صفات الهی در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۴

2026-04-11T06:44:22Z

Bahmani: /* توحید و مسئله صفات */

2026-04-11T06:35:44Z

توحید و مسئله صفات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۷:		خط ۷:

	==[[توحید]] و مسئله صفات==		==[[توحید]] و مسئله صفات==
	پیش‌تر از اهمیت شناخت صفات الهی سخن گفته شد؛ اما این نکته بی‌تردید در سخنان [[امیر مؤمنان]]{{ع}} جلوه‌ای بیشتر و برجسته‌تر دارد. در [[اندیشه]] [[امام علی]]{{ع}}، شناخت صفات الهی به طور مستقیم با توحید و حقیقت معرفت [[ربوبی]] ارتباط می‌یابد. پیوند میان [[توحید صفات]] [[الهی]] تا بدان پایه است که حضرت یکتاشناسی و [[معرفت]] ربوبی را با نحوه [[شناخت]] [[انسان]] از [[صفات حق]] در پیوند می‌بیند. [[امام]] در تعریف توحید می‌فرماید: {{متن حدیث\|التَّوْحِيدُ أَلَّا تَتَوَهَّمَهُ وَ الْعَدْلُ أَلَّا تَتَّهِمَهُ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۷۰؛ سیدرضی، خصائص الائمه، ص۱۳۴.</ref>. در این نگاه، توحید با [[پرهیز]] از توهم و تصور نادرست از [[خداوند]] یکسان شمرده شده است. در همین جهت، [[امام صادق]]{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث\|أَمَّا التَّوْحِيدُ فَأَنْ لَا تُجَوِّزَ عَلَى رَبِّكَ مَا جَازَ عَلَيْكَ‌}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۹۶.</ref>؛ یعنی توحید به معنای دور دانستن خداوند از هر صفتی است که در [[بندگان]] و [[مخلوقات]] وجود دارد.		پیش‌تر از اهمیت شناخت صفات الهی سخن گفته شد؛ اما این نکته بی‌تردید در سخنان [[امیر مؤمنان]]{{ع}} جلوه‌ای بیشتر و برجسته‌تر دارد. در [[اندیشه]] [[امام علی]]{{ع}}، شناخت صفات الهی به طور مستقیم با توحید و حقیقت معرفت [[ربوبی]] ارتباط می‌یابد. پیوند میان [[توحید صفات]] [[الهی]] تا بدان پایه است که حضرت یکتاشناسی و [[معرفت]] ربوبی را با نحوه [[شناخت]] [[انسان]] از [[صفات حق]] در پیوند می‌بیند. [[امام]] در تعریف توحید می‌فرماید: {{متن حدیث\|التَّوْحِيدُ أَلَّا تَتَوَهَّمَهُ وَ الْعَدْلُ أَلَّا تَتَّهِمَهُ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۷۰؛ سیدرضی، خصائص الائمه، ص۱۳۴.</ref>. در این نگاه، توحید با پرهیز از توهم و تصور نادرست از [[خداوند]] یکسان شمرده شده است. در همین جهت، [[امام صادق]]{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث\|أَمَّا التَّوْحِيدُ فَأَنْ لَا تُجَوِّزَ عَلَى رَبِّكَ مَا جَازَ عَلَيْكَ‌}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۹۶.</ref>؛ یعنی توحید به معنای دور دانستن خداوند از هر صفتی است که در [[بندگان]] و [[مخلوقات]] وجود دارد.

	اهمیت این سخن زمانی روشن می‌شود که جایگاه توحید را در منظومه اندیشه امام علی{{ع}} دریابیم. از نظر او، توحید در قله [[ایمان]] ([[تصدیق]]) و ایمان در بلندای معرفت خداوندی، و معرفت او در آغازین نقطه [[دین‌شناسی]] قرار دارد:		اهمیت این سخن زمانی روشن می‌شود که جایگاه توحید را در منظومه اندیشه امام علی{{ع}} دریابیم. از نظر او، توحید در قله [[ایمان]] ([[تصدیق]]) و ایمان در بلندای معرفت خداوندی، و معرفت او در آغازین نقطه [[دین‌شناسی]] قرار دارد:
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	{{متن حدیث\|فَلَيْسَ اللَّهَ عَرَفَ مَنْ عَرَفَ بِالتَّشْبِيهِ ذَاتَهُ وَ لَا إِيَّاهُ وَحَّدَ مَنِ اكْتَنَهَهُ وَ لَا حَقِيقَتَهُ أَصَابَ مَنْ مَثَّلَهُ وَ لَا بِهِ صَدَّقَ مَنْ نَهَّاهُ وَ لَا صَمَدَ صَمْدَهُ مَنْ أَشَارَ إِلَيْهِ وَ لَا إِيَّاهُ عَنَى مَنْ شَبَّهَهُ وَ لَا لَهُ تَذَلَّلَ مَنْ بَعَّضَهُ وَ لَا إِيَّاهُ أَرَادَ مَنْ تَوَهَّمَهُ}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۳۵.</ref>.		{{متن حدیث\|فَلَيْسَ اللَّهَ عَرَفَ مَنْ عَرَفَ بِالتَّشْبِيهِ ذَاتَهُ وَ لَا إِيَّاهُ وَحَّدَ مَنِ اكْتَنَهَهُ وَ لَا حَقِيقَتَهُ أَصَابَ مَنْ مَثَّلَهُ وَ لَا بِهِ صَدَّقَ مَنْ نَهَّاهُ وَ لَا صَمَدَ صَمْدَهُ مَنْ أَشَارَ إِلَيْهِ وَ لَا إِيَّاهُ عَنَى مَنْ شَبَّهَهُ وَ لَا لَهُ تَذَلَّلَ مَنْ بَعَّضَهُ وَ لَا إِيَّاهُ أَرَادَ مَنْ تَوَهَّمَهُ}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۳۵.</ref>.
	در همه این فقره‌ها، سخن از آثار [[علمی]] و عملی [[شناخت]] [[صفات خداوند]] است و [[امام]] آشکارا تأکید می‌کند که نه تنها [[معرفت الله]] و [[توحید ربوبی]]، بلکه توجه و قصد او و تذلل و ارادت به [[مقام]] والای حضرتش به رویکرد درست [[انسان]] به صفات و اسمای [[حق‌تعالی]] بستگی دارد.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۷۸.</ref>.		در همه این فقره‌ها، سخن از آثار [[علمی]] و عملی [[شناخت]] [[صفات خداوند]] است و [[امام]] آشکارا تأکید می‌کند که نه تنها [[معرفت الله]] و [[توحید ربوبی]]، بلکه توجه و قصد او و تذلل و ارادت به [[مقام]] والای حضرتش به رویکرد درست [[انسان]] به صفات و اسمای [[حق‌تعالی]] بستگی دارد<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۷۸.</ref>.

	==وجودشناسی [[صفات الهی]] از دیدگاه [[امام علی]]{{ع}}==		==وجودشناسی [[صفات الهی]] از دیدگاه [[امام علی]]{{ع}}==

Bahmani: /* پانویس */

2025-04-30T06:40:05Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۰
خط ۲۵۰:		خط ۲۵۰:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:صفات خدا]]

Bahmani: /* توحید و مسئله صفات */

2025-04-30T06:34:33Z

توحید و مسئله صفات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۴
خط ۷:		خط ۷:

	==[[توحید]] و مسئله صفات==		==[[توحید]] و مسئله صفات==
	پیش‌تر از اهمیت [[شناخت صفات الهی]] سخن گفته شد؛ اما این نکته بی‌تردید در سخنان [[امیر مؤمنان]]{{ع}} جلوه‌ای بیشتر و برجسته‌تر دارد. در [[اندیشه]] [[امام علی]]{{ع}}، شناخت صفات الهی به طور مستقیم با توحید و [[حقیقت معرفت]] [[ربوبی]] ارتباط می‌یابد. پیوند میان [[توحید صفات]] [[الهی]] تا بدان پایه است که حضرت [[یکتاشناسی]] و [[معرفت]] ربوبی را با نحوه [[شناخت]] [[انسان]] از [[صفات حق]] در پیوند می‌بیند. [[امام]] در تعریف توحید می‌فرماید: {{متن حدیث\|التَّوْحِيدُ أَلَّا تَتَوَهَّمَهُ وَ الْعَدْلُ أَلَّا تَتَّهِمَهُ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۷۰؛ سیدرضی، خصائص الائمه، ص۱۳۴.</ref>. در این نگاه، توحید با [[پرهیز]] از توهم و تصور نادرست از [[خداوند]] یکسان شمرده شده است. در همین جهت، [[امام صادق]]{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث\|أَمَّا التَّوْحِيدُ فَأَنْ لَا تُجَوِّزَ عَلَى رَبِّكَ مَا جَازَ عَلَيْكَ‌}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۹۶.</ref>؛ یعنی توحید به معنای دور دانستن خداوند از هر صفتی است که در [[بندگان]] و [[مخلوقات]] وجود دارد.		پیش‌تر از اهمیت شناخت صفات الهی سخن گفته شد؛ اما این نکته بی‌تردید در سخنان [[امیر مؤمنان]]{{ع}} جلوه‌ای بیشتر و برجسته‌تر دارد. در [[اندیشه]] [[امام علی]]{{ع}}، شناخت صفات الهی به طور مستقیم با توحید و حقیقت معرفت [[ربوبی]] ارتباط می‌یابد. پیوند میان [[توحید صفات]] [[الهی]] تا بدان پایه است که حضرت یکتاشناسی و [[معرفت]] ربوبی را با نحوه [[شناخت]] [[انسان]] از [[صفات حق]] در پیوند می‌بیند. [[امام]] در تعریف توحید می‌فرماید: {{متن حدیث\|التَّوْحِيدُ أَلَّا تَتَوَهَّمَهُ وَ الْعَدْلُ أَلَّا تَتَّهِمَهُ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۷۰؛ سیدرضی، خصائص الائمه، ص۱۳۴.</ref>. در این نگاه، توحید با [[پرهیز]] از توهم و تصور نادرست از [[خداوند]] یکسان شمرده شده است. در همین جهت، [[امام صادق]]{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث\|أَمَّا التَّوْحِيدُ فَأَنْ لَا تُجَوِّزَ عَلَى رَبِّكَ مَا جَازَ عَلَيْكَ‌}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۹۶.</ref>؛ یعنی توحید به معنای دور دانستن خداوند از هر صفتی است که در [[بندگان]] و [[مخلوقات]] وجود دارد.

	اهمیت این سخن زمانی روشن می‌شود که جایگاه توحید را در منظومه اندیشه امام علی{{ع}} دریابیم. از نظر او، توحید در قله [[ایمان]] ([[تصدیق]]) و ایمان در بلندای معرفت خداوندی، و معرفت او در آغازین نقطه [[دین‌شناسی]] قرار دارد:		اهمیت این سخن زمانی روشن می‌شود که جایگاه توحید را در منظومه اندیشه امام علی{{ع}} دریابیم. از نظر او، توحید در قله [[ایمان]] ([[تصدیق]]) و ایمان در بلندای معرفت خداوندی، و معرفت او در آغازین نقطه [[دین‌شناسی]] قرار دارد:

Jaafari در ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۶

2025-03-13T08:26:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = صفات الهی		\| موضوع مرتبط = صفات الهی
	\| عنوان مدخل = صفات الهی		\| عنوان مدخل = صفات الهی
	\| مداخل مرتبط = [[صفات الهی در کلام اسلامی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره علوی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره رضوی]] - [[صفات الهی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[صفات الهی در قرآن]] - [[صفات الهی در کلام اسلامی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره علوی]] - [[صفات الهی در معارف و سیره رضوی]] - [[صفات الهی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* شناخت فطری و قلبی از اسما و صفات */

2024-07-28T06:46:37Z

شناخت فطری و قلبی از اسما و صفات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۲۱۴:		خط ۲۱۴:
	آن‌چه را تاکنون درباره محدوده [[عقل]] در [[شناخت خداوند]] گفته شد، امام علی{{ع}} خود در [[تفسیر]] دو اسم «ظاهر» و «[[باطن]]» باز گفته است: {{متن حدیث\|الظَّاهِرِ بِعَجَائِبِ تَدْبِيرِهِ لِلنَّاظِرِينَ وَ الْبَاطِنِ بِجَلَالِ عِزَّتِهِ عَنْ فِكْرِ الْمُتَوَهِّمِينَ‌}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۱۳؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴، ص۳۱۹.</ref>. [[خداوند]]، هم ظاهر و هم باطن است. به شگفتی‌های تدبیرش برای بینندگان ظاهر و آشکار است و به جلال عزتش از [[افکار]] و اوهام [[بندگان]]، باطن و پنهان است. توجه داشته باشیم که در فقره اخیر، پنهان بودن خداوند را به صفت جلال و [[عزت]] نسبت داده است که این هم تأکید دیگری است بر اینکه [[صفات حق]] نیز از عقل و [[وهم]] پنهانند.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۱۰.</ref>.		آن‌چه را تاکنون درباره محدوده [[عقل]] در [[شناخت خداوند]] گفته شد، امام علی{{ع}} خود در [[تفسیر]] دو اسم «ظاهر» و «[[باطن]]» باز گفته است: {{متن حدیث\|الظَّاهِرِ بِعَجَائِبِ تَدْبِيرِهِ لِلنَّاظِرِينَ وَ الْبَاطِنِ بِجَلَالِ عِزَّتِهِ عَنْ فِكْرِ الْمُتَوَهِّمِينَ‌}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۱۳؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴، ص۳۱۹.</ref>. [[خداوند]]، هم ظاهر و هم باطن است. به شگفتی‌های تدبیرش برای بینندگان ظاهر و آشکار است و به جلال عزتش از [[افکار]] و اوهام [[بندگان]]، باطن و پنهان است. توجه داشته باشیم که در فقره اخیر، پنهان بودن خداوند را به صفت جلال و [[عزت]] نسبت داده است که این هم تأکید دیگری است بر اینکه [[صفات حق]] نیز از عقل و [[وهم]] پنهانند.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۱۰.</ref>.

	===[[شناخت فطری]] و [[قلبی]] از [[اسما]] و صفات===		===شناخت فطری و [[قلبی]] از اسما و صفات===
	[[امیرمؤمنان]]{{ع}} به [[پیروی]] از [[قرآن]]، در فراسوی [[معرفت ~~عقلی]]،~~ ما را به [[معرفت]] دیگری از اسما رهنمون می‌سازد که آن را گاه معرفت به [[فطرت]] و گاه [[معرفت به قلب]] می‌خواند. چنان‌که از [[سخنان امام]] پیدا است، این معرفت از سنخی دیگر است و محدودیت‌های معرفت عقلی و وهمی را در [[شناخت]] [[اسما]] و صفات ندارد.		[[امیرمؤمنان]]{{ع}} به پیروی از [[قرآن]]، در فراسوی معرفت عقلی، ما را به [[معرفت]] دیگری از اسما رهنمون می‌سازد که آن را گاه معرفت به [[فطرت]] و گاه معرفت به قلب می‌خواند. چنان‌که از سخنان امام پیدا است، این معرفت از سنخی دیگر است و محدودیت‌های معرفت عقلی و وهمی را در [[شناخت]] [[اسما]] و صفات ندارد.
	در [[اندیشه]] [[امام]]، [[فطرت]] یکی از منابع [[معرفت]] یا نوعی از انواع معرفت به ذات باری است. این معرفت برخلاف [[شناخت عقلی]]، به واسطه ابزارهای بشری حاصل نمی‌شود؛ بلکه [[معرفتی]] است که در ذات و فطرت کلیه افراد [[بشر]] نهاده شده و با معرفی [[خداوند]] و به [[اراده]] او و بدون دخالت هیچ یک از [[قوای ادراکی]] متعارف، برای [[انسان]] شناخته می‌شود: {{متن حدیث\|الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُلْهِمِ عِبَادَهُ حَمْدَهُ وَ فَاطِرِهِمْ عَلَى مَعْرِفَةِ رُبُوبِيَّتِهِ}}<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۳۹.</ref>. در نخستین [[خطبه]] از [[نهج البلاغه]]، آنجا که امام به تبیین [[رسالت]] [[پیامبران]] می‌پردازد، یکی از مهم‌ترین کارهای ایشان را بازنمایی و زنده داشتن [[میثاق]] فطرت برمی‌شمارد: {{متن حدیث\|لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ يُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ١.</ref>.		در [[اندیشه]] [[امام]]، [[فطرت]] یکی از منابع [[معرفت]] یا نوعی از انواع معرفت به ذات باری است. این معرفت برخلاف [[شناخت عقلی]]، به واسطه ابزارهای بشری حاصل نمی‌شود؛ بلکه [[معرفتی]] است که در ذات و فطرت کلیه افراد [[بشر]] نهاده شده و با معرفی [[خداوند]] و به [[اراده]] او و بدون دخالت هیچ یک از [[قوای ادراکی]] متعارف، برای [[انسان]] شناخته می‌شود: {{متن حدیث\|الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُلْهِمِ عِبَادَهُ حَمْدَهُ وَ فَاطِرِهِمْ عَلَى مَعْرِفَةِ رُبُوبِيَّتِهِ}}<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۳۹.</ref>. در نخستین [[خطبه]] از [[نهج البلاغه]]، آنجا که امام به تبیین [[رسالت]] [[پیامبران]] می‌پردازد، یکی از مهم‌ترین کارهای ایشان را بازنمایی و زنده داشتن [[میثاق]] فطرت برمی‌شمارد: {{متن حدیث\|لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ يُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ١.</ref>.
	[[امیرمؤمنان]]{{ع}} در پاسخ به [[ذعلب یمانی]] که پرسید: {{عربی\|هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ؟}} فرمود: «من پروردگاری را که نبینم نمی‌پرستم»؛ و سپس [[رؤیت خداوند]] را چنین [[تفسیر]] فرمود: {{متن حدیث\|لَمْ تَرَهُ الْعُيُونُ بِمُشَاهَدَةِ الْأَبْصَارِ وَ لَكِنْ رَأَتْهُ الْقُلُوبُ بِحَقَائِقِ الْإِيمَانِ}}<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۲۸؛ شیخ صدوق، التوحید، ص۱۰۹؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۷۸.</ref>. این‌گونه [[روایات]]، بی‌تردید، به معرفتی فراتر از [[معرفت عقلی]] پیش‌گفته اشاره دارد. [[اهل بیت]]{{عم}} از این معرفت اغلب به «[[رؤیت]]» تعبیر کرده‌اند<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص١۰٧، باب «ما جاء فی الرؤیه».</ref> و گاه آن را «تجلی» خوانده‌اند<ref>برای نمونه در روایت ذعلب آمده است: {{متن حدیث\|مُتَجَلٍّ لَا بِاسْتِهْلَالِ رُؤْيَةٍ}}. همچنین ر.ک: شیخ صدوق، التوحید، ص۱۱۵، ح۱۵.</ref>. واژه «[[حقایق]] الایمان» در این [[روایت]] و سایر روایاتی که ذکر خواهد شد، نشانه‌ای برای آن معرفت بی‌نشان است. این معرفت از جهات ذیل با معرفت عقلی تفاوت دارد:		[[امیرمؤمنان]]{{ع}} در پاسخ به [[ذعلب یمانی]] که پرسید: {{عربی\|هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ؟}} فرمود: «من پروردگاری را که نبینم نمی‌پرستم»؛ و سپس [[رؤیت خداوند]] را چنین [[تفسیر]] فرمود: {{متن حدیث\|لَمْ تَرَهُ الْعُيُونُ بِمُشَاهَدَةِ الْأَبْصَارِ وَ لَكِنْ رَأَتْهُ الْقُلُوبُ بِحَقَائِقِ الْإِيمَانِ}}<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۲۸؛ شیخ صدوق، التوحید، ص۱۰۹؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۷۸.</ref>. این‌گونه [[روایات]]، بی‌تردید، به معرفتی فراتر از [[معرفت عقلی]] پیش‌گفته اشاره دارد. [[اهل بیت]]{{عم}} از این معرفت اغلب به «[[رؤیت]]» تعبیر کرده‌اند<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص١۰٧، باب «ما جاء فی الرؤیه».</ref> و گاه آن را «تجلی» خوانده‌اند<ref>برای نمونه در روایت ذعلب آمده است: {{متن حدیث\|مُتَجَلٍّ لَا بِاسْتِهْلَالِ رُؤْيَةٍ}}. همچنین ر.ک: شیخ صدوق، التوحید، ص۱۱۵، ح۱۵.</ref>. واژه «[[حقایق]] الایمان» در این [[روایت]] و سایر روایاتی که ذکر خواهد شد، نشانه‌ای برای آن معرفت بی‌نشان است. این معرفت از جهات ذیل با معرفت عقلی تفاوت دارد:

Bahmani: /* شناخت عقلی از اسما و صفات الهی */

2024-07-28T06:46:09Z

شناخت عقلی از اسما و صفات الهی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۱۸۴:		خط ۱۸۴:
	در اینجا [[امام]] برای [[استدلال]] بر «[[نفی]] [[تشبیه]]» به غیرممکن بودن [[حلول]] صفات در [[ذات الهی]] استدلال کرده و حلول صفات را مستلزم مصنوعیت و مخلوقیت دانسته است. پیش‌تر گفته شد که وصف، مستلزم تحدید است و در اینجا فرمود: وجود وصف، مستلزم تحدید است. در این [[روایت]] برای استدلال بر بُعد معناشناختی صفات به بِعد وجودشناختی آن [[تمسک]] شده است. توضیح بیش‌تر در این خصوص را باید در مباحث [[خلقت]] از دیدگاه [[امام علی]]{{ع}} و [[اهل بیت]]{{عم}} پی گرفت.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۰۸.</ref>.		در اینجا [[امام]] برای [[استدلال]] بر «[[نفی]] [[تشبیه]]» به غیرممکن بودن [[حلول]] صفات در [[ذات الهی]] استدلال کرده و حلول صفات را مستلزم مصنوعیت و مخلوقیت دانسته است. پیش‌تر گفته شد که وصف، مستلزم تحدید است و در اینجا فرمود: وجود وصف، مستلزم تحدید است. در این [[روایت]] برای استدلال بر بُعد معناشناختی صفات به بِعد وجودشناختی آن [[تمسک]] شده است. توضیح بیش‌تر در این خصوص را باید در مباحث [[خلقت]] از دیدگاه [[امام علی]]{{ع}} و [[اهل بیت]]{{عم}} پی گرفت.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۰۸.</ref>.

	===[[شناخت عقلی]] از [[اسما]] و [[صفات الهی]]===		===شناخت عقلی از اسما و [[صفات الهی]]===
	شاید از آن‌چه گفتیم، چنین بر آید که [[شناخت حق‌تعالی]] و صفات او برای [[انسان]] به طور مطلق غیرممکن است. از [[قضا]]، در [[تاریخ]] [[اندیشه]] [[دینی]] و [[فلسفی]] کسانی بوده‌اند که بدین رأی‌گراییده و تعطیل در [[معرفت]] را [[شعار]] خویش داشته‌اند؛ اما در اندیشه امام علی{{ع}} با همه آن‌چه گفته شد، باب معرفت [[ربوبی]] و اسمای او همچنان گشوده است و آن‌چه گفته شد، همه مقدمه‌ای برای [[گشایش]] دریچه‌های معرفت [[ناب]] از [[حق‌تعالی]] است. به دیگر سخن، آن‌چه از نظر دیگران پایان راه به شمار می‌رود، از نظر [[مولای متقیان]] آغاز مسیر بلند معرفت [[توحیدی]] است.		شاید از آن‌چه گفتیم، چنین بر آید که شناخت حق‌تعالی و صفات او برای [[انسان]] به طور مطلق غیرممکن است. از [[قضا]]، در [[تاریخ]] [[اندیشه]] [[دینی]] و [[فلسفی]] کسانی بوده‌اند که بدین رأی‌گراییده و تعطیل در [[معرفت]] را [[شعار]] خویش داشته‌اند؛ اما در اندیشه امام علی{{ع}} با همه آن‌چه گفته شد، باب معرفت [[ربوبی]] و اسمای او همچنان گشوده است و آن‌چه گفته شد، همه مقدمه‌ای برای [[گشایش]] دریچه‌های معرفت [[ناب]] از [[حق‌تعالی]] است. به دیگر سخن، آن‌چه از نظر دیگران پایان راه به شمار می‌رود، از نظر [[مولای متقیان]] آغاز مسیر بلند معرفت [[توحیدی]] است.
	[[حضرت علی]]{{ع}} نه تنها معرفت حق‌تعالی را ناممکن نمی‌شمرد، بلکه آن را بالاترین و [[برترین]] [[معارف]] می‌داند: {{متن حدیث\|مَعْرِفَةُ اللَّهِ سُبْحَانَهُ أَعْلَى الْمَعَارِفِ‌}}<ref>آمدی، غرر الحکم، ح۹۸۶۴؛ لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۴۸۶، ح۸۹۸۹. از حضرت نقل شده است: {{متن حدیث\|الْعِلْمُ بِاللَّهِ أَفْضَلُ الْعِلْمَيْنِ‌}}. (آمدی، غرر الحکم، ۱۶۷۴).</ref>؛ و بدون [[شناخت خداوند]]، [[معرفت]] [[انسان]] را ناقص و ناتمام می‌بیند: {{متن حدیث\|مَنْ عَرَفَ اللَّهَ كَمَلَتْ مَعْرِفَتُهُ‌}}<ref>آمدی، غرر الحکم، ح۷۹۹۹؛ لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۴۳۱، ح۷۳۷۴.</ref>. پیش‌تر دیدیم که وی در خطبه‌های خویش، شناخت خداوند را آغاز [[دین]] و [[دین‌داری]] دانست که بدون آن، دین بنیاد نمی‌شود، دین‌داری پا نمی‌گیرد و [[بندگی]] [[خداوند]] صورت نمی‌بندد: {{متن حدیث\|أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ؛ أَوَّلُ الدِّيَانَةِ مَعْرِفَتُهُ‌؛ أَوَّلُ عِبَادَةِ اللَّهِ مَعْرِفَتُهُ‌}}. بهترین راه برای [[اثبات]] امکان‌پذیر بودن معرفت از نظر [[امام علی]]{{ع}}، [[رجوع]] به [[دعاها]] و مناجات‌های فراوان او است که به [[نیکی]] آشکار می‌سازد معرفت [[حق]] و [[اسما]] و صفات او در [[اندیشه]] و [[روح]] بلند حضرت موج می‌زند.		[[حضرت علی]]{{ع}} نه تنها معرفت حق‌تعالی را ناممکن نمی‌شمرد، بلکه آن را بالاترین و [[برترین]] [[معارف]] می‌داند: {{متن حدیث\|مَعْرِفَةُ اللَّهِ سُبْحَانَهُ أَعْلَى الْمَعَارِفِ‌}}<ref>آمدی، غرر الحکم، ح۹۸۶۴؛ لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۴۸۶، ح۸۹۸۹. از حضرت نقل شده است: {{متن حدیث\|الْعِلْمُ بِاللَّهِ أَفْضَلُ الْعِلْمَيْنِ‌}}. (آمدی، غرر الحکم، ۱۶۷۴).</ref>؛ و بدون [[شناخت خداوند]]، [[معرفت]] [[انسان]] را ناقص و ناتمام می‌بیند: {{متن حدیث\|مَنْ عَرَفَ اللَّهَ كَمَلَتْ مَعْرِفَتُهُ‌}}<ref>آمدی، غرر الحکم، ح۷۹۹۹؛ لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۴۳۱، ح۷۳۷۴.</ref>. پیش‌تر دیدیم که وی در خطبه‌های خویش، شناخت خداوند را آغاز [[دین]] و [[دین‌داری]] دانست که بدون آن، دین بنیاد نمی‌شود، دین‌داری پا نمی‌گیرد و [[بندگی]] [[خداوند]] صورت نمی‌بندد: {{متن حدیث\|أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ؛ أَوَّلُ الدِّيَانَةِ مَعْرِفَتُهُ‌؛ أَوَّلُ عِبَادَةِ اللَّهِ مَعْرِفَتُهُ‌}}. بهترین راه برای [[اثبات]] امکان‌پذیر بودن معرفت از نظر [[امام علی]]{{ع}}، [[رجوع]] به [[دعاها]] و مناجات‌های فراوان او است که به [[نیکی]] آشکار می‌سازد معرفت [[حق]] و [[اسما]] و صفات او در [[اندیشه]] و [[روح]] بلند حضرت موج می‌زند.

Bahmani: /* احتجاب حق‌تعالی از وهم و عقل */

2024-07-28T06:45:48Z

احتجاب حق‌تعالی از وهم و عقل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۱۵۳:		خط ۱۵۳:
	[[امام]] در پاسخ به این [[پرسش]] که مگر خداوند را وصف نمی‌کنیم و او را [[عزیز]] و [[حکیم]] و [[جواد]] و [[کریم]] نمی‌دانیم، می‌فرماید: {{متن حدیث\|كُلُّ هَذِهِ صِفَاتُ إِقْرَارٍ وَ لَيْسَتْ صِفَاتِ إِحَاطَةٍ}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳، ص۱۴۷.</ref>، و می‌افزاید: ما می‌دانیم که او حکیم و [[قدیر]] و جواد است؛ ولی کنه این معانی را نمی‌شناسیم؛ چنان‌که [[آسمان]] را می‌بینیم، ولی جوهر آن را نمی‌دانیم، و دریا را می‌بینیم و منتهای آن را نمی‌شناسیم: {{متن حدیث\|بَلْ فَوْقَ هَذَا الْمِثَالِ بِمَا لَا نِهَايَةَ لَهُ وَ لِأَنَّ الْأَمْثَالَ كُلَّهَا تَقْصُرُ عَنْهُ وَ لَكِنَّهَا تَقُودُ الْعَقْلَ إِلَى مَعْرِفَتِهِ}}؛ یعنی همین مثال‌های آسمان و دریا را هم نباید با حق‌تعالی [[قیاس]] گرفت؛ چراکه هیچ مثالی نمی‌تواند بیان‌گر حقیقت او باشد و این مثال‌ها تا اندازه‌ای شناخت او را به عقل ما نزدیک‌تر می‌کند<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳، ص۱۴۷.</ref>.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۰۰.</ref>.		[[امام]] در پاسخ به این [[پرسش]] که مگر خداوند را وصف نمی‌کنیم و او را [[عزیز]] و [[حکیم]] و [[جواد]] و [[کریم]] نمی‌دانیم، می‌فرماید: {{متن حدیث\|كُلُّ هَذِهِ صِفَاتُ إِقْرَارٍ وَ لَيْسَتْ صِفَاتِ إِحَاطَةٍ}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳، ص۱۴۷.</ref>، و می‌افزاید: ما می‌دانیم که او حکیم و [[قدیر]] و جواد است؛ ولی کنه این معانی را نمی‌شناسیم؛ چنان‌که [[آسمان]] را می‌بینیم، ولی جوهر آن را نمی‌دانیم، و دریا را می‌بینیم و منتهای آن را نمی‌شناسیم: {{متن حدیث\|بَلْ فَوْقَ هَذَا الْمِثَالِ بِمَا لَا نِهَايَةَ لَهُ وَ لِأَنَّ الْأَمْثَالَ كُلَّهَا تَقْصُرُ عَنْهُ وَ لَكِنَّهَا تَقُودُ الْعَقْلَ إِلَى مَعْرِفَتِهِ}}؛ یعنی همین مثال‌های آسمان و دریا را هم نباید با حق‌تعالی [[قیاس]] گرفت؛ چراکه هیچ مثالی نمی‌تواند بیان‌گر حقیقت او باشد و این مثال‌ها تا اندازه‌ای شناخت او را به عقل ما نزدیک‌تر می‌کند<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳، ص۱۴۷.</ref>.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۰۰.</ref>.

	===[[احتجاب]] [[حق‌تعالی]] از [[وهم]] و [[عقل]]===		===احتجاب [[حق‌تعالی]] از وهم و [[عقل]]===
	تاکنون از محال بودن [[معرفت]] اکتناهی و معرفت احاطی به [[صفات الهی]] سخن گفتیم. مطلب دیگری که در تکمیل این دو اصل در [[سخنان امام]] آمده، مسئله [[حجاب]] [[معرفتی]] میان [[خالق]] و مخلوق است. یکی از معانی «احتجاب» در [[ادبیات]] [[اهل بیت]]{{عم}}، احتجاب از معرفت به شمار می‌رود. این نکته [[بدیهی]] است که حق‌تعالی از [[چشم‌ها]] و دیده‌ها پنهان است<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۵۲.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} از [[امیرمؤمنان]]{{ع}} روایتی نقل کرده که در آن ماجرای [[خواب]] دیدن [[خضر]] و [[تعلیم]] [[اسم اعظم]] به وی آمده است. در این [[روایت از امام علی]]{{ع}} نقل شده است: {{متن حدیث\|وَ اللَّهُ هُوَ الْمَسْتُورُ عَنْ دَرْكِ الْأَبْصَارِ الْمَحْجُوبُ عَنِ الْأَوْهَامِ وَ الْخَطَرَاتِ}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۸۹.</ref>. در اینجا درباره «احتجاب از اوهام» سخن گفته شده؛ اما در خطبه‌ای که امیرمؤمنان{{ع}} پس از [[وفات]] [[حضرت رسول]]{{صل}} ایراد فرموده، [[خداوند]] را پنهان از [[عقول]] دانسته است: {{متن حدیث\|الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَعْجَزَ الْأَوْهَامَ أَنْ تَنَالَ إِلَّا وُجُودَهُ وَ حَجَبَ الْعُقُولَ عَنْ أَنْ تَتَخَيَّلَ ذَاتَهُ}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۷۳.</ref>. [[امام رضا]]{{ع}} همین نکته را به [[صراحت]] در یک جمله بیان داشته و احتجاب خداوند از عقول را چون احتجاب از چشم‌ها دانسته است: {{متن حدیث\|احْتَجَبَ عَنِ الْعُقُولِ كَمَا احْتَجَبَ عَنِ الْأَبْصَارِ}}<ref>حرانی، تحف العقول، ص۲۴۴. به بخش‌های پیشین همین روایت نیز مراجعه شود.</ref>؛ یعنی همان‌گونه که [[حق متعال]] از چشم‌ها پنهان است، از عقول و [[افکار]] نیز پوشیده و در پرده است؛ البته خواهیم دید که این حجاب معرفتی، در حجاب [[تکوینی]] و [[هستی‌شناختی]] میان خالق و مخلوق ریشه دارد.		تاکنون از محال بودن [[معرفت]] اکتناهی و معرفت احاطی به [[صفات الهی]] سخن گفتیم. مطلب دیگری که در تکمیل این دو اصل در سخنان امام آمده، مسئله [[حجاب]] [[معرفتی]] میان [[خالق]] و مخلوق است. یکی از معانی «احتجاب» در [[ادبیات]] [[اهل بیت]]{{عم}}، احتجاب از معرفت به شمار می‌رود. این نکته [[بدیهی]] است که حق‌تعالی از [[چشم‌ها]] و دیده‌ها پنهان است<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۵۲.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} از [[امیرمؤمنان]]{{ع}} روایتی نقل کرده که در آن ماجرای [[خواب]] دیدن [[خضر]] و [[تعلیم]] [[اسم اعظم]] به وی آمده است. در این [[روایت از امام علی]]{{ع}} نقل شده است: {{متن حدیث\|وَ اللَّهُ هُوَ الْمَسْتُورُ عَنْ دَرْكِ الْأَبْصَارِ الْمَحْجُوبُ عَنِ الْأَوْهَامِ وَ الْخَطَرَاتِ}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۸۹.</ref>. در اینجا درباره «احتجاب از اوهام» سخن گفته شده؛ اما در خطبه‌ای که امیرمؤمنان{{ع}} پس از [[وفات]] [[حضرت رسول]]{{صل}} ایراد فرموده، [[خداوند]] را پنهان از [[عقول]] دانسته است: {{متن حدیث\|الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَعْجَزَ الْأَوْهَامَ أَنْ تَنَالَ إِلَّا وُجُودَهُ وَ حَجَبَ الْعُقُولَ عَنْ أَنْ تَتَخَيَّلَ ذَاتَهُ}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۷۳.</ref>. [[امام رضا]]{{ع}} همین نکته را به [[صراحت]] در یک جمله بیان داشته و احتجاب خداوند از عقول را چون احتجاب از چشم‌ها دانسته است: {{متن حدیث\|احْتَجَبَ عَنِ الْعُقُولِ كَمَا احْتَجَبَ عَنِ الْأَبْصَارِ}}<ref>حرانی، تحف العقول، ص۲۴۴. به بخش‌های پیشین همین روایت نیز مراجعه شود.</ref>؛ یعنی همان‌گونه که [[حق متعال]] از چشم‌ها پنهان است، از عقول و [[افکار]] نیز پوشیده و در پرده است؛ البته خواهیم دید که این حجاب معرفتی، در حجاب [[تکوینی]] و [[هستی‌شناختی]] میان خالق و مخلوق ریشه دارد.
	در [[روایات امام علی]]{{ع}} گونه‌های دیگری از حجاب معرفت مطرح شده است که ریشه‌های [[اخلاقی]] و [[روحی]] دارد؛ برای مثال، گفته شده است: [[گناه]] و [[رذایل اخلاقی]] سبب می‌شود که [[انسان]] برخی از [[حقایق]] [[ربوبی]] را [[درک]] نکند. موضوع مقاله حاضر با بحث اخیر چندان تناسبی ندارد و سخن بیش‌تر در حدود و دامنه معرفت بشری به [[صفات الهی]] است.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۰۳.</ref>.		در [[روایات امام علی]]{{ع}} گونه‌های دیگری از حجاب معرفت مطرح شده است که ریشه‌های [[اخلاقی]] و [[روحی]] دارد؛ برای مثال، گفته شده است: [[گناه]] و [[رذایل اخلاقی]] سبب می‌شود که [[انسان]] برخی از [[حقایق]] [[ربوبی]] را [[درک]] نکند. موضوع مقاله حاضر با بحث اخیر چندان تناسبی ندارد و سخن بیش‌تر در حدود و دامنه معرفت بشری به [[صفات الهی]] است.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۰۳.</ref>.

Bahmani: /* استقلال و خلقت اسما */

2024-07-28T06:45:27Z

استقلال و خلقت اسما

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	{{متن حدیث\|... وَ لَهُ عَزَّ وَ جَلَّ نُعُوتٌ وَ صِفَاتٌ فَالصِّفَاتُ لَهُ وَ أَسْمَاؤُهَا جَارِيَةٌ عَلَى الْمَخْلُوقِينَ مِثْلُ السَّمِيعِ وَ الْبَصِيرِ وَ... وَ النُّعُوتُ نُعُوتُ الذَّاتِ لَا تَلِيقُ إِلَّا بِاللَّهِ}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۱۴۰.</ref>.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۸۷.</ref>.		{{متن حدیث\|... وَ لَهُ عَزَّ وَ جَلَّ نُعُوتٌ وَ صِفَاتٌ فَالصِّفَاتُ لَهُ وَ أَسْمَاؤُهَا جَارِيَةٌ عَلَى الْمَخْلُوقِينَ مِثْلُ السَّمِيعِ وَ الْبَصِيرِ وَ... وَ النُّعُوتُ نُعُوتُ الذَّاتِ لَا تَلِيقُ إِلَّا بِاللَّهِ}}<ref>شیخ صدوق، التوحید، ص۱۴۰.</ref>.<ref>[[محمد تقی سبحانی\|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)\| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۸۷.</ref>.

	===[[استقلال]] و [[خلقت]] [[اسما]]===		===[[استقلال]] و [[خلقت]] اسما===
	دسته سوم روایاتی است که از [[صفات الهی]] به صورت حقایقی مستقل و مؤثر در [[نظام تکوین]] یاد می‌کند. در بسیاری از [[روایات]] و دعاهای [[معصومان]]{{عم}} به اسما و صفات الهی قسم یاد شده است و برای آنها اثر و کارکردی در [[نظام خلقت]] قائل شده‌اند؛ برای مثال، در دعای مهمی که [[حضرت علی]]{{ع}} به [[نوف بکالی]] آموخته، آمده است:		دسته سوم روایاتی است که از [[صفات الهی]] به صورت حقایقی مستقل و مؤثر در [[نظام تکوین]] یاد می‌کند. در بسیاری از [[روایات]] و دعاهای [[معصومان]]{{عم}} به اسما و صفات الهی قسم یاد شده است و برای آنها اثر و کارکردی در نظام خلقت قائل شده‌اند؛ برای مثال، در دعای مهمی که [[حضرت علی]]{{ع}} به [[نوف بکالی]] آموخته، آمده است:
	{{متن حدیث\|فَأَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي ظَهَرْتَ بِهِ لِخَاصَّةِ أَوْلِيَائِكَ فَوَحَّدُوكَ وَ عَرَفُوكَ فَعَبَدُوكَ بِحَقِيقَتِكَ أَنْ تُعَرِّفَنِي نَفْسَكَ لِأُقِرَّ لَكَ بِرُبُوبِيَّتِكَ عَلَى حَقِيقَةِ الْإِيمَانِ بِكَ}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۶۹، ص۳۱۶.</ref>.		{{متن حدیث\|فَأَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي ظَهَرْتَ بِهِ لِخَاصَّةِ أَوْلِيَائِكَ فَوَحَّدُوكَ وَ عَرَفُوكَ فَعَبَدُوكَ بِحَقِيقَتِكَ أَنْ تُعَرِّفَنِي نَفْسَكَ لِأُقِرَّ لَكَ بِرُبُوبِيَّتِكَ عَلَى حَقِيقَةِ الْإِيمَانِ بِكَ}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۶۹، ص۳۱۶.</ref>.
	[[امام]] در این [[دعا]]، اسمی از [[اسمای الهی]] را نام برده که [[خداوند]] با آن، خود را بر اولیای خویش ظاهر می‌سازد. در ادامه همین فقره‌ها از [[اسم الهی]] به گونه‌ای نام برده شده که جدایی آن را با ذات [[حق]] می‌توان استفاده کرد: {{متن حدیث\|وَ لَا تَجْعَلْنِي يَا إِلَهِي مِمَّنْ يَعْبُدُ الِاسْمَ دُونَ الْمَعْنَى وَ الْحَظْنِي بِلَحْظَةٍ مِنْ لَحَظَاتِكَ تَنَوَّرْ بِهَا قَلْبِي بِمَعْرِفَتِكَ خَاصَّةً...}}. مقصود از اسم در این [[مقام]] بی‌تردید اسم لفظی نیست<ref>برای توضیح بیشتر ر.ک: شیخ صدوق، التوحید، ص۲۲۰ – ۲۲۱.</ref>. در [[روایات اهل بیت]]{{عم}} بر جدایی اسما و [[صفات حق]] از ذات او تأکید شده است. [[امام صادق]]{{ع}} در تبیین همین نکته می‌فرماید:		[[امام]] در این [[دعا]]، اسمی از [[اسمای الهی]] را نام برده که [[خداوند]] با آن، خود را بر اولیای خویش ظاهر می‌سازد. در ادامه همین فقره‌ها از [[اسم الهی]] به گونه‌ای نام برده شده که جدایی آن را با ذات [[حق]] می‌توان استفاده کرد: {{متن حدیث\|وَ لَا تَجْعَلْنِي يَا إِلَهِي مِمَّنْ يَعْبُدُ الِاسْمَ دُونَ الْمَعْنَى وَ الْحَظْنِي بِلَحْظَةٍ مِنْ لَحَظَاتِكَ تَنَوَّرْ بِهَا قَلْبِي بِمَعْرِفَتِكَ خَاصَّةً...}}. مقصود از اسم در این [[مقام]] بی‌تردید اسم لفظی نیست<ref>برای توضیح بیشتر ر.ک: شیخ صدوق، التوحید، ص۲۲۰ – ۲۲۱.</ref>. در [[روایات اهل بیت]]{{عم}} بر جدایی اسما و [[صفات حق]] از ذات او تأکید شده است. [[امام صادق]]{{ع}} در تبیین همین نکته می‌فرماید:

Jaafari: /* منابع */

2023-07-02T08:40:28Z

منابع

@@ خط ۲۲۵: / خط ۲۲۵: @@
 در [[خطبه اشباح]] نیز حضرت از [[مقام معنوی]] و [[معرفتی]] ملائکه چنین گزارش می‌دهد: {{متن حدیث|وَ وَصَلَتْ حَقَائِقُ الْإِيمَانِ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ مَعْرِفَتِهِ وَ قَطَعَهُمُ الْإِيقَانُ بِهِ إِلَى الْوَلَهِ إِلَيْهِ وَ لَمْ تُجَاوِزْ رَغَبَاتُهُمْ مَا عِنْدَهُ إِلَى مَا عِنْدَ غَيْرِهِ قَدْ ذَاقُوا حَلَاوَةَ مَعْرِفَتِهِ وَ شَرِبُوا بِالْكَأْسِ الرَّوِيَّةِ مِنْ مَحَبَّتِهِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۰.</ref>.
 در این [[روایت]] نیز از سنخ [[معرفت قلبی]] به «حقایق الایمان» تعبیر و تصریح شده است که ملائکه از شدت [[یقین]] به حق‌تعالی به وله می‌افتند.<ref>[[محمد تقی سبحانی|سبحانی، محمد تقی]]، [[اسما و صفات خداوند (مقاله)| مقاله «اسما و صفات خداوند»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۱۶.</ref>.
 == منابع ==