌کند که مادرشان شهربانو بود و در کوچکی درگذشتند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۵۰؛ البته وی عبدالله را هم فرزند شهربانو دانسته؛ درحالی که مادرش را رباب ذکر کرده‌اند و این دو مورد هم قابل بررسی است و در منابع اولیه نیامده است. اگر تولد و مرگ اینان قبل از امام سجاد {{ع}} فرض شود، مشکل فاصله ازدواج امام حسین {{ع}} با شهربانو و تولد حضرت بعد از چند سال حل می‌شود. وی درگذشت مادر امام سجاد {{ع}} را هم در حین تولد حضرت ذکر کرده است.</ref>.		در برخی منابع [[عامه]] ذکر شده [[امام سجاد]] {{ع}} مادرش را به [[ازدواج]] غلام امام حسین{{ع}} به نام [[زبید]] در آورد<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۲۱۴.</ref>؛ اما در [[منابع شیعه]] ذکر شده مادر حضرت در هنگام تولد امام سجاد {{ع}} درگذشته و آن ازدواج مربوط به کنیزی بوده که او را بزرگ کرده است که به منزله مادر حضرت بوده است<ref>ابن همام اسکافی، منتخب الأنوار، ص۶۷؛ ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۵۱.</ref> نه مادر واقعی ایشان. ابن فندق از [[زینب]] و [[ام کلثوم]] [[دختران]] امام حسین {{ع}} یاد می‌کند که مادرشان شهربانو بود و در کوچکی درگذشتند<ref>ابن فندق، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۵۰؛ البته وی عبدالله را هم فرزند شهربانو دانسته؛ درحالی که مادرش را رباب ذکر کرده‌اند و این دو مورد هم قابل بررسی است و در منابع اولیه نیامده است. اگر تولد و مرگ اینان قبل از امام سجاد {{ع}} فرض شود، مشکل فاصله ازدواج امام حسین {{ع}} با شهربانو و تولد حضرت بعد از چند سال حل می‌شود. وی درگذشت مادر امام سجاد {{ع}} را هم در حین تولد حضرت ذکر کرده است.</ref>.

	== آیا شهربانو در [[کربلا]] حضور داشته است؟ ==		== آیا شهربانو در [[کربلا]] حضور داشته است؟ ==

Wasity: /* مقدمه */

2025-11-06T08:59:53Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۹
خط ۹:		خط ۹:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	طبق نظر مشهور، یکی از [[همسران امام حسین]]{{ع}} ~~شهربانو~~ [[مادر امام سجاد]]{{ع}} است که گزارش‌ها درباره نام و نژاد ایشان متفاوت است. نام او را با [[اختلاف]]، [[حرار]]<ref>احمد بن ابی‌یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۴۷؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[غزاله]]<ref>احمد بن ابی‌یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص٢۴٧؛ ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۴؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۶۲۹؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص٣۴٧. این نام را امام حسین{{ع}} بر او نهاده بود (ابن‌تغری، النجوم الظاهره، ج۱، ص۲۲۹).</ref>، [[سلامه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۱، ص۳۶۱؛ ابن‌تغری، النجوم الظاهره، ج۱، ص۲۲۹.</ref>، [[سُلافه]]<ref>احمد بن یحیی بلاذری، جمل انساب الأشراف، ج۳، ص۱۴۶؛ ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۴ (با تعبیر «و یقال»)؛ سبط ابن‌جوزی، تذکرة الخواص، ص۲۹۱؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸۹؛ ابن‌خلکان، وفیات الاعیان، ج٣، ص۲۶۷.</ref>، [[خوله]]<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸۹.</ref>، [[شاه‌زنان]]<ref>محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۳۵-۱۳۷؛ همو، المقنعه، ص۴۷۲؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸۹؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۸۲؛ شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۲.</ref>، [[جهان‌شاه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶-۴۶۷.</ref>، شهربانو<ref>شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴۱.</ref>، [[شهربانویه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶-۴۶٧؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۷؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۳۷؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب فی آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۷۵.</ref>، [[جهان‌بانویه]]<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب{{ع}}، ج۴، ص۱۸۹.</ref>، جدا<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[حُلوه]]<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[شاه‌آفرید]]<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[ام‌ولد]] سِندیه<ref>ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۴ (با تعبیر و «یقال»)؛ [[ابن‌فندق]] [[بیهقی]]، [[لباب الأنساب]]، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن‌تغری، ال[[نجوم]] الظاهره، ج۱، ص۲۲۹.</ref> و [[کیهان‌بانویه]]<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref> ذکر کرده‌اند که این آخرین نام به معنای «بزرگ [[زنان]] [[دنیا]] و [[آخرت]]» است و چون این تعبیر برای [[حضرت فاطمه دختر پیامبر]]{{صل}} به کار می‌رفت اسم [[مادر امام سجاد]] را «[[سیدة البلد]]» گفته‌اند که به [[فارسی]] به معنای شهربانو است<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>.		طبق نظر مشهور، یکی از [[همسران امام حسین]]{{ع}} «شهربانو» [[مادر امام سجاد]]{{ع}} است که گزارش‌ها درباره نام و نژاد ایشان متفاوت است. نام او را با [[اختلاف]]، [[حرار]]<ref>احمد بن ابی‌یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۴۷؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[غزاله]]<ref>احمد بن ابی‌یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص٢۴٧؛ ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۴؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۶۲۹؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص٣۴٧. این نام را امام حسین{{ع}} بر او نهاده بود (ابن‌تغری، النجوم الظاهره، ج۱، ص۲۲۹).</ref>، [[سلامه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۱، ص۳۶۱؛ ابن‌تغری، النجوم الظاهره، ج۱، ص۲۲۹.</ref>، [[سُلافه]]<ref>احمد بن یحیی بلاذری، جمل انساب الأشراف، ج۳، ص۱۴۶؛ ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۴ (با تعبیر «و یقال»)؛ سبط ابن‌جوزی، تذکرة الخواص، ص۲۹۱؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸۹؛ ابن‌خلکان، وفیات الاعیان، ج٣، ص۲۶۷.</ref>، [[خوله]]<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸۹.</ref>، [[شاه‌زنان]]<ref>محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۳۵-۱۳۷؛ همو، المقنعه، ص۴۷۲؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۸۹؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۸۲؛ شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۲.</ref>، [[جهان‌شاه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶-۴۶۷.</ref>، شهربانو<ref>شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴۱.</ref>، [[شهربانویه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶-۴۶٧؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۷؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۳۷؛ ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب فی آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۷۵.</ref>، [[جهان‌بانویه]]<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب{{ع}}، ج۴، ص۱۸۹.</ref>، جدا<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[حُلوه]]<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[شاه‌آفرید]]<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[ام‌ولد]] سِندیه<ref>ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۴ (با تعبیر و «یقال»)؛ [[ابن‌فندق]] [[بیهقی]]، [[لباب الأنساب]]، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن‌تغری، ال[[نجوم]] الظاهره، ج۱، ص۲۲۹.</ref> و [[کیهان‌بانویه]]<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref> ذکر کرده‌اند که این آخرین نام به معنای «بزرگ [[زنان]] [[دنیا]] و [[آخرت]]» است و چون این تعبیر برای [[حضرت فاطمه دختر پیامبر]]{{صل}} به کار می‌رفت اسم [[مادر امام سجاد]] را «[[سیدة البلد]]» گفته‌اند که به [[فارسی]] به معنای شهربانو است<ref>ابن‌فندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>.

	در اینجا به سه نوع گزارش که وی را دختر [[یزدگرد سوم]] دانسته به صورت کوتاه اشاره می‌شود؛ چنان که [[شیخ صدوق]] هم آن را نقل کرده است<ref>شیخ صدوق، عیون الأخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴۰، ح۱؛ همو، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۵-۳۰۷ ({{متن حدیث\|أُمُّهُ شَهْرَبَانُويَهْ بِنْتُ يَزْدَجَرْدَ بْنِ شَاهَنْشَاهَ}}).</ref>. [[ابن شهرآشوب]] نیز با ثبت دو گزارش درباره این [[زن]] که یکی او را دختر [[یزدگرد]] دانسته و دیگری وی را «برّه دختر نوشجان» معرفی کرده، نقل دوم را صحیح ندانسته است و در [[تأیید]] سخنش گزارشی را از [[زمخشری]] در ربیع الابرار به نقل از [[امام سجاد]]{{ع}} آورده، مبنی بر اینکه آن حضرت بی‌آنکه از مادرش نام ببرد او را دختر [[یزدجرد]] [[پادشاه ایران]] دانسته است<ref>ابن شهر‌آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، صص ۱۸۱ و ۱۸۹ ({{متن حدیث\|كَانَ يَقُولُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ: أَنَا ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ، لِأَنَّ جَدَّهُ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ أُمَّهُ بِنْتُ يَزْدَجَرْدَ الْمَلِكِ}}). ابن خلکان نیز این حدیث را از زمخشری نقل کرده است (وفیات الاعیان، ج۳، ص۲۶۷).</ref>. اکنون سه نوع گزارش:		در اینجا به سه نوع گزارش که وی را دختر [[یزدگرد سوم]] دانسته به صورت کوتاه اشاره می‌شود؛ چنان که [[شیخ صدوق]] هم آن را نقل کرده است<ref>شیخ صدوق، عیون الأخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴۰، ح۱؛ همو، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۵-۳۰۷ ({{متن حدیث\|أُمُّهُ شَهْرَبَانُويَهْ بِنْتُ يَزْدَجَرْدَ بْنِ شَاهَنْشَاهَ}}).</ref>. [[ابن شهرآشوب]] نیز با ثبت دو گزارش درباره این [[زن]] که یکی او را دختر [[یزدگرد]] دانسته و دیگری وی را «برّه دختر نوشجان» معرفی کرده، نقل دوم را صحیح ندانسته است و در [[تأیید]] سخنش گزارشی را از [[زمخشری]] در ربیع الابرار به نقل از [[امام سجاد]]{{ع}} آورده، مبنی بر اینکه آن حضرت بی‌آنکه از مادرش نام ببرد او را دختر [[یزدجرد]] [[پادشاه ایران]] دانسته است<ref>ابن شهر‌آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، صص ۱۸۱ و ۱۸۹ ({{متن حدیث\|كَانَ يَقُولُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ: أَنَا ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ، لِأَنَّ جَدَّهُ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ أُمَّهُ بِنْتُ يَزْدَجَرْدَ الْمَلِكِ}}). ابن خلکان نیز این حدیث را از زمخشری نقل کرده است (وفیات الاعیان، ج۳، ص۲۶۷).</ref>. اکنون سه نوع گزارش:

Wasity: /* مقدمه */

2025-11-06T08:59:30Z

مقدمه

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2025-11-06T06:32:25Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۲
خط ۵۸:		خط ۵۸:

	بر فرض [[درستی]] [[ازدواج]] [[امام حسین]] {{ع}} با شهربانو<ref>در اصل ازدواج امام حسین با شهربانو اختلاف است. حتی بیشتر کسانی که این مطلب را پذیرفته‌اند بر این باورند که شهربانو پس از تولد امام زین‌العابدین در حال نفاس درگذشت و به هنگام حادثه کربلا زنده نبوده است تا افسانه‌هایی چون غرق کردن خود در فرات یا گریختن از کربلا و غایب شدن او در بالای کوهی در شهر ری یا افسانه شیرین خانم در اطراف شهر حلب مطرح باشد. همه این افسانه‌ها را دشمنان اهل بیت ساخته‌اند تا از آثار کربلا تا آنجا که می‌‌توانند بکاهند.</ref>، آن بانو به هنگام تولد [[امام زین العابدین]] از [[دنیا]] رفته است<ref>صدوق، عیون اخبارالرضا، ج۲، ص۱۳۶.</ref>. بنابراین، افسانه‌هایی که برخی درباره حضور او در کربلا و نیز گفت وگوهایش با [[امام حسین]] {{ع}} آورده‌اند یا سخنانی نظیر آمدنش به سمت [[ایران]]<ref>کاشفی، روضة الشهدا، ص۴۳۴. در این کتاب آمده است که شهربانو در کربلا حضور داشت و خطاب به امام حسین گفت: من در این جا غریبم، خواهران و دختران تو چون از تبار پیامبرند حرمت آنها را نگه می‌دارند، ولی من دختر یزدجرد پادشاه ایرانم، می‌ترسم دشمنان حرمت حرم تو را نگه ندارند. امام فرمود: ناراحت نباش تو هم محترم هستی و کسی دست به سوی تو دراز نخواهد کرد. روایتی دیگر این است که امام فرمود: در آن هنگام که من از پشت اسب به زمین افتادم مرکب من نزد تو می‌آید، شما سوار بر مرکب شو و عنان را به او بسپار که تو را از میان این لشکر بیرون برده به جایی که خداوند بخواهد می‌رساند، اما اصلح اقوال این است که شهربانو همراه اهل بیت به شام رفت.</ref> یا غرق کردن خود در [[فرات]]<ref>بحارالانوار، ج۴۵، ص۶۲؛ اسرارالشهاده، ج۳، ص۱۳۳.</ref> بی‌اساس است<ref>[[محمد صادق مزینانی\|مزینانی، محمد صادق]]، [[نقش زنان در حماسه عاشورا (کتاب)\|نقش زنان در حماسه عاشورا]]، ص۲۵۴؛ [[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱.</ref>.		بر فرض [[درستی]] [[ازدواج]] [[امام حسین]] {{ع}} با شهربانو<ref>در اصل ازدواج امام حسین با شهربانو اختلاف است. حتی بیشتر کسانی که این مطلب را پذیرفته‌اند بر این باورند که شهربانو پس از تولد امام زین‌العابدین در حال نفاس درگذشت و به هنگام حادثه کربلا زنده نبوده است تا افسانه‌هایی چون غرق کردن خود در فرات یا گریختن از کربلا و غایب شدن او در بالای کوهی در شهر ری یا افسانه شیرین خانم در اطراف شهر حلب مطرح باشد. همه این افسانه‌ها را دشمنان اهل بیت ساخته‌اند تا از آثار کربلا تا آنجا که می‌‌توانند بکاهند.</ref>، آن بانو به هنگام تولد [[امام زین العابدین]] از [[دنیا]] رفته است<ref>صدوق، عیون اخبارالرضا، ج۲، ص۱۳۶.</ref>. بنابراین، افسانه‌هایی که برخی درباره حضور او در کربلا و نیز گفت وگوهایش با [[امام حسین]] {{ع}} آورده‌اند یا سخنانی نظیر آمدنش به سمت [[ایران]]<ref>کاشفی، روضة الشهدا، ص۴۳۴. در این کتاب آمده است که شهربانو در کربلا حضور داشت و خطاب به امام حسین گفت: من در این جا غریبم، خواهران و دختران تو چون از تبار پیامبرند حرمت آنها را نگه می‌دارند، ولی من دختر یزدجرد پادشاه ایرانم، می‌ترسم دشمنان حرمت حرم تو را نگه ندارند. امام فرمود: ناراحت نباش تو هم محترم هستی و کسی دست به سوی تو دراز نخواهد کرد. روایتی دیگر این است که امام فرمود: در آن هنگام که من از پشت اسب به زمین افتادم مرکب من نزد تو می‌آید، شما سوار بر مرکب شو و عنان را به او بسپار که تو را از میان این لشکر بیرون برده به جایی که خداوند بخواهد می‌رساند، اما اصلح اقوال این است که شهربانو همراه اهل بیت به شام رفت.</ref> یا غرق کردن خود در [[فرات]]<ref>بحارالانوار، ج۴۵، ص۶۲؛ اسرارالشهاده، ج۳، ص۱۳۳.</ref> بی‌اساس است<ref>[[محمد صادق مزینانی\|مزینانی، محمد صادق]]، [[نقش زنان در حماسه عاشورا (کتاب)\|نقش زنان در حماسه عاشورا]]، ص۲۵۴؛ [[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۱.</ref>.

			== جستارهای وابسته ==
			{{مدخل‌های وابسته}}
			* [[امام حسین علیه‌السلام]] (همسر)
			* [[امام سجاد علیه‌السلام]] (فرزند)
			{{پایان مدخل‌های وابسته}}

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۴

2025-11-06T04:44:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۴
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش ۲\|ماه=[[آبان]]\|روز=[[14]]\|سال=[[۱۴۰۴]]\|کاربر=Bahmani}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = امام سجاد		\| موضوع مرتبط = امام سجاد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۳
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	گفتنی است تولد امام سجاد{{ع}} از [[مادری]] از شاهزادگان [[ساسانی]]، در دوره‌های اخیر با این رویکرد مورد نقد است که ممکن است [[مخالفان تشیع]] با استناد به این [[ازدواج امام حسین]]{{ع}} گسترش [[تشیع]] در [[ایران]] را به سبب انتساب امامان به [[ساسانیان]] بدانند؛ از این‌رو تلاش کردند ازدواج امام حسین{{ع}} با [[شاهزاده ایرانی]] را نپذیرند؛ ولی به فرض [[صحت]] این انتساب انتشار تشیع در ایران نمی‌تواند بر این عوامل و احتمال‌ها مبتنی باشد بلکه عوامل آن در جای خود مشخص و درخور بررسی است<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)\|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص۱۵۴-۱۶۱.</ref>.		گفتنی است تولد امام سجاد{{ع}} از [[مادری]] از شاهزادگان [[ساسانی]]، در دوره‌های اخیر با این رویکرد مورد نقد است که ممکن است [[مخالفان تشیع]] با استناد به این [[ازدواج امام حسین]]{{ع}} گسترش [[تشیع]] در [[ایران]] را به سبب انتساب امامان به [[ساسانیان]] بدانند؛ از این‌رو تلاش کردند ازدواج امام حسین{{ع}} با [[شاهزاده ایرانی]] را نپذیرند؛ ولی به فرض [[صحت]] این انتساب انتشار تشیع در ایران نمی‌تواند بر این عوامل و احتمال‌ها مبتنی باشد بلکه عوامل آن در جای خود مشخص و درخور بررسی است<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)\|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص۱۵۴-۱۶۱.</ref>.

	[[ابن‌شهرآشوب]]، وی را [[مادر علی اصغر]] نیز معرفی می‌کند. همچنین گفته شده است که وی مادر [[زینب]] و [[~~ام کلثوم~~]]، بوده که در [[کودکی]] از [[دنیا]] رفته‌اند<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص۶۳.</ref>.		[[ابن‌شهرآشوب]]، وی را [[مادر علی اصغر]] نیز معرفی می‌کند. همچنین گفته شده است که وی مادر «[[زینب دختر امام حسین\|زینب]]» و «[[ام‌کلثوم دختر امام حسین\|ام‌کلثوم]]»، بوده که در [[کودکی]] از [[دنیا]] رفته‌اند<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری\|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)\|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص۶۳.</ref>.

	مرحوم [[کلینی]] در معرفی [[مادر امام سجاد]]{{ع}} می‌نویسد: «مادرش [[سلامه]] دختر [[یزدگرد]] فرزند شهریار فرزند [[شیرویه]] [[خسروپرویز]] بود و یزدگرد آخرین [[پادشاه]] [[ایرانیان]] (ساسانیان) بود»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶.</ref> و از [[امام باقر]]{{ع}} نقل کرده فرمود: "وقتی دختر یزدگرد را به [[مسجد مدینه]] آوردند، سخنی گفت که عمر تصور کرد به او [[فحش]] می‌دهد و تصمیم [[مجازات]] او را داشت. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: تو چنین حقی نداری؛ او را در [[انتخاب]] یکی از [[مسلمانان]] [[آزاد]] بگذار. عمر پذیرفت و او [[امام حسین]]{{ع}} را انتخاب کرد. امیرالمؤمنین پرسید: نامت چیست؟ گفت: «[[جهان]] [[شاه]]»، فرمود: شهربانو هستی. آن‌گاه به حسین فرمود: ای [[اباعبدالله]]، از این، بهترین شخصِ روی [[زمین]] برای تو متولد می‌شود. از او [[علی بن الحسین]]{{ع}} متولد شد«<ref>{{متن حدیث\|لَمَّا أُقْدِمَتْ‏ بِنْتُ‏ يَزْدَجِرْدَ عَلَى عُمَرَ أَشْرَفَ لَهَا عَذَارَى الْمَدِينَةِ وَ أَشْرَقَ الْمَسْجِدُ بِضَوْئِهَا لَمَّا دَخَلَتْهُ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهَا عُمَرُ غَطَّتْ وَجْهَهَا وَ قَالَتْ أُفٍّ بِيرُوجْ بَادَا هُرْمُزْ فَقَالَ عُمَرُ أَ تَشْتِمُنِي هَذِهِ وَ هَمَّ بِهَا فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}: لَيْسَ ذَلِكَ لَكَ خَيِّرْهَا رَجُلًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَ احْسُبْهَا بِفَيْئِهِ فَخَيَّرَهَا فَجَاءَتْ حَتَّى وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ{{ع}} فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ مَا اسْمُكِ فَقَالَتْ جَهَانْ شَاهُ فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} بَلْ شَهْرَبَانُوَيْهِ ثُمَّ قَالَ لِلْحُسَيْنِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ لَتَلِدَنَّ لَكَ مِنْهَا خَيْرُ أَهْلِ الْأَرْضِ فَوَلَدَتْ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ{{ع}}}}؛ [[الکافی]]، ج۱، ص۴۶۷، ح۱.</ref>. [[کلینی]] پس از [[نقل روایت]] می‌افزاید: »به [[امام سجاد]]{{ع}} {{متن حدیث\|ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ}}: «پسر دو برگزیده» می‌گفتند؛ [[برگزیده خدا]] از [[عرب]]، هاشم و از [[عجم]]، فارس. [[روایت]] است که [[ابو اسود دؤلی]] دراین باره شعری دارد<ref>{{عربی\|وَ كَانَ يُقَالُ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع- ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ فَخِيَرَةُ اللَّهِ مِنَ الْعَرَبِ هَاشِمٌ وَ مِنَ الْعَجَمِ فَارِسُ. وَ رُوِيَ أَنَّ أَبَا الْأَسْوَدِ الدُّؤَلِيَّ قَالَ فِيهِ: وَ إِنَّ غُلَاماً بَيْنَ كِسْرَى وَ هَاشِمٍ *** لَأَكْرَمُ مَنْ نِيطَتْ عَلَيْهِ التَّمَائِمُ}}</ref> که می‌گوید «پسری که از یک سو به هاشم و از سوی دیگر به کسری می‌رسد، گرامی‌ترین [[فرزندی]] است که به او بازوبند بسته‌اند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶؛ سیدجواد مصطفوی، ترجمه اصول کافی، ج۲، ص۳۶۹ (با اندکی تلخیص).</ref>.		مرحوم [[کلینی]] در معرفی [[مادر امام سجاد]]{{ع}} می‌نویسد: «مادرش [[سلامه]] دختر [[یزدگرد]] فرزند شهریار فرزند [[شیرویه]] [[خسروپرویز]] بود و یزدگرد آخرین [[پادشاه]] [[ایرانیان]] (ساسانیان) بود»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶.</ref> و از [[امام باقر]]{{ع}} نقل کرده فرمود: "وقتی دختر یزدگرد را به [[مسجد مدینه]] آوردند، سخنی گفت که عمر تصور کرد به او [[فحش]] می‌دهد و تصمیم [[مجازات]] او را داشت. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: تو چنین حقی نداری؛ او را در [[انتخاب]] یکی از [[مسلمانان]] [[آزاد]] بگذار. عمر پذیرفت و او [[امام حسین]]{{ع}} را انتخاب کرد. امیرالمؤمنین پرسید: نامت چیست؟ گفت: «[[جهان]] [[شاه]]»، فرمود: شهربانو هستی. آن‌گاه به حسین فرمود: ای [[اباعبدالله]]، از این، بهترین شخصِ روی [[زمین]] برای تو متولد می‌شود. از او [[علی بن الحسین]]{{ع}} متولد شد«<ref>{{متن حدیث\|لَمَّا أُقْدِمَتْ‏ بِنْتُ‏ يَزْدَجِرْدَ عَلَى عُمَرَ أَشْرَفَ لَهَا عَذَارَى الْمَدِينَةِ وَ أَشْرَقَ الْمَسْجِدُ بِضَوْئِهَا لَمَّا دَخَلَتْهُ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهَا عُمَرُ غَطَّتْ وَجْهَهَا وَ قَالَتْ أُفٍّ بِيرُوجْ بَادَا هُرْمُزْ فَقَالَ عُمَرُ أَ تَشْتِمُنِي هَذِهِ وَ هَمَّ بِهَا فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}: لَيْسَ ذَلِكَ لَكَ خَيِّرْهَا رَجُلًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَ احْسُبْهَا بِفَيْئِهِ فَخَيَّرَهَا فَجَاءَتْ حَتَّى وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ{{ع}} فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ مَا اسْمُكِ فَقَالَتْ جَهَانْ شَاهُ فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} بَلْ شَهْرَبَانُوَيْهِ ثُمَّ قَالَ لِلْحُسَيْنِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ لَتَلِدَنَّ لَكَ مِنْهَا خَيْرُ أَهْلِ الْأَرْضِ فَوَلَدَتْ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ{{ع}}}}؛ [[الکافی]]، ج۱، ص۴۶۷، ح۱.</ref>. [[کلینی]] پس از [[نقل روایت]] می‌افزاید: »به [[امام سجاد]]{{ع}} {{متن حدیث\|ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ}}: «پسر دو برگزیده» می‌گفتند؛ [[برگزیده خدا]] از [[عرب]]، هاشم و از [[عجم]]، فارس. [[روایت]] است که [[ابو اسود دؤلی]] دراین باره شعری دارد<ref>{{عربی\|وَ كَانَ يُقَالُ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع- ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ فَخِيَرَةُ اللَّهِ مِنَ الْعَرَبِ هَاشِمٌ وَ مِنَ الْعَجَمِ فَارِسُ. وَ رُوِيَ أَنَّ أَبَا الْأَسْوَدِ الدُّؤَلِيَّ قَالَ فِيهِ: وَ إِنَّ غُلَاماً بَيْنَ كِسْرَى وَ هَاشِمٍ *** لَأَكْرَمُ مَنْ نِيطَتْ عَلَيْهِ التَّمَائِمُ}}</ref> که می‌گوید «پسری که از یک سو به هاشم و از سوی دیگر به کسری می‌رسد، گرامی‌ترین [[فرزندی]] است که به او بازوبند بسته‌اند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶؛ سیدجواد مصطفوی، ترجمه اصول کافی، ج۲، ص۳۶۹ (با اندکی تلخیص).</ref>.