صفات الهی در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2026-04-11T07:33:28Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۳
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	صفات خداوند را به چندین صورت تقسیم کرده‌اند؛ یکی از آنها تقسیم به [[صفات جمال و جلال]] است. هر چه به «[[لطف]] و رحمت خداوند» متعلّق است، «صفت [[جمال]]» و هرچه به «قهر او» مربوط شود، «صفت جلال» است؛ برای نمونه رازقیت، [[هدایت]]، لطف و رحمت از صفات جمال الهی‌اند و قبض، قهر، [[عزت]] و عظمت از صفات جلال اویند. پس وقتی می‌گوییم خداوند جمیل است، به صفات جمالی او اشاره داریم و آن‌گاه که می‌گوییم [[حق‌تعالی]] ذو الجلال است، مراد صفات جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۴۹.</ref>. لطف با قهر و جمال با جلال متقابلند و جلالْ جمال می‌آورد و جمالْ جلال، و نظام هستی بر این اساس است؛ زیرا [[تکامل]] بر اساس تضاد است و عالم به تقابل و تضاد این اوصافِ جمالی و جلالی<ref>همه کثرات از ازدواج اسمای جمالی و جلالی پدید آمده‌اند که آنها را اسما و اوصاف متقابل می‌گویند. (حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۴۴۸)</ref> اداره می‌شود<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۳۶۶.</ref>؛ چنان‌که دار [[آخرت]] به [[جنت]] و [[نار]] قسمت شده است و جنت مظهر اسمای جمالی [[حق‌تعالی]] و نار مظهر اسمای جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۱۶.</ref>.		صفات خداوند را به چندین صورت تقسیم کرده‌اند؛ یکی از آنها تقسیم به [[صفات جمال و جلال]] است. هر چه به «[[لطف]] و رحمت خداوند» متعلّق است، «صفت [[جمال]]» و هرچه به «قهر او» مربوط شود، «صفت جلال» است؛ برای نمونه رازقیت، [[هدایت]]، لطف و رحمت از صفات جمال الهی‌اند و قبض، قهر، [[عزت]] و عظمت از صفات جلال اویند. پس وقتی می‌گوییم خداوند جمیل است، به صفات جمالی او اشاره داریم و آن‌گاه که می‌گوییم [[حق‌تعالی]] ذو الجلال است، مراد صفات جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۴۹.</ref>. لطف با قهر و جمال با جلال متقابلند و جلالْ جمال می‌آورد و جمالْ جلال، و نظام هستی بر این اساس است؛ زیرا [[تکامل]] بر اساس تضاد است و عالم به تقابل و تضاد این اوصافِ جمالی و جلالی<ref>همه کثرات از ازدواج اسمای جمالی و جلالی پدید آمده‌اند که آنها را اسما و اوصاف متقابل می‌گویند. (حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۴۴۸)</ref> اداره می‌شود<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۳۶۶.</ref>؛ چنان‌که دار [[آخرت]] به [[جنت]] و [[نار]] قسمت شده است و جنت مظهر اسمای جمالی [[حق‌تعالی]] و نار مظهر اسمای جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۱۶.</ref>.

	[[عرفا]] می‌گویند که هر یک از ممکنات مظهر یک اسم و صفت از [[اسماء و صفات]] حقّ‌اند؛ چراکه هر یک از ممکنات مرتبه‌ای از تجلیات حق‌تعالی و حدّی از [[خواص]] نامحدود اویند. گفتن و شنیدن این سخن دشوار است، ولی [[حقیقت]] است که [[شیطان]] هم مظهر اسم «یا مضل» است و به هر حال در هر مخلوقی یک نشانه و صفتی، که نمونه بسیار ضعیفی از اسامی و [[صفات حق]] است، موجود می‌باشد. [[علم]] عالم نشانه‌ای از علم [[حق]] است و فلان شخصِ [[کریم]] مظهر اسم یا کریم است؛ اما نمونه بسیار ضعیفی هستند و نسبت اینها به حق‌تعالی، نسبت کرم شب‌تاب و [[آفتاب]] است، بلکه از این هم ضعیف‌تر. برای حق نمی‌توان حد محدودی قائل شد که فلان صفت را دارد و فلان را ندارد، بلکه تمام صفات که در موجودات هست، به طور اعلی و اتمّ در او هست؛ البته نواقص ممکنات در او نیست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۸.</ref>		[[عرفا]] می‌گویند که هر یک از ممکنات مظهر یک اسم و صفت از [[اسماء و صفات]] حقّ‌اند؛ چراکه هر یک از ممکنات مرتبه‌ای از تجلیات حق‌تعالی و حدّی از [[خواص]] نامحدود اویند. گفتن و شنیدن این سخن دشوار است، ولی [[حقیقت]] است که [[شیطان]] هم مظهر اسم «یا مضل» است و به هر حال در هر مخلوقی یک نشانه و صفتی، که نمونه بسیار ضعیفی از اسامی و [[صفات حق]] است، موجود می‌باشد. [[علم]] عالم نشانه‌ای از علم [[حق]] است و فلان شخصِ [[کریم]] مظهر اسم یا کریم است؛ اما نمونه بسیار ضعیفی هستند و نسبت اینها به حق‌تعالی، نسبت کرم شب‌تاب و [[آفتاب]] است، بلکه از این هم ضعیف‌تر. برای حق نمی‌توان حد محدودی قائل شد که فلان صفت را دارد و فلان را ندارد، بلکه تمام صفات که در موجودات هست، به طور اعلی و اتمّ در او هست؛ البته نواقص ممکنات در او نیست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۸ ـ ۷۹.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* مقدمه */

2026-04-11T06:49:02Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = الله\| عنوان مدخل = صفات الهی \| مداخل مرتبط = [[صفات الهی در قرآن]] - [[صفات الهی در کلام اسلامی]] - [[صفات الهی در عرفان اسلامی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره علوی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره رضوی]] - [[صفات الهی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = الله\| عنوان مدخل = صفات الهی \| مداخل مرتبط = [[صفات الهی در قرآن]] - [[صفات الهی در کلام اسلامی]] - [[صفات الهی در عرفان اسلامی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره علوی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره رضوی]] - [[صفات الهی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[شناخت صفات ~~الهی]]،~~ مرتبه‌ای عالی و رفیع و مختص [[بندگان]] [[مخلَص]] است؛ چراکه [[خداوند]] فرموده است: {{متن قرآن\|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«پاکا که خداوند است از وصفی که می‌کنند * مگر بندگان ناب خداوند» سوره صافات، آیه ۱۵۹-۱۶۰.</ref>.		شناخت صفات الهی، مرتبه‌ای عالی و رفیع و مختص [[بندگان]] مخلَص است؛ چراکه [[خداوند]] فرموده است: {{متن قرآن\|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«پاکا که خداوند است از وصفی که می‌کنند * مگر بندگان ناب خداوند» سوره صافات، آیه ۱۵۹-۱۶۰.</ref>.
	[[صفات خداوند]] عین [[ذات]] اوست، نه زاید بر آن<ref>ذاتِ صمد است عین اوصافش *** در فکرت عرشی اولی الابصار
	(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۳۰۱)</ref>؛ چون اگر زاید بر ذات باشد، موجب نیاز و [[نقص]] در خداوند می‌شود. پس خداوند برای مثال، به خودی خود [[قادر]] است، نه اینکه با اضافه معنای [[قدرت]]، قادربودنِ او تحقق پذیرد<ref>ابوالقاسم حلی، کشف المراد در شرح تجرید الاعتقاد، ص۴۱۳.</ref>. به دیگر بیان، خداوند ذاتی بسیط از جمیع جهات و مستجمع همه [[کمالات]] است<ref>علامه حسن‌زاده در ابیاتی درباره عینیّت صفت رحمت خداوند با ذات او چنین می‌گوید:		[[صفات خداوند]] عین ذات اوست، نه زاید بر آن<ref>ذاتِ صمد است عین اوصافش *** در فکرت عرشی اولی الابصار
			(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۳۰۱)</ref>؛ چون اگر زاید بر ذات باشد، موجب نیاز و نقص در خداوند می‌شود. پس خداوند برای مثال، به خودی خود قادر است، نه اینکه با اضافه معنای [[قدرت]]، قادربودنِ او تحقق پذیرد<ref>ابوالقاسم حلی، کشف المراد در شرح تجرید الاعتقاد، ص۴۱۳.</ref>. به دیگر بیان، خداوند ذاتی بسیط از جمیع جهات و مستجمع همه [[کمالات]] است<ref>علامه حسن‌زاده در ابیاتی درباره عینیّت صفت رحمت خداوند با ذات او چنین می‌گوید:
	که این رحمت نباشد زائد ذات *** که ذاتش عین رحمت هست بالذات		که این رحمت نباشد زائد ذات *** که ذاتش عین رحمت هست بالذات
	ز ذاتی کوست عین رحمت ای دوست *** نباشد غیر رحمت آنچه از اوست		ز ذاتی کوست عین رحمت ای دوست *** نباشد غیر رحمت آنچه از اوست
	(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۴۸۰)</ref> و به طور کلی نواقص و حدود از خداوند [[تنزیه]] می‌شود؛ یعنی صفاتی مانند [[جسم]] بودن، محدود بودن و مکان‌داشتن<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۲۹۷.</ref>.		(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۴۸۰)</ref> و به طور کلی نواقص و حدود از خداوند [[تنزیه]] می‌شود؛ یعنی صفاتی مانند جسم بودن، محدود بودن و مکان‌داشتن<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۲۹۷.</ref>.

			صفات خداوند را به چندین صورت تقسیم کرده‌اند؛ یکی از آنها تقسیم به [[صفات جمال و جلال]] است. هر چه به «[[لطف]] و رحمت خداوند» متعلّق است، «صفت [[جمال]]» و هرچه به «قهر او» مربوط شود، «صفت جلال» است؛ برای نمونه رازقیت، [[هدایت]]، لطف و رحمت از صفات جمال الهی‌اند و قبض، قهر، [[عزت]] و عظمت از صفات جلال اویند. پس وقتی می‌گوییم خداوند جمیل است، به صفات جمالی او اشاره داریم و آن‌گاه که می‌گوییم [[حق‌تعالی]] ذو الجلال است، مراد صفات جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۴۹.</ref>. لطف با قهر و جمال با جلال متقابلند و جلالْ جمال می‌آورد و جمالْ جلال، و نظام هستی بر این اساس است؛ زیرا [[تکامل]] بر اساس تضاد است و عالم به تقابل و تضاد این اوصافِ جمالی و جلالی<ref>همه کثرات از ازدواج اسمای جمالی و جلالی پدید آمده‌اند که آنها را اسما و اوصاف متقابل می‌گویند. (حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۴۴۸)</ref> اداره می‌شود<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۳۶۶.</ref>؛ چنان‌که دار [[آخرت]] به [[جنت]] و [[نار]] قسمت شده است و جنت مظهر اسمای جمالی [[حق‌تعالی]] و نار مظهر اسمای جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۱۶.</ref>.

	صفات خداوند را به چندین صورت تقسیم کرده‌اند؛ یکی از آنها تقسیم به [[صفات جمال و جلال]] است. هر چه به «[[لطف]] و رحمت خداوند» متعلّق است، «صفت [[جمال]]» و هرچه به «[[قهر]] او» مربوط شود، «صفت [[جلال]]» است؛ برای نمونه [[رازقیت]]، [[هدایت]]، لطف و رحمت از [[صفات جمال]] الهی‌اند و [[قبض]]، قهر، [[عزت]] و [[عظمت]] از [[صفات جلال]] اویند. پس وقتی می‌گوییم خداوند [[جمیل]] است، به صفات جمالی او اشاره داریم و آن‌گاه که می‌گوییم [[حق‌تعالی]] [[ذو الجلال]] است، مراد صفات جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۴۹.</ref>. لطف با قهر و جمال با جلال متقابلند و جلالْ جمال می‌آورد و جمالْ جلال، و [[نظام هستی]] بر این اساس است؛ زیرا [[تکامل]] بر اساس تضاد است و عالم به [[تقابل]] و تضاد این اوصافِ جمالی و جلالی<ref>همه کثرات از ازدواج اسمای جمالی و جلالی پدید آمده‌اند که آنها را اسما و اوصاف متقابل می‌گویند. (حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۴۴۸)</ref> اداره می‌شود<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۳۶۶.</ref>؛ چنان‌که دار [[آخرت]] به [[جنت]] و [[نار]] قسمت شده است و جنت [[مظهر]] اسمای جمالی [[حق‌تعالی]] و نار مظهر اسمای جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۱۶.</ref>.		[[عرفا]] می‌گویند که هر یک از ممکنات مظهر یک اسم و صفت از [[اسماء و صفات]] حقّ‌اند؛ چراکه هر یک از ممکنات مرتبه‌ای از تجلیات حق‌تعالی و حدّی از [[خواص]] نامحدود اویند. گفتن و شنیدن این سخن دشوار است، ولی [[حقیقت]] است که [[شیطان]] هم مظهر اسم «یا مضل» است و به هر حال در هر مخلوقی یک نشانه و صفتی، که نمونه بسیار ضعیفی از اسامی و [[صفات حق]] است، موجود می‌باشد. [[علم]] عالم نشانه‌ای از علم [[حق]] است و فلان شخصِ [[کریم]] مظهر اسم یا کریم است؛ اما نمونه بسیار ضعیفی هستند و نسبت اینها به حق‌تعالی، نسبت کرم شب‌تاب و [[آفتاب]] است، بلکه از این هم ضعیف‌تر. برای حق نمی‌توان حد محدودی قائل شد که فلان صفت را دارد و فلان را ندارد، بلکه تمام صفات که در موجودات هست، به طور اعلی و اتمّ در او هست؛ البته نواقص ممکنات در او نیست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۸.</ref>
	[[عرفا]] می‌گویند که هر یک از ممکنات مظهر یک اسم و صفت از [[اسماء و صفات]] حقّ‌اند؛ چراکه هر یک از ممکنات مرتبه‌ای از تجلیات حق‌تعالی و حدّی از [[خواص]] نامحدود اویند. گفتن و شنیدن این سخن دشوار است، ولی [[حقیقت]] است که [[شیطان]] هم [[مظهر اسم]] «یا ~~[[مضل]]»~~ است و به هر حال در هر مخلوقی یک نشانه و صفتی، که نمونه بسیار ضعیفی از اسامی و [[صفات حق]] است، موجود می‌باشد. [[علم]] عالم نشانه‌ای از علم [[حق]] است و فلان شخصِ [[کریم]] مظهر اسم یا کریم است؛ اما نمونه بسیار ضعیفی هستند و نسبت اینها به حق‌تعالی، نسبت [[کرم]] شب‌تاب و [[آفتاب]] است، بلکه از این هم ضعیف‌تر. برای حق نمی‌توان حد محدودی قائل شد که فلان صفت را دارد و فلان را ندارد، بلکه تمام صفات که در موجودات هست، به طور [[اعلی]] و اتمّ در او هست؛ البته نواقص ممکنات در او نیست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* پانویس */

2026-04-11T06:46:14Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:صفات خدا]]

Wasity در ‏۲۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۷

2026-03-20T11:27:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
			{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = الله\| عنوان مدخل = صفات الهی \| مداخل مرتبط = [[صفات الهی در قرآن]] - [[صفات الهی در کلام اسلامی]] - [[صفات الهی در عرفان اسلامی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره علوی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره رضوی]] - [[صفات الهی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}

	==مقدمه==		==مقدمه==
	[[شناخت صفات الهی]]، مرتبه‌ای عالی و رفیع و مختص [[بندگان]] [[مخلَص]] است؛ چراکه [[خداوند]] فرموده است: {{متن قرآن\|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«پاکا که خداوند است از وصفی که می‌کنند * مگر بندگان ناب خداوند» سوره صافات، آیه ۱۵۹-۱۶۰.</ref>.		[[شناخت صفات الهی]]، مرتبه‌ای عالی و رفیع و مختص [[بندگان]] [[مخلَص]] است؛ چراکه [[خداوند]] فرموده است: {{متن قرآن\|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«پاکا که خداوند است از وصفی که می‌کنند * مگر بندگان ناب خداوند» سوره صافات، آیه ۱۵۹-۱۶۰.</ref>.
خط ۱۴:		خط ۱۶:
	# [[پرونده:IM011007.jpg\|22px]] [[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|'''عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی''']]		# [[پرونده:IM011007.jpg\|22px]] [[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|'''عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}
			== پانویس ==
			{{پانویس}}

Wasity در ‏۲۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۶

2026-03-20T11:26:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۵۶
خط ۹:		خط ۹:
	صفات خداوند را به چندین صورت تقسیم کرده‌اند؛ یکی از آنها تقسیم به [[صفات جمال و جلال]] است. هر چه به «[[لطف]] و رحمت خداوند» متعلّق است، «صفت [[جمال]]» و هرچه به «[[قهر]] او» مربوط شود، «صفت [[جلال]]» است؛ برای نمونه [[رازقیت]]، [[هدایت]]، لطف و رحمت از [[صفات جمال]] الهی‌اند و [[قبض]]، قهر، [[عزت]] و [[عظمت]] از [[صفات جلال]] اویند. پس وقتی می‌گوییم خداوند [[جمیل]] است، به صفات جمالی او اشاره داریم و آن‌گاه که می‌گوییم [[حق‌تعالی]] [[ذو الجلال]] است، مراد صفات جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۴۹.</ref>. لطف با قهر و جمال با جلال متقابلند و جلالْ جمال می‌آورد و جمالْ جلال، و [[نظام هستی]] بر این اساس است؛ زیرا [[تکامل]] بر اساس تضاد است و عالم به [[تقابل]] و تضاد این اوصافِ جمالی و جلالی<ref>همه کثرات از ازدواج اسمای جمالی و جلالی پدید آمده‌اند که آنها را اسما و اوصاف متقابل می‌گویند. (حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۴۴۸)</ref> اداره می‌شود<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۳۶۶.</ref>؛ چنان‌که دار [[آخرت]] به [[جنت]] و [[نار]] قسمت شده است و جنت [[مظهر]] اسمای جمالی [[حق‌تعالی]] و نار مظهر اسمای جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۱۶.</ref>.		صفات خداوند را به چندین صورت تقسیم کرده‌اند؛ یکی از آنها تقسیم به [[صفات جمال و جلال]] است. هر چه به «[[لطف]] و رحمت خداوند» متعلّق است، «صفت [[جمال]]» و هرچه به «[[قهر]] او» مربوط شود، «صفت [[جلال]]» است؛ برای نمونه [[رازقیت]]، [[هدایت]]، لطف و رحمت از [[صفات جمال]] الهی‌اند و [[قبض]]، قهر، [[عزت]] و [[عظمت]] از [[صفات جلال]] اویند. پس وقتی می‌گوییم خداوند [[جمیل]] است، به صفات جمالی او اشاره داریم و آن‌گاه که می‌گوییم [[حق‌تعالی]] [[ذو الجلال]] است، مراد صفات جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۴۹.</ref>. لطف با قهر و جمال با جلال متقابلند و جلالْ جمال می‌آورد و جمالْ جلال، و [[نظام هستی]] بر این اساس است؛ زیرا [[تکامل]] بر اساس تضاد است و عالم به [[تقابل]] و تضاد این اوصافِ جمالی و جلالی<ref>همه کثرات از ازدواج اسمای جمالی و جلالی پدید آمده‌اند که آنها را اسما و اوصاف متقابل می‌گویند. (حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۴۴۸)</ref> اداره می‌شود<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۳۶۶.</ref>؛ چنان‌که دار [[آخرت]] به [[جنت]] و [[نار]] قسمت شده است و جنت [[مظهر]] اسمای جمالی [[حق‌تعالی]] و نار مظهر اسمای جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۱۶.</ref>.
	[[عرفا]] می‌گویند که هر یک از ممکنات مظهر یک اسم و صفت از [[اسماء و صفات]] حقّ‌اند؛ چراکه هر یک از ممکنات مرتبه‌ای از تجلیات حق‌تعالی و حدّی از [[خواص]] نامحدود اویند. گفتن و شنیدن این سخن دشوار است، ولی [[حقیقت]] است که [[شیطان]] هم [[مظهر اسم]] «یا [[مضل]]» است و به هر حال در هر مخلوقی یک نشانه و صفتی، که نمونه بسیار ضعیفی از اسامی و [[صفات حق]] است، موجود می‌باشد. [[علم]] عالم نشانه‌ای از علم [[حق]] است و فلان شخصِ [[کریم]] مظهر اسم یا کریم است؛ اما نمونه بسیار ضعیفی هستند و نسبت اینها به حق‌تعالی، نسبت [[کرم]] شب‌تاب و [[آفتاب]] است، بلکه از این هم ضعیف‌تر. برای حق نمی‌توان حد محدودی قائل شد که فلان صفت را دارد و فلان را ندارد، بلکه تمام صفات که در موجودات هست، به طور [[اعلی]] و اتمّ در او هست؛ البته نواقص ممکنات در او نیست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۸.</ref>		[[عرفا]] می‌گویند که هر یک از ممکنات مظهر یک اسم و صفت از [[اسماء و صفات]] حقّ‌اند؛ چراکه هر یک از ممکنات مرتبه‌ای از تجلیات حق‌تعالی و حدّی از [[خواص]] نامحدود اویند. گفتن و شنیدن این سخن دشوار است، ولی [[حقیقت]] است که [[شیطان]] هم [[مظهر اسم]] «یا [[مضل]]» است و به هر حال در هر مخلوقی یک نشانه و صفتی، که نمونه بسیار ضعیفی از اسامی و [[صفات حق]] است، موجود می‌باشد. [[علم]] عالم نشانه‌ای از علم [[حق]] است و فلان شخصِ [[کریم]] مظهر اسم یا کریم است؛ اما نمونه بسیار ضعیفی هستند و نسبت اینها به حق‌تعالی، نسبت [[کرم]] شب‌تاب و [[آفتاب]] است، بلکه از این هم ضعیف‌تر. برای حق نمی‌توان حد محدودی قائل شد که فلان صفت را دارد و فلان را ندارد، بلکه تمام صفات که در موجودات هست، به طور [[اعلی]] و اتمّ در او هست؛ البته نواقص ممکنات در او نیست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۸.</ref>

			== منابع ==
			{{منابع}}
			# [[پرونده:IM011007.jpg\|22px]] [[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|'''عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی''']]
			{{پایان منابع}}

Wasity: صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== شناخت صفات الهی، مرتبه‌ای عالی و رفیع و مختص بندگان مخلَص است؛ چراکه خداوند فرموده است: {{متن قرآن|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}«پاکا که خداوند است از وصفی که می‌کنند * مگر بن...» ایجاد کرد

2026-03-20T11:24:54Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== شناخت صفات الهی، مرتبه‌ای عالی و رفیع و مختص بندگان مخلَص است؛ چراکه خداوند فرموده است: {{متن قرآن|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«پاکا که خداوند است از وصفی که می‌کنند * مگر بن...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==مقدمه==
[[شناخت صفات الهی]]، مرتبه‌ای عالی و رفیع و مختص [[بندگان]] [[مخلَص]] است؛ چراکه [[خداوند]] فرموده است: {{متن قرآن|سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ}}<ref>«پاکا که خداوند است از وصفی که می‌کنند * مگر بندگان ناب خداوند» سوره صافات، آیه ۱۵۹-۱۶۰.</ref>.
[[صفات خداوند]] عین [[ذات]] اوست، نه زاید بر آن<ref>ذاتِ صمد است عین اوصافش *** در فکرت عرشی اولی الابصار
(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۳۰۱)</ref>؛ چون اگر زاید بر ذات باشد، موجب نیاز و [[نقص]] در خداوند می‌شود. پس خداوند برای مثال، به خودی خود [[قادر]] است، نه اینکه با اضافه معنای [[قدرت]]، قادربودنِ او تحقق پذیرد<ref>ابوالقاسم حلی، کشف المراد در شرح تجرید الاعتقاد، ص۴۱۳.</ref>. به دیگر بیان، خداوند ذاتی بسیط از جمیع جهات و مستجمع همه [[کمالات]] است<ref>علامه حسن‌زاده در ابیاتی درباره عینیّت صفت رحمت خداوند با ذات او چنین می‌گوید:
که این رحمت نباشد زائد ذات *** که ذاتش عین رحمت هست بالذات
ز ذاتی کوست عین رحمت ای دوست *** نباشد غیر رحمت آنچه از اوست
(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۴۸۰)</ref> و به طور کلی نواقص و حدود از خداوند [[تنزیه]] می‌شود؛ یعنی صفاتی مانند [[جسم]] بودن، محدود بودن و مکان‌داشتن<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۲۹۷.</ref>.

صفات خداوند را به چندین صورت تقسیم کرده‌اند؛ یکی از آنها تقسیم به [[صفات جمال و جلال]] است. هر چه به «[[لطف]] و رحمت خداوند» متعلّق است، «صفت [[جمال]]» و هرچه به «[[قهر]] او» مربوط شود، «صفت [[جلال]]» است؛ برای نمونه [[رازقیت]]، [[هدایت]]، لطف و رحمت از [[صفات جمال]] الهی‌اند و [[قبض]]، قهر، [[عزت]] و [[عظمت]] از [[صفات جلال]] اویند. پس وقتی می‌گوییم خداوند [[جمیل]] است، به صفات جمالی او اشاره داریم و آن‌گاه که می‌گوییم [[حق‌تعالی]] [[ذو الجلال]] است، مراد صفات جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۴۹.</ref>. لطف با قهر و جمال با جلال متقابلند و جلالْ جمال می‌آورد و جمالْ جلال، و [[نظام هستی]] بر این اساس است؛ زیرا [[تکامل]] بر اساس تضاد است و عالم به [[تقابل]] و تضاد این اوصافِ جمالی و جلالی<ref>همه کثرات از ازدواج اسمای جمالی و جلالی پدید آمده‌اند که آنها را اسما و اوصاف متقابل می‌گویند. (حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۴۴۸)</ref> اداره می‌شود<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۳۶۶.</ref>؛ چنان‌که دار [[آخرت]] به [[جنت]] و [[نار]] قسمت شده است و جنت [[مظهر]] اسمای جمالی [[حق‌تعالی]] و نار مظهر اسمای جلالی اوست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۱۶.</ref>.
[[عرفا]] می‌گویند که هر یک از ممکنات مظهر یک اسم و صفت از [[اسماء و صفات]] حقّ‌اند؛ چراکه هر یک از ممکنات مرتبه‌ای از تجلیات حق‌تعالی و حدّی از [[خواص]] نامحدود اویند. گفتن و شنیدن این سخن دشوار است، ولی [[حقیقت]] است که [[شیطان]] هم [[مظهر اسم]] «یا [[مضل]]» است و به هر حال در هر مخلوقی یک نشانه و صفتی، که نمونه بسیار ضعیفی از اسامی و [[صفات حق]] است، موجود می‌باشد. [[علم]] عالم نشانه‌ای از علم [[حق]] است و فلان شخصِ [[کریم]] مظهر اسم یا کریم است؛ اما نمونه بسیار ضعیفی هستند و نسبت اینها به حق‌تعالی، نسبت [[کرم]] شب‌تاب و [[آفتاب]] است، بلکه از این هم ضعیف‌تر. برای حق نمی‌توان حد محدودی قائل شد که فلان صفت را دارد و فلان را ندارد، بلکه تمام صفات که در موجودات هست، به طور [[اعلی]] و اتمّ در او هست؛ البته نواقص ممکنات در او نیست<ref>حسن حسن‌زاده آملی، گشتی در حرکت، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۷۸.</ref>