شورا و مشورت در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۶

2025-10-19T07:46:25Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۶
خط ۱۱۴:		خط ۱۱۴:

	از [[امیر مؤمنان علی]] {{ع}} نیز نقل شده که: {{متن حدیث\|لَا ظَهِيرَ كَالْمُشَاوَرَةِ وَ الِاسْتِشَارَةُ عَيْنُ‏ الْهِدَايَةِ}}، «هیچ پشتیبانی مانند مشورت نیست و مشورت عین هدایت است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۴۰، باب ۲۱.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[شوری (مقاله)\|مقاله (شوری)]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۸۶۲-۸۶۴.</ref>		از [[امیر مؤمنان علی]] {{ع}} نیز نقل شده که: {{متن حدیث\|لَا ظَهِيرَ كَالْمُشَاوَرَةِ وَ الِاسْتِشَارَةُ عَيْنُ‏ الْهِدَايَةِ}}، «هیچ پشتیبانی مانند مشورت نیست و مشورت عین هدایت است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۴۰، باب ۲۱.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[شوری (مقاله)\|مقاله (شوری)]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۸۶۲-۸۶۴.</ref>

	~~==مشورت از نگاه قرآن==~~
	مشورت در آیه {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ}}<ref>«و کارشان رایزنی میان همدیگر است» سوره شوری، آیه ۳۸.</ref>، همان نحوه مشورت متعارف است. در آیه {{متن قرآن\|وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ}}<ref>«و با آنها در کار، رایزنی کن و چون آهنگ (کاری) کردی به خداوند توکل کن» سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref> نیز ابتدا دستور مشورت داده و سپس در مقام اجرا و تنفیذ، [[فرمان]] [[توکل بر خدا]] صادر فرموده است. برخی در [[تفسیر]] این [[آیه]] به [[اشتباه]] رفته و [[گمان]] برده‌اند که [[مشورت]]، برای [[آگاهی]] بیش‌ترِ [[مقام]] [[مسئول]] است و تصمیم نهایی با خود او است؛ هرچند بر خلاف نظر [[مشاوران]] باشد. اشتباه این [[مفسران]] آن است که برای [[مقامات]] مسئول - با در نظر گرفتن مورد آیه- گونه‌ای [[عصمت از خطا]] قائل شده‌اند؛ در صورتی که دستور در آیه عام است و همه [[مسئولان]] را در هر [[زمان]] و هر مقامی شامل می‌شود، و هر گونه فرض [[عصمت]] برای همه این مسئولان، گمانی پوچ است. مقام مسئول، هر که باشد و هر قدر فضل و [[دانش]] داشته باشد، مانند دیگر فرهیختگان است که از اشتباه و [[خطا]] مصون نیستند؛از این‌رو به آنان دستور مشورت داده شده است؛ زیرا [[میزان]] خطای جمع، کم‌تر از خطای فرد است، و اطلاق آیه نخست نیز مؤید همین معنا است.
	اینان از عبارت {{متن قرآن\|فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ}} چنین برداشت کرده‌اند که پس از مشورت، آن‌چه خود تصمیم گرفتی، همان را اجراکن و بر خدایت تکیه داشته باش؛ یعنی از [[مخالفت]] با آرای مشورت‌شوندگان [[هراس]] نداشته باش! این برداشت، علاوه بر آن‌که با مفاد آیه نخست مباینت دارد، خلاف [[ظاهر آیه]] و خلاف [[مصلحت‌اندیشی]] است. همچنین برخلاف آن چیزی است که در فرموده‌های [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[امیرمؤمنان]]{{ع}} آمده است.

	آیه نخست که به طور مطلق دستور مشورت می‌دهد، شامل موضوع این آیه نیز می‌شود؛ زیرا [[رهبر]] هم از جمله مؤمنانی است که در زمینه [[امور حکومتی]] خویش می‌باید راه مشورت پیش گیرد. به این ترتیب، مفاد این آیه حالتی استثنایی و برخلاف مفاد آیه نخست نیست. ظاهر آیه نیز همین معنا را ایفا می‌کند که در مقام تنفیذ (تنفیذ [[رأی اکثریت]])، دغدغه به خود راه مده و بر [[خداوند]] تکیه داشته باش که ضامن [[سلامتی]] راه است.
	توضیح آن‌که مقامات مسئول، با توجه به سنگینی بار [[مسئولیت]] و تعهدی که در برابر [[خدا]] و [[مردم]] بر [[ذمه]] دارند، با در نظرگرفتن این جهت، هنگام [[اجرا]] [[بیم]] آن دارند که مبادا به راه خطا بروند و بر خلاف [[مصلحت]] [[امت]] [[رفتار]] کنند؛ زیرا هر چند [[اکثریت]]، [[رأی]] موافق داده‌اند، باز هم احتمال [[اشتباه]] وجود دارد، و چون مسئله با [[مصالح عامه]] ارتباط دارد، خطرناک است و [[مقامات]] [[مسئول]]، عواقب سوءِ ناشی از هر [[خطا]] و اشتباه را متوجه خود می‌دانند و بر خود می‌لرزند. این [[آیه]] در صدد رفع همین دغدغه است؛ زیرا کار بر روال عادی انجام گرفته و کوتاه‌ترین [[راهبرد]] به صواب همین است و کم‌ترین احتمال خطا در آن وجود دارد و عقلای عالَم نیز همان را [[انتخاب]] می‌کنند.
	به این ترتیب، خداوند به پیامبرش و هر [[مقام]] مسئول، [[اطمینان]] می‌دهد که اگر کار، طبق روال متعارف و بر شیوه عقل‌پسند انجام گیرد، [[سلامت]] آن تضمین می‌شود و خداوند هر کس را که در [[راه مستقیم]] [[حرکت]] کند، با سلامت به مقصود می‌رساند. مصلحت نیز ایجاب می‌کند که [[رهبران]] به آرای [[شایستگان]] [[احترام]] گزارند، و احترام نهادن، در [[پیروی]] است نه [[بی‌اعتنایی]]! هر گونه بی‌توجهی در این راه، موجب [[بی‌مهری]] و بی‌اعتنایی متقابل می‌شود و در این صورت دیگر نمی‌توان از آنان [[انتظار]] [[حسن نیت]] و [[شور]] و [[شوق]] داشت!<ref>[[محمد هادی معرفت\|معرفت، محمد هادی]]، [[حقوق متقابل مردم و حکومت (مقاله)\|مقاله «حقوق متقابل مردم و حکومت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۱۹۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۱۲۸:		خط ۱۲۰:
	# [[پرونده:1100410.jpg\|22px]] [[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی]] و [[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده]]، [[شورا (مقاله)\|مقاله «شورا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶''']]		# [[پرونده:1100410.jpg\|22px]] [[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی]] و [[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده]]، [[شورا (مقاله)\|مقاله «شورا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶''']]
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[شوری (مقاله)\|مقاله (شوری)]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[شوری (مقاله)\|مقاله (شوری)]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:1368103.jpg\|22px]] [[محمد هادی معرفت\|معرفت، محمد هادی]]، [[حقوق متقابل مردم و حکومت (مقاله)\|مقاله «حقوق متقابل مردم و حکومت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۵''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-09-29T07:20:43Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۰
خط ۱۱۴:		خط ۱۱۴:

	از [[امیر مؤمنان علی]] {{ع}} نیز نقل شده که: {{متن حدیث\|لَا ظَهِيرَ كَالْمُشَاوَرَةِ وَ الِاسْتِشَارَةُ عَيْنُ‏ الْهِدَايَةِ}}، «هیچ پشتیبانی مانند مشورت نیست و مشورت عین هدایت است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۴۰، باب ۲۱.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[شوری (مقاله)\|مقاله (شوری)]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۸۶۲-۸۶۴.</ref>		از [[امیر مؤمنان علی]] {{ع}} نیز نقل شده که: {{متن حدیث\|لَا ظَهِيرَ كَالْمُشَاوَرَةِ وَ الِاسْتِشَارَةُ عَيْنُ‏ الْهِدَايَةِ}}، «هیچ پشتیبانی مانند مشورت نیست و مشورت عین هدایت است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۴۰، باب ۲۱.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[شوری (مقاله)\|مقاله (شوری)]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۸۶۲-۸۶۴.</ref>

			==مشورت از نگاه قرآن==
			مشورت در آیه {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ}}<ref>«و کارشان رایزنی میان همدیگر است» سوره شوری، آیه ۳۸.</ref>، همان نحوه مشورت متعارف است. در آیه {{متن قرآن\|وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ}}<ref>«و با آنها در کار، رایزنی کن و چون آهنگ (کاری) کردی به خداوند توکل کن» سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref> نیز ابتدا دستور مشورت داده و سپس در مقام اجرا و تنفیذ، [[فرمان]] [[توکل بر خدا]] صادر فرموده است. برخی در [[تفسیر]] این [[آیه]] به [[اشتباه]] رفته و [[گمان]] برده‌اند که [[مشورت]]، برای [[آگاهی]] بیش‌ترِ [[مقام]] [[مسئول]] است و تصمیم نهایی با خود او است؛ هرچند بر خلاف نظر [[مشاوران]] باشد. اشتباه این [[مفسران]] آن است که برای [[مقامات]] مسئول - با در نظر گرفتن مورد آیه- گونه‌ای [[عصمت از خطا]] قائل شده‌اند؛ در صورتی که دستور در آیه عام است و همه [[مسئولان]] را در هر [[زمان]] و هر مقامی شامل می‌شود، و هر گونه فرض [[عصمت]] برای همه این مسئولان، گمانی پوچ است. مقام مسئول، هر که باشد و هر قدر فضل و [[دانش]] داشته باشد، مانند دیگر فرهیختگان است که از اشتباه و [[خطا]] مصون نیستند؛از این‌رو به آنان دستور مشورت داده شده است؛ زیرا [[میزان]] خطای جمع، کم‌تر از خطای فرد است، و اطلاق آیه نخست نیز مؤید همین معنا است.
			اینان از عبارت {{متن قرآن\|فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ}} چنین برداشت کرده‌اند که پس از مشورت، آن‌چه خود تصمیم گرفتی، همان را اجراکن و بر خدایت تکیه داشته باش؛ یعنی از [[مخالفت]] با آرای مشورت‌شوندگان [[هراس]] نداشته باش! این برداشت، علاوه بر آن‌که با مفاد آیه نخست مباینت دارد، خلاف [[ظاهر آیه]] و خلاف [[مصلحت‌اندیشی]] است. همچنین برخلاف آن چیزی است که در فرموده‌های [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[امیرمؤمنان]]{{ع}} آمده است.

			آیه نخست که به طور مطلق دستور مشورت می‌دهد، شامل موضوع این آیه نیز می‌شود؛ زیرا [[رهبر]] هم از جمله مؤمنانی است که در زمینه [[امور حکومتی]] خویش می‌باید راه مشورت پیش گیرد. به این ترتیب، مفاد این آیه حالتی استثنایی و برخلاف مفاد آیه نخست نیست. ظاهر آیه نیز همین معنا را ایفا می‌کند که در مقام تنفیذ (تنفیذ [[رأی اکثریت]])، دغدغه به خود راه مده و بر [[خداوند]] تکیه داشته باش که ضامن [[سلامتی]] راه است.
			توضیح آن‌که مقامات مسئول، با توجه به سنگینی بار [[مسئولیت]] و تعهدی که در برابر [[خدا]] و [[مردم]] بر [[ذمه]] دارند، با در نظرگرفتن این جهت، هنگام [[اجرا]] [[بیم]] آن دارند که مبادا به راه خطا بروند و بر خلاف [[مصلحت]] [[امت]] [[رفتار]] کنند؛ زیرا هر چند [[اکثریت]]، [[رأی]] موافق داده‌اند، باز هم احتمال [[اشتباه]] وجود دارد، و چون مسئله با [[مصالح عامه]] ارتباط دارد، خطرناک است و [[مقامات]] [[مسئول]]، عواقب سوءِ ناشی از هر [[خطا]] و اشتباه را متوجه خود می‌دانند و بر خود می‌لرزند. این [[آیه]] در صدد رفع همین دغدغه است؛ زیرا کار بر روال عادی انجام گرفته و کوتاه‌ترین [[راهبرد]] به صواب همین است و کم‌ترین احتمال خطا در آن وجود دارد و عقلای عالَم نیز همان را [[انتخاب]] می‌کنند.
			به این ترتیب، خداوند به پیامبرش و هر [[مقام]] مسئول، [[اطمینان]] می‌دهد که اگر کار، طبق روال متعارف و بر شیوه عقل‌پسند انجام گیرد، [[سلامت]] آن تضمین می‌شود و خداوند هر کس را که در [[راه مستقیم]] [[حرکت]] کند، با سلامت به مقصود می‌رساند. مصلحت نیز ایجاب می‌کند که [[رهبران]] به آرای [[شایستگان]] [[احترام]] گزارند، و احترام نهادن، در [[پیروی]] است نه [[بی‌اعتنایی]]! هر گونه بی‌توجهی در این راه، موجب [[بی‌مهری]] و بی‌اعتنایی متقابل می‌شود و در این صورت دیگر نمی‌توان از آنان [[انتظار]] [[حسن نیت]] و [[شور]] و [[شوق]] داشت!<ref>[[محمد هادی معرفت\|معرفت، محمد هادی]]، [[حقوق متقابل مردم و حکومت (مقاله)\|مقاله «حقوق متقابل مردم و حکومت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۱۹۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۱۲۰:		خط ۱۲۸:
	# [[پرونده:1100410.jpg\|22px]] [[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی]] و [[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده]]، [[شورا (مقاله)\|مقاله «شورا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶''']]		# [[پرونده:1100410.jpg\|22px]] [[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی]] و [[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده]]، [[شورا (مقاله)\|مقاله «شورا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶''']]
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[شوری (مقاله)\|مقاله (شوری)]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[شوری (مقاله)\|مقاله (شوری)]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
			# [[پرونده:1368103.jpg\|22px]] [[محمد هادی معرفت\|معرفت، محمد هادی]]، [[حقوق متقابل مردم و حکومت (مقاله)\|مقاله «حقوق متقابل مردم و حکومت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۵''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* شوری در دانشنامه معاصر قرآن کریم */

2025-04-22T09:53:45Z

شوری در دانشنامه معاصر قرآن کریم

نمایش تغییرات

Bahmani: /* مشورت در قرآن */

2025-04-22T09:36:56Z

مشورت در قرآن

@@ خط ۸۵: / خط ۸۵: @@
 # جلسه مشورتی [[کفار]] [[قریش]]، برای بررسی نحوه مقابله با [[پیامبر]]: {{متن قرآن|وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ}}؛
 # برپایی جلسات سرّی مشورتی از سوی [[مشرکان]] [[ستمگر]] بر علیه [[پیامبر]]: {{متن قرآن|... وَأَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا هَلْ هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)| فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص ۷۴۱.</ref>.
 == شوری در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==

Bahmani: /* شورا و مشورت فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم */

2025-04-22T09:36:43Z

شورا و مشورت فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۶
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	در پاره‌ای آثار [[فقهی]] معاصر نیز کوشش‌هایی برای [[مشروعیت]] بخشیدن به رأی اکثریت در دوران غیبت [[امام]] [[معصوم]]، صورت گرفته است. در نگاه آنان، [[آیات]] نافی [[اکثریت]] ناظر به اظهار نظر افراد در مسائل غیبی‌اند که از دسترس دورند؛ مانند صفات و افعال خدا، [[قضا و قدر]] و [[قیامت]]؛ نه [[پیمان‌ها]] و مقررات [[اجتماعی]]؛ برای مثال، یکی از مباحث دامنه‌دار در منابع فقهی و [[کلامی]] این است که آیا اظهار نظر در تعیین حاکم و [[حکومت]] در صلاحیت همه افراد [[جامعه]] بوده یا تنها در صلاحیت اقلیتی به نام "[[اهل حلّ و عقد]]" است<ref> المجموع، ج۱۹، ص۱۹۳ - ۱۹۴؛ کشاف القناع، ج۶، ص۲۰۲ - ۲۰۳.</ref> که گاه با توجه به وجود روایاتی مانند: {{متن حدیث\|إِنَّمَا الشُّورَى‏ لِلْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ}}<ref>وقعة صفین، ص۲۹؛ الامامة و السیاسه، ج۱، ص۱۱۳.</ref> شمول آیات [[شورا]] را به چالش کشانده است. ضمن اینکه، [[اقلیت]] مورد نظر خداوند، در آیاتی که اکثریت را نکوهش و تلویحاً [[اقلیت]] را [[تأیید]] کرده است، گروهی نیستند که همیشه هم‌رأی باشند و ممکن است آنان نیز در مسائل اجتماعی [[اختلاف]] نظر داشته باشند. در نتیجه، باز چاره‌ای جز مراجعه به اکثریت نیست<ref>نگاهی به مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران، ص۴۰۳ - ۴۱۴.</ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی]] و [[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده]]، [[شورا (مقاله)\|مقاله «شورا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶]]، ص۵۱۳ ـ ۵۱۴.</ref>		در پاره‌ای آثار [[فقهی]] معاصر نیز کوشش‌هایی برای [[مشروعیت]] بخشیدن به رأی اکثریت در دوران غیبت [[امام]] [[معصوم]]، صورت گرفته است. در نگاه آنان، [[آیات]] نافی [[اکثریت]] ناظر به اظهار نظر افراد در مسائل غیبی‌اند که از دسترس دورند؛ مانند صفات و افعال خدا، [[قضا و قدر]] و [[قیامت]]؛ نه [[پیمان‌ها]] و مقررات [[اجتماعی]]؛ برای مثال، یکی از مباحث دامنه‌دار در منابع فقهی و [[کلامی]] این است که آیا اظهار نظر در تعیین حاکم و [[حکومت]] در صلاحیت همه افراد [[جامعه]] بوده یا تنها در صلاحیت اقلیتی به نام "[[اهل حلّ و عقد]]" است<ref> المجموع، ج۱۹، ص۱۹۳ - ۱۹۴؛ کشاف القناع، ج۶، ص۲۰۲ - ۲۰۳.</ref> که گاه با توجه به وجود روایاتی مانند: {{متن حدیث\|إِنَّمَا الشُّورَى‏ لِلْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ}}<ref>وقعة صفین، ص۲۹؛ الامامة و السیاسه، ج۱، ص۱۱۳.</ref> شمول آیات [[شورا]] را به چالش کشانده است. ضمن اینکه، [[اقلیت]] مورد نظر خداوند، در آیاتی که اکثریت را نکوهش و تلویحاً [[اقلیت]] را [[تأیید]] کرده است، گروهی نیستند که همیشه هم‌رأی باشند و ممکن است آنان نیز در مسائل اجتماعی [[اختلاف]] نظر داشته باشند. در نتیجه، باز چاره‌ای جز مراجعه به اکثریت نیست<ref>نگاهی به مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران، ص۴۰۳ - ۴۱۴.</ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی\|صادقی فدکی]] و [[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده]]، [[شورا (مقاله)\|مقاله «شورا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶]]، ص۵۱۳ ـ ۵۱۴.</ref>

	== ~~شورا~~ و مشورت ~~فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم~~ ==		== قرآن و دستور به پیامبر برای مشورت ==
	یکی از رهنمودهای [[قرآن]] به [[پیامبر]] استفاده از آرای [[مردم]] در امور مربوط به آنان و به ویژه در اداره [[جامعه]] است. این اصل در قالب [[دعوت]] به بهره‌گیری از نظرات و آرای [[مردم]] توسط [[پیامبر]] مطرح شده است. این [[دستور]] که - کم هم نیست - با تعبیرات متفاوتی به کار رفته، نشان دهنده اهمیت [[شوری]] در [[فرهنگ قرآن]] است که مسئله مراجعه به [[مردم]] در [[کارها]] حتی برای [[پیامبری]] که [[معصوم]] و در اتصال به [[وحی]] است، اصالت و موضوعیت دارد و این کارتنها برای [[کشف]] واقع و دستیابی به [[حقیقت]] نیست، گو اینکه عموماً نظرخواهی از [[مردم]] بیشتر مصاب به واقع است. به عنوان نمونه [[خداوند]] در دوآیه خطاب به [[پیامبر]]، [[رهبران]] و [[مردم]] را [[دعوت]] به [[مشورت]] می‌کند و از آنان رسماً می‌خواهد که تصمیمات خود را متکی به [[مشورت]] با [[مردم]] کنند.		یکی از رهنمودهای [[قرآن]] به [[پیامبر]] استفاده از آرای [[مردم]] در امور مربوط به آنان و به ویژه در اداره [[جامعه]] است. این اصل در قالب [[دعوت]] به بهره‌گیری از نظرات و آرای [[مردم]] توسط [[پیامبر]] مطرح شده است. این [[دستور]] که ـ کم هم نیست ـ با تعبیرات متفاوتی به کار رفته، نشان دهنده اهمیت [[شوری]] در فرهنگ قرآن است که مسئله مراجعه به [[مردم]] در [[کارها]] حتی برای [[پیامبری]] که [[معصوم]] و در اتصال به [[وحی]] است، اصالت و موضوعیت دارد و این کارتنها برای [[کشف]] واقع و دستیابی به [[حقیقت]] نیست، گو اینکه عموماً نظرخواهی از [[مردم]] بیشتر مصاب به واقع است. به عنوان نمونه [[خداوند]] در دوآیه خطاب به [[پیامبر]]، [[رهبران]] و [[مردم]] را [[دعوت]] به [[مشورت]] می‌کند و از آنان رسماً می‌خواهد که تصمیمات خود را متکی به [[مشورت]] با [[مردم]] کنند:
			#{{متن قرآن\|فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ}}<ref>"پس با بخشایشی از (سوی) خداوند با آنان نرمخویی ورزیدی و اگر درشتخویی سنگدل می‌بودی از دورت می‌پراکندند؛ پس آنان را ببخشای و برای ایشان آمرزش بخواه و با آنها در کار، رایزنی کن و چون آهنگ (کاری) کردی به خداوند توکل کن که خداوند توکل کنندگان (به خویش) را دو" سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref>. '''نکته''': از این [[آیه]] استفاده می‌شود که [[فرهنگ]] استفاده از نظرات دیگران اصلی مهم در [[جامعه]] و بنیان تصمیم‌گیری است و کسی [[حق]] ندارد و مجاز نیست در اطراف خود حصاری بکشد و خود را [[حقیقت]] مطلق بداند و فهم و برداشت‌های خود را صحیح بشمارد و از آرای [[مردم]] استفاده نکند. این یک اصل است که در جمیع [[شئون]] [[زندگی فردی]] و جمعی نظرگیری و [[مشورت]] [[حاکم]] به جز آنچه مربوط به [[وحی]] [[احکام]] و [[معارف دینی]] باشد.
			# {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}<ref>"و آنان که (فراخوان) پروردگارشان را اجابت کرده‌اند و نماز را بر پا داشته‌اند و کارشان رایزنی میان همدیگر است و از آنچه روزیشان داده‌ایم می‌بخشند" سوره شوری، آیه ۳۸.</ref>. '''نکته''': [[خداوند]] به هنگام توصیف ویژگی [[انسان]] نمونه [[موحد]]، در کنار [[توحید]] و به پاداشتن [[نماز]] در زیست [[اجتماعی]] و [[تدبیر امور]] [[شوری]] و [[مشورت]] را قرار داده است<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱]]، ص ۸۲۷.</ref>.
			# {{متن قرآن\|إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>"جز این نیست که مؤمنان آنانند که به خداوند و پیامبرش ایمان دارند و چون در کاری همگانی همراه او باشند تا از او اجازه نگیرند (به راهی دیگر) نمی‌روند؛ کسانی که از تو اجازه می‌گیرند همانانند که به خداوند و پیامبرش ایمان دارند پس چون برای کاری از تو اجازه خواستند به هر یک از آنان که خواستی اجازه بده و برای آنها از خداوند آمرزش بخواه که خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است" سوره نور، آیه ۶۲.</ref>؛
			# {{متن قرآن\|وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ}}<ref>"و (یاد کن) آنگاه را که کافران با تو نیرنگ می‌باختند تا تو را بازداشت کنند یا بکشند یا بیرون رانند، آنان نیرنگ می‌باختند و خداوند تدبیر می‌کرد و خداوند بهترین تدبیر کنندگان است" سوره انفال، آیه ۳۰.</ref>؛
			#{{متن قرآن\|مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ * لَاهِيَةً قُلُوبُهُمْ وَأَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا هَلْ هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ}}<ref>"هیچ یادکرد تازه‌ای از سوی پروردگارشان به آنان نمی‌رسد مگر که آن را شنیده‌اند و سرگرم بازی‌اند * در حالی که دلبستگان سرگرمی‌اند و ستمکاران (مشرک) در نهان رازگویی کردند که: آیا این (پیامبر) جز بشری مانند شماست؟ آیا با آنکه (به چشم خود) می‌بینید به جادو روی می‌آورید؟" سوره انبیاء، آیه ۲-۳.</ref>.

	{{متن قرآن\|فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ}}<ref>"پس با بخشایشی از (سوی) خداوند با آنان نرمخویی ورزیدی و اگر درشتخویی سنگدل می‌بودی از دورت می‌پراکندند؛ پس آنان را ببخشای و برای ایشان آمرزش بخواه و با آنها در کار، رایزنی کن و چون آهنگ (کاری) کردی به خداوند توکل کن که خداوند توکل کنندگان (به خویش) را دو" سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref>.		'''نکات:'''
			# مأموریت پیامبر برای [[مشورت]] با [[مسلمانان]] در مسائل [[اجتماعی]] حاکی از اهمیت آن برای [[حیات]] و دوام [[جامعه]] و [[شخصیت]] آنان است: {{متن قرآن\|وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ...}}؛
	'''~~نکته~~'''~~: از این~~ [[~~آیه~~]] ~~استفاده می‌شود که~~ [[~~فرهنگ~~]] ~~استفاده از نظرات دیگران اصلی مهم~~ در [[~~جامعه~~]] ~~و بنیان تصمیم‌گیری است و کسی~~ [[حق]] ~~ندارد~~ و ~~مجاز نیست در اطراف خود حصاری بکشد و خود را~~ [[~~حقیقت~~]] ~~مطلق بداند~~ و [[~~فهم~~]] ~~و برداشت‌های خود را صحیح بشمارد و از آرای [[مردم]] استفاده نکند~~. ~~این یک اصل است که در جمیع [[شئون]] [[زندگی فردی]] و جمعی نظرگیری و~~ [[مشورت]] [[~~حاکم~~]] ~~به جز آنچه مربوط به~~ [[~~وحی~~]] [[~~احکام~~]] و [[~~معارف دینی~~]] ~~باشد.~~		# [[مشورت]] [[مسلمانان]] با [[پیامبر]] در امور مهم [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] از نشانه‌های ایمان: {{متن قرآن\|إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا}}؛
			# جلسه مشورتی [[کفار]] [[قریش]]، برای بررسی نحوه مقابله با [[پیامبر]]: {{متن قرآن\|وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ}}؛
	{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}<ref>"و آنان که (فراخوان) پروردگارشان را اجابت کرده‌اند و نماز را بر پا داشته‌اند و کارشان رایزنی میان همدیگر است و از آنچه روزیشان داده‌ایم می‌بخشند" سوره شوری، آیه ۳۸.</ref>.		# برپایی جلسات سرّی مشورتی از سوی [[مشرکان]] [[ستمگر]] بر علیه [[پیامبر]]: {{متن قرآن\|... وَأَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا هَلْ هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص ۷۴۱.</ref>.

	~~'''نکته''':~~ [[~~خداوند~~]] ~~به هنگام توصیف ویژگی~~ [[~~انسان]] نمونه [[موحد~~]]، ~~در کنار~~ [[~~توحید~~]] ~~و به پاداشتن~~ [[~~نماز~~]] ~~در زیست~~ [[~~اجتماعی~~]] و [[~~تدبیر امور~~]] ~~[[شوری]] و [[مشورت]] را قرار داده است~~<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ~~ج۱،~~ ص ~~۸۲۷~~.</ref>.

	== مشورت در قرآن ==		== مشورت در قرآن ==

Bahmani در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۹

2025-04-22T09:29:12Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۸

2025-04-22T09:08:10Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۸

2025-04-22T08:28:15Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۱

2025-04-22T08:21:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۱
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = شورا و مشورت		\| موضوع مرتبط = شورا و مشورت
	\| عنوان مدخل = شورا و مشورت		\| عنوان مدخل = شورا و مشورت
	\| مداخل مرتبط = [[شورا و مشورت در قرآن]] - [[شورا و مشورت در نهج البلاغه]] - [[شورا و مشورت در اخلاق اسلامی]] - [[شورا و مشورت در معارف دعا و زیارات]] - [[شورا و مشورت در کلام ~~اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فقه~~ اسلامی]] - [[شورا و مشورت در تاریخ اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فقه سیاسی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره نبوی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره علوی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره سجادی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره امام جواد]] - [[شورا و مشورت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[شورا و مشورت در سبک زندگی اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[شورا و مشورت در قرآن]] - [[شورا و مشورت در نهج البلاغه]] - [[شورا و مشورت در اخلاق اسلامی]] - [[شورا و مشورت در معارف دعا و زیارات]] - [[شورا و مشورت در کلام اسلامی]] - [[شورا و مشورت در تاریخ اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فقه سیاسی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره نبوی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره علوی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره سجادی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره امام جواد]] - [[شورا و مشورت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[شورا و مشورت در سبک زندگی اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۹ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۹

2025-04-09T06:59:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = شورا و مشورت		\| موضوع مرتبط = شورا و مشورت
	\| عنوان مدخل = شورا و مشورت		\| عنوان مدخل = شورا و مشورت
	\| مداخل مرتبط = [[شورا و مشورت در قرآن]] - [[شورا و مشورت در نهج البلاغه]] - [[شورا و مشورت در اخلاق اسلامی]] - [[شورا و مشورت در معارف دعا و زیارات]] - [[شورا و مشورت در کلام اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فقه اسلامی]] - [[شورا و مشورت در تاریخ اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فقه سیاسی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره نبوی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره علوی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره سجادی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره امام جواد]] - [[شورا و مشورت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[شورا و مشورت در قرآن]] - [[شورا و مشورت در نهج البلاغه]] - [[شورا و مشورت در اخلاق اسلامی]] - [[شورا و مشورت در معارف دعا و زیارات]] - [[شورا و مشورت در کلام اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فقه اسلامی]] - [[شورا و مشورت در تاریخ اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فقه سیاسی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره نبوی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره علوی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره سجادی]] - [[شورا و مشورت در معارف و سیره امام جواد]] - [[شورا و مشورت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[شورا و مشورت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[شورا و مشورت در سبک زندگی اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}