ضرر در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T06:17:03Z

منابع

@@ خط ۱۲۴: / خط ۱۲۴: @@
 ===[[بهتان]] به دیگران===
 [[قرآن]] کسانی را [[نکوهیده]] است که با [[تهمت زدن]] به بى‌گناهان، آنان را می‌آزارند:{{متن قرآن|وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَـٰتِ بِغَيْرِ مَا ٱكْتَسَبُوا۟ فَقَدِ ٱحْتَمَلُوا۟ بُهْتَـٰنًۭا وَإِثْمًۭا مُّبِينًۭا}}<ref>«و آنان که مردان و زنان مؤمن را بی‌آنکه کاری (ناپسند) کرده باشند آزار می‌کنند بی‌گمان بار بهتان و گناهی آشکار را بر دوش دارند» سوره احزاب، آیه ۵۸.</ref> براساس [[شأن]] نزولی، پیش از [[نزول]] [[حکم]] [[حجاب]]، برخی [[تبهکاران]] [[کنیزکان]] را تعقیب کرده، آنان را می‌آزردند که [[آیه]] یادشده آنان را از این کار باز داشت<ref>اسباب النزول، ص۳۷۷.</ref>. به گفته برخی، هرچند بهتان زنندگان در پی ضرر زدن به حیثیت دیگری هستند، درحقیقت به خودشان ضرر می‌زنند<ref>تأویلات اهل السنه، ج ۴، ص۲۶۹؛ تفسیر نسفی، ج ۲، ص۵۳.</ref>، چنان‌که در [[داستان افک]]، برخی در پی آسیب رساندن به حیثیت [[پیامبر]] و [[خانواده]] او بودند؛ لیکن [[خدا]] با فرو فرستادن آیه ۱۱ [[سوره نور]] نقشه آنان را آشکار ساخت و در نتیجه کارشان به [[زیان]] خود آنان تمام شد<ref>نک: تفسیر ابن کثیر، ج ۶، ص۱۶؛ التفسیر لکتاب الله المنیر، ج ۶، ص۹۷؛ الاساس فی التفسیر، ج ۷، ص۳۷۰۹.</ref>. آنان اگر بخواهند از پیامدهای [[گناه]] خود در [[امان]] بمانند، باید زیان‌های وارد شده بر متهم را جبران کنند<ref>نک: انوار العرفان، ج ۹، ص۲۰۱.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۹.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T06:12:43Z

منابع

@@ خط ۱۱۲: / خط ۱۱۲: @@
 ===[[کم‌فروشی]]===
 کم‌فروشی از عوامل ضرر به غیر است، از این رو [[قرآن]] به صراحت از آن نهی کرده و فرمان داده است تا [[مردم]] در [[داد و ستد]] پیمانه را پر کرده و با کاستن از آن، به یکدیگر [[زیان]] نرسانند:{{متن قرآن|أَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُخْسِرِينَ}}<ref>«پیمانه را تمام بپیمایید و از کم‌فروشان نباشید» سوره شعراء، آیه ۱۸۱.</ref>. {{متن قرآن|ٱلْمُخْسِرِينَ}} در [[آیه]] به زیان رسانندگان [[تفسیر]] شده است<ref>تفسیر اثناعشری، ج۹، ص۴۹۱.</ref>. [[قرآن]] در بسیاری از [[آیات]]، برای تبیین [[کم‌فروشی]] از مشتقات واژگان «خُسْر» و «بَخْس» به معنای [[نقص]] و زیان [[مالی]]<ref>تفسیر ماوردی، ج۶، ص۲۲۶؛ التفسیر الکبیر، ج۲۴، ص۵۲۸؛ اخلاق حمیده، ج۳، ص۵۴۱.</ref> بهره گرفته <ref>{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًۭا قَالَ يَـٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُۥ قَدْ جَآءَتْكُم بَيِّنَةٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَٱلْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَـٰحِهَا ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ}}«و به سوی مدین، برادرشان شعیب را فرستادیم، گفت: ای قوم من! خداوند را بپرستید که جز او خدایی ندارید، بی‌گمان برهانی از سوی پروردگارتان برایتان آمده است پس پیمانه و ترازو را تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در این سرزمین پس از سامان یافتن آن تباهی نورزید، این برای شما اگر مؤمن باشید بهتر است» سوره اعراف، آیه ۸۵. {{متن قرآن|وَيَـٰقَوْمِ أَوْفُوا۟ ٱلْمِكْيَالَ وَٱلْمِيزَانَ بِٱلْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ}}«و ای قوم من! پیمانه و ترازو را با دادگری، تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره هود، آیه ۸۵.</ref> [[و]] در آیه ۱ [[سوره مطفّفین]] کم‌فروشان را به ویل ([[چاه]]<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۴۱۰.</ref>، [[عذاب]] شدید<ref>تفسیر طبرانی، ج۶، ص۴۵۸؛ تفسیر ابن وهب، ج۲، ص۴۸۱.</ref> یا جایگاهی در [[جهنم]] با ویژگی‌های خاص)<ref>نک: تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۶۲۱.</ref> [[تهدید]]<ref>روض الجنان، ج ۲۰، ص۱۸۰.</ref> کرده است:{{متن قرآن|وَيْلٌۭ لِّلْمُطَفِّفِينَ}}<ref>«وای بر کم‌فروشان!» سوره مُطففین، آیه ۱.</ref>. {{متن قرآن|مُطَفِّفِينَ}} کسانی هستند که هرگاه بخواهند چیزی را از دیگران بخرند، آن را با وزن کامل دریافت می‌کنند؛ اما اگر بخواهند کالایی را بفروشند، از وزن آن می‌کاهند و کمتر از آنچه فروخته‌اند به مشتری می‌دهند:{{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ}}<ref>«آنان که چون از مردم پیمانه گیرند تمام پیمایند * و چون پیمانه دهند یا وزن کنند کم نهند،» سوره مطففین، آیه ۲-۳.</ref>. [[خسران]] در این [[آیه]] به معنای نقصان و [[زیان]] مادی است که از سوی فروشنده به خریدار می‌رسد<ref>نک: تفسیر ماوردی، ج ۶، ص۲۲۶.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۷.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T06:11:50Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۱
خط ۱۰۳:		خط ۱۰۳:
	===[[سحر]]===		===[[سحر]]===
	[[یادگیری]] سحر غالباً به ضرر می‌انجامد، چنان‌که [[ساحران]] با [[آموختن]] سحر به [[مردم]]، به دیگران [[زیان]] می‌رساندند:{{متن قرآن\|...وَلَـٰكِنَّ ٱلشَّيَـٰطِينَ كَفَرُوا۟ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحْرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَـٰرُوتَ وَمَـٰرُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌۭ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَزَوْجِهِۦ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ...}}<ref>«و (یهودیان) از آنچه شیطان‌ها در فرمانروایی سلیمان (به گوش این و آن) می‌خواندند (که سلیمان جادوگر است)؛ پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید ولی شیطان‌ها کافر شدند که به مردم جادو می‌آموختند و نیز آنچه را بر دو فرشته هاروت و ماروت در (سرزمین) بابل فرو فرستاده شده بود در حالی که این دو به هیچ‌کس آموزشی نمی‌دادند مگر که می‌گفتند: ما تنها (ابزار) آزمونیم پس (با بکارگیری جادو) کافر مشو! اما (مردم) از آن دو چیزی را می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌افکنند- در حالی که جز به اذن خداوند به کسی زیان نمی‌رساندند- چیزی را می‌آموختند که به آنان زیان می‌رسانید و برای آنها سودی نداشت و خوب می‌دانستند که هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد و خود را به بد چیزی فروختند، اگر می‌دانستند» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>. ساحران عصر سلیمان با [[سوء استفاده]] از [[سحر]] میان [[همسران]] جدایی افکنده و از این راه به آنها [[زیان]] می‌زدند. افزون بر آن، [[یادگیری]] [[سحر]] بی‌آنکه سودی داشته باشد، ضررهایی هم دارد<ref>التحرير و التنوير، ج‌ ۱، ص۶۲۷.</ref>؛ مانند [[ضرر]] [[اخروی]]<ref>مجمع البيان، ج ‌۱، ص۳۴۰-۳۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج‌ ۲، ص۵۵.</ref>. ضرر [[دینی]] غیر سودمند برای [[معاد]]<ref>جامع البيان، ج ‌۱، ص۳۶۹-۳۷۰؛ تفسير ابن كثير، ج‌۱، ص۲۴۹.</ref>، به ضرر [[دنیوی]] بدون نفع در [[آخرت]] [[تفسیر]] شده است<ref>تفسیر سمرقندی، ج‌ ۱، ص۸۰.</ref>. بسیاری از [[فقهای شیعه]]<ref>المبسوط، ج ۷، ص۲۶۰؛ السرائر، ج ۳، ص۵۳۳؛ تذکرة الفقهاء، ج ۱۲، ص۱۴۴؛ جواهرالکلام، ج ۲۲، ص۷۵.</ref> و [[سنی]]<ref>الشرح الکبیر، ج ۱۰، ص۱۱۳.</ref> با استناد به [[آیه]] ۱۰۲ [[سوره بقره]] و نیز [[روایات]]<ref>الكافی، ج ۳، ص۷۰۴.</ref> به [[حرمت]] سحر [[فتوا]] داده<ref>روضة الطالبین، ج ۷، ص۱۹۸؛ کفایة الاحکام، ج ۱، ص۴۴۰؛ حاشیة رد المحتار، ج ۴، ص۴۲۶.</ref> و یاد دادن و یادگرفتن سحر<ref>المبسوط، ج ۷، ص۲۶۰؛ السرائر، ج ۳، ص۵۳۳.</ref>، [[اشتغال]] به سحر و گرفتن [[اجرت]] در برابر آن را [[حرام]] دانسته‌اند<ref>النهايه، طوسی، ص۳۶۵ -۳۶۶؛ کفاية الاحکام، ج ۱، ص۴۴۰؛ نیل الاوطار، ج ۷، ص۳۷۰.</ref>؛ ولی برخی با استناد به {{متن قرآن\|وَمَا هُم بِضَآرِّينَ}} سحر حرام را در سحر زیانبار منحصر دانسته‌اند<ref>إرشاد الطالب، ج ‌۱، ص۱۶۵.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۶.</ref>		[[یادگیری]] سحر غالباً به ضرر می‌انجامد، چنان‌که [[ساحران]] با [[آموختن]] سحر به [[مردم]]، به دیگران [[زیان]] می‌رساندند:{{متن قرآن\|...وَلَـٰكِنَّ ٱلشَّيَـٰطِينَ كَفَرُوا۟ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحْرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَـٰرُوتَ وَمَـٰرُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌۭ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَزَوْجِهِۦ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ...}}<ref>«و (یهودیان) از آنچه شیطان‌ها در فرمانروایی سلیمان (به گوش این و آن) می‌خواندند (که سلیمان جادوگر است)؛ پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید ولی شیطان‌ها کافر شدند که به مردم جادو می‌آموختند و نیز آنچه را بر دو فرشته هاروت و ماروت در (سرزمین) بابل فرو فرستاده شده بود در حالی که این دو به هیچ‌کس آموزشی نمی‌دادند مگر که می‌گفتند: ما تنها (ابزار) آزمونیم پس (با بکارگیری جادو) کافر مشو! اما (مردم) از آن دو چیزی را می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌افکنند- در حالی که جز به اذن خداوند به کسی زیان نمی‌رساندند- چیزی را می‌آموختند که به آنان زیان می‌رسانید و برای آنها سودی نداشت و خوب می‌دانستند که هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد و خود را به بد چیزی فروختند، اگر می‌دانستند» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>. ساحران عصر سلیمان با [[سوء استفاده]] از [[سحر]] میان [[همسران]] جدایی افکنده و از این راه به آنها [[زیان]] می‌زدند. افزون بر آن، [[یادگیری]] [[سحر]] بی‌آنکه سودی داشته باشد، ضررهایی هم دارد<ref>التحرير و التنوير، ج‌ ۱، ص۶۲۷.</ref>؛ مانند [[ضرر]] [[اخروی]]<ref>مجمع البيان، ج ‌۱، ص۳۴۰-۳۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج‌ ۲، ص۵۵.</ref>. ضرر [[دینی]] غیر سودمند برای [[معاد]]<ref>جامع البيان، ج ‌۱، ص۳۶۹-۳۷۰؛ تفسير ابن كثير، ج‌۱، ص۲۴۹.</ref>، به ضرر [[دنیوی]] بدون نفع در [[آخرت]] [[تفسیر]] شده است<ref>تفسیر سمرقندی، ج‌ ۱، ص۸۰.</ref>. بسیاری از [[فقهای شیعه]]<ref>المبسوط، ج ۷، ص۲۶۰؛ السرائر، ج ۳، ص۵۳۳؛ تذکرة الفقهاء، ج ۱۲، ص۱۴۴؛ جواهرالکلام، ج ۲۲، ص۷۵.</ref> و [[سنی]]<ref>الشرح الکبیر، ج ۱۰، ص۱۱۳.</ref> با استناد به [[آیه]] ۱۰۲ [[سوره بقره]] و نیز [[روایات]]<ref>الكافی، ج ۳، ص۷۰۴.</ref> به [[حرمت]] سحر [[فتوا]] داده<ref>روضة الطالبین، ج ۷، ص۱۹۸؛ کفایة الاحکام، ج ۱، ص۴۴۰؛ حاشیة رد المحتار، ج ۴، ص۴۲۶.</ref> و یاد دادن و یادگرفتن سحر<ref>المبسوط، ج ۷، ص۲۶۰؛ السرائر، ج ۳، ص۵۳۳.</ref>، [[اشتغال]] به سحر و گرفتن [[اجرت]] در برابر آن را [[حرام]] دانسته‌اند<ref>النهايه، طوسی، ص۳۶۵ -۳۶۶؛ کفاية الاحکام، ج ۱، ص۴۴۰؛ نیل الاوطار، ج ۷، ص۳۷۰.</ref>؛ ولی برخی با استناد به {{متن قرآن\|وَمَا هُم بِضَآرِّينَ}} سحر حرام را در سحر زیانبار منحصر دانسته‌اند<ref>إرشاد الطالب، ج ‌۱، ص۱۶۵.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۶.</ref>

			===[[شیطان]]===
			شیطان عامل [[نجوا]] برای محزون کردن [[مؤمنان]] است. البته او بی‌اذن [[خدا]] نمی‌تواند ضرر برساند و مؤمنان با [[توکل بر خدا]] می‌توانند مانع آسیب رسانی او شوند:{{متن قرآن\|إِنَّمَا ٱلنَّجْوَىٰ مِنَ ٱلشَّيْطَـٰنِ لِيَحْزُنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَلَيْسَ بِضَآرِّهِمْ شَيْـًٔا إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ}}<ref>«رازگویی، تنها کار شیطان است تا مؤمنان را اندوهگین کند اما هیچ زیانی به آنان نمی‌رساند مگر به اذن خداوند و مؤمنان باید بر خداوند توکّل کنند» سوره مجادله، آیه ۱۰.</ref>. [[انسان]] نباید شیطان را به جای خدا [[دوست]] خود بپندارد و اگر چنین کند زیانی آشکار کرده است؛ زیرا کار شیطان دادن وعده‌های [[فریبنده]] به انسان است و با پدید آوردن توهم نفع در چیز زیانبار، به آنان آسیب می‌رساند<ref>تفسیر طبرانی، ج ۲، ص۳۰۳؛ تفسیر واحدی، ج ۱، ص۲۹۱.</ref>:{{متن قرآن\|...وَمَن يَتَّخِذِ ٱلشَّيْطَـٰنَ وَلِيًّۭا مِّن دُونِ ٱللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًۭا مُّبِينًۭا * يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ إِلَّا غُرُورًا}}<ref>«و بی‌گمان آنان را گمراه می‌کنم و به آرزو (های دور و دراز) می‌افکنم و به آنان فرمان می‌دهم آنگاه گوش چارپایان را (به خرافه‌پرستی) می‌شکافند و به آنان فرمان می‌دهم آنگاه آفرینش خداوند را دگرگونه می‌سازند؛ و هر که به جای خداوند، شیطان را به یاوری برگزیند زیانی آشکار کرده است * (شیطان) به آنان وعده می‌دهد و در آرزو (های دور و دراز) می‌افکند و شیطان به ایشان جز به فریب وعده‌ای نمی‌دهد» سوره نسا، آیه ۱۱۹-۱۲۰.</ref>، چنان‌که هنگام [[فریب دادن]] [[آدم]] و [[حوا]] [[راز]] [[نهی]] [[خدا]] از شجره را جلوگیری از [[حیات جاودان]] یا [[فرشته]] شدن آنان دانست و بر خیرخواهانه بودن پیشنهاد وسوسه‌انگیز خود [[سوگند]] یاد کرد <ref>{{متن قرآن\|فَوَسْوَسَ لَهُمَا ٱلشَّيْطَـٰنُ لِيُبْدِىَ لَهُمَا مَا وُۥرِىَ عَنْهُمَا مِن سَوْءَٰتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَىٰكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَـٰذِهِ ٱلشَّجَرَةِ إِلَّآ أَن تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ ٱلْخَـٰلِدِينَ * وَقَاسَمَهُمَآ إِنِّى لَكُمَا لَمِنَ ٱلنَّـٰصِحِينَ}}«پس شیطان آن دو را به وسوسه افکند تا از شرمگاه‌هایشان آنچه را بر آن دو پوشیده بود بر آنها آشکار سازد و گفت: پروردگارتان شما را از این درخت باز نداشت مگر بدین رو که مبادا دو فرشته شوید یا از جاودانگان گردید * و برای آن دو سوگند خورد که من از خیرخواهان شمایم» سوره اعراف، آیه ۲۰-۲۱.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۶.</ref>

			===قحطی و [[خشکسالی]]===
			[[برادران یوسف]] پس از ورود به [[مصر]] از بدحالی و آسیب‌دیدگی خود و خانواده‌هایشان نزد یوسف [[شکایت]] کردند:{{متن قرآن\|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا ٱلضُّرُّ}}<ref>سوره یوسف، آیه ۸۸.</ref>. منظور از «ضُرّ» در این آیه، [[گرسنگی]]، نیاز و سختی‌هایی است که [[فرزندان]] [[یعقوب]] بر اثر قحطی و خشکسالی به آن گرفتار شده بودند<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص۳۹۹.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۷.</ref>

			===[[کم‌فروشی]]===
			کم‌فروشی از عوامل ضرر به غیر است، از این رو [[قرآن]] به صراحت از آن نهی کرده و فرمان داده است تا [[مردم]] در [[داد و ستد]] پیمانه را پر کرده و با کاستن از آن، به یکدیگر [[زیان]] نرسانند:{{متن قرآن\|أَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُخْسِرِينَ}}<ref>«پیمانه را تمام بپیمایید و از کم‌فروشان نباشید» سوره شعراء، آیه ۱۸۱.</ref>. {{متن قرآن\|ٱلْمُخْسِرِينَ}} در [[آیه]] به زیان رسانندگان [[تفسیر]] شده است<ref>تفسیر اثناعشری، ج۹، ص۴۹۱.</ref>. [[قرآن]] در بسیاری از [[آیات]]، برای تبیین [[کم‌فروشی]] از مشتقات واژگان «خُسْر» و «بَخْس» به معنای [[نقص]] و زیان [[مالی]]<ref>تفسیر ماوردی، ج۶، ص۲۲۶؛ التفسیر الکبیر، ج۲۴، ص۵۲۸؛ اخلاق حمیده، ج۳، ص۵۴۱.</ref> بهره گرفته <ref>{{متن قرآن\|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًۭا قَالَ يَـٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُۥ قَدْ جَآءَتْكُم بَيِّنَةٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَٱلْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَـٰحِهَا ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ}}«و به سوی مدین، برادرشان شعیب را فرستادیم، گفت: ای قوم من! خداوند را بپرستید که جز او خدایی ندارید، بی‌گمان برهانی از سوی پروردگارتان برایتان آمده است پس پیمانه و ترازو را تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در این سرزمین پس از سامان یافتن آن تباهی نورزید، این برای شما اگر مؤمن باشید بهتر است» سوره اعراف، آیه ۸۵. {{متن قرآن\|وَيَـٰقَوْمِ أَوْفُوا۟ ٱلْمِكْيَالَ وَٱلْمِيزَانَ بِٱلْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ}}«و ای قوم من! پیمانه و ترازو را با دادگری، تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره هود، آیه ۸۵.</ref> [[و]] در آیه ۱ [[سوره مطفّفین]] کم‌فروشان را به ویل ([[چاه]]<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۴۱۰.</ref>، [[عذاب]] شدید<ref>تفسیر طبرانی، ج۶، ص۴۵۸؛ تفسیر ابن وهب، ج۲، ص۴۸۱.</ref> یا جایگاهی در [[جهنم]] با ویژگی‌های خاص)<ref>نک: تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۶۲۱.</ref> [[تهدید]]<ref>روض الجنان، ج ۲۰، ص۱۸۰.</ref> کرده است:{{متن قرآن\|وَيْلٌۭ لِّلْمُطَفِّفِينَ}}<ref>«وای بر کم‌فروشان!» سوره مُطففین، آیه ۱.</ref>. {{متن قرآن\|مُطَفِّفِينَ}} کسانی هستند که هرگاه بخواهند چیزی را از دیگران بخرند، آن را با وزن کامل دریافت می‌کنند؛ اما اگر بخواهند کالایی را بفروشند، از وزن آن می‌کاهند و کمتر از آنچه فروخته‌اند به مشتری می‌دهند:{{متن قرآن\|الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ}}<ref>«آنان که چون از مردم پیمانه گیرند تمام پیمایند * و چون پیمانه دهند یا وزن کنند کم نهند،» سوره مطففین، آیه ۲-۳.</ref>. [[خسران]] در این [[آیه]] به معنای نقصان و [[زیان]] مادی است که از سوی فروشنده به خریدار می‌رسد<ref>نک: تفسیر ماوردی، ج ۶، ص۲۲۶.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۷.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T06:09:11Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T06:06:31Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T05:43:18Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T05:41:56Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T05:33:46Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۳
خط ۴۹:		خط ۴۹:

	این [[دائرة المعارف]] برای بسیاری از موضوعات مرتبط با ضرر، مدخل و مقاله‌ای مستقل دارد و مباحث اختصاصی هر موضوع در مدخل و مقاله خاص آن بررسی خواهند شد، از این رو در این مقاله بیشتر بر [[آیات]] دربردارنده واژه «ضرر» و مشتقات آن تمرکز شده است و جویندگان مطالب و تفصیل بیشتر باید به مدخل متناسب با هر موضوع [[رجوع]] کنند.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۳۹۳.</ref>		این [[دائرة المعارف]] برای بسیاری از موضوعات مرتبط با ضرر، مدخل و مقاله‌ای مستقل دارد و مباحث اختصاصی هر موضوع در مدخل و مقاله خاص آن بررسی خواهند شد، از این رو در این مقاله بیشتر بر [[آیات]] دربردارنده واژه «ضرر» و مشتقات آن تمرکز شده است و جویندگان مطالب و تفصیل بیشتر باید به مدخل متناسب با هر موضوع [[رجوع]] کنند.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۳۹۳.</ref>

			==[[قاعده لاضرر]]==
			ضرررسانی به هرشکل آن و به هرکس یا به [[جامعه]] در همه امور، اعم از مادی و [[معنوی]] ممنوع است و بر این اساس، هیچ کس [[حق]] اضرار به خود یا دیگران، اعم از [[مسلمان]] و غیرمسلمان را ندارد. براین اساس، [[اهل ذمه]]، مانند [[مسلمانان]] از [[حمایت]] [[جامعه]] مسلمانان برخوردارند و [[جامعه اسلامی]] باید [[امنیت اقتصادی]]، [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] آنان را [[حفظ]] کند. آنان نیز در برابر باید [[هزینه]] آن را در قالب [[جزیه]] بپردازند<ref>نک: مسالک الافهام، ج ۳، ص۷۴-۷۵؛ جواهر الکلام، ج ۲۱، ص۲۶۷-۲۷۲.</ref>. [[قاعده لاضرر]]<ref>نک: قاعده لاضرر، شیخ الشریعه.</ref> و [[حدیث]] معروف {{عربی\|«لاضَرَرَ و لاضِرَارَ فِی الْإسْلامِ»}}<ref>الکافی، ج ۱۰، ص۴۷۶-۴۷۸، ۴۸۴-۴۸۶.</ref> حاکی از [[مشروع]] نبودن ضرر در [[اسلام]] و مطلق‌اند و شامل مرحله [[تشریع]] و اجراى [[قواعد]] و [[قوانین]] مى‌شوند<ref>قاعده لاضرر، شیخ الشریعه، ص۲۴-۲۵؛ قاعده لاضرر، آقاضیاء، ص۲۱.</ref>. براین اساس «لا» در جمله {{عربی\|«لاضَرَرَ و لاضِرَارَ»}} [[نافیه]] است، نه ناهیه و همه موارد ضرر، اعم از شخصى و نوعى را [[نفی]] می‌کند<ref>نک: قاعده لاضرر، شیخ الشریعه، ص۲۴-۲۵.</ref> و بر این اساس، می‌توان گفت این اصل اساسی و محوری بر همه قوانین و [[احکام اسلام]] [[حکومت]] دارد، ازاین رو فقهاى اسلام در بسیاری از موارد به قاعده لاضرر استناد کرده‌اند، چنان‌که [[حج]] گزاردن، [[وضو]] گرفتن یا [[غسل]] کردن برای [[عبادات]] و [[امر به معروف و نهی از منکر]] را برای کسی که می‌داند یا [[گمان]] دارد این امور برای او زیانبارند، با استناد به قاعده یادشده، [[واجب]] نمی‌دانند<ref>قاعده لاضرر، آقاضیاء، ص۲۰۰-۲۰۳.</ref>. همه [[احکام]] روابط میان افراد نیز محکوم این قاعده‌اند<ref>قاعده لاضرر، آقاضیاء، ص۲۷-۳۰.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۳۹۵.</ref>

			==گستره ضرر==
			ضررها از یک منظر دو قسم‌اند: مادی و [[معنوی]]. بر اساس برخی [[آیات]]، ضرر زدن به خود، دیگران و جامعه در هر دو حوزه مادی و معنوی [[حرام]] و ممنوع است:

			===ضرر مادی===
			ضرر مادی که از آن به خسارت تعبیر می‌شود، عبارت است از کسر [[ثروت]] و [[دارایی]] و از بین رفتن [[اموال]] و [[منافع]] اشخاص، اعم از [[حقیقی]] و [[حقوقی]] بر اثر [[اعمال]] مجرمانه<ref>نک: آپین دادرسی کیفری، ج ۱، ماده ۹.</ref>؛ مانند [[کم‌فروشی]] که از ضررهای [[مالی]] است و به صراحت از آن [[نهی]] شده است{{متن قرآن\|أَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُخْسِرِينَ}}<ref>«پیمانه را تمام بپیمایید و از کم‌فروشان نباشید» سوره شعرا، آیه ۱۸۱.</ref>. [[وصیت]] ضرری نیز از ضررهای [[مالی]] ممنوع است<ref>نک: مجمع البیان، ج ۳، ص۲۹؛ روض الجنان، ج ۵، ص۲۸۱؛ احکام القرآن، ابن عربی، ج ۱، ص۳۵۰.</ref>:{{متن قرآن\|فَهُمْ شُرَكَآءُ فِى ٱلثُّلُثِ مِنۢ بَعْدِ وَصِيَّةٍۢ يُوصَىٰ بِهَآ أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَآرٍّۢ وَصِيَّةًۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌۭ}}<ref>سوره نسا، آیه ۱۲.</ref>. [[اسراف]] و [[تبذیر]] در زمینه‌هاى اقتصادى نیز که موجب اتلاف منابع ثروت‌شده، [[تجاوز به حقوق دیگران]] و [[نقص]] در [[رفاه]] عمومى به شمار می‌رود<ref>نک: التحرير و التنوير، ج ۱۴، ص۶۴.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۳۹۶.</ref>

			===ضرر معنوی===
			ضرر معنوی لطمه‌ای است که مجرمانه به [[حق]] غیرمالی اشخاص وارد و موجب از بین رفتن حیثیت و اعتبار یا صدمات [[روحی]] به شخص می‌شود<ref>نک:حقوق مدنی، ج ۲، ص۳۴۴، ۳۴۶.</ref>. براین اساس، اموری مانند افتراء<ref>{{متن قرآن\|أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ * لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ هُمُ ٱلْأَخْسَرُونَ}}«آنانند که به خود زیان زدند و آنچه دروغ می‌بافتند از (چشم) آنان ناپدید می‌گردد * ناگزیر، در جهان واپسین (نیز) آنانند که زیانکارترند» سوره هود، آیه ۲۱-۲۲.</ref>، [[بهتان]]<ref>{{متن قرآن\|وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَـٰتِ بِغَيْرِ مَا ٱكْتَسَبُوا۟ فَقَدِ ٱحْتَمَلُوا۟ بُهْتَـٰنًۭا وَإِثْمًۭا مُّبِينًۭا}}«و آنان که مردان و زنان مؤمن را بی‌آنکه کاری (ناپسند) کرده باشند آزار می‌کنند بی‌گمان بار بهتان و گناهی آشکار را بر دوش دارند» سوره احزاب، آیه ۵۸. {{متن قرآن\|وَإِنْ أَرَدتُّمُ ٱسْتِبْدَالَ زَوْجٍۢ مَّكَانَ زَوْجٍۢ وَءَاتَيْتُمْ إِحْدَىٰهُنَّ قِنطَارًۭا فَلَا تَأْخُذُوا۟ مِنْهُ شَيْـًٔا أَتَأْخُذُونَهُۥ بُهْتَـٰنًۭا وَإِثْمًۭا مُّبِينًۭا}}«و اگر بر آن بودید که همسری جایگزین همسری (که دارید) کنید، و به یکی از ایشان دارایی فراوانی داده بوده‌اید، چیزی از آن را باز مگیرید، آیا با دروغ بافتن و گناهی آشکار آن را باز می‌ستانید!» سوره نسا، آیه ۲۰.</ref>، [[نشر]] اکاذیب<ref>{{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ نُهُوا۟ عَنِ ٱلنَّجْوَىٰ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا۟ عَنْهُ وَيَتَنَـٰجَوْنَ بِٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَٰنِ وَمَعْصِيَتِ ٱلرَّسُولِ وَإِذَا جَآءُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ ٱللَّهُ وَيَقُولُونَ فِىٓ أَنفُسِهِمْ لَوْلَا يُعَذِّبُنَا ٱللَّهُ بِمَا نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ}}«آیا به کسانی ننگریسته‌ای که آنان را از رازگویی باز می‌دارند سپس به آنچه از آن بازداشته شده‌اند، باز می‌گردند و به گناه و دشمنخویی و نافرمانی با پیامبر، با هم رازگویی می‌کنند و چون نزد تو می‌آیند به گونه‌ای تو را درود می‌گویند که خداوند آن گونه تو را درود نگفته است و با خویش می‌گویند: چرا خداوند برای آنچه می‌گوییم ما را عذاب نمی‌کند؟ دوزخ، آنان را بس، که به آن در می‌آیند و این پایانه، بد است» سوره مجادله، آیه ۸.</ref>، [[تجسس]] و غیبت<ref> {{متن قرآن\|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱجْتَنِبُوا۟ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ ٱلظَّنِّ إِثْمٌۭ وَلَا تَجَسَّسُوا۟ وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًۭا فَكَرِهْتُمُوهُ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ إِنَّ ٱللَّهَ تَوَّابٌۭ رَّحِيمٌۭ}}«ای مؤمنان! از بسیاری از گمان‌ها دوری کنید که برخی از گمان‌ها گناه است و (در کار مردم) کاوش نکنید و از یکدیگر غیبت نکنید؛ آیا هیچ یک از شما دوست می‌دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناپسند می‌دارید و از خداوند پروا کنید که خداوند توبه‌پذیری بخشاینده است» سوره حجرات، آیه ۱۲.</ref> [[استهزاء]] و [[تمسخر]]<ref>{{متن قرآن\|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا يَسْخَرْ قَوْمٌۭ مِّن قَوْمٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُوا۟ خَيْرًۭا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَآءٌۭ مِّن نِّسَآءٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُنَّ خَيْرًۭا مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا۟ بِٱلْأَلْقَـٰبِ بِئْسَ ٱلِٱسْمُ ٱلْفُسُوقُ بَعْدَ ٱلْإِيمَـٰنِ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ}}«ای مؤمنان! هیچ گروهی گروه دیگر را به ریشخند نگیرد، بسا آنان از اینان بهتر باشند؛ و نه زنانی زنانی دیگر را، بسا آنان از اینان بهتر باشند و از یکدیگر عیبجویی مکنید و (همدیگر را) با لقب‌های ناپسند مخوانید! پس از ایمان، بزهکاری نامگذاری ناپسندی است و آنان که (از این کارها) بازنگردند ستمکارند» سوره حجرات، آیه ۱۱.</ref> که به [[روحیه]] یا حیثیت فرد لطمه می‌زنند [[ضرر]] [[معنوی]] به شمار می‌آیند<ref>حقوق مدنی، ج ۲، ص۳۴۶، ۳۴۸.</ref>. هریک از این مباحث در مدخل متناسب خود بررسی می‌شود. ضرر زدن به دِین نیز از ضررهای معنوی است<ref>{{متن قرآن\|وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَـٰجِدَ ٱللَّهِ أَن يُذْكَرَ فِيهَا ٱسْمُهُۥ وَسَعَىٰ فِى خَرَابِهَآ أُو۟لَـٰٓئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَن يَدْخُلُوهَآ إِلَّا خَآئِفِينَ لَهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا خِزْىٌۭ وَلَهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ}}«و ستمکارتر از کسی که نمی‌گذارد نام خداوند در مسجدهای او برده شود و در ویرانی آنها می‌کوشد کیست؟ آنان را جز این سزاوار نیست که هراسان در آن پا نهند، آنها در دنیا، خواری و در جهان واپسین عذابی سترگ دارند» سوره بقره، آیه ۱۱۴. {{متن قرآن\|مَثَلُ مَا يُنفِقُونَ فِى هَـٰذِهِ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍۢ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍۢ ظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَـٰكِنْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ}}«داستان آنچه در زندگی این جهان می‌بخشند همچون داستان بادی است دارای سوز سرما که بر کشتگاه گروهی بر خویش ستم کرده بوزد و آن را نابود سازد و خداوند به آنان ستم نکرده است بلکه آنان خود به خویش ستم می‌ورزند» سوره عمران، آیه ۱۱۷.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده\|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)\|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۳۹۶.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2025-06-15T05:29:45Z

منابع

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۳۰

2024-03-03T06:30:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{نبوت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ضرر		\| موضوع مرتبط = ضرر
	\| عنوان مدخل = [[ضرر]]		\| عنوان مدخل = ضرر
	\| مداخل مرتبط = [[ضرر در قرآن~~]] - [[ضرر در حدیث]] - [[ضرر در کلام اسلامی~~]]		\| مداخل مرتبط = [[ضرر در قرآن]]
	\| پرسش مرتبط = ~~ضرر (پرسش)~~		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}