طبقه‌نویسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۸

2026-05-17T09:38:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~تاریخ~~		\| موضوع مرتبط = شرح‌حال‌نویسی
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط =
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~تاریخ~~]]		[[رده:شرح‌حال‌نویسی ]]

Jaafari در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۳۳

2026-05-17T07:33:49Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 ==مقدمه==
 یکی از گونه‌های [[شرح‌حال‌نویسی]]، آثاری که بر محور طبقات نوشته شده و همین طبقات هم در شکل‌ها و با معیارهای مختلف تنظیم گشته است. یکی از قدیم‌ترین آنها «طبقات» [[ابن سعد]] است که آغاز آن دو جلد، [[سیره نبوی]]، و در ادامه شرح حال [[صحابه]] و [[تابعین]] بر محور سابقه در [[اسلام]]، [[شهرها]]، [[زمان]] و تاریخ و مجلد آخر در شرح حال [[زنان]] است. طبقات [[خلیفة بن خیاط]] نیز نوعی دیگر از کتاب‌های [[تراجم]] است. ما در جای دیگری درباره مفهوم طبقه سخن خواهیم گفت.
@@ خط ۷: / خط ۱۴: @@
 نکته مهم از نظر نوشتار حاضر این است که [[علم]] تراجم یا طبقات، با کار تاریخنگاری عمومی تلفیق شده است؛ چنان‌که حاصل این تلفیق پدید آمدن آثار گرانبهای [[تاریخی]] - تراجمی است که نمونه‌های برجسته‌ای از آثار تاریخی در [[جهان اسلام]] به شمار می‌آیند. مهم‌ترین آنها که جنبه تراجمی آن [[غلبه]] دارد، [[تاریخ الاسلام]] [[ذهبی]] است. کتاب [[البدایة و النهایه]] رنگ تاریخی‌تری دارد. یک نمونه قدیمی‌تر، ذیل المذیل از [[طبری]] است که به عنوان یک جلد مستقل در [[پایان تاریخ]] او آمده است.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۳۹.</ref>

Wasity: /* مقدمه */

2026-05-17T07:24:11Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۴
خط ۱:		خط ۱:
	==مقدمه==		==مقدمه==
	یکی از گونه‌های ~~شرح‌حال‌نویسی،~~ آثاری که بر محور طبقات نوشته شده و همین طبقات هم در شکل‌ها و با معیارهای مختلف تنظیم گشته است. یکی از قدیم‌ترین آنها «طبقات» [[ابن سعد]] است که آغاز آن دو جلد، [[سیره نبوی]]، و در ادامه شرح حال [[صحابه]] و [[تابعین]] بر محور سابقه در [[اسلام]]، [[شهرها]]، [[زمان]] و تاریخ و مجلد آخر در شرح حال [[زنان]] است. طبقات [[خلیفة بن خیاط]] نیز نوعی دیگر از کتاب‌های [[تراجم]] است. ما در جای دیگری درباره مفهوم طبقه سخن خواهیم گفت.		یکی از گونه‌های [[شرح‌حال‌نویسی]]، آثاری که بر محور طبقات نوشته شده و همین طبقات هم در شکل‌ها و با معیارهای مختلف تنظیم گشته است. یکی از قدیم‌ترین آنها «طبقات» [[ابن سعد]] است که آغاز آن دو جلد، [[سیره نبوی]]، و در ادامه شرح حال [[صحابه]] و [[تابعین]] بر محور سابقه در [[اسلام]]، [[شهرها]]، [[زمان]] و تاریخ و مجلد آخر در شرح حال [[زنان]] است. طبقات [[خلیفة بن خیاط]] نیز نوعی دیگر از کتاب‌های [[تراجم]] است. ما در جای دیگری درباره مفهوم طبقه سخن خواهیم گفت.

	چنان‌که [[بشار عواد]] در مقاله [[تاریخ علم رجال]] آورده- معنای مشخص و محصلی ندارد. محور اصلی در مفهوم طبقه، علمای هم‌طبقه و هم‌سن و سال‌اند که از سلسله مشایخی که طبقه قبلی آنانند، [[حدیث]] شنیده و برای سلسله شاگردان طبقه بعدی، حدیث نقل کرده‌اند. در این تقسیم، طبقه، معمولاً حدود سی سال را شامل می‌شود. با این حال، [[دقت]] خاصی در این مفهوم وجود ندارد. نخستین طبقاتی که در [[تاریخ اسلام]] اهمیت یافت، تقسیم نسل‌های اول به صحابه، تابعین و [[اتباع]] تابعین است. البته گاه صحابه را نیز به دو طبقه یا حتی سه طبقه مستقل تقسیم می‌کردند. کهن‌ترین کتاب‌ها در این زمینه، [[طبقات ابن سعد]] و خلیفة بن خیاط است، طرح جامع ابن سعد برای تقسیم طبقات صحابه تا علمای اواخر [[قرن دوم]] بر اساس [[نسل]] و [[شهر]]، یکی از نخستین و [[جامع‌ترین]] طرح‌هایی است که درباره شرح‌حال‌نویسی بر اساس طبقات ارائه شده است. با این حال مفهوم طبقه در ابن سعد، گاه دقیقاً بر اساس تقسیم افراد بر حسب سال نیست، بلکه [[ایمان آوردن]] در [[مکه]]، [[بدری]] یا احدی بودن یا اسلام قبل از فتح یا بعد از آن، از معیارهایی است که سبب شده گفته شود او طبقات [[صحابه]] را به سه تا پنج طبقه تقسیم کرده است.		چنان‌که [[بشار عواد]] در مقاله [[تاریخ علم رجال]] آورده- معنای مشخص و محصلی ندارد. محور اصلی در مفهوم طبقه، علمای هم‌طبقه و هم‌سن و سال‌اند که از سلسله مشایخی که طبقه قبلی آنانند، [[حدیث]] شنیده و برای سلسله شاگردان طبقه بعدی، حدیث نقل کرده‌اند. در این تقسیم، طبقه، معمولاً حدود سی سال را شامل می‌شود. با این حال، [[دقت]] خاصی در این مفهوم وجود ندارد. نخستین طبقاتی که در [[تاریخ اسلام]] اهمیت یافت، تقسیم نسل‌های اول به صحابه، تابعین و [[اتباع]] تابعین است. البته گاه صحابه را نیز به دو طبقه یا حتی سه طبقه مستقل تقسیم می‌کردند. کهن‌ترین کتاب‌ها در این زمینه، [[طبقات ابن سعد]] و خلیفة بن خیاط است، طرح جامع ابن سعد برای تقسیم طبقات صحابه تا علمای اواخر [[قرن دوم]] بر اساس [[نسل]] و [[شهر]]، یکی از نخستین و [[جامع‌ترین]] طرح‌هایی است که درباره شرح‌حال‌نویسی بر اساس طبقات ارائه شده است. با این حال مفهوم طبقه در ابن سعد، گاه دقیقاً بر اساس تقسیم افراد بر حسب سال نیست، بلکه [[ایمان آوردن]] در [[مکه]]، [[بدری]] یا احدی بودن یا اسلام قبل از فتح یا بعد از آن، از معیارهایی است که سبب شده گفته شود او طبقات [[صحابه]] را به سه تا پنج طبقه تقسیم کرده است.

Wasity: /* مقدمه */

2026-05-17T07:23:44Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۳
خط ۲:		خط ۲:
	یکی از گونه‌های شرح‌حال‌نویسی، آثاری که بر محور طبقات نوشته شده و همین طبقات هم در شکل‌ها و با معیارهای مختلف تنظیم گشته است. یکی از قدیم‌ترین آنها «طبقات» [[ابن سعد]] است که آغاز آن دو جلد، [[سیره نبوی]]، و در ادامه شرح حال [[صحابه]] و [[تابعین]] بر محور سابقه در [[اسلام]]، [[شهرها]]، [[زمان]] و تاریخ و مجلد آخر در شرح حال [[زنان]] است. طبقات [[خلیفة بن خیاط]] نیز نوعی دیگر از کتاب‌های [[تراجم]] است. ما در جای دیگری درباره مفهوم طبقه سخن خواهیم گفت.		یکی از گونه‌های شرح‌حال‌نویسی، آثاری که بر محور طبقات نوشته شده و همین طبقات هم در شکل‌ها و با معیارهای مختلف تنظیم گشته است. یکی از قدیم‌ترین آنها «طبقات» [[ابن سعد]] است که آغاز آن دو جلد، [[سیره نبوی]]، و در ادامه شرح حال [[صحابه]] و [[تابعین]] بر محور سابقه در [[اسلام]]، [[شهرها]]، [[زمان]] و تاریخ و مجلد آخر در شرح حال [[زنان]] است. طبقات [[خلیفة بن خیاط]] نیز نوعی دیگر از کتاب‌های [[تراجم]] است. ما در جای دیگری درباره مفهوم طبقه سخن خواهیم گفت.

	چنان‌که بشار عواد در مقاله ~~تاریخ~~ [[علم رجال]] آورده~~<ref>بنگرید به ضمائم همین کتاب، مقاله تاریخ علم رجال.</ref>~~ - معنای مشخص و محصلی ندارد. محور اصلی در مفهوم طبقه، علمای هم‌طبقه و هم‌سن و سال‌اند که از سلسله مشایخی که طبقه قبلی آنانند، [[حدیث]] شنیده و برای سلسله شاگردان طبقه بعدی، حدیث نقل کرده‌اند. در این تقسیم، طبقه، معمولاً حدود سی سال را شامل می‌شود. با این حال، [[دقت]] خاصی در این مفهوم وجود ندارد. نخستین طبقاتی که در [[تاریخ اسلام]] اهمیت یافت، تقسیم نسل‌های اول به صحابه، تابعین و [[اتباع]] تابعین است. البته گاه صحابه را نیز به دو طبقه یا حتی سه طبقه مستقل تقسیم می‌کردند. کهن‌ترین کتاب‌ها در این زمینه، [[طبقات ابن سعد]] و خلیفة بن خیاط است، طرح جامع ابن سعد برای تقسیم طبقات صحابه تا علمای اواخر [[قرن دوم]] بر اساس [[نسل]] و [[شهر]]، یکی از نخستین و [[جامع‌ترین]] طرح‌هایی است که درباره شرح‌حال‌نویسی بر اساس طبقات ارائه شده است. با این حال مفهوم طبقه در ابن سعد، گاه دقیقاً بر اساس تقسیم افراد بر حسب سال نیست، بلکه [[ایمان آوردن]] در [[مکه]]، [[بدری]] یا احدی بودن یا اسلام قبل از فتح یا بعد از آن، از معیارهایی است که سبب شده گفته شود او طبقات [[صحابه]] را به سه تا پنج طبقه تقسیم کرده است.		چنان‌که [[بشار عواد]] در مقاله [[تاریخ علم رجال]] آورده- معنای مشخص و محصلی ندارد. محور اصلی در مفهوم طبقه، علمای هم‌طبقه و هم‌سن و سال‌اند که از سلسله مشایخی که طبقه قبلی آنانند، [[حدیث]] شنیده و برای سلسله شاگردان طبقه بعدی، حدیث نقل کرده‌اند. در این تقسیم، طبقه، معمولاً حدود سی سال را شامل می‌شود. با این حال، [[دقت]] خاصی در این مفهوم وجود ندارد. نخستین طبقاتی که در [[تاریخ اسلام]] اهمیت یافت، تقسیم نسل‌های اول به صحابه، تابعین و [[اتباع]] تابعین است. البته گاه صحابه را نیز به دو طبقه یا حتی سه طبقه مستقل تقسیم می‌کردند. کهن‌ترین کتاب‌ها در این زمینه، [[طبقات ابن سعد]] و خلیفة بن خیاط است، طرح جامع ابن سعد برای تقسیم طبقات صحابه تا علمای اواخر [[قرن دوم]] بر اساس [[نسل]] و [[شهر]]، یکی از نخستین و [[جامع‌ترین]] طرح‌هایی است که درباره شرح‌حال‌نویسی بر اساس طبقات ارائه شده است. با این حال مفهوم طبقه در ابن سعد، گاه دقیقاً بر اساس تقسیم افراد بر حسب سال نیست، بلکه [[ایمان آوردن]] در [[مکه]]، [[بدری]] یا احدی بودن یا اسلام قبل از فتح یا بعد از آن، از معیارهایی است که سبب شده گفته شود او طبقات [[صحابه]] را به سه تا پنج طبقه تقسیم کرده است.

	بعدها طبقه به معنای [[تراجم]] به کار رفت و این کلمه در عناوینی مانند [[طبقات الشافعیه]] از سُبکی و طبقات الحنابله ابن ابی یعلی، الجواهر المضیئة فی طبقات الحنفیة از [[محیی الدین]] عبدالقادر بن محمد قرشی [[حنفی]] (۶٩۶ - ٧٧۵) و الطبقات السنیة فی تراجم الحنفیه از [[تقی الدین بن عبدالقادر تمیمی]] الداری حنفی (م ۱۰۰۵ یا ۱۰۱۰)، به کار رفته اما ترتیب سال [[رعایت]] نشده است. در اینجا طبقه، یعنی شرح حال علمایی که تعلق به این [[مذاهب]] دارند. همین معنا از طبقات درباره کتاب‌های شرح حال قشرهای دیگر مانند [[شعرا]]، اطباء، [[حکما]]، [[قضات]] و غیره هم بکار رفته است. طبقات فحول الشعراء از [[محمد بن سلام جمحی]] (م ۲۳۰) و آثاری با عناوین [[طبقات المفسرین]] یا طبقات الاطباء نیز از این دست است. بسیاری از کتاب‌های شرح حال هم نام طبقات ندارد اما اختصاص به [[مشاغل]] خاص دارد، چنان‌که کتاب الولاة والقضات [[ابوعمر احمد کندی]] (م ٣۵٠) یا الورزاء و الکُتّاب جهشیاری چنین‌اند.		بعدها طبقه به معنای [[تراجم]] به کار رفت و این کلمه در عناوینی مانند [[طبقات الشافعیه]] از سُبکی و طبقات الحنابله ابن ابی یعلی، الجواهر المضیئة فی طبقات الحنفیة از [[محیی الدین]] عبدالقادر بن محمد قرشی [[حنفی]] (۶٩۶ - ٧٧۵) و الطبقات السنیة فی تراجم الحنفیه از [[تقی الدین بن عبدالقادر تمیمی]] الداری حنفی (م ۱۰۰۵ یا ۱۰۱۰)، به کار رفته اما ترتیب سال [[رعایت]] نشده است. در اینجا طبقه، یعنی شرح حال علمایی که تعلق به این [[مذاهب]] دارند. همین معنا از طبقات درباره کتاب‌های شرح حال قشرهای دیگر مانند [[شعرا]]، اطباء، [[حکما]]، [[قضات]] و غیره هم بکار رفته است. طبقات فحول الشعراء از [[محمد بن سلام جمحی]] (م ۲۳۰) و آثاری با عناوین [[طبقات المفسرین]] یا طبقات الاطباء نیز از این دست است. بسیاری از کتاب‌های شرح حال هم نام طبقات ندارد اما اختصاص به [[مشاغل]] خاص دارد، چنان‌که کتاب الولاة والقضات [[ابوعمر احمد کندی]] (م ٣۵٠) یا الورزاء و الکُتّاب جهشیاری چنین‌اند.

	نکته مهم از نظر نوشتار حاضر این است که [[علم]] تراجم یا طبقات، با کار تاریخنگاری عمومی تلفیق شده است؛ چنان‌که حاصل این تلفیق پدید آمدن آثار گرانبهای [[تاریخی]] - تراجمی است که نمونه‌های برجسته‌ای از آثار تاریخی در [[جهان اسلام]] به شمار می‌آیند. مهم‌ترین آنها که جنبه تراجمی آن [[غلبه]] دارد، [[تاریخ الاسلام]] [[ذهبی]] است. کتاب [[البدایة و النهایه]] رنگ تاریخی‌تری دارد. یک نمونه قدیمی‌تر، ذیل المذیل از [[طبری]] است که به عنوان یک جلد مستقل در [[پایان تاریخ]] او آمده است.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۳۹.</ref>		نکته مهم از نظر نوشتار حاضر این است که [[علم]] تراجم یا طبقات، با کار تاریخنگاری عمومی تلفیق شده است؛ چنان‌که حاصل این تلفیق پدید آمدن آثار گرانبهای [[تاریخی]] - تراجمی است که نمونه‌های برجسته‌ای از آثار تاریخی در [[جهان اسلام]] به شمار می‌آیند. مهم‌ترین آنها که جنبه تراجمی آن [[غلبه]] دارد، [[تاریخ الاسلام]] [[ذهبی]] است. کتاب [[البدایة و النهایه]] رنگ تاریخی‌تری دارد. یک نمونه قدیمی‌تر، ذیل المذیل از [[طبری]] است که به عنوان یک جلد مستقل در [[پایان تاریخ]] او آمده است.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۳۹.</ref>

Wasity: صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== یکی از گونه‌های شرح‌حال‌نویسی، آثاری که بر محور طبقات نوشته شده و همین طبقات هم در شکل‌ها و با معیارهای مختلف تنظیم گشته است. یکی از قدیم‌ترین آنها «طبقات» ابن سعد است که آغاز آن دو جلد، سیره نبوی، و در ادامه شرح حال صحابه و ت...» ایجاد کرد

2026-05-17T07:02:09Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== یکی از گونه‌های شرح‌حال‌نویسی، آثاری که بر محور طبقات نوشته شده و همین طبقات هم در شکل‌ها و با معیارهای مختلف تنظیم گشته است. یکی از قدیم‌ترین آنها «طبقات» ابن سعد است که آغاز آن دو جلد، سیره نبوی، و در ادامه شرح حال صحابه و ت...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==مقدمه==
یکی از گونه‌های شرح‌حال‌نویسی، آثاری که بر محور طبقات نوشته شده و همین طبقات هم در شکل‌ها و با معیارهای مختلف تنظیم گشته است. یکی از قدیم‌ترین آنها «طبقات» [[ابن سعد]] است که آغاز آن دو جلد، [[سیره نبوی]]، و در ادامه شرح حال [[صحابه]] و [[تابعین]] بر محور سابقه در [[اسلام]]، [[شهرها]]، [[زمان]] و تاریخ و مجلد آخر در شرح حال [[زنان]] است. طبقات [[خلیفة بن خیاط]] نیز نوعی دیگر از کتاب‌های [[تراجم]] است. ما در جای دیگری درباره مفهوم طبقه سخن خواهیم گفت.

چنان‌که بشار عواد در مقاله تاریخ [[علم رجال]] آورده<ref>بنگرید به ضمائم همین کتاب، مقاله تاریخ علم رجال.</ref> - معنای مشخص و محصلی ندارد. محور اصلی در مفهوم طبقه، علمای هم‌طبقه و هم‌سن و سال‌اند که از سلسله مشایخی که طبقه قبلی آنانند، [[حدیث]] شنیده و برای سلسله شاگردان طبقه بعدی، حدیث نقل کرده‌اند. در این تقسیم، طبقه، معمولاً حدود سی سال را شامل می‌شود. با این حال، [[دقت]] خاصی در این مفهوم وجود ندارد. نخستین طبقاتی که در [[تاریخ اسلام]] اهمیت یافت، تقسیم نسل‌های اول به صحابه، تابعین و [[اتباع]] تابعین است. البته گاه صحابه را نیز به دو طبقه یا حتی سه طبقه مستقل تقسیم می‌کردند. کهن‌ترین کتاب‌ها در این زمینه، [[طبقات ابن سعد]] و خلیفة بن خیاط است، طرح جامع ابن سعد برای تقسیم طبقات صحابه تا علمای اواخر [[قرن دوم]] بر اساس [[نسل]] و [[شهر]]، یکی از نخستین و [[جامع‌ترین]] طرح‌هایی است که درباره شرح‌حال‌نویسی بر اساس طبقات ارائه شده است. با این حال مفهوم طبقه در ابن سعد، گاه دقیقاً بر اساس تقسیم افراد بر حسب سال نیست، بلکه [[ایمان آوردن]] در [[مکه]]، [[بدری]] یا احدی بودن یا اسلام قبل از فتح یا بعد از آن، از معیارهایی است که سبب شده گفته شود او طبقات [[صحابه]] را به سه تا پنج طبقه تقسیم کرده است.

بعدها طبقه به معنای [[تراجم]] به کار رفت و این کلمه در عناوینی مانند [[طبقات الشافعیه]] از سُبکی و طبقات الحنابله ابن ابی یعلی، الجواهر المضیئة فی طبقات الحنفیة از [[محیی الدین]] عبدالقادر بن محمد قرشی [[حنفی]] (۶٩۶ - ٧٧۵) و الطبقات السنیة فی تراجم الحنفیه از [[تقی الدین بن عبدالقادر تمیمی]] الداری حنفی (م ۱۰۰۵ یا ۱۰۱۰)، به کار رفته اما ترتیب سال [[رعایت]] نشده است. در اینجا طبقه، یعنی شرح حال علمایی که تعلق به این [[مذاهب]] دارند. همین معنا از طبقات درباره کتاب‌های شرح حال قشرهای دیگر مانند [[شعرا]]، اطباء، [[حکما]]، [[قضات]] و غیره هم بکار رفته است. طبقات فحول الشعراء از [[محمد بن سلام جمحی]] (م ۲۳۰) و آثاری با عناوین [[طبقات المفسرین]] یا طبقات الاطباء نیز از این دست است. بسیاری از کتاب‌های شرح حال هم نام طبقات ندارد اما اختصاص به [[مشاغل]] خاص دارد، چنان‌که کتاب الولاة والقضات [[ابوعمر احمد کندی]] (م ٣۵٠) یا الورزاء و الکُتّاب جهشیاری چنین‌اند.

نکته مهم از نظر نوشتار حاضر این است که [[علم]] تراجم یا طبقات، با کار تاریخنگاری عمومی تلفیق شده است؛ چنان‌که حاصل این تلفیق پدید آمدن آثار گرانبهای [[تاریخی]] - تراجمی است که نمونه‌های برجسته‌ای از آثار تاریخی در [[جهان اسلام]] به شمار می‌آیند. مهم‌ترین آنها که جنبه تراجمی آن [[غلبه]] دارد، [[تاریخ الاسلام]] [[ذهبی]] است. کتاب [[البدایة و النهایه]] رنگ تاریخی‌تری دارد. یک نمونه قدیمی‌تر، ذیل المذیل از [[طبری]] است که به عنوان یک جلد مستقل در [[پایان تاریخ]] او آمده است.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۳۹.</ref>