عصمت در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* منابع */

2025-09-25T05:48:20Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۸
خط ۶۷۷:		خط ۶۷۷:
	# [[پرونده:1379701.jpg\|22px]] [[مهدی سازندگی\|سازندگی، مهدی]]، [[عصمت پیامبران اولوالعزم در دائرةالمعارف قرآن لیدن (کتاب)\|'''عصمت پیامبران اولوالعزم در دائرةالمعارف قرآن لیدن''']]		# [[پرونده:1379701.jpg\|22px]] [[مهدی سازندگی\|سازندگی، مهدی]]، [[عصمت پیامبران اولوالعزم در دائرةالمعارف قرآن لیدن (کتاب)\|'''عصمت پیامبران اولوالعزم در دائرةالمعارف قرآن لیدن''']]
	# [[پرونده:IM010732.jpg\|22px]] [[زکیه فلاح یخدانی\|فلاح یخدانی، زکیه]]، [[بررسی شبهات فیصل نور پیرامون عصمت امام (کتاب)\|بررسی شبهات فیصل نور پیرامون عصمت امام]]		# [[پرونده:IM010732.jpg\|22px]] [[زکیه فلاح یخدانی\|فلاح یخدانی، زکیه]]، [[بررسی شبهات فیصل نور پیرامون عصمت امام (کتاب)\|بررسی شبهات فیصل نور پیرامون عصمت امام]]
			# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[محسن فتاحی اردکانی\|فتاحی اردکانی، محسن]]، [[اقسام عصمت (مقاله)\|مقاله «اقسام عصمت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* گستره زمانی */

2025-09-25T05:47:01Z

گستره زمانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۷
خط ۳۷۲:		خط ۳۷۲:
	### [[ادله]] عصمت در مقام دریافت و ابلاغ وحی'''		### [[ادله]] عصمت در مقام دریافت و ابلاغ وحی'''
	#### '''تأمین [[هدف بعثت]]''': از طرفی، انسان، موجودی کمال‌جوست که به دنبال کمال و [[سعادت]] شایسته خویش است و از طرف دیگر، ابزارهای [[شناختی]] [[انسان]] یعنی [[حس]] و [[عقل]]، در تشخیص راه‌های رسیدن به کمال و [[سعادت واقعی]] محدودند؛ ازاین‌رو، حتماً باید راه دیگری در [[اختیار]] [[بشر]] قرار گیرد تا در کنار حس و [[عقل]]، [[انسان]] را به [[سعادت واقعی]] رهنمون سازد و آن راه [[وحی]] و [[نبوت]] است. حال، اگر [[خداوند]] نخواهد [[پیام]] خویش را که در قالب وحی به [[پیامبران]] می‌رساند، در هنگام دریافت و [[ابلاغ]] [[پیامبر]] محفوظ نگاه دارد، [[هدف]] خداوند از ارسال وحی به [[آدمیان]]، که همان ارائه راه کمال و [[سعادت]] است، تأمین نخواهد شد<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱، ص۲۳۲-۲۳۴.</ref>.		#### '''تأمین [[هدف بعثت]]''': از طرفی، انسان، موجودی کمال‌جوست که به دنبال کمال و [[سعادت]] شایسته خویش است و از طرف دیگر، ابزارهای [[شناختی]] [[انسان]] یعنی [[حس]] و [[عقل]]، در تشخیص راه‌های رسیدن به کمال و [[سعادت واقعی]] محدودند؛ ازاین‌رو، حتماً باید راه دیگری در [[اختیار]] [[بشر]] قرار گیرد تا در کنار حس و [[عقل]]، [[انسان]] را به [[سعادت واقعی]] رهنمون سازد و آن راه [[وحی]] و [[نبوت]] است. حال، اگر [[خداوند]] نخواهد [[پیام]] خویش را که در قالب وحی به [[پیامبران]] می‌رساند، در هنگام دریافت و [[ابلاغ]] [[پیامبر]] محفوظ نگاه دارد، [[هدف]] خداوند از ارسال وحی به [[آدمیان]]، که همان ارائه راه کمال و [[سعادت]] است، تأمین نخواهد شد<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱، ص۲۳۲-۲۳۴.</ref>.
	#### '''اعطای [[معجزه]] به پیامبران''': اعطای معجزه به پیامبران از ناحیه خداوند، عقلاً دلالت می‌کند بر اینکه [[دروغ]] در آنچه [[انبیا]] به خداوند نسبت می‌دهند، راه ندارد؛ چون اعطای معجزه به یک شخص به منزله [[تأیید]] و تصدیق او در گفتارش است و اگر ممکن باشد که انبیا به دروغ چیزی را به خداوند نسبت دهند، تأیید چنین [[پیامبری]] با معجزه، در [[حکم]] تصدیق شخص دروغ‌گوست و تصدیق [[دروغگو]] [[قبیح]] و ناپسند است و از [[خدای حکیم]] کار قبیح سرنمی‌زند<ref>یوسفیان، ~~حسن، و~~ شریفی، ~~احمدحسین،~~ پژوهشی در عصمت معصومان~~{{عم}}~~، ص۱۰۱-۱۰۲.</ref>.		#### '''اعطای [[معجزه]] به پیامبران''': اعطای معجزه به پیامبران از ناحیه خداوند، عقلاً دلالت می‌کند بر اینکه [[دروغ]] در آنچه [[انبیا]] به خداوند نسبت می‌دهند، راه ندارد؛ چون اعطای معجزه به یک شخص به منزله [[تأیید]] و تصدیق او در گفتارش است و اگر ممکن باشد که انبیا به دروغ چیزی را به خداوند نسبت دهند، تأیید چنین [[پیامبری]] با معجزه، در [[حکم]] تصدیق شخص دروغ‌گوست و تصدیق [[دروغگو]] [[قبیح]] و ناپسند است و از [[خدای حکیم]] کار قبیح سرنمی‌زند<ref>[[حسن یوسفیان\|یوسفیان، حسن]]؛ [[احمد حسین شریفی\|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)\|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص۱۰۱-۱۰۲.</ref>.
	## عصمت در [[تفسیر]] و تبیین وحی؛		## عصمت در [[تفسیر]] و تبیین وحی؛
	##[[عصمت از اشتباه]]، [[خطا]] و فراموشی در انجام [[تکالیف]] شخصی و [[اجتماعی]]؛		##[[عصمت از اشتباه]]، [[خطا]] و فراموشی در انجام [[تکالیف]] شخصی و [[اجتماعی]]؛

Bahmani: /* گستره زمانی */

2025-09-25T05:44:07Z

گستره زمانی

Bahmani: /* ملکه نفسانی */

2025-09-25T05:36:47Z

ملکه نفسانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۶
خط ۳۰۱:		خط ۳۰۱:
	'''نقد'''		'''نقد'''

	این [[تفسیر]] از [[معتزله]] و [[شیعه]] یک نقطه امتیاز و چند اشکال اساسی دارد. اینکه [[عصمت]] را به ملکه [[علمی]] اجتناب از [[معاصی]] تفسیر کردند، [[امتیاز]] آن است و پشتوانه [[قرآنی]] و [[روایی]] دارد، ولی اشکال‌های متعددی به این تفسیر وارد است:		این [[تفسیر]] از [[معتزله]] و [[شیعه]] یک نقطه امتیاز و چند اشکال اساسی دارد. اینکه [[عصمت]] را به ملکه [[علمی]] اجتناب از [[معاصی]] تفسیر کردند، امتیاز آن است و پشتوانه [[قرآنی]] و [[روایی]] دارد، ولی اشکال‌های متعددی به این تفسیر وارد است:
	# این تفسیر در باب [[عصمت انبیا]] پاسخگوست، ولی درباره [[عصمت امامان]] با اشکال مواجه است، چون [[وحی]] مختص انبیاست ([[وحی تشریعی]]).		# این تفسیر در باب [[عصمت انبیا]] پاسخگوست، ولی درباره [[عصمت امامان]] با اشکال مواجه است، چون [[وحی]] مختص انبیاست ([[وحی تشریعی]]).
	# این بیان، عصمت از معاصی را پاسخ می‌دهد، ولی عصمت از نسیان و [[اشتباه]] و [[عصمت علمی]] را شامل نیست.		# این بیان، عصمت از معاصی را پاسخ می‌دهد، ولی عصمت از نسیان و [[اشتباه]] و [[عصمت علمی]] را شامل نیست.

Bahmani: /* غریزه مانع از حدوث انگیزه گناه */

2025-09-25T05:36:25Z

غریزه مانع از حدوث انگیزه گناه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۶
خط ۲۹۲:		خط ۲۹۲:
	# این بیان فقط [[عصمت]] از گناه را شامل است، ولی عصمت از نسیان و [[اشتباه]] را شامل نمی‌گردد.		# این بیان فقط [[عصمت]] از گناه را شامل است، ولی عصمت از نسیان و [[اشتباه]] را شامل نمی‌گردد.
	# عقل بالا به تنهایی موجب عصمت نمی‌شود و چه بسا نقض [[اجتماعی]] زیادی دارد، چون افرادی که صاحب عقل بالا بودند در طول [[تاریخ]] کم نیستند و این عقل بالا موجب عصمت آنها نگردیده است.		# عقل بالا به تنهایی موجب عصمت نمی‌شود و چه بسا نقض [[اجتماعی]] زیادی دارد، چون افرادی که صاحب عقل بالا بودند در طول [[تاریخ]] کم نیستند و این عقل بالا موجب عصمت آنها نگردیده است.
	# بیان فوق، [[عصمت علمی]] را دربرنمی‌گیرد، بلکه فقط عصمت را در دایره [[گناهان]] عملی محدود می‌کند.<ref>[[ابراهیم صفرزاده\|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)\|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]] ص ۳۸-۴۷.</ref>.		# بیان فوق، [[عصمت علمی]] را دربرنمی‌گیرد، بلکه فقط عصمت را در دایره [[گناهان]] عملی محدود می‌کند<ref>[[ابراهیم صفرزاده\|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)\|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]] ص ۳۸-۴۷.</ref>.

	==== ملکه نفسانی ====		==== ملکه نفسانی ====

Bahmani: /* دیدگاه متکلمان اسلامی */

2025-09-25T05:36:03Z

دیدگاه متکلمان اسلامی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۶
خط ۲۶۶:		خط ۲۶۶:
	=== دیدگاه متکلمان اسلامی ===		=== دیدگاه متکلمان اسلامی ===
	«می‌توان در تبیین [[ماهیت عصمت]] و کیفیت حصول آن سه دیدگاه عمده را در میان متکلمان مسلمان برشمرد که هر یک می‌تواند تقریرهای مختلفی داشته باشند:		«می‌توان در تبیین [[ماهیت عصمت]] و کیفیت حصول آن سه دیدگاه عمده را در میان متکلمان مسلمان برشمرد که هر یک می‌تواند تقریرهای مختلفی داشته باشند:
	# '''دیدگاه [[اشاعره]]''': [[خداوند]] [[معصوم]] را به گونه‌ای می‌آفریند که [[قدرت]] بر انجام [[گناه]] ندارد. حال یا در نفس و [[بدن]] وی [[خلقت]] ویژه‌ای را رعایت می‌کند که معصوم، معصوم می‌شود یا از نظر نفس و بدن مانند سایر افراد است، اما قدرت بر انجام گناه ندارد.		# '''دیدگاه [[اشاعره]]''': [[خداوند]] [[معصوم]] را به گونه‌ای می‌آفریند که [[قدرت]] بر انجام [[گناه]] ندارد. حال یا در نفس و بدن وی [[خلقت]] ویژه‌ای را رعایت می‌کند که معصوم، معصوم می‌شود یا از نظر نفس و بدن مانند سایر افراد است، اما قدرت بر انجام گناه ندارد.
	# '''دیدگاه [[معتزله]]''': همان نظریه «[[لطف]] مطلق» است؛ یعنی [[عصمت]] «لطفی» است از طرف خداوند که به کمک آن، [[آدمی]] به [[اختیار]] خود گناه نمی‌کند و هیچ وابسته به این نیست که از طرف خود معصوم مقدماتی فراهم شده و قابلیتی برای پذیرش این لطف باشد. خداوند به هر وسیله‌ای اسبابی را فراهم می‌سازد که شخص به اختیار خود از گناه اجتناب ورزد. دو دیدگاه فوق هرگز نمی‌توانند تبیین [[عقلانی]] موجّهی از عصمت ارائه کنند و دچار اشکال، ابهام بوده، سؤال‌های متعددی را بدون پاسخ می‌گذارند؛ اما در مقام مقایسه این دو دیدگاه، می‌توان گفت دیدگاه اشاعره عقلانی‌تر است؛ چون مبتنی بر مبنای اشاعره در جبری بودن [[افعال]] و حالات [[انسان]] است؛ اما دیدگاه معتزله هیچ مبنای روشنی برای نزول چنین لطفی بر [[معصومان]] ذکر نکرده است.		# '''دیدگاه [[معتزله]]''': همان نظریه «[[لطف]] مطلق» است؛ یعنی [[عصمت]] «لطفی» است از طرف خداوند که به کمک آن، [[آدمی]] به [[اختیار]] خود گناه نمی‌کند و هیچ وابسته به این نیست که از طرف خود معصوم مقدماتی فراهم شده و قابلیتی برای پذیرش این لطف باشد. خداوند به هر وسیله‌ای اسبابی را فراهم می‌سازد که شخص به اختیار خود از گناه اجتناب ورزد. دو دیدگاه فوق هرگز نمی‌توانند تبیین [[عقلانی]] موجّهی از عصمت ارائه کنند و دچار اشکال، ابهام بوده، سؤال‌های متعددی را بدون پاسخ می‌گذارند؛ اما در مقام مقایسه این دو دیدگاه، می‌توان گفت دیدگاه اشاعره عقلانی‌تر است؛ چون مبتنی بر مبنای اشاعره در جبری بودن [[افعال]] و حالات [[انسان]] است؛ اما دیدگاه معتزله هیچ مبنای روشنی برای نزول چنین لطفی بر [[معصومان]] ذکر نکرده است.
	# '''دیدگاه [[امامیه]]''': عصمت یک حالت، صفت، نیرو یا ملکه نفسانی و [[روحی]] یا یک [[علم]] و [[شناخت]] ویژه‌ای است که انسان را از [[ارتکاب گناه]] باز می‌دارد یا از [[خطا]] و [[سهو]] مصون می‌دارد. این مصونیت درونی که از آن به عصمت تعبیر می‌شود، طی دوره‌های طولانی، تقریرهای گوناگونی از آن عرضه شده است. بیشتر تقریرها در اینکه این حالت، لطف و موهبت الهی و توفیقی است از سوی [[حق]]، با هم مشترک‌اند؛ اما در کیفیت علیت قابلی که موجب می‌شود معصوم مشمول این لطف و موهبت قرار گیرد، اختلافاتی با هم دارند.		# '''دیدگاه [[امامیه]]''': عصمت یک حالت، صفت، نیرو یا ملکه نفسانی و [[روحی]] یا یک [[علم]] و [[شناخت]] ویژه‌ای است که انسان را از [[ارتکاب گناه]] باز می‌دارد یا از [[خطا]] و [[سهو]] مصون می‌دارد. این مصونیت درونی که از آن به عصمت تعبیر می‌شود، طی دوره‌های طولانی، تقریرهای گوناگونی از آن عرضه شده است. بیشتر تقریرها در اینکه این حالت، لطف و موهبت الهی و توفیقی است از سوی [[حق]]، با هم مشترک‌اند؛ اما در کیفیت علیت قابلی که موجب می‌شود معصوم مشمول این لطف و موهبت قرار گیرد، اختلافاتی با هم دارند.

Bahmani: /* پیشینه اعتقاد به عصمت در باور اصحاب ائمه */

2025-09-25T05:35:28Z

پیشینه اعتقاد به عصمت در باور اصحاب ائمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۵
خط ۱۶۹:		خط ۱۶۹:
	از سیری در متون و منابع تاریخی و [[حدیثی]] می‌توان به نتایج زیر دست یافت:		از سیری در متون و منابع تاریخی و [[حدیثی]] می‌توان به نتایج زیر دست یافت:
	# به‌رغم آنکه بر اصل مسأله [[عصمت پیامبر]] و [[امامان]] در برخی [[آیات قرآن کریم]] و [[روایات]] به طور قطع تاکید شده است<ref>ن.ک: همین مدخل، ذیل عنوان اثبات عصمت، ادله عقلی و نقلی.</ref>، اما کیفیت طرح این مسأله توسط آن حضرات فراز و نشیب‌هایی داشته است؛ به گونه‌ای که در دوره‌های نخستین به دلیل اوضاع ویژه [[سیاسی]] و عدم آمادگی [[شیعیان]] برای پذیرش همه معارف، بر مفهوم [[عصمت]]، [[الهی]] بودن<ref>امام سجاد{{ع}} در روایتی می‌فرمایند: {{متن حدیث\|الامام منا لایکون الا معصوما و لیست العصمة فی ظاهر الخلقة فیعرف بها و لذلک لا یکون الا منصوصا فقیل له یابن رسول الله{{صل}}: فما معنی المعصوم؟ فقال: هو المعتصم بحبل الله و حبل الله هو القرآن لا یفترقان الی یوم القیامة و الامام یهدی الی القرآن و القرآن یهدی الی الامام ...}}، صدوق، معانی الاخبار، ص۱۳۲.</ref> و معرفی مصادیق آن تاکید می‌شد<ref> به عنوان نمونه امیرمومنان{{ع}} در یکی از خطبه‌های خویش می‌فرمایند: {{متن حدیث\|فقد طهرنا من الفواحش ما ظهر منها و ما بطن و من کل دنیة و کل رجاسة فنحن علی منهاج الحق ...}}، نعمانی، کتاب الغیبة، ص۴۴.</ref> اما به مرور زمان این مسأله با جزئیات بیشتری تبیین و استدلال‌هایی نیز برای اثباتش اقامه گردید.		# به‌رغم آنکه بر اصل مسأله [[عصمت پیامبر]] و [[امامان]] در برخی [[آیات قرآن کریم]] و [[روایات]] به طور قطع تاکید شده است<ref>ن.ک: همین مدخل، ذیل عنوان اثبات عصمت، ادله عقلی و نقلی.</ref>، اما کیفیت طرح این مسأله توسط آن حضرات فراز و نشیب‌هایی داشته است؛ به گونه‌ای که در دوره‌های نخستین به دلیل اوضاع ویژه [[سیاسی]] و عدم آمادگی [[شیعیان]] برای پذیرش همه معارف، بر مفهوم [[عصمت]]، [[الهی]] بودن<ref>امام سجاد{{ع}} در روایتی می‌فرمایند: {{متن حدیث\|الامام منا لایکون الا معصوما و لیست العصمة فی ظاهر الخلقة فیعرف بها و لذلک لا یکون الا منصوصا فقیل له یابن رسول الله{{صل}}: فما معنی المعصوم؟ فقال: هو المعتصم بحبل الله و حبل الله هو القرآن لا یفترقان الی یوم القیامة و الامام یهدی الی القرآن و القرآن یهدی الی الامام ...}}، صدوق، معانی الاخبار، ص۱۳۲.</ref> و معرفی مصادیق آن تاکید می‌شد<ref> به عنوان نمونه امیرمومنان{{ع}} در یکی از خطبه‌های خویش می‌فرمایند: {{متن حدیث\|فقد طهرنا من الفواحش ما ظهر منها و ما بطن و من کل دنیة و کل رجاسة فنحن علی منهاج الحق ...}}، نعمانی، کتاب الغیبة، ص۴۴.</ref> اما به مرور زمان این مسأله با جزئیات بیشتری تبیین و استدلال‌هایی نیز برای اثباتش اقامه گردید.
	# واژه عصمت و مشتقات آن از جمله [[معصوم]]، از همان قرن نخست هجری در [[سنت نبوی]]<ref>بخاری در صحیح خود در بابی با عنوان «المعصوم من عصم الله» و نیز نسائی و بیهقی از طریق ابوسعید خدری از پیامبراکرم{{صل}} چنین نقل می‌کنند: {{متن حدیث\|ما استخلف خلیفة الا له بطانتان بطانة تأمره بالخیر و تحضه علیه و بطانة تأمره بالشر و تحضه علیه و المعصوم من عصم الله}}، بخاری، صحیح بخاری، ج۷، ص۲۳۱؛ نسائی، سنن، ج۷، ص۱۵۸؛ بیهقی، السنن الکبری، ج۱۰، ص۱۱۱؛ زراره از امام صادق{{ع}} و آن حضرت از رسول خدا{{صل}} روایت کرده که ده امر از پایه‌های اسلام است که دهمین آن عصمت به معنای طاعت است. {{متن حدیث\|بنی الاسلام علی عشرة اسهم ... والعصمة و هی الطاعة}}، صدوق، الخصال، ج۲، ص۴۴۷.</ref>، مطرح و در کلمات [[امامان شیعه]] نیز متداول بوده است<ref> امام سجاد{{ع}} در روایتی می‌فرمایند: {{متن حدیث\|الامام منا لایکون الا معصوما و لیست العصمة فی ظاهر الخلقة فیعرف بها و لذلک لا یکون الا منصوصا فقیل له یابن رسول الله{{صل}}: فما معنی المعصوم؟ فقال: هو المعتصم بحبل الله و حبل الله هو القرآن لا یفترقان الی یوم القیامة و الامام یهدی الی القرآن و القرآن یهدی الی الامام ...}}، صدوق، معانی الاخبار، ص۱۳۲.</ref>؛ اگر چه به [[دلایل]] ویژه [[تاریخی]] و سیاسی [[اعتقاد به عصمت]]، تا قبل از [[عصر امام صادق]] و [[امام باقر]]{{ع}}، بروز و نمود چشمگیری میان شیعیان نداشته است، اما با تکیه بر روایات و نیز قراین و شواهد دیگر می‌توان مدعی شد که اعتقاد به عصمت در آن زمان و نزد شیعیان امری [[غریب]] نبوده بلکه در مواردی یا مناطقی این نظریه، باوری عمومی بوده است.		# واژه عصمت و مشتقات آن از جمله [[معصوم]]، از همان قرن نخست هجری در [[سنت نبوی]]<ref>بخاری در صحیح خود در بابی با عنوان «المعصوم من عصم الله» و نیز نسائی و بیهقی از طریق ابوسعید خدری از پیامبراکرم{{صل}} چنین نقل می‌کنند: {{متن حدیث\|ما استخلف خلیفة الا له بطانتان بطانة تأمره بالخیر و تحضه علیه و بطانة تأمره بالشر و تحضه علیه و المعصوم من عصم الله}}، بخاری، صحیح بخاری، ج۷، ص۲۳۱؛ نسائی، سنن، ج۷، ص۱۵۸؛ بیهقی، السنن الکبری، ج۱۰، ص۱۱۱؛ زراره از امام صادق{{ع}} و آن حضرت از رسول خدا{{صل}} روایت کرده که ده امر از پایه‌های اسلام است که دهمین آن عصمت به معنای طاعت است. {{متن حدیث\|بنی الاسلام علی عشرة اسهم ... والعصمة و هی الطاعة}}، صدوق، الخصال، ج۲، ص۴۴۷.</ref>، مطرح و در کلمات [[امامان شیعه]] نیز متداول بوده است<ref> امام سجاد{{ع}} در روایتی می‌فرمایند: {{متن حدیث\|الامام منا لایکون الا معصوما و لیست العصمة فی ظاهر الخلقة فیعرف بها و لذلک لا یکون الا منصوصا فقیل له یابن رسول الله{{صل}}: فما معنی المعصوم؟ فقال: هو المعتصم بحبل الله و حبل الله هو القرآن لا یفترقان الی یوم القیامة و الامام یهدی الی القرآن و القرآن یهدی الی الامام ...}}، صدوق، معانی الاخبار، ص۱۳۲.</ref>؛ اگر چه به [[دلایل]] ویژه [[تاریخی]] و سیاسی [[اعتقاد به عصمت]]، تا قبل از [[عصر امام صادق]] و [[امام باقر]]{{ع}}، بروز و نمود چشمگیری میان شیعیان نداشته است، اما با تکیه بر روایات و نیز قراین و شواهد دیگر می‌توان مدعی شد که اعتقاد به عصمت در آن زمان و نزد شیعیان امری غریب نبوده بلکه در مواردی یا مناطقی این نظریه، باوری عمومی بوده است.
	# از عصر صادقین{{ع}} [[اعتقاد]] به این مسأله و گفتگو پیرامون آن، به طور گسترده‌تری از سوی [[امامان معصوم]] مطرح و توسط [[اصحاب]] بزرگ آن حضرات تبیین و نقل گردید.		# از عصر صادقین{{ع}} [[اعتقاد]] به این مسأله و گفتگو پیرامون آن، به طور گسترده‌تری از سوی [[امامان معصوم]] مطرح و توسط [[اصحاب]] بزرگ آن حضرات تبیین و نقل گردید.
	# به لحاظ مفهومی، واژه عصمت در این دوران، اغلب بر [[عصمت]] از [[گناه]]، اطلاق می‌شد<ref>ر.ک: صدوق، عیون اخبارالرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۷۲-۱۷۰، روایت امام رضا{{ع}}.</ref> و جهت بیان مصونیت [[امامان]] از [[خطا]]، [[اشتباه]] و فراموشی از واژگان دیگری همچون «مبرا بودن»، «عاری بودن» و «[[منزه]] بودن» استفاده می‌گردید.		# به لحاظ مفهومی، واژه عصمت در این دوران، اغلب بر [[عصمت]] از [[گناه]]، اطلاق می‌شد<ref>ر.ک: صدوق، عیون اخبارالرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۷۲-۱۷۰، روایت امام رضا{{ع}}.</ref> و جهت بیان مصونیت [[امامان]] از [[خطا]]، [[اشتباه]] و فراموشی از واژگان دیگری همچون «مبرا بودن»، «عاری بودن» و «[[منزه]] بودن» استفاده می‌گردید.

فرقانی: /* گستره زمانی */

2025-09-25T05:28:53Z

گستره زمانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۸
خط ۳۶۹:		خط ۳۶۹:
	# '''عصمت پیش از تصدی منصب ([[نبوت]] یا [[امامت]]):''' بحث از [[قلمرو عصمت]] [[معصومان]] اعم از [[پیامبران]] و [[امامان]] و نیز تفکیک این بحث به قبل از تصدی منصب نبوت و امامت و پس از آن تا عصر [[امامان اهل بیت]]{{ع}} دیده و شنیده نشده چه اینکه گویا تأکید [[ائمه]] در دوران حضور بیشتر بر تثبیت اصل مسأله [[عصمت]] بوده است<ref>[[حسن یوسفیان\|یوسفیان، حسن]]؛ [[احمد حسین شریفی\|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)\|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص۶۹.</ref>.		# '''عصمت پیش از تصدی منصب ([[نبوت]] یا [[امامت]]):''' بحث از [[قلمرو عصمت]] [[معصومان]] اعم از [[پیامبران]] و [[امامان]] و نیز تفکیک این بحث به قبل از تصدی منصب نبوت و امامت و پس از آن تا عصر [[امامان اهل بیت]]{{ع}} دیده و شنیده نشده چه اینکه گویا تأکید [[ائمه]] در دوران حضور بیشتر بر تثبیت اصل مسأله [[عصمت]] بوده است<ref>[[حسن یوسفیان\|یوسفیان، حسن]]؛ [[احمد حسین شریفی\|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)\|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص۶۹.</ref>.
	# '''عصمت پس از تصدی منصب (نبوت یا امامت):''' یکی از مسائل [[مورد اتفاق]] [[اندیشمندان امامیه]] در این قرون و حتی امروز، ضرورت عصمت پیامبران و [[امامان معصوم]] از [[گناه]] پس از تصدی منصب نبوت و امامت است. تصریح به این مسأله دست کم از دوران امامان معصوم{{ع}} مطرح شده و تا به امروز نیز ادامه داشته است<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)\|عصمت امام]]، ص۴۱۲.</ref>. این بخش خود به چهار قسم دیگر تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از:		# '''عصمت پس از تصدی منصب (نبوت یا امامت):''' یکی از مسائل [[مورد اتفاق]] [[اندیشمندان امامیه]] در این قرون و حتی امروز، ضرورت عصمت پیامبران و [[امامان معصوم]] از [[گناه]] پس از تصدی منصب نبوت و امامت است. تصریح به این مسأله دست کم از دوران امامان معصوم{{ع}} مطرح شده و تا به امروز نیز ادامه داشته است<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)\|عصمت امام]]، ص۴۱۲.</ref>. این بخش خود به چهار قسم دیگر تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از:

	## عصمت در تلقی و ابلاغ [[وحی]]: تلقی به معنای «دریافت کردن» و منظور از [[عصمت در مقام تلقی]] [[وحی]] این است که [[پیامبر]]، وحی را همان‌طور که در [[لوح]] و [[خزانه]] [[علم الهی]] است بدون کم و زیاد، دریافت می‌کند و در این میان نه [[شیاطین]] می‌توانند در آن [[تصرف]] کنند؛ نه فرشتگانی که واسطه رساندن [[پیام]] خداوند هستند؛ مرتکب خطا می‌گردند و نه [[ابزار ادراکی]] پیامبر در [[فهم]] و دریافت کامل آن [[اشتباه]] می‌کند. [[ابلاغ]]، در لغت به معنای «رساندن» و مراد از [[عصمت در مقام ابلاغ]] وحی این است که پیامبر همان مطالبی را که تلقی و دریافت کرده بدون هیچ افزودن و کاستن به [[مردم]] برساند. یعنی نه پیامبر دچار خطا و یا [[تحریف]] عمدی شده است و نه شیاطین در موقع [[تبلیغ پیامبر]]، [[دخالت]] کرده، مثلاً با صدایی شبیه صدای پیامبر مطالبی را به [[آیات الهی]] افزوده‌اند. مسئله [[عصمت انبیا]] در [[مقام تلقی]] و [[ابلاغ وحی]]، تقریباً مورد پذیرش همه [[طوایف]] [[مسلمین]] قرار گرفته است<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، ج۳، ص۱۸۳.</ref>.<ref>[[محسن فتاحی اردکانی\|فتاحی اردکانی، محسن]]، [[اقسام عصمت (مقاله)\|مقاله «اقسام عصمت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۰.</ref>.		## عصمت در تلقی و ابلاغ [[وحی]]: تلقی به معنای «دریافت کردن» و منظور از [[عصمت در مقام تلقی]] [[وحی]] این است که [[پیامبر]]، وحی را همان‌طور که در [[لوح]] و [[خزانه]] [[علم الهی]] است بدون کم و زیاد، دریافت می‌کند و در این میان نه [[شیاطین]] می‌توانند در آن [[تصرف]] کنند؛ نه فرشتگانی که واسطه رساندن [[پیام]] خداوند هستند؛ مرتکب خطا می‌گردند و نه [[ابزار ادراکی]] پیامبر در [[فهم]] و دریافت کامل آن [[اشتباه]] می‌کند. [[ابلاغ]]، در لغت به معنای «رساندن» و مراد از [[عصمت در مقام ابلاغ]] وحی این است که پیامبر همان مطالبی را که تلقی و دریافت کرده بدون هیچ افزودن و کاستن به [[مردم]] برساند. یعنی نه پیامبر دچار خطا و یا [[تحریف]] عمدی شده است و نه شیاطین در موقع [[تبلیغ پیامبر]]، [[دخالت]] کرده، مثلاً با صدایی شبیه صدای پیامبر مطالبی را به [[آیات الهی]] افزوده‌اند. مسئله [[عصمت انبیا]] در [[مقام تلقی]] و [[ابلاغ وحی]]، تقریباً مورد پذیرش همه [[طوایف]] [[مسلمین]] قرار گرفته است<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، ج۳، ص۱۸۳.</ref>.<ref>[[محسن فتاحی اردکانی\|فتاحی اردکانی، محسن]]، [[اقسام عصمت (مقاله)\|مقاله «اقسام عصمت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۰.</ref>.
	### [[ادله]] عصمت در مقام دریافت و ابلاغ وحی'''		### [[ادله]] عصمت در مقام دریافت و ابلاغ وحی'''

فرقانی: /* گستره زمانی */

2025-09-25T05:28:31Z

گستره زمانی

@@ خط ۳۶۸: / خط ۳۶۸: @@
 در گستره زمانی، عصمت معصومان به لحاظ قبل از تصدی منصب نبوت یا امامت و از زمان تولد و نیز پس از تصدی منصب بررسی می‌شود
 # '''عصمت پیش از تصدی منصب ([[نبوت]] یا [[امامت]]):''' بحث از [[قلمرو عصمت]] [[معصومان]] اعم از [[پیامبران]] و [[امامان]] و نیز تفکیک این بحث به قبل از تصدی منصب نبوت و امامت و پس از آن تا عصر [[امامان اهل بیت]]{{ع}} دیده و شنیده نشده چه اینکه گویا تأکید [[ائمه]] در دوران حضور بیشتر بر تثبیت اصل مسأله [[عصمت]] بوده است<ref>[[حسن یوسفیان|یوسفیان، حسن]]؛ [[احمد حسین شریفی|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص۶۹.</ref>.
-# '''عصمت پس از تصدی منصب (نبوت یا امامت):''' یکی از مسائل مورد اتفاق اندیشمندان امامیه در این قرون و حتی امروز، ضرورت عصمت پیامبران و [[امامان معصوم]] از [[گناه]] پس از تصدی منصب نبوت و امامت است. تصریح به این مسأله دست کم از دوران امامان معصوم{{ع}} مطرح شده و تا به امروز نیز ادامه داشته است<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص۴۱۲.</ref>. این بخش خود به چهار قسم دیگر تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از: عصمت در تلقی و ابلاغ [[وحی]]؛ عصمت در [[تفسیر]] و تبیین وحی؛ [[عصمت از اشتباه]]، [[خطا]] و فراموشی در انجام [[تکالیف]] شخصی و [[اجتماعی]] و [[عصمت]] از [[گناه]].
+# '''عصمت پس از تصدی منصب (نبوت یا امامت):''' یکی از مسائل [[مورد اتفاق]] [[اندیشمندان امامیه]] در این قرون و حتی امروز، ضرورت عصمت پیامبران و [[امامان معصوم]] از [[گناه]] پس از تصدی منصب نبوت و امامت است. تصریح به این مسأله دست کم از دوران امامان معصوم{{ع}} مطرح شده و تا به امروز نیز ادامه داشته است<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص۴۱۲.</ref>. این بخش خود به چهار قسم دیگر تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از:
 === گستره متعلق ([[ابعاد عصمت]]) ===

Bahmani در ‏۲۴ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۵

2025-09-24T05:15:38Z

نمایش تغییرات