ضحاک بن قیس شیبانی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* مقدمه */

2025-12-23T08:02:00Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۲
خط ۷:		خط ۷:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	جمعیتی از خوارج به [[فرماندهی]] سعید بن بهدل به سوی [[عراق]] عزیمت کردند. در بین راه سعید بن بهدل درگذشت و به جای او با ضحاک بن قیس شیبانی [[بیعت]] شد. او با [[یاران]] خود به [[موصل]] و از آنجا به [[شهر]] [[زور]] آمد. خوارج [[صفریه]] نیز دور او را گرفتند و شمار آنان به چهار هزار تن رسید، و این درحالی بود که [[بنی امیه]] و عمال آنها در عراق دچار [[اختلاف]] شدید شده بودند. ضحاک با استفاده از موقعیت مناسب به سوی عراق [[حرکت]] کرد. وقتی این خبر به عمال بنی امیه رسید [[اختلافات]] خود را کنار گذاشتند و آمادۀ دفع خوارج شدند.		جمعیتی از خوارج به [[فرماندهی]] [[سعید بن بهدل]] به سوی [[عراق]] عزیمت کردند. در بین راه سعید بن بهدل درگذشت و به جای او با ضحاک بن قیس شیبانی [[بیعت]] شد. او با [[یاران]] خود به [[موصل]] و از آنجا به [[شهر]] [[زور]] آمد. خوارج [[صفریه]] نیز دور او را گرفتند و شمار آنان به چهار هزار تن رسید، و این درحالی بود که [[بنی امیه]] و عمال آنها در عراق دچار [[اختلاف]] شدید شده بودند. ضحاک با استفاده از موقعیت مناسب به سوی عراق [[حرکت]] کرد. وقتی این خبر به عمال بنی امیه رسید [[اختلافات]] خود را کنار گذاشتند و آمادۀ دفع خوارج شدند.
	ضحاک به نزدیکی [[کوفه]] آمد و در [[نخیله]] اقامت نمود. [[روز]] پس از ورود به نخیله میان خوارج و سپاه بنی امیه [[جنگ]] [[سختی]] درگرفت و سپاه بنی امیه شکست خوردند و پا به [[فرار]] گذاشتند<ref>ابن اثیر: الکامل، ج ۴، ص۲۹۰</ref>.		ضحاک به نزدیکی [[کوفه]] آمد و در [[نخیله]] اقامت نمود. [[روز]] پس از ورود به نخیله میان خوارج و سپاه بنی امیه [[جنگ]] [[سختی]] درگرفت و سپاه بنی امیه شکست خوردند و پا به [[فرار]] گذاشتند<ref>ابن اثیر: الکامل، ج ۴، ص۲۹۰</ref>.

Jaafari: /* منابع */

2025-12-23T05:34:39Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۴
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	پس از کشته شدن ضحاک، [[خوارج]] با شخصی به نام [[خیبری]] [[بیعت]] کردند و به جنگ با مروان ادامه دادند، اما خیبری هم کشته شد؛ آنگاه با [[شیبان]] بن [[عبدالعزیز]] یشکری بیعت کردند. طبق [[مشورت]] [[سلیمان بن هشام]] که در میان خوارج بود شیبان سپاه خوارج را به [[ساحل]] شرقی [[نهر]] دجله روبروی موصل حرکت داد. مروان نیز در ساحل دیگر دجله [[اردو]] زد. ماهها به همین حالت گذشت تا اینکه یکی از [[فرماندهان]] مروان به نام [[ابن هبیره]] توانست [[کوفه]] را از تصرف خوارج بیرون آورد.		پس از کشته شدن ضحاک، [[خوارج]] با شخصی به نام [[خیبری]] [[بیعت]] کردند و به جنگ با مروان ادامه دادند، اما خیبری هم کشته شد؛ آنگاه با [[شیبان]] بن [[عبدالعزیز]] یشکری بیعت کردند. طبق [[مشورت]] [[سلیمان بن هشام]] که در میان خوارج بود شیبان سپاه خوارج را به [[ساحل]] شرقی [[نهر]] دجله روبروی موصل حرکت داد. مروان نیز در ساحل دیگر دجله [[اردو]] زد. ماهها به همین حالت گذشت تا اینکه یکی از [[فرماندهان]] مروان به نام [[ابن هبیره]] توانست [[کوفه]] را از تصرف خوارج بیرون آورد.
	مروان از ابن هبیره خواست که به طرف موصل [[لشکر]] بفرستد. وقتی خوارج خود را [[ضعیف]] یافتند از مرکز خود در [[موصل]] [[عقب‌نشینی]] کردند و به طرف [[اهواز]] و فارس رفتند؛ اما [[مروان]] آنها را تعقیب می‌کرد تا اینکه [[سپاه]] [[خوارج]] متفرق شدند و [[سلیمان بن هشام]] به سند گریخت و [[شیبان]] به [[ساحل]] شرقی بلاد [[عرب]] رفت و در عمان به وسیلۀ [[امیر]] آنجا کشته شد<ref>ولهاوزن: الخوارج و الشیعه، ص۱۰۴</ref>.<ref>[[یعقوب جعفری\|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)\|خوارج در تاریخ]]، ص ۱۱۷.</ref>		مروان از ابن هبیره خواست که به طرف موصل [[لشکر]] بفرستد. وقتی خوارج خود را [[ضعیف]] یافتند از مرکز خود در [[موصل]] [[عقب‌نشینی]] کردند و به طرف [[اهواز]] و فارس رفتند؛ اما [[مروان]] آنها را تعقیب می‌کرد تا اینکه [[سپاه]] [[خوارج]] متفرق شدند و [[سلیمان بن هشام]] به سند گریخت و [[شیبان]] به [[ساحل]] شرقی بلاد [[عرب]] رفت و در عمان به وسیلۀ [[امیر]] آنجا کشته شد<ref>ولهاوزن: الخوارج و الشیعه، ص۱۰۴</ref>.<ref>[[یعقوب جعفری\|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)\|خوارج در تاریخ]]، ص ۱۱۷.</ref>

			او جمعیتی از خوارج را در اطراف خود گرد آورد و به قصد [[تصرف]] [[کوفه]] به‌سوی آن [[شهر]] عزیمت کرد و در [[نخیله]] رحل اقامت افکند. [[سپاهیان]] [[بنی امیه]] در آنجا با او درگیر شدند ولی شکست خوردند. ضحاک کوفه را تصرف کرد و به قصد [[تسخیر]] واسط به آنجا [[لشکر]] کشید. در آنجا نیز سپاه بنی امیه را شکست داد و حتی [[عبدالله بن عمر]] که عامل خلیفۀ [[شام]] در [[عراق]] بود همراه با [[سلیمان بن هشام بن عبدالملک]] با ضحاک [[بیعت]] کردند. کار او بالا گرفت و سرانجام در منطقه‌ای به نام کفرتوثا [[سپاه]] ضحاک با سپاه تقویت‌شدۀ حکومت روبرو شد و پس از [[جنگی]] شدید، بسیاری از [[خوارج]] و از جمله خود ضحاک کشته شدند. سر ضحاک را از بدن جدا کردند و در شهرهای ارض جزیره گردانیدند<ref>ابن اثیر: الکامل، ج ۴، ص۲۹۶</ref>.<ref>[[یعقوب جعفری\|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)\|خوارج در تاریخ]]، ص ۲۱۵.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ضحاک بن قیس شیبانی | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== جمعیتی از خوارج به فرماندهی سعید بن بهدل به سوی عراق عزیمت کردند. در بین راه سعید بن بهدل درگذشت و به جای او با ضحاک بن قیس شیبانی بیعت شد....» ایجاد کرد

2025-12-22T07:28:23Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ضحاک بن قیس شیبانی | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== جمعیتی از خوارج به فرماندهی سعید بن بهدل به سوی عراق عزیمت کردند. در بین راه سعید بن بهدل درگذشت و به جای او با ضحاک بن قیس شیبانی بیعت شد....» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = ضحاک بن قیس شیبانی
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
جمعیتی از خوارج به [[فرماندهی]] سعید بن بهدل به سوی [[عراق]] عزیمت کردند. در بین راه سعید بن بهدل درگذشت و به جای او با ضحاک بن قیس شیبانی [[بیعت]] شد. او با [[یاران]] خود به [[موصل]] و از آنجا به [[شهر]] [[زور]] آمد. خوارج [[صفریه]] نیز دور او را گرفتند و شمار آنان به چهار هزار تن رسید، و این درحالی بود که [[بنی امیه]] و عمال آنها در عراق دچار [[اختلاف]] شدید شده بودند. ضحاک با استفاده از موقعیت مناسب به سوی عراق [[حرکت]] کرد. وقتی این خبر به عمال بنی امیه رسید [[اختلافات]] خود را کنار گذاشتند و آمادۀ دفع خوارج شدند.
ضحاک به نزدیکی [[کوفه]] آمد و در [[نخیله]] اقامت نمود. [[روز]] پس از ورود به نخیله میان خوارج و سپاه بنی امیه [[جنگ]] [[سختی]] درگرفت و سپاه بنی امیه شکست خوردند و پا به [[فرار]] گذاشتند<ref>ابن اثیر: الکامل، ج ۴، ص۲۹۰</ref>.

پس از این درگیری، ضحاک بر کوفه مسلط گردید و وارد آنجا شد و از سوی دیگر اختلافات داخلی میان عمال بنی امیه از نو بالا گرفت. ضحاک به قصد [[تصرف]] واسط به آنجا رفت. مجددا عمّال بنی امیه با یکدیگر [[متحد]] شدند و به جنگ او شتافتند، ولی این بار نیز شکست از آن آنها بود. [[عبدالله بن عمر]] که داعیۀ [[حکومت عراق]] از سوی خلیفۀ [[شام]] را داشت همراه با [[سلیمان بن هشام بن عبدالملک]] در مقابل ضحاک [[تسلیم]] شدند و با او بیعت کردند. [[شاعری]] از خوارج دربارۀ بیعت مفتضحانۀ [[ابن عمر]] و سلیمان با ضحاک چنین گفت:
{{عربی|الم‌تر ان الله اظهر دينه فصلت قريش خلف بكر بن وائل}}<ref>تاریخ طبری، ج ۴، ص۲۸۹. مسعودی نیز این شعر را آورده و به جای «اظهر دینه»، «انزل نصره» دارد. ضمنا به گفتۀ او نه پیش از ضحاک و نه بعد از وی کسی از خوارج بر عراق مسلط نشده بود (التنبیه و الأشراف، ص۲۸۲)</ref>.
کار ضحاک بالا گرفت و [[جمعیت]] کثیری دور او جمع شدند.
می‌گویند [[سپاه]] او به صد و بیست هزار تن رسیده بود و در میان ایشان [[زنان]] بسیاری بودند که [[زره]] پوشیده و می‌جنگیدند<ref>پطروشفسکی: اسلام در ایران، ص۶۶</ref>. [[اهل]] [[موصل]] به ضحاک [[نامه]] نوشتند و از او [[دعوت]] کردند که به [[شهر]] آنها برود. او نیز این کار را کرد و پس از درگیری مختصری با عامل [[خلیفه]]، به کمک [[مردم]]، آن شهر را [[تصرف]] نمود.

خبر تصرف موصل در حالی به [[مروان]] رسید که [[شهر حمص]] را محاصره کرده و با مردم آنجا در حال [[جنگ]] بود. او به پسرش عبدالله که عامل او در جزیره بود نوشت که به سوی [[نصیبین]] برود و فتنۀ ضحاک را [[سرکوب]] کند. عبدالله با هفت هزار سپاهی خود بدان سمت [[حرکت]] کرد. ضحاک نیز به سوی نصیبین رفت و [[سپاه]] عبدالله را به محاصره درآورد. از طرفی، خود مروان نیز برای مقابله با ضحاک حرکت کرد و در محلی به نام کفرتوثا به همدیگر رسیدند و جنگ بسیار شدیدی درگرفت، به‌طوریکه ضحاک و شش هزار تن از [[خواص]] اصحابش از اسبها پیاده شدند و با تمام [[قدرت]] جنگیدند، اما سپاه مروان به آنها [[غلبه]] کردند و اکثر آنها را کشتند و در میان کشته‌شدگان خود [[ضحاک بن قیس]] هم بود. وقتی مروان خبر کشته شدن ضحاک را شنید کسانی را به صحنۀ جنگ فرستاد. آنان جنازۀ او را یافتند و سرش را بریدند. مروان سر او را به شهرهای جزیره فرستاد تا در آنجا گردانیده شود<ref>ابن اثیر: الکامل، ج ۴، ص۲۹۶. ابن العبری محل کشته شدن ضحاک را مرج راهط از نواحی دمشق می‌داند (تاریخ مختصر الدول، ص۱۱۱)</ref>.
پس از کشته شدن ضحاک، [[خوارج]] با شخصی به نام [[خیبری]] [[بیعت]] کردند و به جنگ با مروان ادامه دادند، اما خیبری هم کشته شد؛ آنگاه با [[شیبان]] بن [[عبدالعزیز]] یشکری بیعت کردند. طبق [[مشورت]] [[سلیمان بن هشام]] که در میان خوارج بود شیبان سپاه خوارج را به [[ساحل]] شرقی [[نهر]] دجله روبروی موصل حرکت داد. مروان نیز در ساحل دیگر دجله [[اردو]] زد. ماهها به همین حالت گذشت تا اینکه یکی از [[فرماندهان]] مروان به نام [[ابن هبیره]] توانست [[کوفه]] را از تصرف خوارج بیرون آورد.
مروان از ابن هبیره خواست که به طرف موصل [[لشکر]] بفرستد. وقتی خوارج خود را [[ضعیف]] یافتند از مرکز خود در [[موصل]] [[عقب‌نشینی]] کردند و به طرف [[اهواز]] و فارس رفتند؛ اما [[مروان]] آنها را تعقیب می‌کرد تا اینکه [[سپاه]] [[خوارج]] متفرق شدند و [[سلیمان بن هشام]] به سند گریخت و [[شیبان]] به [[ساحل]] شرقی بلاد [[عرب]] رفت و در عمان به وسیلۀ [[امیر]] آنجا کشته شد<ref>ولهاوزن: الخوارج و الشیعه، ص۱۰۴</ref>.<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)|خوارج در تاریخ]]، ص ۱۱۷.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010969.jpg|22px]] [[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)|'''خوارج در تاریخ''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]