عالم ذر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۷

2025-08-27T10:07:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۷
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	بحث عالم ~~ذر،~~ از جمله مسائلی است که در گستره مباحث [[توحید]] و [[فطرت]] توسط [[مفسران]] و [[متکلمان]] طرح و بررسی می‌‌شود. عالم ذر بدان معناست که همه [[انسان‌ها]] در مرحله قبل از حضور در عالم خاکی، در عالم دیگری به [[وجود خدا]] و حتی برخی دیگر از [[اصول اعتقادی]] [[گواهی]] داده‌اند.		بحث [[عالم ذر]]، از جمله مسائلی است که در گستره مباحث [[توحید]] و [[فطرت]] توسط [[مفسران]] و [[متکلمان]] طرح و بررسی می‌‌شود. عالم ذر بدان معناست که همه [[انسان‌ها]] در مرحله قبل از حضور در عالم خاکی، در عالم دیگری به [[وجود خدا]] و حتی برخی دیگر از [[اصول اعتقادی]] [[گواهی]] داده‌اند.

	اصل [[حقیقت]] عالم ذر با توجه به مستندات [[قوی]] و متقن [[قرآنی]] و [[روایی]]، امری [[قطعی]] و غیر قابل و [[انکار]] است؛ به گونه‌ای که تنها [[علامه مجلسی]] نزدیک به هفتاد [[روایت]] را فقط در کتاب الطینة المیثاق دراین‌باره نقل کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵، ص۲۲۵ به بعد.</ref>. [[ملاصدرا]] نیز [[روایات]] این موضوع را غیر قابل شمارش دانسته و آن را از [[ضروریات مذهب امامیه]] دانسته است<ref>صدرالدین شیرازی، الحکمة العرشیه، قاعده ۸ از مشرق دوم، ص۲۳.</ref>. اما در [[تفسیر]] و برداشت از عالم ذر، دیدگاه‌های مختلف و حتی متبایتی ارائه شده است که به نظر می‌‌رسد گاه [[اجتماع]] میان آنها ممکن نباشد<ref>دراین‌باره بنگرید به: سبحانی، مفاهیم القرآن، فصل دوم با عنوان الله و عالم الذر. ایشان در این کتاب دیدگاه‌های مهم و مطرح مفسران و اندیشمندان اسلامی را به تفصیل به نقد و بررسی کشانده است.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۸.</ref>		اصل [[حقیقت]] عالم ذر با توجه به مستندات [[قوی]] و متقن [[قرآنی]] و [[روایی]]، امری [[قطعی]] و غیر قابل و [[انکار]] است؛ به گونه‌ای که تنها [[علامه مجلسی]] نزدیک به هفتاد [[روایت]] را فقط در کتاب الطینة المیثاق دراین‌باره نقل کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵، ص۲۲۵ به بعد.</ref>. [[ملاصدرا]] نیز [[روایات]] این موضوع را غیر قابل شمارش دانسته و آن را از [[ضروریات مذهب امامیه]] دانسته است<ref>صدرالدین شیرازی، الحکمة العرشیه، قاعده ۸ از مشرق دوم، ص۲۳.</ref>. اما در [[تفسیر]] و برداشت از عالم ذر، دیدگاه‌های مختلف و حتی متبایتی ارائه شده است که به نظر می‌‌رسد گاه [[اجتماع]] میان آنها ممکن نباشد<ref>دراین‌باره بنگرید به: سبحانی، مفاهیم القرآن، فصل دوم با عنوان الله و عالم الذر. ایشان در این کتاب دیدگاه‌های مهم و مطرح مفسران و اندیشمندان اسلامی را به تفصیل به نقد و بررسی کشانده است.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۸.</ref>
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	== وجه تسمیه ==		== وجه تسمیه ==
	درباره علت نامگذاری این عالم به عالم ذر چندین دیدگاه مطرح شده؛ برخی معتقدند این نام‌گذاری به دلیل واژه ذریه‌ای است که در آیه به کار رفته است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۶.</ref>. از نظر برخی دیگر به خاطر کثرت و بی‌پایان بودن جمعیت حاضر در این عالم که هنگام بستن پیمان مانند مورچگانی با تعداد کثیر و بی‌شمار در کنار هم حاضر می‌‌شوند، بدان ذر گفته شده است. برخی دیگر نیز کوچکی و ذره بودن [[انسان‌ها]] در [[مقام]] مقایسه با [[خداوند]] را دلیل نام‌گذاری آن دانسته‌اند<ref>سبزواری، ملاهادی، شرح الاسماء، ص۱۹۰.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹۱.</ref>		درباره علت نامگذاری این عالم به عالم ذر چندین دیدگاه مطرح شده؛ برخی معتقدند این نام‌گذاری به دلیل واژه ذریه‌ای است که در آیه به کار رفته است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۶.</ref>. از نظر برخی دیگر به خاطر کثرت و بی‌پایان بودن جمعیت حاضر در این عالم که هنگام بستن پیمان مانند مورچگانی با تعداد کثیر و بی‌شمار در کنار هم حاضر می‌‌شوند، بدان ذر گفته شده است. برخی دیگر نیز کوچکی و ذره بودن [[انسان‌ها]] در [[مقام]] مقایسه با [[خداوند]] را دلیل نام‌گذاری آن دانسته‌اند<ref>سبزواری، ملاهادی، شرح الاسماء، ص۱۹۰.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر - رضائی (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹۱.</ref>

	== آیه ذر ==		== آیه ذر ==
	آیه‌ای که در این خصوص بیشترین استناد به آن صورت می‌‌گیرد، به [[آیه]] عالم ذر معروف است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، زاده‌های آنها را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref>.		آیه‌ای که در این خصوص بیشترین استناد به آن صورت می‌‌گیرد، به [[آیه]] [[عالم ذر]] معروف است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، زاده‌های آنها را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref>.

	از آیه مذکور این نکته به دست نمی‌آید که [[خداوند]] [[ذریه]] [[آدم]] را از پشت آدم آفرید، بلکه این نکته حاصل می‌‌شود که خداوند ذریه همه [[مردم]] را در پشت همه مردم قرار داد واژه {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}} غیر از ظهر آدم است. در واقع این آیه در [[مقام]] اشاره به آدم و [[حوا]] نیست؛ زیرا گفته است {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}}، نه "ظهورهما". ضمن اینکه نسبت به حوا "ظهر" صادق نیست، بلکه نسبت به او "بطن" صادق است؛ زیرا "ظهر" را نسبت به مرد می‌‌گویند.		از آیه مذکور این نکته به دست نمی‌آید که [[خداوند]] [[ذریه]] [[آدم]] را از پشت آدم آفرید، بلکه این نکته حاصل می‌‌شود که خداوند ذریه همه [[مردم]] را در پشت همه مردم قرار داد واژه {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}} غیر از ظهر آدم است. در واقع این آیه در [[مقام]] اشاره به آدم و [[حوا]] نیست؛ زیرا گفته است {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}}، نه "ظهورهما". ضمن اینکه نسبت به حوا "ظهر" صادق نیست، بلکه نسبت به او "بطن" صادق است؛ زیرا "ظهر" را نسبت به مرد می‌‌گویند.

	براساس این آیه، [[انسان]] قبل از آنکه در این [[دنیا]] پای بگذارد، در خمیره‌اش [[اقرار]] به وجود خداوند صورت گرفته است. خود آیه گویای آن است که زمانی که مردم هنوز در اصلاب پدران بودند، یعنی در عالم ذر قرار داشتند، به وجود خدا اقرار کرده‌اند<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۹.</ref>.		براساس این آیه، [[انسان]] قبل از آنکه در این [[دنیا]] پای بگذارد، در خمیره‌اش [[اقرار]] به وجود خداوند صورت گرفته است. خود آیه گویای آن است که زمانی که مردم هنوز در اصلاب پدران بودند، یعنی در [[عالم ذر]] قرار داشتند، به وجود خدا اقرار کرده‌اند<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۹.</ref>.

	== عالم ذر در [[روایات اسلامی]] ==		== [[عالم ذر]] در [[روایات اسلامی]] ==
	در [[منابع اسلامی]]، روایات متعددی (در حدود ۴۰ [[روایت]]) درباره عالم ذر نقل شده است. اما جز تعداد کمی از آنها بیشترشان [[ضعف]] سندی دارد و بسیاری از آنها نیز ارجاع‌پذیر به یک روایت است و نه چند روایت<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۹.</ref>. از نظر محتوایی نیز این روایات به چند گروه تقسیم می‌شوند؛ برخی روایات بر [[درک]] [[قلبی]] [[بندگان]] در عالم ذر دلالت دارد و اینکه اگر چنین درکی نبود، کسی [[خالق]] و رازقش را نمی‌شناخت<ref>صدوق، محمد بن علی، التوحید، ص۳۳۰.</ref>. روایاتی نیز بر یکی بودن عالم میثاق و طینت و بر وجود [[تکلیف]] در عالم ذر نیز دلالت دارد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶ و۷.</ref>. برخی دیگر نیز به یکسانی عالم [[میثاق]] و عالم ظلال اشاره دارد<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۸۴-۸۵ و۱۱۸.</ref>. در برخی دیگر خروج [[ذریه]] [[بنی‌آدم]] از پشت [[آدم]] در عالم ~~ذر؛~~ بیان شده است و آنها به ذره [[تشبیه]] شده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۳.</ref>. گروهی بر فراموشی محل گرفتن [[میثاق]] دلالت دارند و اینکه روزی همه آن محل را به یاد می‌‌آورند<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۱۱۸.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹۴.</ref>		در [[منابع اسلامی]]، روایات متعددی (در حدود ۴۰ [[روایت]]) درباره عالم ذر نقل شده است. اما جز تعداد کمی از آنها بیشترشان [[ضعف]] سندی دارد و بسیاری از آنها نیز ارجاع‌پذیر به یک روایت است و نه چند روایت<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۹.</ref>. از نظر محتوایی نیز این روایات به چند گروه تقسیم می‌شوند؛ برخی روایات بر [[درک]] [[قلبی]] [[بندگان]] در عالم ذر دلالت دارد و اینکه اگر چنین درکی نبود، کسی [[خالق]] و رازقش را نمی‌شناخت<ref>صدوق، محمد بن علی، التوحید، ص۳۳۰.</ref>. روایاتی نیز بر یکی بودن عالم میثاق و طینت و بر وجود [[تکلیف]] در عالم ذر نیز دلالت دارد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶ و۷.</ref>. برخی دیگر نیز به یکسانی عالم [[میثاق]] و عالم ظلال اشاره دارد<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۸۴-۸۵ و۱۱۸.</ref>. در برخی دیگر خروج [[ذریه]] [[بنی‌آدم]] از پشت [[آدم]] در [[عالم ذر]]؛ بیان شده است و آنها به ذره [[تشبیه]] شده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۳.</ref>. گروهی بر فراموشی محل گرفتن [[میثاق]] دلالت دارند و اینکه روزی همه آن محل را به یاد می‌‌آورند<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۱۱۸.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر - رضائی (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹۴.</ref>

	== جستارهای وابسته==		== جستارهای وابسته==

Bahmani: /* منابع */

2025-08-27T10:05:44Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۵
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]		# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
	# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر - رضائی (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۵

2025-08-27T10:05:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۵
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	بحث [[عالم ~~ذر]]،~~ از جمله مسائلی است که در گستره مباحث [[توحید]] و [[فطرت]] توسط [[مفسران]] و [[متکلمان]] طرح و بررسی می‌‌شود. عالم ذر بدان معناست که همه [[انسان‌ها]] در مرحله قبل از حضور در عالم خاکی، در عالم دیگری به [[وجود خدا]] و حتی برخی دیگر از [[اصول اعتقادی]] [[گواهی]] داده‌اند.		بحث عالم ذر، از جمله مسائلی است که در گستره مباحث [[توحید]] و [[فطرت]] توسط [[مفسران]] و [[متکلمان]] طرح و بررسی می‌‌شود. عالم ذر بدان معناست که همه [[انسان‌ها]] در مرحله قبل از حضور در عالم خاکی، در عالم دیگری به [[وجود خدا]] و حتی برخی دیگر از [[اصول اعتقادی]] [[گواهی]] داده‌اند.

	اصل [[حقیقت]] عالم ذر با توجه به مستندات [[قوی]] و متقن [[قرآنی]] و [[روایی]]، امری [[قطعی]] و غیر قابل و [[انکار]] است؛ به گونه‌ای که تنها [[علامه مجلسی]] نزدیک به هفتاد [[روایت]] را فقط در کتاب الطینة المیثاق دراین‌باره نقل کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵، ص۲۲۵ به بعد.</ref>. [[ملاصدرا]] نیز [[روایات]] این موضوع را غیر قابل شمارش دانسته و آن را از [[ضروریات مذهب امامیه]] دانسته است<ref>صدرالدین شیرازی، الحکمة العرشیه، قاعده ۸ از مشرق دوم، ص۲۳.</ref>. اما در [[تفسیر]] و برداشت از عالم ذر، دیدگاه‌های مختلف و حتی متبایتی ارائه شده است که به نظر می‌‌رسد گاه [[اجتماع]] میان آنها ممکن نباشد<ref>دراین‌باره بنگرید به: سبحانی، مفاهیم القرآن، فصل دوم با عنوان الله و عالم الذر. ایشان در این کتاب دیدگاه‌های مهم و مطرح مفسران و اندیشمندان اسلامی را به تفصیل به نقد و بررسی کشانده است.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۸.</ref>		اصل [[حقیقت]] عالم ذر با توجه به مستندات [[قوی]] و متقن [[قرآنی]] و [[روایی]]، امری [[قطعی]] و غیر قابل و [[انکار]] است؛ به گونه‌ای که تنها [[علامه مجلسی]] نزدیک به هفتاد [[روایت]] را فقط در کتاب الطینة المیثاق دراین‌باره نقل کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵، ص۲۲۵ به بعد.</ref>. [[ملاصدرا]] نیز [[روایات]] این موضوع را غیر قابل شمارش دانسته و آن را از [[ضروریات مذهب امامیه]] دانسته است<ref>صدرالدین شیرازی، الحکمة العرشیه، قاعده ۸ از مشرق دوم، ص۲۳.</ref>. اما در [[تفسیر]] و برداشت از عالم ذر، دیدگاه‌های مختلف و حتی متبایتی ارائه شده است که به نظر می‌‌رسد گاه [[اجتماع]] میان آنها ممکن نباشد<ref>دراین‌باره بنگرید به: سبحانی، مفاهیم القرآن، فصل دوم با عنوان الله و عالم الذر. ایشان در این کتاب دیدگاه‌های مهم و مطرح مفسران و اندیشمندان اسلامی را به تفصیل به نقد و بررسی کشانده است.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۸.</ref>
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	== آیه ذر ==		== آیه ذر ==
	آیه‌ای که در این خصوص بیشترین استناد به آن صورت می‌‌گیرد، به [[آیه]] [[عالم ذر]] معروف است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، زاده‌های آنها را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref>.		آیه‌ای که در این خصوص بیشترین استناد به آن صورت می‌‌گیرد، به [[آیه]] عالم ذر معروف است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، زاده‌های آنها را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref>.

	از آیه مذکور این نکته به دست نمی‌آید که [[خداوند]] [[ذریه]] [[آدم]] را از پشت آدم آفرید، بلکه این نکته حاصل می‌‌شود که خداوند ذریه همه [[مردم]] را در پشت همه مردم قرار داد واژه {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}} غیر از ظهر آدم است. در واقع این آیه در [[مقام]] اشاره به آدم و [[حوا]] نیست؛ زیرا گفته است {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}}، نه "ظهورهما". ضمن اینکه نسبت به حوا "ظهر" صادق نیست، بلکه نسبت به او "بطن" صادق است؛ زیرا "ظهر" را نسبت به مرد می‌‌گویند.		از آیه مذکور این نکته به دست نمی‌آید که [[خداوند]] [[ذریه]] [[آدم]] را از پشت آدم آفرید، بلکه این نکته حاصل می‌‌شود که خداوند ذریه همه [[مردم]] را در پشت همه مردم قرار داد واژه {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}} غیر از ظهر آدم است. در واقع این آیه در [[مقام]] اشاره به آدم و [[حوا]] نیست؛ زیرا گفته است {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}}، نه "ظهورهما". ضمن اینکه نسبت به حوا "ظهر" صادق نیست، بلکه نسبت به او "بطن" صادق است؛ زیرا "ظهر" را نسبت به مرد می‌‌گویند.

	براساس این آیه، [[انسان]] قبل از آنکه در این [[دنیا]] پای بگذارد، در خمیره‌اش [[اقرار]] به وجود خداوند صورت گرفته است. خود آیه گویای آن است که زمانی که مردم هنوز در اصلاب پدران بودند، یعنی در [[عالم ذر]] قرار داشتند، به وجود خدا اقرار کرده‌اند<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۹.</ref>.		براساس این آیه، [[انسان]] قبل از آنکه در این [[دنیا]] پای بگذارد، در خمیره‌اش [[اقرار]] به وجود خداوند صورت گرفته است. خود آیه گویای آن است که زمانی که مردم هنوز در اصلاب پدران بودند، یعنی در عالم ذر قرار داشتند، به وجود خدا اقرار کرده‌اند<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۹.</ref>.

	== [[عالم ذر]] در [[روایات اسلامی]] ==		== عالم ذر در [[روایات اسلامی]] ==
	در [[منابع اسلامی]]، روایات متعددی (در حدود ۴۰ [[روایت]]) درباره عالم ذر نقل شده است. اما جز تعداد کمی از آنها بیشترشان [[ضعف]] سندی دارد و بسیاری از آنها نیز ارجاع‌پذیر به یک روایت است و نه چند روایت<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۹.</ref>. از نظر محتوایی نیز این روایات به چند گروه تقسیم می‌شوند؛ برخی روایات بر [[درک]] [[قلبی]] [[بندگان]] در عالم ذر دلالت دارد و اینکه اگر چنین درکی نبود، کسی [[خالق]] و رازقش را نمی‌شناخت<ref>صدوق، محمد بن علی، التوحید، ص۳۳۰.</ref>. روایاتی نیز بر یکی بودن عالم میثاق و طینت و بر وجود [[تکلیف]] در عالم ذر نیز دلالت دارد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶ و۷.</ref>. برخی دیگر نیز به یکسانی عالم [[میثاق]] و عالم ظلال اشاره دارد<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۸۴-۸۵ و۱۱۸.</ref>. در برخی دیگر خروج [[ذریه]] [[بنی‌آدم]] از پشت [[آدم]] در [[عالم ~~ذر]]؛~~ بیان شده است و آنها به ذره [[تشبیه]] شده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۳.</ref>. گروهی بر فراموشی محل گرفتن [[میثاق]] دلالت دارند و اینکه روزی همه آن محل را به یاد می‌‌آورند<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۱۱۸.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹۴.</ref>		در [[منابع اسلامی]]، روایات متعددی (در حدود ۴۰ [[روایت]]) درباره عالم ذر نقل شده است. اما جز تعداد کمی از آنها بیشترشان [[ضعف]] سندی دارد و بسیاری از آنها نیز ارجاع‌پذیر به یک روایت است و نه چند روایت<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۹.</ref>. از نظر محتوایی نیز این روایات به چند گروه تقسیم می‌شوند؛ برخی روایات بر [[درک]] [[قلبی]] [[بندگان]] در عالم ذر دلالت دارد و اینکه اگر چنین درکی نبود، کسی [[خالق]] و رازقش را نمی‌شناخت<ref>صدوق، محمد بن علی، التوحید، ص۳۳۰.</ref>. روایاتی نیز بر یکی بودن عالم میثاق و طینت و بر وجود [[تکلیف]] در عالم ذر نیز دلالت دارد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶ و۷.</ref>. برخی دیگر نیز به یکسانی عالم [[میثاق]] و عالم ظلال اشاره دارد<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۸۴-۸۵ و۱۱۸.</ref>. در برخی دیگر خروج [[ذریه]] [[بنی‌آدم]] از پشت [[آدم]] در عالم ذر؛ بیان شده است و آنها به ذره [[تشبیه]] شده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۳.</ref>. گروهی بر فراموشی محل گرفتن [[میثاق]] دلالت دارند و اینکه روزی همه آن محل را به یاد می‌‌آورند<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۱۱۸.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹۴.</ref>

	== جستارهای وابسته==		== جستارهای وابسته==

Bahmani در ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۴

2025-08-27T10:04:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۴
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	* بحث عالم ~~ذر،~~ از جمله مسائلی است که در گستره مباحث [[توحید]] و [[فطرت]] توسط [[مفسران]] و [[متکلمان]] طرح و بررسی می‌‌شود. عالم ذر بدان معناست که همه [[انسان‌ها]] در مرحله قبل از حضور در عالم خاکی، در عالم دیگری به ~~وجود~~ [[خدا]] و حتی برخی دیگر از [[اصول اعتقادی]] [[گواهی]] داده‌اند.		بحث [[عالم ذر]]، از جمله مسائلی است که در گستره مباحث [[توحید]] و [[فطرت]] توسط [[مفسران]] و [[متکلمان]] طرح و بررسی می‌‌شود. عالم ذر بدان معناست که همه [[انسان‌ها]] در مرحله قبل از حضور در عالم خاکی، در عالم دیگری به [[وجود خدا]] و حتی برخی دیگر از [[اصول اعتقادی]] [[گواهی]] داده‌اند.
	* اصل [[حقیقت]] عالم ذر با توجه به مستندات [[قوی]] و متقن [[قرآنی]] و [[روایی]]، امری قطعی و غیر قابل و [[انکار]] است؛ به گونه‌ای که تنها [[علامه مجلسی]] نزدیک به هفتاد [[روایت]] را فقط در کتاب الطینة المیثاق دراین‌باره [[نقل]] کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵، ص۲۲۵ به بعد.</ref>. [[ملاصدرا]] نیز [[روایات]] این موضوع را غیر قابل شمارش دانسته و آن را از ~~ضروریات~~ [[مذهب امامیه]] دانسته است<ref>صدرالدین شیرازی، الحکمة العرشیه، قاعده ۸ از مشرق دوم، ص۲۳.</ref>. اما در [[تفسیر]] و برداشت از عالم ذر، دیدگاه‌های مختلف و حتی متبایتی ارائه شده است که به نظر می‌‌رسد گاه اجتماع میان آنها ممکن نباشد<ref>دراین‌باره بنگرید به: سبحانی، مفاهیم القرآن، فصل دوم با عنوان الله و عالم الذر. ایشان در این کتاب دیدگاه‌های مهم و مطرح مفسران و اندیشمندان اسلامی را به تفصیل به نقد و بررسی کشانده است.</ref>.
	* با توجه به اینکه [[~~رسالت~~]] ~~تعریف‌شده این کتاب تبیینی و توصیفی بوده و در صدد طرح مباحث اختلافی و چالشی میان~~ [[~~اندیشمندان~~]] نیست، همچنین از آنجا که طرح نظریات [[استاد مطهری]] از اولویت‌های این اثر است، صرفاً به گزارش مختصری از دیدگاه ایشان دراین‌باره می‌‌پردازیم<ref>این به منزله مطرح تأیید و موافقت کامل با نظریه استاد نیست و صرفاً به جهت خوف طولانی شدن غیر ضروری بحث به این اندازه بسنده شده است.</ref>.		اصل [[حقیقت]] عالم ذر با توجه به مستندات [[قوی]] و متقن [[قرآنی]] و [[روایی]]، امری [[قطعی]] و غیر قابل و [[انکار]] است؛ به گونه‌ای که تنها [[علامه مجلسی]] نزدیک به هفتاد [[روایت]] را فقط در کتاب الطینة المیثاق دراین‌باره نقل کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵، ص۲۲۵ به بعد.</ref>. [[ملاصدرا]] نیز [[روایات]] این موضوع را غیر قابل شمارش دانسته و آن را از [[ضروریات مذهب امامیه]] دانسته است<ref>صدرالدین شیرازی، الحکمة العرشیه، قاعده ۸ از مشرق دوم، ص۲۳.</ref>. اما در [[تفسیر]] و برداشت از عالم ذر، دیدگاه‌های مختلف و حتی متبایتی ارائه شده است که به نظر می‌‌رسد گاه [[اجتماع]] میان آنها ممکن نباشد<ref>دراین‌باره بنگرید به: سبحانی، مفاهیم القرآن، فصل دوم با عنوان الله و عالم الذر. ایشان در این کتاب دیدگاه‌های مهم و مطرح مفسران و اندیشمندان اسلامی را به تفصیل به نقد و بررسی کشانده است.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۸.</ref>
	* '''معنای عالم ذر:''' عالم ذر یعنی [[انسان]] قبل از ورود به این [[دنیا]]، در جهانی دیگر به‌نام عالم ذر، حیاتی مخصوص داشته و در آنجا به وجود [[خداوند]] [[اقرار]] کرده است که به نظر می‌رسد با توجه به [[آیات قرآن]]، این [[جهان]] همان "عالم [[فطرت]]" است<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ~~۱۳۸~~.</ref>.
	* آیه‌ای که در این خصوص بیشترین استناد به آن صورت می‌‌گیرد، به [[آیه]] عالم ذر ~~[[معروف~~]] است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، زاده‌های آنها را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref>.		== معناشناسی ==
	* از [[آیه]] مذکور این نکته به دست نمی‌آید که [[خداوند]] ذریه [[آدم]] را از پشت [[آدم]] آفرید، بلکه این نکته حاصل می‌‌شود که [[خداوند]] ذریه همه [[مردم]] را در پشت همه [[مردم]] قرار داد واژه {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}} غیر از ظهر [[آدم]] است. در واقع این [[آیه]] در [[مقام]] اشاره به [[آدم]] و [[حوا]] نیست؛ زیرا گفته است {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}}، نه "ظهورهما". ضمن اینکه نسبت به [[حوا]] "ظهر" [[صادق]] نیست، بلکه نسبت به او "بطن" [[صادق]] است؛ زیرا "ظهر" را نسبت به مرد می‌‌گویند.		عالم ذر یعنی [[انسان]] قبل از ورود به این [[دنیا]]، در جهانی دیگر به‌نام عالم ذر، حیاتی مخصوص داشته و در آنجا به وجود خداوند [[اقرار]] کرده است که به نظر می‌رسد با توجه به [[آیات قرآن]]، این [[جهان]] همان "عالم [[فطرت]]" است<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۸.</ref>.
	* براساس این ~~[[آیه]]،~~ [[انسان]] قبل از آنکه در این [[دنیا]] پای بگذارد، در خمیره‌اش [[اقرار]] به وجود [[خداوند]] صورت گرفته است. خود [[آیه]] گویای آن است که زمانی که [[مردم]] هنوز در اصلاب [[پدران]] بودند، یعنی در عالم ذر قرار داشتند، به وجود [[~~خدا~~]] [[~~اقرار~~]] ~~کرده‌اند~~.
	* قبل از آنکه نطفه‌ای حتی در رحم به وجود بیاید و هنوز که [[~~انسان‌ها~~]] در ~~مرحله استعداد بوده‌اند، استعداد~~ [[~~درک~~]] [[~~پروردگار~~]] در ~~وجود~~ [[~~انسان~~]] ~~قرار گرفته و~~ [[~~خداوند~~]] ~~افراد را بر وجود خود [[گواه]] گرفت~~ و ~~وجود خود را~~ از ~~آنان~~ [[~~اقرار~~]] ~~گرفت. آنجا~~ [[~~خداوند~~]] ~~به زبان~~ [[~~تکوین~~]] از [[~~انسان‌ها~~]] ~~پرسیدند: {{متن قرآن\|أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ}}~~<ref>~~«آیا من پروردگارتان نیستم؟» سوره اعراف، آیه ۱۷۲~~.</ref> ~~همه به همان زبان~~ [[~~تکوین~~]] ~~[[شهادت]] دادند: {{متن قرآن\|قَالُوا بَلَى}}~~<ref>~~«گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲~~.</ref><ref>~~مطهری، توحید، ص۳۴ - ۳۳ و ۵۱~~ - ۵۰.</ref>.		== وجه تسمیه ==
	* در ~~پایان شایان ذکر است که اگر بخواهیم در مقابل دیدگاه فوق که نظر [[استاد مطهری]] و~~ برخی دیگر از [[~~اندیشمندان اسلامی~~]] ~~است، یک مورد از نظریات مطرح درباره عالم ذر را نام ببریم، دیدگاهی است که عدول از ظاهر~~ [[~~آیات~~]] و [[~~روایات~~]] را [[~~اجتهاد در مقابل نص~~]] ~~می‌داند~~ و [[~~معتقد~~]] ~~به وجود~~ [[~~حقیقی~~]] ~~عالم پیشینی به نام عالم ذر بوده،~~ و آن ~~با توجه~~ به ~~توصیفاتی است که در~~ [[~~آیه~~]] ~~فوق و~~ [[~~روایات]] مربوطه آمده است<ref>[[مسلم محمدی~~\|~~محمدی، مسلم~~]]، [[~~فرهنگ اصطلاحات علم~~ کلام (کتاب)\|~~فرهنگ اصطلاحات علم~~ کلام]]، ص ~~۱۳۹~~.</ref>.		درباره علت نامگذاری این عالم به عالم ذر چندین دیدگاه مطرح شده؛ برخی معتقدند این نام‌گذاری به دلیل واژه ذریه‌ای است که در آیه به کار رفته است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۶.</ref>. از نظر برخی دیگر به خاطر کثرت و بی‌پایان بودن جمعیت حاضر در این عالم که هنگام بستن پیمان مانند مورچگانی با تعداد کثیر و بی‌شمار در کنار هم حاضر می‌‌شوند، بدان ذر گفته شده است. برخی دیگر نیز کوچکی و ذره بودن [[انسان‌ها]] در [[مقام]] مقایسه با [[خداوند]] را دلیل نام‌گذاری آن دانسته‌اند<ref>سبزواری، ملاهادی، شرح الاسماء، ص۱۹۰.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹۱.</ref>

			== آیه ذر ==
			آیه‌ای که در این خصوص بیشترین استناد به آن صورت می‌‌گیرد، به [[آیه]] [[عالم ذر]] معروف است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، زاده‌های آنها را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref>.

			از آیه مذکور این نکته به دست نمی‌آید که [[خداوند]] [[ذریه]] [[آدم]] را از پشت آدم آفرید، بلکه این نکته حاصل می‌‌شود که خداوند ذریه همه [[مردم]] را در پشت همه مردم قرار داد واژه {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}} غیر از ظهر آدم است. در واقع این آیه در [[مقام]] اشاره به آدم و [[حوا]] نیست؛ زیرا گفته است {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}}، نه "ظهورهما". ضمن اینکه نسبت به حوا "ظهر" صادق نیست، بلکه نسبت به او "بطن" صادق است؛ زیرا "ظهر" را نسبت به مرد می‌‌گویند.

			براساس این آیه، [[انسان]] قبل از آنکه در این [[دنیا]] پای بگذارد، در خمیره‌اش [[اقرار]] به وجود خداوند صورت گرفته است. خود آیه گویای آن است که زمانی که مردم هنوز در اصلاب پدران بودند، یعنی در [[عالم ذر]] قرار داشتند، به وجود خدا اقرار کرده‌اند<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۳۹.</ref>.

			== [[عالم ذر]] در [[روایات اسلامی]] ==
			در [[منابع اسلامی]]، روایات متعددی (در حدود ۴۰ [[روایت]]) درباره عالم ذر نقل شده است. اما جز تعداد کمی از آنها بیشترشان [[ضعف]] سندی دارد و بسیاری از آنها نیز ارجاع‌پذیر به یک روایت است و نه چند روایت<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۷، ص۹.</ref>. از نظر محتوایی نیز این روایات به چند گروه تقسیم می‌شوند؛ برخی روایات بر [[درک]] [[قلبی]] [[بندگان]] در عالم ذر دلالت دارد و اینکه اگر چنین درکی نبود، کسی [[خالق]] و رازقش را نمی‌شناخت<ref>صدوق، محمد بن علی، التوحید، ص۳۳۰.</ref>. روایاتی نیز بر یکی بودن عالم میثاق و طینت و بر وجود [[تکلیف]] در عالم ذر نیز دلالت دارد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶ و۷.</ref>. برخی دیگر نیز به یکسانی عالم [[میثاق]] و عالم ظلال اشاره دارد<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۸۴-۸۵ و۱۱۸.</ref>. در برخی دیگر خروج [[ذریه]] [[بنی‌آدم]] از پشت [[آدم]] در [[عالم ذر]]؛ بیان شده است و آنها به ذره [[تشبیه]] شده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۳.</ref>. گروهی بر فراموشی محل گرفتن [[میثاق]] دلالت دارند و اینکه روزی همه آن محل را به یاد می‌‌آورند<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج۱، ص۱۱۸.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹۴.</ref>

	== جستارهای وابسته==		== جستارهای وابسته==

Bahmani: /* منابع */

2025-08-27T09:56:43Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۶
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	* [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]		# [[پرونده:10119661.jpg\|22px]] [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
			# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[عالم ذر (مقاله)\|مقاله «عالم ذر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* پانویس */

2025-08-27T07:08:13Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۸
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	{{کلام اسلامی}}		{{کلام اسلامی}}

	~~[[رده:عالم ذر]]~~
	[[رده:اصطلاحات کلامی]]		[[رده:اصطلاحات کلامی]]

Bahmani در ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۶

2025-08-27T07:06:50Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{نبوت}}~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[عالم ذر در قرآن]] - [[عالم ذر در حدیث]] - [[عالم ذر در کلام اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[عالم ذر در قرآن]] - [[عالم ذر در حدیث~~]] - [[عالم ذر در نهج البلاغه]] - [[عالم ذر در معارف دعا و زیارات~~]] - [[عالم ذر در کلام ~~اسلامی]] - [[عالم ذر در اخلاق اسلامی]] - [[عالم ذر در عرفان~~ اسلامی]]\| پرسش مرتبط = ~~عالم ذر (پرسش)~~}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Wasity: /* منابع */

2025-08-15T10:45:09Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۵
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	* قبل از آنکه نطفه‌ای حتی در رحم به وجود بیاید و هنوز که [[انسان‌ها]] در مرحله استعداد بوده‌اند، استعداد [[درک]] [[پروردگار]] در وجود [[انسان]] قرار گرفته و [[خداوند]] افراد را بر وجود خود [[گواه]] گرفت و وجود خود را از آنان [[اقرار]] گرفت. آنجا [[خداوند]] به زبان [[تکوین]] از [[انسان‌ها]] پرسیدند: {{متن قرآن\|أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ}}<ref>«آیا من پروردگارتان نیستم؟» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref> همه به همان زبان [[تکوین]] [[شهادت]] دادند: {{متن قرآن\|قَالُوا بَلَى}}<ref>«گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref><ref>مطهری، توحید، ص۳۴ - ۳۳ و ۵۱ - ۵۰.</ref>.		* قبل از آنکه نطفه‌ای حتی در رحم به وجود بیاید و هنوز که [[انسان‌ها]] در مرحله استعداد بوده‌اند، استعداد [[درک]] [[پروردگار]] در وجود [[انسان]] قرار گرفته و [[خداوند]] افراد را بر وجود خود [[گواه]] گرفت و وجود خود را از آنان [[اقرار]] گرفت. آنجا [[خداوند]] به زبان [[تکوین]] از [[انسان‌ها]] پرسیدند: {{متن قرآن\|أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ}}<ref>«آیا من پروردگارتان نیستم؟» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref> همه به همان زبان [[تکوین]] [[شهادت]] دادند: {{متن قرآن\|قَالُوا بَلَى}}<ref>«گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref><ref>مطهری، توحید، ص۳۴ - ۳۳ و ۵۱ - ۵۰.</ref>.
	* در پایان شایان ذکر است که اگر بخواهیم در مقابل دیدگاه فوق که نظر [[استاد مطهری]] و برخی دیگر از [[اندیشمندان اسلامی]] است، یک مورد از نظریات مطرح درباره عالم ذر را نام ببریم، دیدگاهی است که عدول از ظاهر [[آیات]] و [[روایات]] را [[اجتهاد در مقابل نص]] می‌داند و [[معتقد]] به وجود [[حقیقی]] عالم پیشینی به نام عالم ذر بوده، و آن با توجه به توصیفاتی است که در [[آیه]] فوق و [[روایات]] مربوطه آمده است<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۳۹.</ref>.		* در پایان شایان ذکر است که اگر بخواهیم در مقابل دیدگاه فوق که نظر [[استاد مطهری]] و برخی دیگر از [[اندیشمندان اسلامی]] است، یک مورد از نظریات مطرح درباره عالم ذر را نام ببریم، دیدگاهی است که عدول از ظاهر [[آیات]] و [[روایات]] را [[اجتهاد در مقابل نص]] می‌داند و [[معتقد]] به وجود [[حقیقی]] عالم پیشینی به نام عالم ذر بوده، و آن با توجه به توصیفاتی است که در [[آیه]] فوق و [[روایات]] مربوطه آمده است<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۳۹.</ref>.

			== جستارهای وابسته==
			* [[عهد الست]]

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T06:54:40Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۴
خط ۲:		خط ۲:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[عالم ذر در قرآن]] - [[عالم ذر در حدیث]] - [[عالم ذر در نهج البلاغه]] - [[عالم ذر در معارف دعا و زیارات]] - [[عالم ذر در کلام اسلامی]] - [[عالم ذر در اخلاق اسلامی]] - [[عالم ذر در عرفان اسلامی]]\| پرسش مرتبط = عالم ذر (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[عالم ذر در قرآن]] - [[عالم ذر در حدیث]] - [[عالم ذر در نهج البلاغه]] - [[عالم ذر در معارف دعا و زیارات]] - [[عالم ذر در کلام اسلامی]] - [[عالم ذر در اخلاق اسلامی]] - [[عالم ذر در عرفان اسلامی]]\| پرسش مرتبط = عالم ذر (پرسش)}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	*بحث عالم ذر، از جمله مسائلی است که در گستره مباحث [[توحید]] و [[فطرت]] توسط [[مفسران]] و [[متکلمان]] طرح و بررسی می‌‌شود. عالم ذر بدان معناست که همه [[انسان‌ها]] در مرحله قبل از حضور در عالم خاکی، در عالم دیگری به وجود [[خدا]] و حتی برخی دیگر از [[اصول اعتقادی]] [[گواهی]] داده‌اند.		* بحث عالم ذر، از جمله مسائلی است که در گستره مباحث [[توحید]] و [[فطرت]] توسط [[مفسران]] و [[متکلمان]] طرح و بررسی می‌‌شود. عالم ذر بدان معناست که همه [[انسان‌ها]] در مرحله قبل از حضور در عالم خاکی، در عالم دیگری به وجود [[خدا]] و حتی برخی دیگر از [[اصول اعتقادی]] [[گواهی]] داده‌اند.
	*اصل [[حقیقت]] عالم ذر با توجه به مستندات [[قوی]] و متقن [[قرآنی]] و [[روایی]]، امری قطعی و غیر قابل و [[انکار]] است؛ به گونه‌ای که تنها [[علامه مجلسی]] نزدیک به هفتاد [[روایت]] را فقط در کتاب الطینة المیثاق دراین‌باره [[نقل]] کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵، ص۲۲۵ به بعد.</ref>. [[ملاصدرا]] نیز [[روایات]] این موضوع را غیر قابل شمارش دانسته و آن را از ضروریات [[مذهب امامیه]] دانسته است<ref>صدرالدین شیرازی، الحکمة العرشیه، قاعده ۸ از مشرق دوم، ص۲۳.</ref>. اما در [[تفسیر]] و برداشت از عالم ذر، دیدگاه‌های مختلف و حتی متبایتی ارائه شده است که به نظر می‌‌رسد گاه اجتماع میان آنها ممکن نباشد<ref>دراین‌باره بنگرید به: سبحانی، مفاهیم القرآن، فصل دوم با عنوان الله و عالم الذر. ایشان در این کتاب دیدگاه‌های مهم و مطرح مفسران و اندیشمندان اسلامی را به تفصیل به نقد و بررسی کشانده است.</ref>.		* اصل [[حقیقت]] عالم ذر با توجه به مستندات [[قوی]] و متقن [[قرآنی]] و [[روایی]]، امری قطعی و غیر قابل و [[انکار]] است؛ به گونه‌ای که تنها [[علامه مجلسی]] نزدیک به هفتاد [[روایت]] را فقط در کتاب الطینة المیثاق دراین‌باره [[نقل]] کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵، ص۲۲۵ به بعد.</ref>. [[ملاصدرا]] نیز [[روایات]] این موضوع را غیر قابل شمارش دانسته و آن را از ضروریات [[مذهب امامیه]] دانسته است<ref>صدرالدین شیرازی، الحکمة العرشیه، قاعده ۸ از مشرق دوم، ص۲۳.</ref>. اما در [[تفسیر]] و برداشت از عالم ذر، دیدگاه‌های مختلف و حتی متبایتی ارائه شده است که به نظر می‌‌رسد گاه اجتماع میان آنها ممکن نباشد<ref>دراین‌باره بنگرید به: سبحانی، مفاهیم القرآن، فصل دوم با عنوان الله و عالم الذر. ایشان در این کتاب دیدگاه‌های مهم و مطرح مفسران و اندیشمندان اسلامی را به تفصیل به نقد و بررسی کشانده است.</ref>.
	*با توجه به اینکه [[رسالت]] تعریف‌شده این کتاب تبیینی و توصیفی بوده و در صدد طرح مباحث اختلافی و چالشی میان [[اندیشمندان]] نیست، همچنین از آنجا که طرح نظریات [[استاد مطهری]] از اولویت‌های این اثر است، صرفاً به گزارش مختصری از دیدگاه ایشان دراین‌باره می‌‌پردازیم<ref>این به منزله مطرح تأیید و موافقت کامل با نظریه استاد نیست و صرفاً به جهت خوف طولانی شدن غیر ضروری بحث به این اندازه بسنده شده است.</ref>.		* با توجه به اینکه [[رسالت]] تعریف‌شده این کتاب تبیینی و توصیفی بوده و در صدد طرح مباحث اختلافی و چالشی میان [[اندیشمندان]] نیست، همچنین از آنجا که طرح نظریات [[استاد مطهری]] از اولویت‌های این اثر است، صرفاً به گزارش مختصری از دیدگاه ایشان دراین‌باره می‌‌پردازیم<ref>این به منزله مطرح تأیید و موافقت کامل با نظریه استاد نیست و صرفاً به جهت خوف طولانی شدن غیر ضروری بحث به این اندازه بسنده شده است.</ref>.
	*'''معنای عالم ذر:''' عالم ذر یعنی [[انسان]] قبل از ورود به این [[دنیا]]، در جهانی دیگر به‌نام عالم ذر، حیاتی مخصوص داشته و در آنجا به وجود [[خداوند]] [[اقرار]] کرده است که به نظر می‌رسد با توجه به [[آیات قرآن]]، این [[جهان]] همان "عالم [[فطرت]]" است<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۳۸.</ref>.		* '''معنای عالم ذر:''' عالم ذر یعنی [[انسان]] قبل از ورود به این [[دنیا]]، در جهانی دیگر به‌نام عالم ذر، حیاتی مخصوص داشته و در آنجا به وجود [[خداوند]] [[اقرار]] کرده است که به نظر می‌رسد با توجه به [[آیات قرآن]]، این [[جهان]] همان "عالم [[فطرت]]" است<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۳۸.</ref>.
	*آیه‌ای که در این خصوص بیشترین استناد به آن صورت می‌‌گیرد، به [[آیه]] عالم ذر [[معروف]] است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، زاده‌های آنها را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref>.		* آیه‌ای که در این خصوص بیشترین استناد به آن صورت می‌‌گیرد، به [[آیه]] عالم ذر [[معروف]] است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، زاده‌های آنها را برآورد و از آنان بر خودشان گواهی گرفت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref>.
	*از [[آیه]] مذکور این نکته به دست نمی‌آید که [[خداوند]] ذریه [[آدم]] را از پشت [[آدم]] آفرید، بلکه این نکته حاصل می‌‌شود که [[خداوند]] ذریه همه [[مردم]] را در پشت همه [[مردم]] قرار داد واژه {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}} غیر از ظهر [[آدم]] است. در واقع این [[آیه]] در [[مقام]] اشاره به [[آدم]] و [[حوا]] نیست؛ زیرا گفته است {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}}، نه "ظهورهما". ضمن اینکه نسبت به [[حوا]] "ظهر" [[صادق]] نیست، بلکه نسبت به او "بطن" [[صادق]] است؛ زیرا "ظهر" را نسبت به مرد می‌‌گویند.		* از [[آیه]] مذکور این نکته به دست نمی‌آید که [[خداوند]] ذریه [[آدم]] را از پشت [[آدم]] آفرید، بلکه این نکته حاصل می‌‌شود که [[خداوند]] ذریه همه [[مردم]] را در پشت همه [[مردم]] قرار داد واژه {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}} غیر از ظهر [[آدم]] است. در واقع این [[آیه]] در [[مقام]] اشاره به [[آدم]] و [[حوا]] نیست؛ زیرا گفته است {{متن قرآن\|ظُهُورِهِمْ}}، نه "ظهورهما". ضمن اینکه نسبت به [[حوا]] "ظهر" [[صادق]] نیست، بلکه نسبت به او "بطن" [[صادق]] است؛ زیرا "ظهر" را نسبت به مرد می‌‌گویند.
	*براساس این [[آیه]]، [[انسان]] قبل از آنکه در این [[دنیا]] پای بگذارد، در خمیره‌اش [[اقرار]] به وجود [[خداوند]] صورت گرفته است. خود [[آیه]] گویای آن است که زمانی که [[مردم]] هنوز در اصلاب [[پدران]] بودند، یعنی در عالم ذر قرار داشتند، به وجود [[خدا]] [[اقرار]] کرده‌اند.		* براساس این [[آیه]]، [[انسان]] قبل از آنکه در این [[دنیا]] پای بگذارد، در خمیره‌اش [[اقرار]] به وجود [[خداوند]] صورت گرفته است. خود [[آیه]] گویای آن است که زمانی که [[مردم]] هنوز در اصلاب [[پدران]] بودند، یعنی در عالم ذر قرار داشتند، به وجود [[خدا]] [[اقرار]] کرده‌اند.
	*قبل از آنکه نطفه‌ای حتی در رحم به وجود بیاید و هنوز که [[انسان‌ها]] در مرحله استعداد بوده‌اند، استعداد [[درک]] [[پروردگار]] در وجود [[انسان]] قرار گرفته و [[خداوند]] افراد را بر وجود خود [[گواه]] گرفت و وجود خود را از آنان [[اقرار]] گرفت. آنجا [[خداوند]] به زبان [[تکوین]] از [[انسان‌ها]] پرسیدند: {{متن قرآن\|أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ}}<ref>«آیا من پروردگارتان نیستم؟» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref> همه به همان زبان [[تکوین]] [[شهادت]] دادند: {{متن قرآن\|قَالُوا بَلَى}}<ref>«گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref><ref>مطهری، توحید، ص۳۴ - ۳۳ و ۵۱ - ۵۰.</ref>.		* قبل از آنکه نطفه‌ای حتی در رحم به وجود بیاید و هنوز که [[انسان‌ها]] در مرحله استعداد بوده‌اند، استعداد [[درک]] [[پروردگار]] در وجود [[انسان]] قرار گرفته و [[خداوند]] افراد را بر وجود خود [[گواه]] گرفت و وجود خود را از آنان [[اقرار]] گرفت. آنجا [[خداوند]] به زبان [[تکوین]] از [[انسان‌ها]] پرسیدند: {{متن قرآن\|أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ}}<ref>«آیا من پروردگارتان نیستم؟» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref> همه به همان زبان [[تکوین]] [[شهادت]] دادند: {{متن قرآن\|قَالُوا بَلَى}}<ref>«گفتند: چرا، گواهی می‌دهیم» سوره اعراف، آیه ۱۷۲.</ref><ref>مطهری، توحید، ص۳۴ - ۳۳ و ۵۱ - ۵۰.</ref>.
	*در پایان شایان ذکر است که اگر بخواهیم در مقابل دیدگاه فوق که نظر [[استاد مطهری]] و برخی دیگر از [[اندیشمندان اسلامی]] است، یک مورد از نظریات مطرح درباره عالم ذر را نام ببریم، دیدگاهی است که عدول از ظاهر [[آیات]] و [[روایات]] را [[اجتهاد در مقابل نص]] می‌داند و [[معتقد]] به وجود [[حقیقی]] عالم پیشینی به نام عالم ذر بوده، و آن با توجه به توصیفاتی است که در [[آیه]] فوق و [[روایات]] مربوطه آمده است<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۳۹.</ref>.		* در پایان شایان ذکر است که اگر بخواهیم در مقابل دیدگاه فوق که نظر [[استاد مطهری]] و برخی دیگر از [[اندیشمندان اسلامی]] است، یک مورد از نظریات مطرح درباره عالم ذر را نام ببریم، دیدگاهی است که عدول از ظاهر [[آیات]] و [[روایات]] را [[اجتهاد در مقابل نص]] می‌داند و [[معتقد]] به وجود [[حقیقی]] عالم پیشینی به نام عالم ذر بوده، و آن با توجه به توصیفاتی است که در [[آیه]] فوق و [[روایات]] مربوطه آمده است<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۳۹.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T08:20:33Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۰
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	{{کلام اسلامی}}		{{کلام اسلامی}}
	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:عالم ذر]]		[[رده:عالم ذر]]
	[[رده:اصطلاحات کلامی]]		[[رده:اصطلاحات کلامی]]