صلح در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* اصالت صلح در اسلام */

2026-02-25T07:09:19Z

اصالت صلح در اسلام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۹
خط ۱۳۵:		خط ۱۳۵:
	در مواردی نیز که جنگ درمی‌گرفت، معمولاً مسلمانان [[دفاع]] می‌کردند و در پی جنگ نبودند. شیوه برخورد رسول خدا{{صل}} با دشمنان، در [[جنگ‌ها]]، گویای آن است که حضرت پیوسته از [[جنگ]] و [[خونریزی]] پرهیز داشت. در هیچ [[جنگی]]، نخستین تیر از سوی [[مسلمانان]] پرتاب نشده است و حضرت همیشه از اینکه جنگ را آغاز کند دوری می‌جست.		در مواردی نیز که جنگ درمی‌گرفت، معمولاً مسلمانان [[دفاع]] می‌کردند و در پی جنگ نبودند. شیوه برخورد رسول خدا{{صل}} با دشمنان، در [[جنگ‌ها]]، گویای آن است که حضرت پیوسته از [[جنگ]] و [[خونریزی]] پرهیز داشت. در هیچ [[جنگی]]، نخستین تیر از سوی [[مسلمانان]] پرتاب نشده است و حضرت همیشه از اینکه جنگ را آغاز کند دوری می‌جست.

	در [[دوران جاهلیت]] بیشتر [[جنگ‌ها]] در اول [[روز]] آغاز می‌شد و معمولاً می‌کوشیدند ناگهانی و غافلگیرانه به قبیله‌ای حمله کنند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۵، ص۴۲۰.</ref>. اما شیوه [[رسول خدا]]{{صل}} و [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} این بود که آغاز جنگ را تا ظهر به تأخیر اندازند دلیل این تأخیر آن بود که فرصت برای [[اتمام حجت]] برای [[سپاه]] [[دشمن]] بیشتر باشد؛ چه‌بسا به خود آمده، [[حق]] را دریابند. اگر این [[هدف]] محقق نشد دست کم فرصت کمتری برای کشته شدن دو طرف وجود داشته باشد. امیرمؤمنان علی{{ع}} در این باره می‌فرماید: «هنگام ظهر درهای [[آسمان]] گشوده و [[رحمت الهی]] و [[پیروزی]] فرود می‌آید ظهر ب ه شب نزدیک است و این سبب می‌شود کشته‌های دو طرف کمتر شود و آنان [که پشیمان شده‌اند] فرصتی یابند که بازگردند و فراریان از [[تاریکی]] شب برای فرار سود بجویند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۲۸، ح۵.</ref>.<ref>[[علی امین رستمی\|رستمی، علی امین]]، [[آموزه‌های معنوی در سیره نظامی معصومان (کتاب)\|آموزه‌های معنوی در سیره نظامی معصومان]]، ص ۳۶.</ref>		در [[دوران جاهلیت]] بیشتر [[جنگ‌ها]] در اول [[روز]] آغاز می‌شد و معمولاً می‌کوشیدند ناگهانی و غافلگیرانه به قبیله‌ای حمله کنند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۵، ص۴۲۰.</ref>. اما شیوه [[رسول خدا]]{{صل}} و [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} این بود که آغاز جنگ را تا ظهر به تأخیر اندازند دلیل این تأخیر آن بود که فرصت برای [[اتمام حجت]] برای [[سپاه]] [[دشمن]] بیشتر باشد؛ چه‌بسا به خود آمده، [[حق]] را دریابند. اگر این [[هدف]] محقق نشد دست کم فرصت کمتری برای کشته شدن دو طرف وجود داشته باشد. امیرمؤمنان علی{{ع}} در این باره می‌فرماید: «هنگام ظهر درهای [[آسمان]] گشوده و [[رحمت الهی]] و [[پیروزی]] فرود می‌آید ظهر ب ه شب نزدیک است و این سبب می‌شود کشته‌های دو طرف کمتر شود و آنان [که پشیمان شده‌اند] فرصتی یابند که بازگردند و فراریان از [[تاریکی]] شب برای فرار سود بجویند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۲۸، ح۵.</ref>.<ref>[[علی امین رستمی\|رستمی، علی امین]]، [[آموزه‌های معنوی در سیره نظامی معصومان (کتاب)\|آموزه‌های معنوی در سیره نظامی معصومان]]، ص ۳۶ ـ ۳۹.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* پانویس */

2026-02-25T05:51:01Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۲۱
خط ۱۴۵:		خط ۱۴۵:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:اهداف اسلام]]

Bahmani: /* منابع */

2026-02-25T05:50:40Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۲۰
خط ۱۱۹:		خط ۱۱۹:
	# [[پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[سپاهیان]] می‌فرمود: بروید [[به نام خدا]] با کمک [[خدا]] در [[راه خدا]] و بر روش [[فرستاده خدا]]، [[خیانت]] و [[مکر]] نکنید، اعضای [[بدن]] کسی را نبرید، [[پیران]] از کار افتاده و [[زنان]] و [[کودکان]] را نکشید، درختی را جز در صورت [[ناچاری]] قطع نکنید، هر یک از شما خواه [[پست‌ترین]] افراد باشد، خواه شریف‌ترین، چنانچه به کسی [[پناه]] داد آن کس مصونیت دارد تا سخن [[حق]] را بشنود اگر پیرو شما گردند، [[برادر]] شما خواهند بود و گرنه حتماً او را به [[پناهگاه]] خود برسانید؛		# [[پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[سپاهیان]] می‌فرمود: بروید [[به نام خدا]] با کمک [[خدا]] در [[راه خدا]] و بر روش [[فرستاده خدا]]، [[خیانت]] و [[مکر]] نکنید، اعضای [[بدن]] کسی را نبرید، [[پیران]] از کار افتاده و [[زنان]] و [[کودکان]] را نکشید، درختی را جز در صورت [[ناچاری]] قطع نکنید، هر یک از شما خواه [[پست‌ترین]] افراد باشد، خواه شریف‌ترین، چنانچه به کسی [[پناه]] داد آن کس مصونیت دارد تا سخن [[حق]] را بشنود اگر پیرو شما گردند، [[برادر]] شما خواهند بود و گرنه حتماً او را به [[پناهگاه]] خود برسانید؛
	# [[همبستگی]] در میان [[جوامع اسلامی]] باید آن چنان باشد که [[مسلمانان]] به سوی دیگران دست نیاز نگشایند<ref>تاریخ ابن کثیر، ج۴، ص۱۴؛ طبقات ابن سعد، ج۲، ص۲۷؛ صحیح مسلم، ج۶، ص۷۲. </ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۹، ص۱۷۲ – ۱۷۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۲۷.</ref>		# [[همبستگی]] در میان [[جوامع اسلامی]] باید آن چنان باشد که [[مسلمانان]] به سوی دیگران دست نیاز نگشایند<ref>تاریخ ابن کثیر، ج۴، ص۱۴؛ طبقات ابن سعد، ج۲، ص۲۷؛ صحیح مسلم، ج۶، ص۷۲. </ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۹، ص۱۷۲ – ۱۷۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۲۷.</ref>

			== اصالت صلح در اسلام ==
			اسلام نخستین گام اصولی خود را در راه [[توحید]] و [[یگانگی خدا]]، که مبدأ [[حیات]] است و همه موجودات رو به سوی او دارند، برمی‌دارد. به [[اعتقاد]] [[مسلمانان]] یگانگی تنها در وجود [[خدای یکتا]] خلاصه نمی‌شود؛ بلکه این [[همبستگی]] در همه جای طبیعت، [[جهان آفرینش]] و به ویژه در زندگی اجتماعی [[انسان‌ها]] وجود دارد. ماهیت همبستگی و توحید، صلح است<ref>علی باقری کبورق، کلیات و مبانی جنگ و استراتژی، ص۳۶.</ref>. در [[جوامع انسانی]] نیز طبیعت اصلی، صلح و [[آرامش]] و زندگی مسالمت‌آمیز است و ازاین‌رو باید در [[حفظ]] آن کوشید. اساساً وجدان [[بشر]]، از حمله ابتدایی به دیگران بیزار است و آن را [[ظلم]] تلقی می‌کند. به همین دلیل است که هرجا در‌گیری نظامی واقع می‌شود، برای تشخیص اینکه کدام طرف [[گناهکار]] است سعی می‌کنند بدانند کدام طرف حمله را آغاز کرده است.

			صلح در اسلام ریشه محکمی دارد و یکی از پایه‌های مهم [[شریعت]] به شمار می‌رود. لفظ «[[سلام]]» و مشتقات آن بارها در [[قرآن]] ذکر شده است. [[خداوند]] سلام است<ref>{{متن قرآن\|هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ}} «اوست خداوندی که هیچ خدایی جز او نیست، فرمانفرمای بسیار پاک بی‌عیب، ایمنی‌بخش، گواه راستین، پیروز کام‌شکن بزرگ منش؛ پاکاکه خداوند است از آنچه (بدو) شرک می‌ورزند» سوره حشر، آیه ۲۳.</ref>؛ [[بهشت]] جایگاه سلام است<ref>{{متن قرآن\|لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}} «سرای آرامش نزد پروردگارشان از آن آنهاست و او برای کارهایی که می‌کردند یار آنان است» سوره انعام، آیه ۱۲۷.</ref> و این [[دین]] نامش اسلام است. بنابراین زیربنای اساسی اسلام همان سلام است و نخستین اصل در [[رسالت]] [[دینی]] روشن کردن راه صحیح از راه [[انحراف]] است، نه [[جنگ]] و [[خونریزی]]. قرآن نیز نخستین [[اصل هدایت]] را [[حکمت]] و [[اندرز]] [[نیکو]] معرفی کرده است: {{متن قرآن\|ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ}}<ref>«(مردم را) به راه پروردگارت با حکمت و پند نیکو فرا خوان و با آنان با روشی که بهتر باشد چالش ورز! بی‌گمان پروردگارت به آن کس که راه وی را گم کرده داناتر است و او به رهیافتگان داناتر است» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref>؛ چراکه اساساً [[عقیده]] یک [[امر قلبی]] است که با [[زور]] به وجود نمی‌آید؛ بلکه [[انسان]] آنچه را که فطرتش بدان [[حکم]] می‌کند، می‌پذیرد.

			اگر [[اسلام]] گاهی [[جنگ]] را توصیه می‌کند، دلیلش گسترش [[رفاه]]، [[آزادی]] و [[برابری]] همه انسان‌هاست. جنگ اسلام بر ضد نظام‌های ضدبشری و [[استبدادی]] است و برای کسب آزادی واقعی و [[برقراری صلح]] در [[جامعه بشری]] وضع شده است. این جنگ زمانی آغاز می‌شود که فرد یا گروه یا کشوری بخواهد [[همبستگی]] و صلح [[جامعه]] را به خطر اندازد. در این صورت جنگ [[مشروع]] شمرده می‌شود و بر [[مسلمانان]] [[واجب]] است به آن مبادرت کنند و [[امنیت]] و همبستگی را به جامعه برگردانند. همچنین اگر فرد یا افرادی بخواهند از رسیدن خیر و [[سعادت]] [[دین]] و [[دنیا]] به مردم جلوگیری کنند و در مقابل [[اراده الهی]] که به این امر تعلق گرفته است بایستند، دشمن خدا و [[محارب]] محسوب می‌شوند. بدین ترتیب باید با [[جهاد]] و [[جنگ در راه خدا]]، این مانع را حذف کرد و کلمه [[حق]] را تحقق بخشید. البته منظور این نیست که اسلام را باید با جنگ به مردم [[تحمیل]] کرد؛ بلکه باید به مردم امکان [[تفکر]] [[آزاد]] داد و [[اجازه]] داد که زمینه [[هدایت]] و رسیدن آنها به خیر عمومی فراهم شود.

			اسلام کسی را مجبور به [[تسلیم]] نمی‌کند؛ بلکه با کسانی که مانع دعوت حق می‌شوند به [[مبارزه]] برمی‌خیزد. بدین ترتیب اسلام در نخستین گام، بزرگ‌ترین علل و اسباب جنگ را از میان برمی‌دارد و هر [[جنگی]] را که بر مبنای اهداف مشخص و ثابت پایه‌ریزی نشده باشد [[باطل]] می‌داند. از این دیدگاه جنگ‌هایی که ریشه‌در [[نژادپرستی]] و [[تعصبات]] خشک [[جاهلانه]] دارند، مردودند. در [[جنگ]] حتی باید مسائل ظریف [[انسانی]] کانون توجه قرار بگیرند. [[جهادگر]] [[مسلمان]] در هنگام [[مبارزه]] با [[دشمنان]] بیرونی، باید علیه وسوسه‌های [[نفسانی]] خود نیز به [[ستیز]] برخیزد<ref>علی باقری کبورق، کلیات و مبانی جنگ و استراتژی، ص۳۶-۳۷.</ref>.

			بنابراین [[جنگ]] در [[اسلام]]، منحصر به شرایط [[اضطراری]] است و پس از مانع‌تراشی دشمنان اسلام در راه رسیدن [[پیام الهی]] به [[مردم]] و یا تهاجم آنان به [[مسلمانان]] [[ضرورت]] پیدا می‌کند و بعد از درهم شکستن [[فتنه]] و رفع آن دیگر ضرورتی ندارد؛ بدین سبب [[قرآن کریم]] جنگ را مقید به وجود فتنه [[دشمنان]] ذکر می‌کند و می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ}}<ref>«و با آنان نبرد کنید تا آشوبی برجا نماند» سوره بقره، آیه ۱۹۳.</ref> و در [[سوره انفال]] که بخشی از آن به [[جنگ بدر]] مربوط می‌شود، خطاب به [[پیامبر]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}}<ref>«و اگر به سازش گرایند، تو نیز بدان گرای و بر خداوند توکّل کن که او شنوای داناست» سوره انفال، آیه ۶۱.</ref>. از اینجا معلوم می‌شود که اسلام صلح را یک اصل زیربنایی در [[روابط اجتماعی]] می‌داند که باید در پی آن بود و در ایجاد و [[حفظ]] آن کوشید و اگر زمانی دشمنان دست از فتنه‌گری بر ضد مسلمانان بردارند و از رسیدن پیام الهی به مردم ممانعت نکنند، جنگ و نبردی مطرح نخواهد بود و مردم عالم با [[حکمت]] و [[اندرز]] [[نیکو]] به سوی [[حضرت حق]] [[دعوت]] می‌شوند.

			با [[تأمل]] در [[سیره نظامی]] [[رسول خدا]] عنایت به موضوع اصالت صلح در اسلام را به روشنی می‌بینیم. افزون بر وقوع صلح‌های متعدد، نظیر [[صلح حدیبیه]]<ref>برای مطالعه بیشتر، ر.ک: حامد منتظری مقدم، بررسی تاریخی صلح‌های پیامبر اکرم{{صل}}.</ref>، بسیاری از [[غزوات]] نیز نبرد نظامی محسوب نمی‌گردید بلکه برخی حرکت‌های نظامی پیامبر، برای عملیات روانی انجام می‌شد و برخی [[غزوه‌ها]] و [[سریه‌ها]]، پیش از درگیری، به قرارداد صلح می‌انجامید و در پاره‌ای دیگر، [[دشمن]] فرار می‌کرد و مسلمانان به [[مدینه]] بازمی‌گشتند.

			در مواردی نیز که جنگ درمی‌گرفت، معمولاً مسلمانان [[دفاع]] می‌کردند و در پی جنگ نبودند. شیوه برخورد رسول خدا{{صل}} با دشمنان، در [[جنگ‌ها]]، گویای آن است که حضرت پیوسته از [[جنگ]] و [[خونریزی]] پرهیز داشت. در هیچ [[جنگی]]، نخستین تیر از سوی [[مسلمانان]] پرتاب نشده است و حضرت همیشه از اینکه جنگ را آغاز کند دوری می‌جست.

			در [[دوران جاهلیت]] بیشتر [[جنگ‌ها]] در اول [[روز]] آغاز می‌شد و معمولاً می‌کوشیدند ناگهانی و غافلگیرانه به قبیله‌ای حمله کنند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۵، ص۴۲۰.</ref>. اما شیوه [[رسول خدا]]{{صل}} و [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} این بود که آغاز جنگ را تا ظهر به تأخیر اندازند دلیل این تأخیر آن بود که فرصت برای [[اتمام حجت]] برای [[سپاه]] [[دشمن]] بیشتر باشد؛ چه‌بسا به خود آمده، [[حق]] را دریابند. اگر این [[هدف]] محقق نشد دست کم فرصت کمتری برای کشته شدن دو طرف وجود داشته باشد. امیرمؤمنان علی{{ع}} در این باره می‌فرماید: «هنگام ظهر درهای [[آسمان]] گشوده و [[رحمت الهی]] و [[پیروزی]] فرود می‌آید ظهر ب ه شب نزدیک است و این سبب می‌شود کشته‌های دو طرف کمتر شود و آنان [که پشیمان شده‌اند] فرصتی یابند که بازگردند و فراریان از [[تاریکی]] شب برای فرار سود بجویند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۲۸، ح۵.</ref>.<ref>[[علی امین رستمی\|رستمی، علی امین]]، [[آموزه‌های معنوی در سیره نظامی معصومان (کتاب)\|آموزه‌های معنوی در سیره نظامی معصومان]]، ص ۳۶.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1100701.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]		# [[پرونده:1100701.jpg\|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
			# [[پرونده:IM010876.jpg\|22px]] [[علی امین رستمی\|رستمی، علی امین]]، [[آموزه‌های معنوی در سیره نظامی معصومان (کتاب)\|'''آموزه‌های معنوی در سیره نظامی معصومان''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani در ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۰

2026-02-24T10:10:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۰
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	اما همواره مراقب باش و از [[دشمن]] پس از آنکه از در صلح درآمدی بپرهیز...»<ref>نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>. در موضع‌گیری [[امام]]{{ع}} در برابر گروه‌های معارض مانند [[قاسطین]] (باند [[تبهکار]] [[شورشیان]] [[شام]]) و [[ناکثین]] (امتیازطلبان عهدشکن) و [[مارقین]] (خشک مقدس‌های ساده‌اندیش) گرچه به ظاهر حالت [[جنگ]] بر امام{{ع}} [[تحمیل]] شد، ولی استفاده‌هایی که امام{{ع}} از فرصت‌های مناسب برای خاموش کردن [[آتش]] جنگ و بازگشت به صلح و [[آرامش]] کرد، خود نشانگر [[میزان]] [[التزام عملی]] ایشان به اصل صلح و [[احترام]] به همزیستی عادلانه انسان‌هاست.		اما همواره مراقب باش و از [[دشمن]] پس از آنکه از در صلح درآمدی بپرهیز...»<ref>نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>. در موضع‌گیری [[امام]]{{ع}} در برابر گروه‌های معارض مانند [[قاسطین]] (باند [[تبهکار]] [[شورشیان]] [[شام]]) و [[ناکثین]] (امتیازطلبان عهدشکن) و [[مارقین]] (خشک مقدس‌های ساده‌اندیش) گرچه به ظاهر حالت [[جنگ]] بر امام{{ع}} [[تحمیل]] شد، ولی استفاده‌هایی که امام{{ع}} از فرصت‌های مناسب برای خاموش کردن [[آتش]] جنگ و بازگشت به صلح و [[آرامش]] کرد، خود نشانگر [[میزان]] [[التزام عملی]] ایشان به اصل صلح و [[احترام]] به همزیستی عادلانه انسان‌هاست.

	امام{{ع}} به دلیل بیان موضع اصولی خود دائر بر [[حفظ]] صلح به هر قیمتی برای صیانت حیثیت [[اسلام]] و [[وحدت مسلمانان]]، [[رنج]] بسیار کشید. هنگامی که امام{{ع}} در اردوگاه [[خوارج]] با آنان برای یافتن راهی برای [[پرهیز]] از [[کشتار]] و حفظ صلح به [[مذاکره]] نشست، به آنان چنین فرمود: {{متن حدیث\|إِنَّمَا أَصْبَحْنَا نُقَاتِلُ إِخْوَانَنَا فِي الْإِسْلَامِ عَلَى مَا دَخَلَ فِيهِ مِنَ الزَّيْغِ وَ الِاعْوِجَاجِ وَ الشُّبْهَةِ وَ التَّأْوِيلِ فَإِذَا طَمِعْنَا فِي خَصْلَةٍ يَلُمُّ اللَّهُ بِهَا شَعَثَنَا وَ نَتَدَانَى بِهَا إِلَى الْبَقِيَّةِ فِيمَا بَيْنَنَا رَغِبْنَا فِيهَا وَ أَمْسَكْنَا عَمَّا سِوَاهَا}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۲۲.</ref>.		امام{{ع}} به دلیل بیان موضع اصولی خود دائر بر [[حفظ]] صلح به هر قیمتی برای صیانت حیثیت [[اسلام]] و [[وحدت مسلمانان]]، [[رنج]] بسیار کشید. هنگامی که امام{{ع}} در اردوگاه [[خوارج]] با آنان برای یافتن راهی برای پرهیز از [[کشتار]] و حفظ صلح به [[مذاکره]] نشست، به آنان چنین فرمود: {{متن حدیث\|إِنَّمَا أَصْبَحْنَا نُقَاتِلُ إِخْوَانَنَا فِي الْإِسْلَامِ عَلَى مَا دَخَلَ فِيهِ مِنَ الزَّيْغِ وَ الِاعْوِجَاجِ وَ الشُّبْهَةِ وَ التَّأْوِيلِ فَإِذَا طَمِعْنَا فِي خَصْلَةٍ يَلُمُّ اللَّهُ بِهَا شَعَثَنَا وَ نَتَدَانَى بِهَا إِلَى الْبَقِيَّةِ فِيمَا بَيْنَنَا رَغِبْنَا فِيهَا وَ أَمْسَكْنَا عَمَّا سِوَاهَا}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۲۲.</ref>.

	«اما امروز که [[گمراهی]] و [[کج‌اندیشی]]، دوگانگی و [[تأویل]] وارد [[اسلام]] شده، ما با [[برادران]] [[اسلامی]] خود می‌جنگیم. پس هرگاه ما به چاره‌ای [[امید]] می‌بندیم که [[خداوند]] پراکندگی ما را بدان زایل می‌سازد و بر پایه الفت‌های باقی مانده پیوندمان می‌دهد، به آن مایل می‌شویم و از هر چیز روی می‌گردانیم».		«اما امروز که [[گمراهی]] و [[کج‌اندیشی]]، دوگانگی و [[تأویل]] وارد [[اسلام]] شده، ما با [[برادران]] [[اسلامی]] خود می‌جنگیم. پس هرگاه ما به چاره‌ای [[امید]] می‌بندیم که [[خداوند]] پراکندگی ما را بدان زایل می‌سازد و بر پایه الفت‌های باقی مانده پیوندمان می‌دهد، به آن مایل می‌شویم و از هر چیز روی می‌گردانیم».

Bahmani در ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۰

2026-02-24T10:10:35Z

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۵ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۹

2023-12-05T07:29:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = صلح
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل = صلح
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط = [[صلح در قرآن]] - [[صلح در فقه سیاسی]] - [[صلح در معارف و سیره نبوی]] - [[صلح در معارف و سیره علوی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: /* صلح و جنگ */

2023-02-28T04:38:08Z

صلح و جنگ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۰۸
خط ۶۹:		خط ۶۹:
	در مسئلۀ [[صلح و جنگ]] نیز سه نظریه به عنوان تأسیس اصل و قاعده دیده می‌شود.		در مسئلۀ [[صلح و جنگ]] نیز سه نظریه به عنوان تأسیس اصل و قاعده دیده می‌شود.
	#نظریۀ برخی از [[مستشرقان]]<ref>العقیده والشریعه، ص۲۷.</ref> و حقوقدانانی که در زمینۀ نظریۀ [[حقوق بین‌الملل اسلام]] به بررسی پرداخته‌اند، مبنی بر اینکه [[جهاد]] رابطۀ اصلی دارالسلام را با [[جهان]] خارج مشخص می‌کند؛ و [[اسلام]] از آنجا که نتوانست [[خوی]] جنگجویی [[اعراب]] را زایل کند از این وسیله برای [[سرکوب]] غیرمسلمانان استفاده کرده و اگر اسلام از [[صلح]] سخن به میان آورده صرفاً برای رهیابی به [[هدف]] نهایی است که [[توسعه]] اسلام در جهان است؛ و این در شرایطی است که جهاد کارساز نباشد، و [[روابط بین‌الملل]] و [[دیپلماسی]] در [[جهان اسلام]] پدیده‌ای به طور کامل [[بیگانه]] و ناآشنا است<ref>به جنگ و صلح در اسلام، ص۸۲.</ref>. مستند این نظریه، [[آیات جهاد]] در [[قرآن]] است که جهاد را به عنوان یک [[فریضه]] بر همۀ [[مسلمانان]] [[واجب]] شمرده و کسانی را که از جهاد روی برمی‌گردانند مورد [[نکوهش]] شدید قرار داده است، و با برداشتی سطحی [[تصور]] شده است که تمامی آیات جهاد مربوط به [[جهاد ابتدایی]]، و معنای جهاد ابتدایی هم شعله‌ور نگاهداشتن [[جنگ]] به طور مستمر بین جهان اسلام و جهان [[کفر]] است؛		#نظریۀ برخی از [[مستشرقان]]<ref>العقیده والشریعه، ص۲۷.</ref> و حقوقدانانی که در زمینۀ نظریۀ [[حقوق بین‌الملل اسلام]] به بررسی پرداخته‌اند، مبنی بر اینکه [[جهاد]] رابطۀ اصلی دارالسلام را با [[جهان]] خارج مشخص می‌کند؛ و [[اسلام]] از آنجا که نتوانست [[خوی]] جنگجویی [[اعراب]] را زایل کند از این وسیله برای [[سرکوب]] غیرمسلمانان استفاده کرده و اگر اسلام از [[صلح]] سخن به میان آورده صرفاً برای رهیابی به [[هدف]] نهایی است که [[توسعه]] اسلام در جهان است؛ و این در شرایطی است که جهاد کارساز نباشد، و [[روابط بین‌الملل]] و [[دیپلماسی]] در [[جهان اسلام]] پدیده‌ای به طور کامل [[بیگانه]] و ناآشنا است<ref>به جنگ و صلح در اسلام، ص۸۲.</ref>. مستند این نظریه، [[آیات جهاد]] در [[قرآن]] است که جهاد را به عنوان یک [[فریضه]] بر همۀ [[مسلمانان]] [[واجب]] شمرده و کسانی را که از جهاد روی برمی‌گردانند مورد [[نکوهش]] شدید قرار داده است، و با برداشتی سطحی [[تصور]] شده است که تمامی آیات جهاد مربوط به [[جهاد ابتدایی]]، و معنای جهاد ابتدایی هم شعله‌ور نگاهداشتن [[جنگ]] به طور مستمر بین جهان اسلام و جهان [[کفر]] است؛
	#نظریة استحبابی بودن [[جهاد]] و [[نفی]] [[وجوب]] آن در [[اسلام]] که از بعضی از [[تابعین]] مانند سفیان ثوری و عبدالله بن شیرمه و [[عطاء]] بن ابی‌ریاح نقل شده که گفته‌اند:		#نظریة استحبابی بودن [[جهاد]] و [[نفی]] [[وجوب]] آن در [[اسلام]] که از بعضی از [[تابعین]] مانند سفیان ثوری و عبدالله بن شیرمه و [[عطاء]] بن ابی‌ریاح نقل شده که گفته‌اند: جهاد امری اختیاری و استحبابی است و [[واجب]] نیست، و [[اوامر]] [[قرآنی]] به صورت ندبی و استحبابی است و تنها در موارد [[ضرورت]] برای دفع [[تهاجم]] [[دشمنان]] واجب می‌شود، آن‌گونه که از [[ظاهر آیه]] {{متن قرآن\|فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ}}<ref>«اگر به کارزار با شما دست یازیدند شما هم آنان را بکشید» سوره بقره، آیه ۱۹۱.</ref>، {{متن قرآن\|وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً}}<ref>«و همگی با مشرکان جنگ کنید چنان که آنان همگی با شما جنگ می‌کنند» سوره توبه، آیه ۳۶.</ref> استفاده می‌شود<ref>آثار الحرب فی الإسلام، ص۸۷.</ref>. این نظریه مخالف با [[اجماع]] [[فقهای اسلام]] است؛ زیرا [[وجوب جهاد]] امری مسلم و از نظر اسلام غیرقابل تردید است، و در ظاهر نظر این عده از تابعین آن بوده که [[مشروعیت جهاد]] منوط به دلائل و مجوزهای خاصی است که از آن جمله [[دفاع]] را ذکر کرده‌اند؛
	جهاد امری اختیاری و استحبابی است و [[واجب]] نیست، و [[اوامر]] [[قرآنی]] به صورت ندبی و استحبابی است و تنها در موارد [[ضرورت]] برای دفع [[تهاجم]] [[دشمنان]] واجب می‌شود، آن‌گونه که از [[ظاهر آیه]] {{متن قرآن\|فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ}}<ref>«اگر به کارزار با شما دست یازیدند شما هم آنان را بکشید» سوره بقره، آیه ۱۹۱.</ref>، {{متن قرآن\|وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً}}<ref>«و همگی با مشرکان جنگ کنید چنان که آنان همگی با شما جنگ می‌کنند» سوره توبه، آیه ۳۶.</ref> استفاده می‌شود<ref>آثار الحرب فی الإسلام، ص۸۷.</ref>. این نظریه مخالف با [[اجماع]] [[فقهای اسلام]] است؛ زیرا [[وجوب جهاد]] امری مسلم و از نظر اسلام غیرقابل تردید است، و در ظاهر نظر این عده از تابعین آن بوده که [[مشروعیت جهاد]] منوط به دلائل و مجوزهای خاصی است که از آن جمله [[دفاع]] را ذکر کرده‌اند؛
	#[[جنگ]] (جهاد) وسیله است نه [[هدف]]؛ زیرا هدف از جهاد [[هدایت]] است و [[جنگ با کفار]] و [[کشتار]] آنها مقصود اصلی نیست و به همین دلیل است که اگر هدایت بدون جهاد امکان‌پذیر باشد، چنین راهه‌ای مقدم بر جهاد خواهد بود و نیز در جهاد به حداقل و مقدار مورد [[لزوم]] اکتفا می‌شود و در [[حقیقت]] ضرورتی است که در مواقع خاص به [[میزان]] ضرورت، اجتناب‌ناپذیر می‌شود. مستند این نظریه روایاتی است که از [[خوی]] جنگجویی [[نهی]] می‌کند و [[مسلمانان]] را به [[عافیت‌طلبی]] [[دعوت]] می‌کند، از این قبیل است روایتی که [[ابوهریره]] نقل می‌کند: {{متن حدیث\|أَيُّهَا النَّاسُ، لاَ تَمَنَّوْا لِقَاءَ العَدُوِّ، وَسَلُوا اللَّهَ العَافِيَةَ}}<ref>صحیح بخاری، ج۴، ص۶۳.</ref>؛ ([[مردم]]! آرزوی [[مرگ]] نکنید و از [[خداوند]] [[عافیت]] و [[سلامتی]] [[طلب]] کنید). این نظریه که به فقهای شافعیه نسبت داده شده<ref>مغنی المحتاج، ج۴، ص۲۱۰.</ref> گرچه در توجیه انگیزۀ جهاد قابل مناقشه است؛ زیرا [[اهداف جهاد]] [[هدایت]] نیست، چون [[جهاد]] به دلیل [[خشونت]]، نوعی [[اکراه]] در بر دارد که از دید [[اسلام]]، اکراه نه وسیلۀ هدایت است. {{متن قرآن\|أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ}}<ref>«آیا تو مردم را ناگزیر می‌کنی که مؤمن باشند؟» سوره یونس، آیه ۹۹.</ref> و نه [[دین]] اکراه‌بردار است {{متن قرآن\|لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> ولی برداشت کلی در این نظریه براساس عدم اصالت [[جنگ]] است، و بر این مبنا جنگ همواره باید با مجوز و انگیره معقول و [[شرعی]] آغاز شود؛		#[[جنگ]] (جهاد) وسیله است نه [[هدف]]؛ زیرا هدف از جهاد [[هدایت]] است و [[جنگ با کفار]] و [[کشتار]] آنها مقصود اصلی نیست و به همین دلیل است که اگر هدایت بدون جهاد امکان‌پذیر باشد، چنین راهه‌ای مقدم بر جهاد خواهد بود و نیز در جهاد به حداقل و مقدار مورد [[لزوم]] اکتفا می‌شود و در [[حقیقت]] ضرورتی است که در مواقع خاص به [[میزان]] ضرورت، اجتناب‌ناپذیر می‌شود. مستند این نظریه روایاتی است که از [[خوی]] جنگجویی [[نهی]] می‌کند و [[مسلمانان]] را به [[عافیت‌طلبی]] [[دعوت]] می‌کند، از این قبیل است روایتی که [[ابوهریره]] نقل می‌کند: {{متن حدیث\|أَيُّهَا النَّاسُ، لاَ تَمَنَّوْا لِقَاءَ العَدُوِّ، وَسَلُوا اللَّهَ العَافِيَةَ}}<ref>صحیح بخاری، ج۴، ص۶۳.</ref>؛ ([[مردم]]! آرزوی [[مرگ]] نکنید و از [[خداوند]] [[عافیت]] و [[سلامتی]] [[طلب]] کنید). این نظریه که به فقهای شافعیه نسبت داده شده<ref>مغنی المحتاج، ج۴، ص۲۱۰.</ref> گرچه در توجیه انگیزۀ جهاد قابل مناقشه است؛ زیرا [[اهداف جهاد]] [[هدایت]] نیست، چون [[جهاد]] به دلیل [[خشونت]]، نوعی [[اکراه]] در بر دارد که از دید [[اسلام]]، اکراه نه وسیلۀ هدایت است. {{متن قرآن\|أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ}}<ref>«آیا تو مردم را ناگزیر می‌کنی که مؤمن باشند؟» سوره یونس، آیه ۹۹.</ref> و نه [[دین]] اکراه‌بردار است {{متن قرآن\|لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> ولی برداشت کلی در این نظریه براساس عدم اصالت [[جنگ]] است، و بر این مبنا جنگ همواره باید با مجوز و انگیره معقول و [[شرعی]] آغاز شود؛
	#نظریۀ [[منسوخ]] بودن جهاد که به [[جنبش]] قادیانی‌ها نسبت داده شده<ref>به آثار الحرب فی الاسلام، ص۹۵.</ref> و با توجه به [[نصوص قرآن]] و [[احادیث اسلامی]] در زمینه [[فریضه]] بودن جهاد، جایی برای بحث دربارۀ این نظریه باقی نمی‌ماند؛		#نظریۀ [[منسوخ]] بودن جهاد که به [[جنبش]] قادیانی‌ها نسبت داده شده<ref>به آثار الحرب فی الاسلام، ص۹۵.</ref> و با توجه به [[نصوص قرآن]] و [[احادیث اسلامی]] در زمینه [[فریضه]] بودن جهاد، جایی برای بحث دربارۀ این نظریه باقی نمی‌ماند؛

Jaafari: تغییرمسیر به آشتی در فقه سیاسی حذف شد

2023-02-28T04:37:33Z

تغییرمسیر به آشتی در فقه سیاسی حذف شد

نمایش تغییرات

Msadeq: تغییرمسیر به آشتی در فقه سیاسی

2021-05-20T04:11:20Z

تغییرمسیر به آشتی در فقه سیاسی

نمایش تغییرات

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-{{پانویس2}} +{{پانویس}})

2021-05-01T14:51:28Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-{{پانویس2}} +{{پانویس}})

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۲۱
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	==پانویس==		==پانویس==

	{{~~پانویس2~~}}		{{پانویس}}


	[[رده:صلح در فقه سیاسی]]		[[رده:صلح در فقه سیاسی]]
	[[رده:مدخل]]		[[رده:مدخل]]