شورش بابک خرمدین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T06:42:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[شورش بابک خرمدین در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[شورش بابک خرمدین در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.		شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]] {{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.

	==منابع==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM009737.jpg\|22px]] [[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|'''تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه''']]		# [[پرونده:IM009737.jpg\|22px]] [[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|'''تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	==پانویس==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:شورش بابک خرمدین]]		[[رده:شورش بابک خرمدین]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T08:06:31Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[شورش بابک خرمدین در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[شورش بابک خرمدین در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==مقدمه==		==مقدمه==
	شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک ]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.		شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.

	==منابع==		==منابع==
خط ۱۴:		خط ۱۳:

	[[رده:شورش بابک خرمدین]]		[[رده:شورش بابک خرمدین]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T16:31:01Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[شورش بابک خرمدین در تاریخ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[شورش بابک خرمدین در تاریخ اسلامی]]~~</div>~~

	==مقدمه==		==مقدمه==

Hosein: جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == ==' به '=='

2022-06-01T15:45:33Z

جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == ==' به '=='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۵
خط ۵:		خط ۵:
	==مقدمه==		==مقدمه==
	شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک ]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.		شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک ]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	==منابع==		==منابع==

Wasity: جایگزینی متن - 'دستگاه خلافت عباسی' به 'دستگاه خلافت عباسی'

2021-12-26T12:29:49Z

جایگزینی متن - 'دستگاه خلافت عباسی' به 'دستگاه خلافت عباسی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۵۹
خط ۴:		خط ۴:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت~~]] [[~~عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک ]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.		شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک ]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Wasity: جایگزینی متن - ' ق.)' به 'ق)'

2021-12-26T12:06:05Z

جایگزینی متن - ' ق.)' به 'ق)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۳۶
خط ۴:		خط ۴:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت]] [[عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک ]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (~~۲۱۸ ق.~~) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ~~۲۲۳ ق.~~)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.		شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت]] [[عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک ]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ق) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}}
اين مدخل...» ایجاد کرد

2021-12-26T06:20:41Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{امامت}}
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[شورش بابک خرمدین در تاریخ اسلامی]]</div>

==مقدمه==
شورش‌های متعدد [[ایرانیان]] و استقلال‌طلبی آنان در [[خراسان]] موجب شد که [[خلفای عباسی]] همواره، اوضاع و احوال آن دیار را به‌دقت زیر نظر داشته باشند؛ [[غافل]] از اینکه [[اندیشه]] استقلال‌خواهی آنان این بار در کوه‌های بلند و راه‌های دشوار شمال [[غرب]] [[ایران]] و به وسیله خرمدینان در حال شکل‌گیری بود. با آنکه خرمدینان از [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی]] دست به شورش‌هایی بر [[ضد]] [[عباسیان]] زده بودند، اما در دور خلافت [[مأمون]] کارشان بالا گرفت و با استفاده از اوضاع آشفته ناشی از درگیری میان [[امین]] و مأمون خطراتی جدی برای [[دستگاه خلافت]] [[عباسی]] فراهم ساختند. [[روایات]] مربوط به [[آیین]] و [[نسب]] و [[دوران کودکی]] بابک به‌شدت متناقض است. با این همه، از این روایات چنین بر می‌آید که وی [[جوانی]] با هوش و دلیر و [[زیرک]] بود و پیش از [[ریاست]]، در میان گروهی [[زندگی]] می‌کرد که [[مسلمان]] نبودند و با [[اعراب]] و [[آداب و رسوم]] و [[عقاید]] آنان [[دشمن]] بودند و برای دفع [[سلطه]] [[عرب]] و [[تجدید دین]] و [[سلطنت]] پیشین [[ایرانی]] تلاش می‌کردند. آغاز کار بابک از آنجا بود که [[همسر]] [[جاویدان بن سهل]] - [[رهبر]] پیشین خرمدینان - وی را برای [[جانشینی]] همسرش برگزید و او را به خرمدینان معرفی کرد و آنان را به [[پیروی]] و [[اطاعت]] از او فرا خواند. بابک به [[سال ۲۰۰ ق]]. در [[روزگار]] خلافت مأمون، در [[آذربایجان]]، سر به [[شورش]] برداشت. در این زمان، مأمون سرگرم گرفتاری‌های ناشی از مسأله [[ولایت‌عهدی]] [[امام رضا]]{{ع}} و نارضایتی‌های عباسیان و اعراب بود. به‌علاوه، اقامت طولانی وی در خراسان و دور بودنش از بلاد آذربایجان و [[عراق]]، [[فرصت]] مناسبی برای [[پیشرفت]] کار با یک فراهم کرده بود. بابک برای نابودی [[اسلام]] و عرب به‌سختی فعالیت می‌کرد و در این راه از [[خونریزی]] و [[قتل]] و [[غارت]] ابایی نداشت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. در واقع، شورش وی [[مظهر]] تند‌ترین [[اعتقادات]] شعوبی بود. بابک دشمن سرسخت اعراب بود و آنان را [[پست]] و سِفله می‌شمرد و [[یهود]] می‌نامید<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۷۱.</ref>. وی در بیشتر جنگ‌های خود کامیاب بود و عده پیروانش پیوسته فزونی می‌یافت و دامنه حکومتش وسیع‌تر می‌شد؛ چنانکه بارها [[لشکریان عباسی]] را در هم [[شکست]] و چند تن از سران [[سپاه]] [[عرب]] را از میان برداشت<ref>البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۶؛ فتوح البلدان، ص۳۳۰.</ref>. شکست‌های متوالی [[سپاهیان]] [[مأمون]] و رونق روزافزون کار با یک موجب شد که دامنه [[شورش]] خرمدینان، ایالت جبال را نیز که متصل به [[آذربایجان]] بود، فرا گیرد. از [[سال ۲۱۲ ق]]. از [[اصفهان]] و حوالی آن دسته‌هایی از خرمدینان به آذربایجان می‌رفتند و به بابک می‌پیوستند<ref>سیرالملوک، ص۲۰۰.</ref>. بالا گرفتن کار [[بابک ]]مأمون را به‌شدت نگران ساخت و از این‌رو، در صدد نابودکردن وی برآمد، اما [[مرگ]] امانش نداد (۲۱۸ ق.) و ناچار شد این مهم را به [[معتصم]] واگذارد؛ اما در این باره چنین توصیه کرد: «در باب خرمدینان، صاحب خرم و [[دلاور]] و زورمندی را به [[جنگ]] فرست و او را با [[اموال]] و [[سلاح]] و لشکرهای سوار و پیاده [[یاری]] ده و اگر کار ایشان به درازا کشید، هر که را از [[یاران]] و [[دوستداران]] که با توست سوی ایشان روان کن»<ref>الکامل، ج۶، ص۴۳۰.</ref>. سرانجام، معتصم، [[حیدر بن کاووس]]، امیرزاده اشروسنه معروف به افشین<ref>افشین لقب پادشاهان اشرسنه بود؛ چنانکه این خردادبه گوید: «پادشاه بخارا را بخارا خُداة، پادشاه اشروسنه را افشین و ملک سمرقند را طرخان گویند» (نک: المسالک و الممالک، ص۲۰).</ref>، را [[مأمور]] دفع بابک کرد. افشین که از [[سرداران]] ترک بود با سپاهی [[عظیم]] از [[ترکان]] و ساز و برگ نظامی فراوان به جنگ بابک شتافت. [[مورخان]] جریان جنگ‌های افشین و بابک را که در کوه‌های آذربایجان به وقوع پیوسته و مدت‌ها به طول انجامیده است، به تفصیل ذکر کرده‌اند. از این [[روایات]] چنین بر می‌آید که [[جدیت]] و [[کوشش]] افشین در دفع بابک موجب شد که وی برای [[نجات]] خویش، از تئوفیل، [[امپراتوری]] بیزانس، [[یاری]] طلبد؛ اما پیش از آنکه تئوفیل کاری از پیش برد، افشین پس از سه سال [[جنگ]]، بابک را با پیام‌ها و دلنوازی‌ها [[فریب]] داد و قلاع خرمدینان را به چنگ آوَرْد و بابک را که به ارمنستان گریخته بود دستگیر کرد و نزد [[معتصم]] برد (صفر ۲۲۳ ق.)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷۴؛ مروج الذهب، ج۲، ص۴۶۹؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱۸.</ref>. [[خلیفه]] ابتدا [[فرمان]] داد که با یک را سوار بر پیلی گرد [[شهر]] بگردانیدند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[خفت]] تمام بکشت و پاره‌های جسدش را بر دار کرد<ref>نک: سیر الملوک، ص۳۱۷.</ref>. بدین‌گونه، [[سپاه]] ترک به [[فرماندهی]] افشین، خطرناک‌ترین [[دشمن]] معتصم را از میان برداشت. این [[خدمت]] صادقانه و بزرگ موجب شد [[دستگاه خلافت]] علاقه و توجه بیشتری به [[غلامان]] ترک نشان دهد و همین، سبب [[اقتدار]] بیش از پیش آنان شد. خدماتی این چنین، روی آوردن معتصم را به [[ترکان]] برای [[اعراب]] و ایرانیانی که نسبت به این موضوع معترض بودند به‌خوبی توجیه می‌کرد. هم از این‌رو بود که معتصم جوایز و هدایای [[ارزشمند]] و گران‌بهایی نثار افشین و سپاهش کرد.<ref>[[سید احمد رضا خضری|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۹۶.</ref>.

== جستارهای وابسته ==

==منابع==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009737.jpg|22px]] [[سید احمد رضا خضری|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)|'''تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه''']]
{{پایان منابع}}

==پانویس==
{{پانویس}}

[[رده:شورش بابک خرمدین]]
[[رده:مدخل]]