عدل - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۰۹

2026-02-23T06:09:08Z

Wasity: /* لزوم اجرای عدالت */

2025-06-28T11:17:31Z

لزوم اجرای عدالت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۴۷
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	[[امیرمؤمنان]]{{ع}} اهمیت عدالت را ضمن بیان‌هایی شیوا و جامع این‌گونه تبیین فرموده است: عدالت مایه زندگی است<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ حَيَاةٌ}}؛ عبدالواحد آمدی، غررالحکم، ترجمه حسینی، ج۱، ص۶۴؛ محمدی ری‌شهری، میزان‌الحکمه، ج۴، ص۱۸۳۹.</ref>. عدالت ملاک عالم و [[انتظام]] بخش احوال آن و جور، مایه هلاکت و ویرانی است<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ مِلَاكٌ الْجَوْرُ هَلَاكٌ}}؛ غررالحکم، ج۱، ص۵۷.</ref>.<ref>[[محمد رضا کریمی والا\|کریمی والا، محمد رضا]]، [[وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی (کتاب)\|وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی]]، ص۷۶.</ref>		[[امیرمؤمنان]]{{ع}} اهمیت عدالت را ضمن بیان‌هایی شیوا و جامع این‌گونه تبیین فرموده است: عدالت مایه زندگی است<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ حَيَاةٌ}}؛ عبدالواحد آمدی، غررالحکم، ترجمه حسینی، ج۱، ص۶۴؛ محمدی ری‌شهری، میزان‌الحکمه، ج۴، ص۱۸۳۹.</ref>. عدالت ملاک عالم و [[انتظام]] بخش احوال آن و جور، مایه هلاکت و ویرانی است<ref>{{متن حدیث\|الْعَدْلُ مِلَاكٌ الْجَوْرُ هَلَاكٌ}}؛ غررالحکم، ج۱، ص۵۷.</ref>.<ref>[[محمد رضا کریمی والا\|کریمی والا، محمد رضا]]، [[وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی (کتاب)\|وظایف متقابل مردم و حکومت در حاکمیت علوی]]، ص۷۶.</ref>

	== [[لزوم~~]] [[~~اجرای عدالت]] ==		==ضرورت عدل==
			{{اصلی\|وجوب عدل}}
			=== لزوم اجرای عدالت ===
	«عدالت» محور [[عالم هستی]] و خواسته [[فطرت]] انسان‌هایِ [[آزاده]] است و در [[مکتب اسلام]]، به عنوان اصلی که می‌تواند [[مشکلات]] [[اجتماعی]] [[بشر]] را حل کرده، [[سیر]] [[تکامل]] جامعه را هموار سازد، اساس سلامت رفتارهای فردی و اجتماعی و مقدم بر سایر [[اصول اخلاقی]] تلقی شده است. از این رو در منابع دینی به [[عدالت‌ورزی]] و گسترش [[دادگری]] اهمیت بسیاری داده شده و برای [[حاکمیت]] دادن به آن تأکیدها و سفارش‌های فراوانی نقل شده است؛ به ویژه در مورد [[حاکمان]] [[اسلامی]] که به عنوان [[هدایتگران]] و سکان‌داران جامعه، نقش مؤثری در احیای این مهم می‌توانند داشته باشند.		«عدالت» محور [[عالم هستی]] و خواسته [[فطرت]] انسان‌هایِ [[آزاده]] است و در [[مکتب اسلام]]، به عنوان اصلی که می‌تواند [[مشکلات]] [[اجتماعی]] [[بشر]] را حل کرده، [[سیر]] [[تکامل]] جامعه را هموار سازد، اساس سلامت رفتارهای فردی و اجتماعی و مقدم بر سایر [[اصول اخلاقی]] تلقی شده است. از این رو در منابع دینی به [[عدالت‌ورزی]] و گسترش [[دادگری]] اهمیت بسیاری داده شده و برای [[حاکمیت]] دادن به آن تأکیدها و سفارش‌های فراوانی نقل شده است؛ به ویژه در مورد [[حاکمان]] [[اسلامی]] که به عنوان [[هدایتگران]] و سکان‌داران جامعه، نقش مؤثری در احیای این مهم می‌توانند داشته باشند.

Bahmani: /* معنای اصطلاحی */

2025-06-28T10:09:07Z

معنای اصطلاحی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۹
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	=== معنای اصطلاحی ===		=== معنای اصطلاحی ===
	عدالت در اصطلاح، دادن حق به صاحب حق و هر چیزی را در جای خود گزاردن است<ref>نهج البلاغه، قصار ۴۳۷.</ref> و در مقابلِ واژه [[ظلم]] قرار داده شده است. در [[تحقق عدالت]]، تمامی استعدادها و استحقاق‌های واقعی باید در نظر گرفته شده و به هر کس، بر حسب کار، [[استعداد]] و لیاقت فردی، چیزی اعطا می‌گردد<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، [[علی اصغر]]]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۱۳۷؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۱۰-۴۱۱.</ref>.		عدالت در اصطلاح، دادن حق به صاحب حق و هر چیزی را در جای خود گزاردن است<ref>نهج البلاغه، قصار ۴۳۷.</ref> و در مقابلِ واژه [[ظلم]] قرار داده شده است. در [[تحقق عدالت]]، تمامی استعدادها و استحقاق‌های واقعی باید در نظر گرفته شده و به هر کس، بر حسب کار، [[استعداد]] و لیاقت فردی، چیزی اعطا می‌گردد<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۱۳۷؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۱۰-۴۱۱.</ref>.

	== عدل در آیات قرآن ==		== عدل در آیات قرآن ==

Bahmani: /* منابع */

2025-06-28T10:08:29Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۸
خط ۲۰۸:		خط ۲۰۸:
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان\|خاکبان، سلیمان]]، [[رقیه یوسفی\|یوسفی، رقیه]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]		# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان\|خاکبان، سلیمان]]، [[رقیه یوسفی\|یوسفی، رقیه]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
			# [[پرونده:1100354.jpg\|22px]] [[محمد هادی یوسفی غروی\|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)\|'''دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱''']]
	# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]		# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* منابع */

2025-06-28T10:07:11Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۷
خط ۲۰۷:		خط ۲۰۷:
	# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]		# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان]]، [[رقیه یوسفی]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]		# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان\|خاکبان، سلیمان]]، [[رقیه یوسفی\|یوسفی، رقیه]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
	# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]		# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* منابع */

2025-06-28T10:04:49Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۴
خط ۲۰۱:		خط ۲۰۱:
	# [[پرونده:1100254.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱۴ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج14''']]		# [[پرونده:1100254.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱۴ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج14''']]
	# [[پرونده:13681049.jpg\|22px]] [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']]		# [[پرونده:13681049.jpg\|22px]] [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']]
	# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[نجمه کیخا\|کیخا، نجمه]]، عدالت اجتماعی (در اندیشه شهید مطهری)، [[چلچراغ حکمت ج۳۰ (کتاب)\|'''چلچراغ حکمت''']]
	# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
	# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]		# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]

Bahmani: /* منابع */

2025-06-28T10:03:42Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۳
خط ۲۰۸:		خط ۲۰۸:
	# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]		# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
			# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان]]، [[رقیه یوسفی]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
	# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]		# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* اقسام عدل */

2025-06-28T10:01:08Z

اقسام عدل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۱
خط ۵۰:		خط ۵۰:
	عدل را می‌توان از یک منظر به دو قسم تقسیم کرد: [[عدل الهی]] و عدل بشری.		عدل را می‌توان از یک منظر به دو قسم تقسیم کرد: [[عدل الهی]] و عدل بشری.
	# '''عدل الهی''': عدل یکی از صفات [[خداوند متعال]] و از مهم‌ترین [[اهداف بعثت]] [[انبیاء]] است {{متن قرآن\|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ}} <ref>«ما پیامبرانمان را با برهان‌ها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref>. اهمیت عدل در [[دین مبین اسلام]] به قدری است که یکی از اصول پنج‌گانه [[مذهب تشیع]] را تشکیل می‌دهد. بی‌تردید [[خدا]] [[عادل]] است و [[جهان آفرینش]]، مظهر تام عدل الهی است: {{متن قرآن\|خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ}}<ref>«خداوند آسمان‌ها و زمین را راستین آفرید» سوره عنکبوت، آیه ۴۴.</ref> و [[پیامبر]]{{صل}} می‌فرماید: {{متن حدیث\|بِالْعَدْلِ قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ}}<ref>ابن ابی الجمهور، عوالی اللئالی، ج۴، ص۱۰۳.</ref>.		# '''عدل الهی''': عدل یکی از صفات [[خداوند متعال]] و از مهم‌ترین [[اهداف بعثت]] [[انبیاء]] است {{متن قرآن\|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ}} <ref>«ما پیامبرانمان را با برهان‌ها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref>. اهمیت عدل در [[دین مبین اسلام]] به قدری است که یکی از اصول پنج‌گانه [[مذهب تشیع]] را تشکیل می‌دهد. بی‌تردید [[خدا]] [[عادل]] است و [[جهان آفرینش]]، مظهر تام عدل الهی است: {{متن قرآن\|خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ}}<ref>«خداوند آسمان‌ها و زمین را راستین آفرید» سوره عنکبوت، آیه ۴۴.</ref> و [[پیامبر]]{{صل}} می‌فرماید: {{متن حدیث\|بِالْعَدْلِ قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ}}<ref>ابن ابی الجمهور، عوالی اللئالی، ج۴، ص۱۰۳.</ref>.
	# '''عدل بشری''': در این نوع از عدل، محور، [[انسان]] عادل است و رعایت عدل از سوی او در دو جایگاه فردی (نسبت به خود) و [[اجتماعی]] (نسبت به دیگران) مطرح می‌شود<ref>صحیفه امام، ج۱۱، ص۳۸۶.</ref>. مراد از عدل فردی، تلاش فرد در جهت ایجاد توازن و [[اعتدال]] درونی است. در [[روایات اسلامی]] از این نوع از عدل، به عنوان بزرگ‌ترین عدل نام برده‌اند: {{متن حدیث\|غَايَةُ الْعَدْلِ أَنْ يَعْدِلَ الْمَرْءُ فِي نَفْسِهِ}}<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص۲۳۶، ش۴۷۵۷.</ref> (نهایت عدل آن است که [[آدمی]] عدل را در وجود خود برقرار سازد). وجود چنین توازن درونی، مقدمه و لازمه [[برقراری عدل]] در سطحی وسیع‌تر یعنی [[اجتماع]] می‌باشد<ref>[[سلیمان خاکبان\|خاکبان، سلیمان]]، [[رقیه یوسفی\|یوسفی، رقیه]]، [[~~عدل~~ اسلامی (مقاله)\|~~عدل~~ اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|منظومه فکری امام خمینی]].</ref>.		# '''عدل بشری''': در این نوع از عدل، محور، [[انسان]] عادل است و رعایت عدل از سوی او در دو جایگاه فردی (نسبت به خود) و [[اجتماعی]] (نسبت به دیگران) مطرح می‌شود<ref>صحیفه امام، ج۱۱، ص۳۸۶.</ref>. مراد از عدل فردی، تلاش فرد در جهت ایجاد توازن و [[اعتدال]] درونی است. در [[روایات اسلامی]] از این نوع از عدل، به عنوان بزرگ‌ترین عدل نام برده‌اند: {{متن حدیث\|غَايَةُ الْعَدْلِ أَنْ يَعْدِلَ الْمَرْءُ فِي نَفْسِهِ}}<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص۲۳۶، ش۴۷۵۷.</ref> (نهایت عدل آن است که [[آدمی]] عدل را در وجود خود برقرار سازد). وجود چنین توازن درونی، مقدمه و لازمه [[برقراری عدل]] در سطحی وسیع‌تر یعنی [[اجتماع]] می‌باشد<ref>[[سلیمان خاکبان\|خاکبان، سلیمان]]، [[رقیه یوسفی\|یوسفی، رقیه]]، [[عدالت اسلامی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|منظومه فکری امام خمینی]].</ref>.

	== ابعاد مختلف عدالت ==		== ابعاد مختلف عدالت ==

Bahmani: /* گستره عدل */

2025-06-28T10:00:11Z

گستره عدل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۰
خط ۴۳:		خط ۴۳:

	== گستره عدل ==		== گستره عدل ==
	اصل عدالت یک اصل عقلایی و فرادینی است که ارزش ذاتی داشته و عمومیت دارد، یعنی هیچ شرط و محدودیت زمانی و مکانی ندارد<ref>ر. ک: ~~سعیدیان‌فر،~~ محمد جعفر و ~~ایازی،~~ سید محمد ~~علی،~~ فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن ~~کریم، ج۲،~~ ص ۲۰۶-۲۱۳.</ref>. گسترۀ عدالت، چنان است که همه‌کس و همه‌چیز را دربر می‌گیرد و آباد می‌سازد<ref>ر.ک: [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه ج۲]]، ص ۵۵۶ ـ ۵۵۷.</ref>.		اصل عدالت یک اصل عقلایی و فرادینی است که ارزش ذاتی داشته و عمومیت دارد، یعنی هیچ شرط و محدودیت زمانی و مکانی ندارد<ref>ر.ک: [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۶-۲۱۳.</ref>. گسترۀ عدالت، چنان است که همه‌کس و همه‌چیز را دربر می‌گیرد و آباد می‌سازد<ref>ر.ک: [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه ج۲]]، ص ۵۵۶ ـ ۵۵۷.</ref>.

	عدل در وسیع‌ترین مفهوم، شامل: «[[حقوق خدا]] بر [[انسان]]»، «[[حقوق انسان]] بر [[انسان]]»، «حق انسان بر خودش» و حتی «[[حق]] اعضا و جوارح انسان بر او» هم می‌شود؛ در واقع مفهوم عدل، تقریباً برابر با همه ارزش‌های مثبت است<ref>اخلاق در قرآن، ج۳، ص۱۳۳.</ref>، همچنان که نقطه مقابل آن، [[ظلم]] به معنای کار بیجا و [[تعدی]]، همه [[رذایل]] را شامل می‌شود<ref>احمد نراقی، معراج السعاده، ص۳۶۲ – ۳۶۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[فردین احمدوند\|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)\|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۳۵۰.</ref> عدالت هم از [[صفات خداوند]] است، هم در [[شاهد]] و [[قاضی]] و [[امام]]، شرط است، هم در [[پیشوا]] و [[رهبر]] باید باشد، تا بتواند [[قسط]] و عدالت را در [[جامعه]] تحقّق بخشد<ref>نراقی «جامع السعادات»، ج ۱ ص ۵۱</ref>.<ref>ر.ک: [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)\|فرهنگ غدیر]]، ص۳۸۳.</ref> [[امام علی]] {{ع}} [[عدالت‌خواهی]] را از هر [[کار نیک]] و هر تلاش در [[راه خدا]]، برتر و والاتر می‌داند. در آموزه‌های آن حضرت، عدالت، محکم‌ترین بنیاد و مایۀ [[سلامت]] و بهروزی مردمان است و هیچ چیز به اندازه عدالت و [[عدالت‌خواهی]] ارزش و قیمت ندارد<ref>ر.ک: [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه ج۲]]، ص ۵۵۴ ـ ۵۵۵.</ref>. بر همین اساس عدالت در [[اندیشۀ سیاسی اسلام]] و شیوۀ [[حکومت]]، نیز جایگاه مهمّی دارد<ref>ر.ک: [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)\|فرهنگ غدیر]]، ص۳۸۳.</ref>، چنانچه فلسفه [[بعثت پیامبران]] {{صل}} برپایی [[قسط و عدل]] بوده است<ref>ر.ک: [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۶-۲۱۳.</ref>.		عدل در وسیع‌ترین مفهوم، شامل: «[[حقوق خدا]] بر [[انسان]]»، «[[حقوق انسان]] بر [[انسان]]»، «حق انسان بر خودش» و حتی «[[حق]] اعضا و جوارح انسان بر او» هم می‌شود؛ در واقع مفهوم عدل، تقریباً برابر با همه ارزش‌های مثبت است<ref>اخلاق در قرآن، ج۳، ص۱۳۳.</ref>، همچنان که نقطه مقابل آن، [[ظلم]] به معنای کار بیجا و [[تعدی]]، همه [[رذایل]] را شامل می‌شود<ref>احمد نراقی، معراج السعاده، ص۳۶۲ – ۳۶۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[فردین احمدوند\|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)\|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۳۵۰.</ref> عدالت هم از [[صفات خداوند]] است، هم در [[شاهد]] و [[قاضی]] و [[امام]]، شرط است، هم در [[پیشوا]] و [[رهبر]] باید باشد، تا بتواند [[قسط]] و عدالت را در [[جامعه]] تحقّق بخشد<ref>نراقی «جامع السعادات»، ج ۱ ص ۵۱</ref>.<ref>ر.ک: [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)\|فرهنگ غدیر]]، ص۳۸۳.</ref> [[امام علی]] {{ع}} [[عدالت‌خواهی]] را از هر [[کار نیک]] و هر تلاش در [[راه خدا]]، برتر و والاتر می‌داند. در آموزه‌های آن حضرت، عدالت، محکم‌ترین بنیاد و مایۀ [[سلامت]] و بهروزی مردمان است و هیچ چیز به اندازه عدالت و [[عدالت‌خواهی]] ارزش و قیمت ندارد<ref>ر.ک: [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه ج۲]]، ص ۵۵۴ ـ ۵۵۵.</ref>. بر همین اساس عدالت در [[اندیشۀ سیاسی اسلام]] و شیوۀ [[حکومت]]، نیز جایگاه مهمّی دارد<ref>ر.ک: [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)\|فرهنگ غدیر]]، ص۳۸۳.</ref>، چنانچه فلسفه [[بعثت پیامبران]] {{صل}} برپایی [[قسط و عدل]] بوده است<ref>ر.ک: [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۶-۲۱۳.</ref>.

Bahmani در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۸

2025-06-28T09:58:50Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش ۲\|ماه=[[تیر]]\|روز=[[4]]\|سال=[[۱۴۰۴]]\|کاربر=Bahmani}}~~
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = اصول مذهب \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[عدل در لغت]] - [[عدل در قرآن]] - [[عدل در نهج البلاغه]] - [[عدل در معارف دعا و زیارات]] - [[عدل در کلام اسلامی]] - [[عدل در فقه اسلامی]] - [[عدل در فقه سیاسی]] - [[عدل در اخلاق اسلامی]] - [[عدل در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[عدل در معارف و سیره نبوی]] - [[عدل در معارف و سیره علوی]] - [[عدل در معارف و سیره سجادی]] - [[عدل در معارف و سیره رضوی]] - [[عدل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = اصول مذهب \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[عدل در لغت]] - [[عدل در قرآن]] - [[عدل در نهج البلاغه]] - [[عدل در معارف دعا و زیارات]] - [[عدل در کلام اسلامی]] - [[عدل در فقه اسلامی]] - [[عدل در فقه سیاسی]] - [[عدل در اخلاق اسلامی]] - [[عدل در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[عدل در معارف و سیره نبوی]] - [[عدل در معارف و سیره علوی]] - [[عدل در معارف و سیره سجادی]] - [[عدل در معارف و سیره رضوی]] - [[عدل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط = }}		\| پرسش مرتبط = }}

	'''عدل''' به‌معنای حد متوسط بین افراط و تفریط و [[رعایت]] [[مساوات]]، در اصطلاح، [[دادن حق به صاحب حق]] و هر چیزی را در جای خود گزاردن است. [[عدالت]] از مهم‌ترین و اساسی‌ترین [[نیازهای انسان]] محسوب شده و تحقق آن در [[جامعه]] از [[آرمان‌ها]] و آرزوهای [[بشریت]] به [[حساب]] می‌آید. عدالت چه به عنوان یک [[صفت نفسانی]] و چه به عنوان یک [[رفتار اجتماعی]] در [[قرآن]] و [[روایات]] [[ستایش]] شده است. [[عدالت اجتماعی]] از نظر [[اسلام]] چنان [[ارزشمند]] است که [[قرآن کریم]] به عنوان [[هدف بعثت انبیا]] و [[انزال کتب]] و [[شرایع آسمانی]] از آن یاد می‌کند. برخی از آثاری که برای عدالت بیان شده عبارت است از: [[اصلاح جامعه]]؛ [[پایداری]] [[اجتماع]]؛ [[آبادی]] و [[برکت]]؛ پایداری [[حکومت]]؛ [[نشاط]] [[قانون]].		'''عدل''' به‌معنای حد متوسط بین افراط و تفریط و رعایت [[مساوات]]، در اصطلاح، دادن حق به صاحب حق و هر چیزی را در جای خود گزاردن است. [[عدالت]] از مهم‌ترین و اساسی‌ترین نیازهای انسان محسوب شده و تحقق آن در [[جامعه]] از آرمان‌ها و آرزوهای [[بشریت]] به حساب می‌آید. عدالت چه به عنوان یک صفت نفسانی و چه به عنوان یک رفتار اجتماعی در [[قرآن]] و [[روایات]] [[ستایش]] شده است. [[عدالت اجتماعی]] از نظر [[اسلام]] چنان ارزشمند است که [[قرآن کریم]] به عنوان [[هدف بعثت انبیا]] و انزال کتب و [[شرایع آسمانی]] از آن یاد می‌کند. برخی از آثاری که برای عدالت بیان شده عبارت است از: [[اصلاح جامعه]]؛ [[پایداری]] [[اجتماع]]؛ آبادی و [[برکت]]؛ پایداری [[حکومت]]؛ [[نشاط]] [[قانون]].

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۸
خط ۲۰۸:		خط ۲۰۸:
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان\|خاکبان، سلیمان]]، [[رقیه یوسفی\|یوسفی، رقیه]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]		# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان\|خاکبان، سلیمان]]، [[رقیه یوسفی\|یوسفی، رقیه]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
			# [[پرونده:1100354.jpg\|22px]] [[محمد هادی یوسفی غروی\|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)\|'''دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱''']]
	# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]		# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۷
خط ۲۰۷:		خط ۲۰۷:
	# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]		# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان]]، [[رقیه یوسفی]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]		# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان\|خاکبان، سلیمان]]، [[رقیه یوسفی\|یوسفی، رقیه]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
	# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]		# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۴
خط ۲۰۱:		خط ۲۰۱:
	# [[پرونده:1100254.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱۴ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج14''']]		# [[پرونده:1100254.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱۴ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج14''']]
	# [[پرونده:13681049.jpg\|22px]] [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']]		# [[پرونده:13681049.jpg\|22px]] [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']]
	# [[پرونده:9030760879.jpg\|22px]] [[نجمه کیخا\|کیخا، نجمه]]، عدالت اجتماعی (در اندیشه شهید مطهری)، [[چلچراغ حکمت ج۳۰ (کتاب)\|'''چلچراغ حکمت''']]
	# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:11677.jpg\|22px]] [[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
	# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]		# [[پرونده:1379779.jpg\|22px]] [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۳
خط ۲۰۸:		خط ۲۰۸:
	# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]		# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[عدل (مقاله)\|مقاله «عدل»]]، [[ دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
			# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[سلیمان خاکبان]]، [[رقیه یوسفی]]، [[عدالت اسلامی - خاکبان و یوسفی (مقاله)\|عدالت اسلامی]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
	# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]		# [[پرونده:11790.jpg\|22px]] [[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[مصادیق عدالت از نظر قرآن (مقاله)\|'''مصادیق عدالت از نظر قرآن''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}