عبدالله بن صامت غفاری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: /* حل مشکل */

2025-10-29T20:31:39Z

حل مشکل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۶۱:		خط ۶۱:

	== حل مشکل ==		== حل مشکل ==
	[[شیخ طوسی]] در رجال خود و [[ذهبی]] در کتاب ~~«تاریخ الإسلام» از دو «ابن~~ [[~~صامت~~]]» سخن گفته‌اند؛ اولی: عبادة بن صامت [[خزرجی]]<ref>رجال طوسی، ص۴۳؛ تاریخ ‏الإسلام، ج ‏۳، ص۴۲۲.</ref> و دیگری: [[عبدالله بن]] صامت [[غفاری]] (پسر [[برادر]] [[ابوذر غفاری]])<ref>رجال طوسی، ص۷۱؛ تاریخ الاسلام، ج ۶، ص۴۰۱.</ref> که با استناد به آن می‌توان چنین گفت: اصولاً در [[صدر اسلام]]؛ هیچ‌گاه دو تن به نام ~~عبادة~~ بن ~~صامت~~ وجود نداشته، بلکه نام یکی: ~~عبادة~~ بن ~~صامت~~ و دیگری ~~عبدالله~~ بن ~~صامت~~ بوده است که به جهت شباهت لفظ ~~[[عبادة]]~~ به ~~[[عبدالله]]~~ در بسیاری از کتاب‌ها [[اشتباه]] شده است. اولی؛ یعنی عبادة بن صامت که جزء [[انصار]] و [[سابقین در اسلام]] بوده و در [[بیعت عقبه]] هم شرکت داشت و در همان [[صدر اسلام]] (در [[زمان]] [[خلافت]] [[خلیفه دوم]]) به [[شام]] [[هجرت]] و در همان‌جا در گذشته است و دیگری [[عبدالله بن~~]] [[~~صامت]] که پسر [[برادر]] [[ابوذر غفاری]] است که قطعاً سابقه او در [[اسلام]] از اولی کمتر است.		[[شیخ طوسی]] در رجال خود و [[ذهبی]] در کتاب [[«تاریخ الإسلام]]» از دو «ابن صامت» سخن گفته‌اند؛ اولی: [[عبادة بن صامت خزرجی]]<ref>رجال طوسی، ص۴۳؛ تاریخ ‏الإسلام، ج ‏۳، ص۴۲۲.</ref> و دیگری: [[عبدالله بن صامت غفاری]] (پسر [[برادر]] [[ابوذر غفاری]])<ref>رجال طوسی، ص۷۱؛ تاریخ الاسلام، ج ۶، ص۴۰۱.</ref> که با استناد به آن می‌توان چنین گفت: اصولاً در [[صدر اسلام]]؛ هیچ‌گاه دو تن به نام «عبادة بن صامت» وجود نداشته، بلکه نام یکی: «عبادة بن صامت» و دیگری «عبدالله بن صامت» بوده است که به جهت شباهت لفظ «عبادة» به «عبدالله» در بسیاری از کتاب‌ها [[اشتباه]] شده است. اولی؛ یعنی عبادة بن صامت که جزء [[انصار]] و [[سابقین در اسلام]] بوده و در [[بیعت عقبه]] هم شرکت داشت و در همان [[صدر اسلام]] (در [[زمان]] [[خلافت]] [[خلیفه دوم]]) به [[شام]] [[هجرت]] و در همان‌جا در گذشته است و دیگری [[عبدالله بن صامت]] که پسر [[برادر]] [[ابوذر غفاری]] است که قطعاً سابقه او در [[اسلام]] از اولی کمتر است.

	اما آنچه از کشّی و [[علامه حلی]] [[نقل]] شده بیانگر آن است که [[عبادة بن صامت]] که در [[بصره]] بوده و جزء [[یاران امام علی]] {{ع}} شد، همان [[عبادة]] بن صامتی است که جزء سابقین در اسلام بوده!! [[ولی]] چنین مطلبی صحیح نیست و شخصی که همراه [[امام علی]] {{ع}} شد، کسی نیست، جز عبدالله بن صامت [[غفاری]]!		اما آنچه از کشّی و [[علامه حلی]] [[نقل]] شده بیانگر آن است که [[عبادة بن صامت]] که در [[بصره]] بوده و جزء [[یاران امام علی]] {{ع}} شد، همان عبادة بن صامتی است که جزء سابقین در اسلام بوده!! [[ولی]] چنین مطلبی صحیح نیست و شخصی که همراه [[امام علی]] {{ع}} شد، کسی نیست، جز عبدالله بن صامت [[غفاری]]!

	پس آنچه در [[رجال شیخ طوسی]] و برخی از [[منابع اهل سنت]] آمده است بیشتر مورد قبول است؛ زیرا در همه کتاب‌های [[تاریخی]] که ذکری از عبادة بن صامت [[خزرجی]] آمده است، او را از [[مهاجرین]] به شام [[ذکر]] کرده‌اند و تنها یک بازگشت برایش نقل کرده‌اند و آن هم به خاطر اختلافش با [[معاویه]] بود که در زمان خلیفه دوم به [[مدینه]] بازگشت و مجدداً با توصیه [[عمر]]؛ به شام برگشت و طبق یکی از اقوال؛ در زمان [[عثمان بن عفان]] از [[دنیا]] رفت. بنابراین، در زمان [[جنگ جمل]]، عبادة بن صامت از دنیا رفته بود.		پس آنچه در [[رجال شیخ طوسی]] و برخی از [[منابع اهل سنت]] آمده است بیشتر مورد قبول است؛ زیرا در همه کتاب‌های [[تاریخی]] که ذکری از عبادة بن صامت [[خزرجی]] آمده است، او را از [[مهاجرین]] به شام [[ذکر]] کرده‌اند و تنها یک بازگشت برایش نقل کرده‌اند و آن هم به خاطر اختلافش با [[معاویه]] بود که در زمان خلیفه دوم به [[مدینه]] بازگشت و مجدداً با توصیه [[عمر]]؛ به شام برگشت و طبق یکی از اقوال؛ در زمان [[عثمان بن عفان]] از [[دنیا]] رفت. بنابراین، در زمان [[جنگ جمل]]، عبادة بن صامت از دنیا رفته بود.

Ali در ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۲۴

2023-07-09T16:24:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۹:۵۴
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	\| لقب =		\| لقب =
	\| اهل =		\| اهل =
	\| از قبیله =		\| از قبیله = [[بنی‌غفار]]
	\| از تیره =		\| از تیره =
	\| پدر =		\| پدر =
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	* [[ابوذر غفاری]] (عمو)		* [[ابوذر غفاری]] (عمو)
	* [[عبادة بن صامت خزرجی]]		* [[عبادة بن صامت خزرجی]]
			* [[بنی‌غفار]] (قبیله)
	{{پایان مدخل‌ وابسته}}		{{پایان مدخل‌ وابسته}}

خط ۸۹:		خط ۹۰:
	[[رده:اصحاب امام علی]]		[[رده:اصحاب امام علی]]
	[[رده:اعلام]]		[[رده:اعلام]]
			[[رده:بنی‌غفار]]

Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اصحاب امام علی | عنوان مدخل = عبدالله بن صامت غفاری | مداخل مرتبط = عبدالله بن صامت غفاری در تاریخ اسلامی - عبدالله بن صامت غفاری در تراجم و رجال| پرسش مرتبط = }} {{جعبه اطلاعات اصحاب | نام = عبدالله بن صامت غفاری | مشهو...» ایجاد کرد

2022-12-23T07:17:08Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اصحاب امام علی | عنوان مدخل = عبدالله بن صامت غفاری | مداخل مرتبط = عبدالله بن صامت غفاری در تاریخ اسلامی - عبدالله بن صامت غفاری در تراجم و رجال| پرسش مرتبط = }} {{جعبه اطلاعات اصحاب | نام = عبدالله بن صامت غفاری | مشهو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اصحاب امام علی | عنوان مدخل = عبدالله بن صامت غفاری | مداخل مرتبط = [[عبدالله بن صامت غفاری در تاریخ اسلامی]] - [[عبدالله بن صامت غفاری در تراجم و رجال]]| پرسش مرتبط = }}
{{جعبه اطلاعات اصحاب
| نام = عبدالله بن صامت غفاری
| مشهور به =
| نام تصویر = تصویر قدیمی از بصره.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر = تصویر قدیمی از بصره
| نام کامل = عبدالله بن صامت غفاری
| نام‌های دیگر =
| جنسیت = مرد
| کنیه =
| لقب =
| اهل =
| از قبیله =
| از تیره =
| پدر =
| مادر =
| همسر =
| پسر =
| دختر =
| خواهر =
| برادر =
| خویشاوندان = [[ابوذر غفاری]] (عمو)
| وابستگان =
| تاریخ تولد =
| محل تولد =
| محل زندگی = [[بصره]]
| تاریخ درگذشت =
| محل درگذشت =
| تاریخ شهادت =
| محل شهادت =
| طول عمر =
| محل دفن =
| دین =
| مذهب =
| از اصحاب = [[امام علی]]
| از طبقه =
| در جنگ =
| نقش‌ها =
| فعالیت‌ها =
| علت شهرت =
| علت درگذشت =
| علت شهادت =
| راوی از =
| روایات مشهور =
| مشایخ او =
| راویان از او =
| آخرین راوی از او =
}}

'''عبدالله بن صامت غفاری''' از [[اصحاب امیرالمؤمنین]] {{ع}} و برادرزاده [[ابوذر غفاری]] بود. وی در [[بصره]] ساکن شد و از [[شیعیان حضرت علی]] {{ع}} به شمار می‌آید<ref>رجال طوسی، ص۴۷، ش۱۲؛ ر. ک: تهذیب التهذیب، ج۴، ص۲۰۱؛ سفینة البحار، ج۲، ص۱۴۵.</ref>. او غیر از «[[عبادة بن صامت خزرجی]]» [[صحابی رسول خدا]] {{صل}} است.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۲، ص۸۱۲-۸۱۳.</ref>

== جایگاه [[عباده بن صامت]] در میان [[پیروان اهل بیت]] {{ع}} ==
[[شیخ طوسی]] در کتاب رجالش، شخصی به نام عبادة بن صامت را نام می‌برد که از [[راویان]] و [[اصحاب رسول خدا]] {{صل}} است<ref>شیخ طوسی، محمد بن حسن، الأبواب(رجال طوسی)، محقق و مصحح: قیومی اصفهانی، جواد، ص۴۳، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ سوم، ۱۴۲۷ق.</ref>. کشّی نیز از قول [[فضل بن شاذان]] درباره عبادة بن صامت می‌گوید: "از سابقه‌داران در [[اسلام]] که به [[ولایت امیر المؤمنین]] [[علی]] {{ع}} بازگشتند، می‌توان به... و عبادة بن صامت اشاره کرد"<ref>کشی، محمد بن عمر، إختیار معرفة الرجال، ص۳۸، نشر دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش.</ref>. [[علامه حلی]] نیز درباره عبادة بن صامت می‌گوید: "[[عباده]]؛ پسر [[برادر]] ابوذر غفاری است که مدتی در بصره اقامت کرد و از کسانی است که به ولایت امیر المؤمنین {{ع}} بازگشت"<ref>علامه حلّی، حسن بن یوسف، خلاصة الأقوال، ص۱۲۹، منشورات المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، چاپ دوم، ۱۳۸۱ق.</ref>.

همان طور که در دو کتاب [[رجال]] کشّی و رجال علامه حلی دیده می‌شود، گویا عبادة بن صامت در پاره‌ای از عمرش، همراه [[امام علی]] {{ع}} نبوده است و سپس ملتزم به [[ولایت]] ایشان شده است. از اقامت وی در بصره می‌توان تا حدی به این مطلب پی برد که احتمالاً عباده به همراه عده محدودی از [[اصحاب پیامبر]] {{صل}}، در بین [[سپاه جمل]] و در صف مقابل [[امیرالمؤمنین]] {{ع}}، در بصره اقامت کرده است. مطلبی که توسط برخی از تراجم نویسان بدان اشاره شده است<ref>مرحوم میرزا ابوالقاسم نراقی می‌گوید: «عبادة بن صامت که از اصحاب رسول خدا {{صل}} بود، مدتی در واقعه جمل، در بصره اقامت کرد»؛ نراقی، میرزا ابوالقاسم بن محمد بن احمد، شعب المقال فی درجات الرجال، محقق و مصحح: احمدی‌، محسن، ص۱۹۳، کنگره بزرگداشت نراقی، قم، ۱۴۲۲ق.</ref>، اگرچه بودن او در [[بصره]] ـ حتی هنگام [[واقعه جمل]] ـ را نمی‌توان به طور [[قطعی]] نشانگر آن دانست که او در صف مقابل [[امام علی]] {{ع}} قرار داشت.

تا اینجا؛ ظاهراً مشکلی در بین نیست؛ [[عبادة بن صامت]] که از [[اصحاب پیامبر]] {{صل}} بوده، برای مدتی احیاناً در مقابل امام علی {{ع}} قرار داشت، اما بالاخره بازگشته و از [[پیروان]] آن [[حضرت]] شد.

اما مشکل اساسی اینجاست که آنچه در ترجمه عبادة بن صامت در اغلب منابع [[شیعی]] (مانند [[رجال]] کشی، رجال [[علامه حلی]]، رجال ابن [[داود]] و..) و [[منابع اهل سنت]] آمده است، با هم متفاوت است. در [[تاریخ]] و منابع اهل سنت چنین بیان شده است که وی در [[زمان]] [[خلیفه دوم]] به [[شام]] رفت و [[منصب قضاوت]] آنجا را گرفت و در همان‌جا درگذشت. اما در منابع شیعی از [[حضور]] او در [[حجاز]] و [[عراق]] [[سخن]] به میان آمده!، مطلبی که در منابع و تاریخ منتسب به [[اهل سنت]]، اشاره‌ای بدان نشده است. به عبارت دیگر؛ یک نفر به نام عبادة بن صامت وجود دارد [[ولی]] با دو زندگی‌نامه!

== حل مشکل ==
[[شیخ طوسی]] در رجال خود و [[ذهبی]] در کتاب «تاریخ الإسلام» از دو «ابن [[صامت]]» سخن گفته‌اند؛ اولی: عبادة بن صامت [[خزرجی]]<ref>رجال طوسی، ص۴۳؛ تاریخ ‏الإسلام، ج ‏۳، ص۴۲۲.</ref> و دیگری: [[عبدالله بن]] صامت [[غفاری]] (پسر [[برادر]] [[ابوذر غفاری]])<ref>رجال طوسی، ص۷۱؛ تاریخ الاسلام، ج ۶، ص۴۰۱.</ref> که با استناد به آن می‌توان چنین گفت: اصولاً در [[صدر اسلام]]؛ هیچ‌گاه دو تن به نام عبادة بن صامت وجود نداشته، بلکه نام یکی: عبادة بن صامت و دیگری عبدالله بن صامت بوده است که به جهت شباهت لفظ [[عبادة]] به [[عبدالله]] در بسیاری از کتاب‌ها [[اشتباه]] شده است. اولی؛ یعنی عبادة بن صامت که جزء [[انصار]] و [[سابقین در اسلام]] بوده و در [[بیعت عقبه]] هم شرکت داشت و در همان [[صدر اسلام]] (در [[زمان]] [[خلافت]] [[خلیفه دوم]]) به [[شام]] [[هجرت]] و در همان‌جا در گذشته است و دیگری [[عبدالله بن]] [[صامت]] که پسر [[برادر]] [[ابوذر غفاری]] است که قطعاً سابقه او در [[اسلام]] از اولی کمتر است.

اما آنچه از کشّی و [[علامه حلی]] [[نقل]] شده بیانگر آن است که [[عبادة بن صامت]] که در [[بصره]] بوده و جزء [[یاران امام علی]] {{ع}} شد، همان [[عبادة]] بن صامتی است که جزء سابقین در اسلام بوده!! [[ولی]] چنین مطلبی صحیح نیست و شخصی که همراه [[امام علی]] {{ع}} شد، کسی نیست، جز عبدالله بن صامت [[غفاری]]!

پس آنچه در [[رجال شیخ طوسی]] و برخی از [[منابع اهل سنت]] آمده است بیشتر مورد قبول است؛ زیرا در همه کتاب‌های [[تاریخی]] که ذکری از عبادة بن صامت [[خزرجی]] آمده است، او را از [[مهاجرین]] به شام [[ذکر]] کرده‌اند و تنها یک بازگشت برایش نقل کرده‌اند و آن هم به خاطر اختلافش با [[معاویه]] بود که در زمان خلیفه دوم به [[مدینه]] بازگشت و مجدداً با توصیه [[عمر]]؛ به شام برگشت و طبق یکی از اقوال؛ در زمان [[عثمان بن عفان]] از [[دنیا]] رفت. بنابراین، در زمان [[جنگ جمل]]، عبادة بن صامت از دنیا رفته بود.

== نتیجه‌‌گیری ==
کسانی که عبادة بن صامتِ ساکن در بصره را از سابقه‌دارهای اسلام معرّفی کرده‌اند، به [[خطا]] رفته‌اند<ref>از جمله کسانی که به این مطلب تصریح کرده است؛ حضرت آیت الله خویی است؛ ر. ک: موسوی خویی، سید ابو القاسم، موسوعة الإمام الخوئی، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، ج ۱۰، ص۲۴۱، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.</ref>. [[آیت الله خویی]] در معجم رجالی خود به این نکته اشاره کرده‌اند که ما دو ابن صامت داریم که اولی از [[اصحاب رسول خدا]] {{صل}} و دیگری پسر برادر ابوذر غفاری است که در بصره اقامت کرده است و به [[ولایت امیر المؤمنین]] {{ع}} بازگشته است<ref>ر. ک: موسوی خویی، سید ابو القاسم، موسوعة الإمام الخوئی، ج ۱۰، ص۲۴۱، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.</ref>. اما متأسفانه در معجم رجالی، اسم پسر [[برادر]] [[ابوذر]] را همانند آنچه در [[رجال]] کشی و [[علامه حلی]] و ابن [[داود]]، آمده است، «[[عبادة]]» [[ذکر]] کرده است؛ لذا در مورد «عبادة» به دو اشکال در کتاب‌های رجالی و تراجم بر می‌خوریم؛ اول آن‌که: تنها یک ابن [[صامت]] وجود دارد که [[مرحوم خویی]] به این اشکال توجه داشته و جواب داده است. دوم آنکه: دو تن به نام «[[عبادة بن صامت]]» داریم و همان طور که در جواب گفته شد؛ یکی از آن دو؛ عبادة بن صامت [[خزرجی]] و از [[اصحاب رسول خدا]] {{صل}} است و دیگری [[عبدالله بن]] صامت [[غفاری]] است که از [[اصحاب امیرالمؤمنین]] {{ع}} است.

== [[وثاقت]] دو "ابن صامت"==
عبادة بن صامت خزرجی، از [[اصحاب رسول الله]] {{صل}} بوده است و عبدالله بن صامت غفاری هم از جایی که او را جزء [[شیعیان]] و [[پیروان امام علی]] {{ع}} نامیده‌اند، وثاقت و مورد [[اعتماد]] بودنش استفاده می‌شود. البته شایان ذکر است که [[روایات]] چندانی<ref>در روایتی از عبادة بن صامت آمده است: پیامبر {{صل}} به پدر عبادة بن صامت فرمود: «هر کدام از انصار را دیدی که دشمنی و بغض علی {{ع}} را دارد، بدان! اصل و نسب او یهودی است»؛ شیخ صدوق، علل الشرائع، ج ۲، ص۴۶۸، کتاب فروشی داوری، قم، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.</ref> از هر دو "ابن صامت" در کتب [[روایی]] ما وجود ندارد.

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[ابوذر غفاری]] (عمو)
* [[عبادة بن صامت خزرجی]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1379452.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|'''اصحاب امام علی، ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اصحاب امام علی]]
[[رده:اعلام]]