عقل در اخلاق اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* نشانه‌های عقل */

2025-05-03T06:54:58Z

نشانه‌های عقل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۴
خط ۱۶۱:		خط ۱۶۱:
	آثار عقل در وجود [[آدمی]] تحولی ایجاد می‌کند و او را در ابعاد مختلف به سوی کمال می‌برد، از این‌رو [[انسان]] [[عاقل]] در سه بُعد [[معرفتی]]، [[اخلاقی]] و عملی ویژگی‌هایی پیدا می‌کند که به وسیله آنها باز شناخته می‌شود. ما با استفاده از [[روایات]] به برخی از این ویژگی‌ها اشاره می‌کنیم و در این بحث تکیه اصلی بر [[وصیت]] [[امام کاظم]]{{ع}} به [[هشام بن حکم]] است.		آثار عقل در وجود [[آدمی]] تحولی ایجاد می‌کند و او را در ابعاد مختلف به سوی کمال می‌برد، از این‌رو [[انسان]] [[عاقل]] در سه بُعد [[معرفتی]]، [[اخلاقی]] و عملی ویژگی‌هایی پیدا می‌کند که به وسیله آنها باز شناخته می‌شود. ما با استفاده از [[روایات]] به برخی از این ویژگی‌ها اشاره می‌کنیم و در این بحث تکیه اصلی بر [[وصیت]] [[امام کاظم]]{{ع}} به [[هشام بن حکم]] است.

	عاقل در حوزه [[معرفت]] و [[اعتقاد]]، [[خدا]] را به خوبی می‌شناسد<ref>حسن بن علی ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول عن آل الرسول، ص۵۴.</ref>. هرگز گرفتار [[کفر]] و بی‌اعتقادی به [[حق]] نمی‌شود. [[رشد]] و کمال [[سرنوشت]] محتوم اوست و هرگز در تمام عمر از [[کسب دانش]] [[سیر]] نمی‌شود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. در حوزه [[اخلاق]]، ملكات بهتر بر وجود عقل کامل‌تر دلالت دارد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳.</ref>. عاقل به قدر کفایت از [[دنیا]] [[قناعت]] می‌کند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۸.</ref>. و به دنیا بی‌رغبت و [[مشتاق]] [[آخرت]] است و بیش از قدر حاجتش از دنیا بهره‌ای نمی‌برد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. [[تواضع]] را بیش از [[شرف]] و [[برتری]] [[دوست]] دارد. [[نیکی]] دیگران در حق خودش را بزرگ و نیکی خود در [[حق دیگران]] را کوچک میبیند. همه را از خود بهتر و خود را بدترین [[مردم]] می‌داند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. چون [[روزی حلال]] به او رسد، [[شکر]] را فراموش نمی‌کند و چون بر سر دو راهی [[طاعت]] و [[عصیان]] قرار گیرد، [[صبر]] و [[پایمردی]] را از دست نمی‌نهد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. به حداقل از دنیا [[رضایت]] می‌دهد تا معرفت را از کف ندهد، ولی برای دنیای بیشتر به معرفت کمتر رضایت نمی‌دهد و چنین است که در [[تجارت]] [[دنیا]] سود می‌برد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۷.</ref>. در حوزه عمل عقل او را به کاری وا می‌دارد که برای نجاتش لازم است<ref>علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۹.</ref>. [[دروغ]] نمی‌گوید، کم سخن می‌گوید، دیگران را نمی‌آزارد، همه از [[شر]] او در [[امان]] و به خیرش امیدوارند. زیادی مالش را می‌بخشد، از [[دنیا]] ۔ صرف نظر می‌کند، پس بدیهی است از [[گناهان]] که [[مأمور]] به ترک آنهاست روی بگرداند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. تا از او چیزی نپرسند سخن نمی‌گوید، تا دیگران می‌توانند سخن بگویند او خود را از سخن گفتن بی‌نیاز می‌داند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۰.</ref>. تنهایی را به آسانی بر می‌تابد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۷.</ref>. با آنکه می‌ترسد تکذیبش کند، [[سخن]] نمی‌گوید. از آنکه می‌ترسد به او ندهد، چیزی در خواست نمی‌کند. چیزی را که نمی‌تواند، [[وعده]] نمی‌دهد. آرزوی [[بیهوده]] نمی‌کند. به کاری که نمی‌تواند انجام دهد، اقدام نمی‌کند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۰.</ref>. کاری که مجبور به عذرخواهی از آن شود، مرتکب نمی‌شود و به کسی که به او امیدی نیست، [[امید]] نمی‌بندد<ref>احمد بن محمد بن خالد برقی، المحاسن، ج۱، ص۱۹۵.</ref>. از [[دنیاطلبان]] دوری می‌گزیند و به [[خدا]] روی می‌آورد و با او انس می‌گیرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۱۸۴-۱۸۵.</ref>		عاقل در حوزه [[معرفت]] و [[اعتقاد]]، [[خدا]] را به خوبی می‌شناسد<ref>حسن بن علی ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول عن آل الرسول، ص۵۴.</ref>. هرگز گرفتار [[کفر]] و بی‌اعتقادی به [[حق]] نمی‌شود. [[رشد]] و کمال [[سرنوشت]] محتوم اوست و هرگز در تمام عمر از [[کسب دانش]] [[سیر]] نمی‌شود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. در حوزه [[اخلاق]]، ملكات بهتر بر وجود عقل کامل‌تر دلالت دارد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳.</ref>. عاقل به قدر کفایت از [[دنیا]] [[قناعت]] می‌کند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۸.</ref>. و به دنیا بی‌رغبت و [[مشتاق]] [[آخرت]] است و بیش از قدر حاجتش از دنیا بهره‌ای نمی‌برد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. [[تواضع]] را بیش از [[شرف]] و [[برتری]] [[دوست]] دارد. [[نیکی]] دیگران در حق خودش را بزرگ و نیکی خود در [[حق دیگران]] را کوچک میبیند. همه را از خود بهتر و خود را بدترین [[مردم]] می‌داند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. چون روزی حلال به او رسد، [[شکر]] را فراموش نمی‌کند و چون بر سر دو راهی [[طاعت]] و [[عصیان]] قرار گیرد، [[صبر]] و [[پایمردی]] را از دست نمی‌نهد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. به حداقل از دنیا [[رضایت]] می‌دهد تا معرفت را از کف ندهد، ولی برای دنیای بیشتر به معرفت کمتر رضایت نمی‌دهد و چنین است که در [[تجارت]] [[دنیا]] سود می‌برد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۷.</ref>. در حوزه عمل عقل او را به کاری وا می‌دارد که برای نجاتش لازم است<ref>علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۹.</ref>. [[دروغ]] نمی‌گوید، کم سخن می‌گوید، دیگران را نمی‌آزارد، همه از [[شر]] او در [[امان]] و به خیرش امیدوارند. زیادی مالش را می‌بخشد، از [[دنیا]] ۔ صرف نظر می‌کند، پس بدیهی است از [[گناهان]] که [[مأمور]] به ترک آنهاست روی بگرداند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۹.</ref>. تا از او چیزی نپرسند سخن نمی‌گوید، تا دیگران می‌توانند سخن بگویند او خود را از سخن گفتن بی‌نیاز می‌داند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۰.</ref>. تنهایی را به آسانی بر می‌تابد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۷.</ref>. با آنکه می‌ترسد تکذیبش کند، [[سخن]] نمی‌گوید. از آنکه می‌ترسد به او ندهد، چیزی در خواست نمی‌کند. چیزی را که نمی‌تواند، [[وعده]] نمی‌دهد. آرزوی [[بیهوده]] نمی‌کند. به کاری که نمی‌تواند انجام دهد، اقدام نمی‌کند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۰.</ref>. کاری که مجبور به عذرخواهی از آن شود، مرتکب نمی‌شود و به کسی که به او امیدی نیست، [[امید]] نمی‌بندد<ref>احمد بن محمد بن خالد برقی، المحاسن، ج۱، ص۱۹۵.</ref>. از [[دنیاطلبان]] دوری می‌گزیند و به [[خدا]] روی می‌آورد و با او انس می‌گیرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۱۸۴-۱۸۵.</ref>

	== پیامدهای بی‌خردی ==		== پیامدهای بی‌خردی ==

Bahmani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۹

2025-04-30T09:49:57Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* اقسام وسوسه */

2025-04-30T09:48:53Z

اقسام وسوسه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۸
خط ۵۵۰:		خط ۵۵۰:
	این‌گونه وسوسه‌ها نه [[معصیت]] به شمارند و نه به خاطر آنها [[انسان]] مؤاخذه می‌شود؛ چراکه در [[اختیار]] ما نیستند و اگر [[شارع]] آن را [[حرام]] کرده باشد، تکلیفی بالاتر از توان[[بشر]] نهاده و اگر به خاطر آنها کسی را مؤاخذه کند، بر او [[ستم]] روا داشته است و ذات اقدس الهی از این دو [[منزه]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۲۳۸-۲۳۹.</ref>.		این‌گونه وسوسه‌ها نه [[معصیت]] به شمارند و نه به خاطر آنها [[انسان]] مؤاخذه می‌شود؛ چراکه در [[اختیار]] ما نیستند و اگر [[شارع]] آن را [[حرام]] کرده باشد، تکلیفی بالاتر از توان[[بشر]] نهاده و اگر به خاطر آنها کسی را مؤاخذه کند، بر او [[ستم]] روا داشته است و ذات اقدس الهی از این دو [[منزه]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۲۳۸-۲۳۹.</ref>.

	'''۲. وسوسه‌های ماندگار:''' برخی وسوسه‌ها مانا و پایدارند، بر تمام [[قلب]] چنگ می‌اندازند، ریشه می‌زنند و ماندگار می‌شوند. این‌گونه وسوسه‌ها منشأ آثارند؛ چراکه تمامی [[اعمال]]، چه [[نیک]] و چه بد از خطورات [[ذهنی]] ماندگار ناشی می‌شوند. فرایند تبدیل [[وسوسه]] به عمل، مسیر مشخصی دارد. پیش از هر چیز، [[تصوری]] در ذهن متولد می‌شود. در این مرحله اگر قوه [[واهمه]] به عملی کردن آن [[امیدوار]] باشد به قدری آن را پرورش می‌دهد تا [[شوق]] به عمل حاصل شود؛ پس از شوق، [[عزم]] و [[اراده]] پیدا می‌شود و اراده اعضای بدن را برای اقدام تحریک می‌کند و عمل محقق می‌شود<ref>مجتبی تهرانی\|تهرانی، ~~مجتبی،~~ [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۲۳۹-۲۴۰.</ref>.		'''۲. وسوسه‌های ماندگار:''' برخی وسوسه‌ها مانا و پایدارند، بر تمام [[قلب]] چنگ می‌اندازند، ریشه می‌زنند و ماندگار می‌شوند. این‌گونه وسوسه‌ها منشأ آثارند؛ چراکه تمامی [[اعمال]]، چه [[نیک]] و چه بد از خطورات [[ذهنی]] ماندگار ناشی می‌شوند. فرایند تبدیل [[وسوسه]] به عمل، مسیر مشخصی دارد. پیش از هر چیز، [[تصوری]] در ذهن متولد می‌شود. در این مرحله اگر قوه [[واهمه]] به عملی کردن آن [[امیدوار]] باشد به قدری آن را پرورش می‌دهد تا [[شوق]] به عمل حاصل شود؛ پس از شوق، [[عزم]] و [[اراده]] پیدا می‌شود و اراده اعضای بدن را برای اقدام تحریک می‌کند و عمل محقق می‌شود<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۲۳۹-۲۴۰.</ref>.

	'''۳. وسوسه‌های ناتمام:''' گاهی [[انسان]] پس از آنکه تصمیم می‌گیرد به مقتضای وسوسه عمل کند، از انجام آن عمل صرف نظر می‌کند، بنابراین گناهی صورت نمی‌گیرد. صرف نظر از [[گناه]] به دو صورت اتفاق می‌افتد: صورت اول اینکه انسان همچنان بر تصمیم خویش باقی است؛ ولی بر سر راه خود موانعی می‌بیند که یا نمی‌تواند از آنها گذر کرده، گناه را انجام دهد یا با توجه به [[مشکلات]] فراوان، ارتکاب آن گناه را به صلاح دنیای خویش نمی‌بیند و به همین دلیل ترجیح می‌دهد آن را رها کند. در این صورت درست است این شخص گناهی مرتکب نشده ولی تصمیم گناه، خود یک [[عمل]] [[قلبی]] و اختیاری است که صورت گرفته و صاحب آن نیز پشیمان نشده است و قلب نیز در برابر کارهای خود [[مسئولیت]] دارد. [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا}}<ref>«و آنچه تو را بدان دانشی نیست، پی مگیر که از گوش و چشم و دل، هر یک، خواهند پرسید» سوره اسراء، آیه ۳۶.</ref>.		'''۳. وسوسه‌های ناتمام:''' گاهی [[انسان]] پس از آنکه تصمیم می‌گیرد به مقتضای وسوسه عمل کند، از انجام آن عمل صرف نظر می‌کند، بنابراین گناهی صورت نمی‌گیرد. صرف نظر از [[گناه]] به دو صورت اتفاق می‌افتد: صورت اول اینکه انسان همچنان بر تصمیم خویش باقی است؛ ولی بر سر راه خود موانعی می‌بیند که یا نمی‌تواند از آنها گذر کرده، گناه را انجام دهد یا با توجه به [[مشکلات]] فراوان، ارتکاب آن گناه را به صلاح دنیای خویش نمی‌بیند و به همین دلیل ترجیح می‌دهد آن را رها کند. در این صورت درست است این شخص گناهی مرتکب نشده ولی تصمیم گناه، خود یک [[عمل]] [[قلبی]] و اختیاری است که صورت گرفته و صاحب آن نیز پشیمان نشده است و قلب نیز در برابر کارهای خود [[مسئولیت]] دارد. [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا}}<ref>«و آنچه تو را بدان دانشی نیست، پی مگیر که از گوش و چشم و دل، هر یک، خواهند پرسید» سوره اسراء، آیه ۳۶.</ref>.

Bahmani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۲

2025-04-30T09:42:48Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۸

2025-04-30T07:58:14Z

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'برنامه ریزی' به 'برنامه‌ریزی'

2023-06-27T06:52:28Z

جایگزینی متن - 'برنامه ریزی' به 'برنامه‌ریزی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۲
خط ۵۳۲:		خط ۵۳۲:
	==== زمینه‌های [[وسواس]] ====		==== زمینه‌های [[وسواس]] ====
	[[وسواس]] همانند [[جنون]] به صورت‌های گوناگون بروز پیدا می‌کنند؛ چراکه [[شیطان]] خواسته‌های خود را در زمینه‌های مختلف به [[انسان]] [[القا]] می‌کند و موجبات وسوه وسه خاطر را فراهم می‌آورد. از این رو می‌توان گفت [[وسواس]] قلمروی خاصی ندارد، مواردی که نام می‌بریم از مهم‌ترین زمینه‌های بروز [[وسواس]] است.		[[وسواس]] همانند [[جنون]] به صورت‌های گوناگون بروز پیدا می‌کنند؛ چراکه [[شیطان]] خواسته‌های خود را در زمینه‌های مختلف به [[انسان]] [[القا]] می‌کند و موجبات وسوه وسه خاطر را فراهم می‌آورد. از این رو می‌توان گفت [[وسواس]] قلمروی خاصی ندارد، مواردی که نام می‌بریم از مهم‌ترین زمینه‌های بروز [[وسواس]] است.
	# '''[[آرزوها]]:''' [[انسان]] در زمان حال [[زندگی]] می‌کند و موظف است مراقب گذر لحظات [[عمر]] خود باشد، نسبت به گذشته، اگر [[قصور]] و تقصیری رخ داده، [[مکلف]] به جبران و [[تدارک]] است و برای [[آینده]] [[مأمور]] به [[پیش بینی]] و برنامه‌ریزی؛ ولی گاهی [[انسان]] زمان حال را با تمنا و [[آرزو]] هدر می‌دهد و از جبران گذشته و کسب برای [[آینده]] نیز می‌ماند؛ آرزوهای [[انسان]] همه [[وسوسه]] است. آنچه [[آرزو]] می‌کند خوب و [[پسندیده]] باشد یا [[زشت]] و [[ناپسند]]، [[دست]] یافتنی باشد یا دست نیافتنی، نبودنش به تقدیر الاهی باشد یا به تقصیر [[انسان]]، تفاوتی ندارد؛ هنگامی که [[انسان]] برای [[آینده]] به جای ~~برنامه ریزی~~ عاقلانه به تمناو [[آرزو]] می‌پردازد و برای گذشته در عوض جبران و [[تدارک]] به آه و افسوس بسنده می‌کند و خود را با "ای کاش چنین می‌کردم" و "ای کاش چنان شود" سرگرم می‌کند، گرفتار [[وسواس]] شده است.		# '''[[آرزوها]]:''' [[انسان]] در زمان حال [[زندگی]] می‌کند و موظف است مراقب گذر لحظات [[عمر]] خود باشد، نسبت به گذشته، اگر [[قصور]] و تقصیری رخ داده، [[مکلف]] به جبران و [[تدارک]] است و برای [[آینده]] [[مأمور]] به [[پیش بینی]] و برنامه‌ریزی؛ ولی گاهی [[انسان]] زمان حال را با تمنا و [[آرزو]] هدر می‌دهد و از جبران گذشته و کسب برای [[آینده]] نیز می‌ماند؛ آرزوهای [[انسان]] همه [[وسوسه]] است. آنچه [[آرزو]] می‌کند خوب و [[پسندیده]] باشد یا [[زشت]] و [[ناپسند]]، [[دست]] یافتنی باشد یا دست نیافتنی، نبودنش به تقدیر الاهی باشد یا به تقصیر [[انسان]]، تفاوتی ندارد؛ هنگامی که [[انسان]] برای [[آینده]] به جای برنامه‌ریزی عاقلانه به تمناو [[آرزو]] می‌پردازد و برای گذشته در عوض جبران و [[تدارک]] به آه و افسوس بسنده می‌کند و خود را با "ای کاش چنین می‌کردم" و "ای کاش چنان شود" سرگرم می‌کند، گرفتار [[وسواس]] شده است.
	# '''[[امور جاری]] [[زندگی]]:''' [[انسان]] گاهی بی‌اختیار و گاهی با خواست خود به [[امور جاری]] [[زندگی]] می‌اندیشد، داشته‌های خود را در نظر می‌آورد و [[لذت]] می‌برد، به آنچه ندارد [[فکر]] می‌کند و [[اندوه]] می‌خورد، [[بیماری‌ها]] و گرفتاری‌هایش را به یاد می‌آورد، [[مشکلات]] [[زندگی]] را شماره می‌کند و با هریک بخشی از [[سرمایه]] [[عمر]] را هدر می‌دهد. گاهی در واهمه خود به سراغ دیگران می‌رود و در [[عالم]] [[ذهن]] حساب معاملات خود را بررسی می‌کند و به گفت وگو و [[مجادله]] با [[مخالفان]] و [[دشمنان]] می‌پردازد به هریک جوابی در خور و به سزا می‌دهد، برخی را با گفت وگو محکوم می‌کند و برخی را می‌کشد و از سر راه خود بر می‌دارد. این گونه [[افکار]] و [[اندیشه‌ها]] نیز از مصداق‌های [[وسواس]] است.		# '''[[امور جاری]] [[زندگی]]:''' [[انسان]] گاهی بی‌اختیار و گاهی با خواست خود به [[امور جاری]] [[زندگی]] می‌اندیشد، داشته‌های خود را در نظر می‌آورد و [[لذت]] می‌برد، به آنچه ندارد [[فکر]] می‌کند و [[اندوه]] می‌خورد، [[بیماری‌ها]] و گرفتاری‌هایش را به یاد می‌آورد، [[مشکلات]] [[زندگی]] را شماره می‌کند و با هریک بخشی از [[سرمایه]] [[عمر]] را هدر می‌دهد. گاهی در واهمه خود به سراغ دیگران می‌رود و در [[عالم]] [[ذهن]] حساب معاملات خود را بررسی می‌کند و به گفت وگو و [[مجادله]] با [[مخالفان]] و [[دشمنان]] می‌پردازد به هریک جوابی در خور و به سزا می‌دهد، برخی را با گفت وگو محکوم می‌کند و برخی را می‌کشد و از سر راه خود بر می‌دارد. این گونه [[افکار]] و [[اندیشه‌ها]] نیز از مصداق‌های [[وسواس]] است.
	# '''[[بدبینی]]:''' [[ترس]] از تهدیدها، زیان و خطرهای [[آینده]] یکی از مصداق‌های [[وسواس]] است. [[انسان]] گاهی نسبت به [[آینده]] بدبین می‌شود و گاهی چنان [[پیشرفت]] می‌کنند که هر اتفاقی را [[دلیل]] زیانی بر خویشتن تلقی می‌کند، با آنکه هیچ ارتباطی بین آن اتفاق و زیانی که او را می‌ترساند نیست. در این گونه موارد [[قوة]] واهمه خباثتی پیدا می‌کند که هرگز بر وفق مراد صاحب خود تصویر نمی‌کشد و پیوسته با تصویرهای ناخوشایند و آزار دهنده او را آشفته می‌کند و از [[تلاش]] در [[راه کمال]] باز می‌دارد. گاهی به دیگران بدبین می‌شود و رفتارهایی را که هیچ نشانی از [[تهدید]]، [[تحقیر]]، [[تمسخر]] و [[اهانت]] ندارند و هیچ عاقلی چنین برداشتنی از آنها نمی‌کند بر این گونه مصداق‌ها حمل می‌کند، رنجیده ‌خاطر می‌شود و بساکه درصد مقابله و انتثام برآید و باعث [[آزار]] خود و دیگران شود.		# '''[[بدبینی]]:''' [[ترس]] از تهدیدها، زیان و خطرهای [[آینده]] یکی از مصداق‌های [[وسواس]] است. [[انسان]] گاهی نسبت به [[آینده]] بدبین می‌شود و گاهی چنان [[پیشرفت]] می‌کنند که هر اتفاقی را [[دلیل]] زیانی بر خویشتن تلقی می‌کند، با آنکه هیچ ارتباطی بین آن اتفاق و زیانی که او را می‌ترساند نیست. در این گونه موارد [[قوة]] واهمه خباثتی پیدا می‌کند که هرگز بر وفق مراد صاحب خود تصویر نمی‌کشد و پیوسته با تصویرهای ناخوشایند و آزار دهنده او را آشفته می‌کند و از [[تلاش]] در [[راه کمال]] باز می‌دارد. گاهی به دیگران بدبین می‌شود و رفتارهایی را که هیچ نشانی از [[تهدید]]، [[تحقیر]]، [[تمسخر]] و [[اهانت]] ندارند و هیچ عاقلی چنین برداشتنی از آنها نمی‌کند بر این گونه مصداق‌ها حمل می‌کند، رنجیده ‌خاطر می‌شود و بساکه درصد مقابله و انتثام برآید و باعث [[آزار]] خود و دیگران شود.

Bahmani در ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۹

2022-11-20T10:19:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۴۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = عقل
	\| عنوان مدخل = عقل		\| عنوان مدخل = عقل
	\| مداخل مرتبط = [[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره علوی]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره علوی]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	'''[[عقل]]''' به معنای بازداشتن و نگه‌داری است و به هر چیز ارزشمندی که صاحبش از آن پاسداری کند، عقیله می‌گویند. قوۀ مدركه [[انسان]] را نیز عقل می‌گویند چون صاحب خود را از افتادن به ورطه‌های هلاکت [[حفظ]] می‌کند. در تعابیر [[دینی]] و [[روایات]] از عقل به رسول باطنی یاد شده و تاکید فراوانی بر روی تعقل صورت گرفته و از کسانی که تعقل نمی‌کنند مذمت شده است: {{متن قرآن\|إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}}.		'''[[عقل]]''' به معنای بازداشتن و نگه‌داری است و به هر چیز ارزشمندی که صاحبش از آن پاسداری کند، عقیله می‌گویند. قوۀ مدركه [[انسان]] را نیز عقل می‌گویند چون صاحب خود را از افتادن به ورطه‌های هلاکت [[حفظ]] می‌کند. در تعابیر [[دینی]] و [[روایات]] از عقل به رسول باطنی یاد شده و تاکید فراوانی بر روی تعقل صورت گرفته و از کسانی که تعقل نمی‌کنند مذمت شده است: {{متن قرآن\|إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}}.

Wasity: جایگزینی متن - 'امکان پذیر' به 'امکان‌پذیر'

2022-10-26T07:05:44Z

جایگزینی متن - 'امکان پذیر' به 'امکان‌پذیر'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۵
خط ۶۶۱:		خط ۶۶۱:

	==== مراتب [[مکر]] ====		==== مراتب [[مکر]] ====
	[[مکر]] را با دو ملاحظه می‌توان درجه‌بندی کرد: نخست از جهت [[ظهور]] و خفا، و دیگر از جهت موارد کاربرد. از جهت اول [[مکر]] دارای مراتب بی‌شماری است؛ چون از ساده‌ترین نقشه آنها [[ناتوان]] که با‌اند اندکی، در دقت قابل [[درک]] است تا پیچیده‌ترین نیرنگ‌ها که هوشمندان [[جهان]] از [[کشف]] [[حقیقت]] این [[سلسله]] قرار می‌گیرند. مقدماتی که شخص [[حیله]] گر برای رسیدن به [[هدف]] کنار هم می‌چیند، با [[ذهن]] [[انسان]] در یک فاصله نیستند. برخی بسیار به [[ذهن]] نزدیک و برخی بسیار دورند. هرچه این مقدمات به [[ذهن]] نزدیک‌تر باشند، [[مکر]] واضح‌تر و [[کشف]] آن آسان‌تر است و هر چه از [[ذهن]] دورتر پراکنده باشند است، [[مکر]] که پیچیده‌تر و [[کشف]] آن مشکل‌تر است؛ بنابراین درجات [[مکر]] در چنان دامنه وسیعی ترتیب آنها در چند مرتبه مشخص با رده بندی خاص ~~امکان پذیر~~ نیست.		[[مکر]] را با دو ملاحظه می‌توان درجه‌بندی کرد: نخست از جهت [[ظهور]] و خفا، و دیگر از جهت موارد کاربرد. از جهت اول [[مکر]] دارای مراتب بی‌شماری است؛ چون از ساده‌ترین نقشه آنها [[ناتوان]] که با‌اند اندکی، در دقت قابل [[درک]] است تا پیچیده‌ترین نیرنگ‌ها که هوشمندان [[جهان]] از [[کشف]] [[حقیقت]] این [[سلسله]] قرار می‌گیرند. مقدماتی که شخص [[حیله]] گر برای رسیدن به [[هدف]] کنار هم می‌چیند، با [[ذهن]] [[انسان]] در یک فاصله نیستند. برخی بسیار به [[ذهن]] نزدیک و برخی بسیار دورند. هرچه این مقدمات به [[ذهن]] نزدیک‌تر باشند، [[مکر]] واضح‌تر و [[کشف]] آن آسان‌تر است و هر چه از [[ذهن]] دورتر پراکنده باشند است، [[مکر]] که پیچیده‌تر و [[کشف]] آن مشکل‌تر است؛ بنابراین درجات [[مکر]] در چنان دامنه وسیعی ترتیب آنها در چند مرتبه مشخص با رده بندی خاص امکان‌پذیر نیست.

	از جهت دوم نیز به تعداد همه زمینه‌هایی که [[قوه]] [[غضب]] و [[شهوت]] در آن بهره‌ای دارند، می‌توان برای [[مکر]] اقسام و مراتبی تصویر کرد؛ برای نمونه، [[انسان]] مکار گاهی به [[امید]] یافتن فرصتی [[مردم]] برای خود را و حمله به حریف، به او [[محبت]] و اظهار [[دوستی]] می‌کند. گاهی به [[طمع]] تصاحب أموال گاهی در هوای وصلت با خانواده‌ای متمکن و فامیلی صاحب نام به زنی اقسام اظهار محدود [[عشق]] و معینی می‌کند برای و بنابراین از این جهت نیز به [[دلیل]] گستردگی حوزه و فراوانی اقسام، نمی‌توان [[مکر]] [[تعیین]] کرد<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۲۵۲.</ref>.		از جهت دوم نیز به تعداد همه زمینه‌هایی که [[قوه]] [[غضب]] و [[شهوت]] در آن بهره‌ای دارند، می‌توان برای [[مکر]] اقسام و مراتبی تصویر کرد؛ برای نمونه، [[انسان]] مکار گاهی به [[امید]] یافتن فرصتی [[مردم]] برای خود را و حمله به حریف، به او [[محبت]] و اظهار [[دوستی]] می‌کند. گاهی به [[طمع]] تصاحب أموال گاهی در هوای وصلت با خانواده‌ای متمکن و فامیلی صاحب نام به زنی اقسام اظهار محدود [[عشق]] و معینی می‌کند برای و بنابراین از این جهت نیز به [[دلیل]] گستردگی حوزه و فراوانی اقسام، نمی‌توان [[مکر]] [[تعیین]] کرد<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۲۵۲.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'ولیکن' به 'لکن'

2022-10-18T10:44:29Z

جایگزینی متن - 'ولیکن' به 'لکن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۱۴
خط ۳۷۰:		خط ۳۷۰:
	از کسانی که کار خود را با [[شک]] آغاز کرده و پیش از هر چیز دانسته‌ها و باورهای خود را به نقد کشیده، [[احمد بن محمد]] غزالی از [[جهان اسلام]] وكانت از اروپا [[شهرت]] یافته‌اند. از آنجاکه تجربه این دو عالم فرزانه برای ما درس آموز و راه‌گشاست، خلاصه آنچه را که خود در این باره نگاشته‌اند، از نظر می‌گذرانیم<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۲۱۳-۲۱۴.</ref>.		از کسانی که کار خود را با [[شک]] آغاز کرده و پیش از هر چیز دانسته‌ها و باورهای خود را به نقد کشیده، [[احمد بن محمد]] غزالی از [[جهان اسلام]] وكانت از اروپا [[شهرت]] یافته‌اند. از آنجاکه تجربه این دو عالم فرزانه برای ما درس آموز و راه‌گشاست، خلاصه آنچه را که خود در این باره نگاشته‌اند، از نظر می‌گذرانیم<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۲۱۳-۲۱۴.</ref>.
	# [[شک]] [[غزالی]]: شنیده بودم که [[رسول خدا]] {{صل}} فرموده است: "هر [[کودکی]] با [[گرایش فطری]] به [[اسلام]] به [[دنیا]] می‌آید، این [[پدر]] و [[مادر]] است که از او یک [[یهودی]] می‌سازد یا یک [[نصرانی]] با یک مجوسی<ref>{{متن حدیث\|كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى اَلْفِطْرَةِ فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ وَ يُنَصِّرَانِهِ وَ يُمَجِّسَانِه}}؛ علی بن حسین صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۴۹؛ قاضی نعمان مغربی، شرح الاخبار، ج۱، ص۱۹۰.</ref>. تحریک شدم که بدانم [[حقیقت]] [[فطرت]] اصلی من چیست و عقایدی که با [[تقلید]] از [[پدر]] و [[مادر]] و اساتید بر فطرتم عارض شده، کدام است. به خود گفتم مطلوب من دانستن [[حقیقت]] است، پس باید پیش از هر چیز بدانم [[حقیقت]] دانستن چیست، دانستم که [[علم یقینی]] [[علمی]] است که معلوم را به طور کامل نشان دهد چنان که هیچ شکی باقی نگذارد و احتمال و [[خطا]] و [[اشتباه]] در آن راه پیدا نکند و هر چیزی را که به این صورت ندانم، غیر قابل [[اعتماد]] است و از [[خطا]] و غلط در [[امان]] نیست. آنگاه به دانسته‌های خود دقت کردم و دیدم جز [[علوم]] [[حسی]] و [[علوم]] ضروری هیچ یک از دانسته‌هایم [[یقینی]] نیست، پس راهی ندارم جز اینکه [[علوم]] دیگرم را بر پایه حسیات و ضروریات بنا کنم. پس باید نخست این دو قسم را [[استوار]] سازم، ولی وقتی خوب درباره حسیات اندیشیدم دیدم به آنها نیز اعتمادی نیست، چرا که دیدم دقیق‌ترین حواس من [[بینایی]] است که خطاهای فراوان دارد. مثلا سایه را ثابت می‌بیند در حالی که حرکت می‌کند، [[ستاره]] را کوچک می‌بیند در حالی که بزرگ است و دریافت‌هایی دارد که [[عقل]] آنها را [[تکذیب]] می‌کند، بنابر این دیدم به [[محسوسات]] هم اعتمادی نیست. پس فقط می‌توانم به ضروریات اولیه [[عقلی]] مثل ده از سه بیشتر است، [[اعتماد]] کنم؛ ولی [[فکر]] کردم همان طور که [[محسوسات]] درست می‌نمایند و [[عقل]]، آنها را ابطال می‌کند، بساکه دریافت‌های [[عقلی]] هم به حكم مدرک [[برتری]]، أبطال شود؛ اگرچه من هنوز چنان مدرکی را نمی‌شناختم، ولی نشناختن من بر نبودنش دلالت نمی‌کرد. از طرفی دیدم من در [[خواب]] چیزهایی می‌بینم که هیچ به صحت آنها [[شک]] ندارم، ولی وقتی بیدار می‌شوم، می‌فهمم همه [[وهم]] و [[خیال]] بوده است، با خودم گفتم از کجا معلوم که همه [[زندگی]] من خوابی طولانی نباشد. شاید حالتی دیگر برای من پیش آید که بفهمم همه این [[زندگی]] [[خواب]] بوده است، چنان که [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: "[[مردم]] همه در [[خواب]]‌اند، وقتی بمیرند بیدار می‌شوند"<ref>{{متن حدیث\|اَلنَّاسِ نِيَامٌ فَإِذَا مَاتُوا اِنْتَبَهُوا}}؛ سید رضی، خصائص الائمه، ص۱۱۲ و منابع دیگر این سخن را به امیرالمؤمنین نسبت داده‌اند.</ref>. وقتی به اینجا رسیدم دیدم هیچ راهی برای رسیدن به [[حقیقت]] ندارم. حدود دو ماه طول کشید تا به [[نور]] الاهی نسبت به قضایای ضروری [[عقلی]] [[اعتماد]] پیدا کردم و مطالعات خودم را بر مبنای آنها آغاز کردم<ref>احمد غزالی، المنقذ من الضلال، ص۸۸-۷۹.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۲۱۴-۲۱۵.</ref>.		# [[شک]] [[غزالی]]: شنیده بودم که [[رسول خدا]] {{صل}} فرموده است: "هر [[کودکی]] با [[گرایش فطری]] به [[اسلام]] به [[دنیا]] می‌آید، این [[پدر]] و [[مادر]] است که از او یک [[یهودی]] می‌سازد یا یک [[نصرانی]] با یک مجوسی<ref>{{متن حدیث\|كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى اَلْفِطْرَةِ فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ وَ يُنَصِّرَانِهِ وَ يُمَجِّسَانِه}}؛ علی بن حسین صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۴۹؛ قاضی نعمان مغربی، شرح الاخبار، ج۱، ص۱۹۰.</ref>. تحریک شدم که بدانم [[حقیقت]] [[فطرت]] اصلی من چیست و عقایدی که با [[تقلید]] از [[پدر]] و [[مادر]] و اساتید بر فطرتم عارض شده، کدام است. به خود گفتم مطلوب من دانستن [[حقیقت]] است، پس باید پیش از هر چیز بدانم [[حقیقت]] دانستن چیست، دانستم که [[علم یقینی]] [[علمی]] است که معلوم را به طور کامل نشان دهد چنان که هیچ شکی باقی نگذارد و احتمال و [[خطا]] و [[اشتباه]] در آن راه پیدا نکند و هر چیزی را که به این صورت ندانم، غیر قابل [[اعتماد]] است و از [[خطا]] و غلط در [[امان]] نیست. آنگاه به دانسته‌های خود دقت کردم و دیدم جز [[علوم]] [[حسی]] و [[علوم]] ضروری هیچ یک از دانسته‌هایم [[یقینی]] نیست، پس راهی ندارم جز اینکه [[علوم]] دیگرم را بر پایه حسیات و ضروریات بنا کنم. پس باید نخست این دو قسم را [[استوار]] سازم، ولی وقتی خوب درباره حسیات اندیشیدم دیدم به آنها نیز اعتمادی نیست، چرا که دیدم دقیق‌ترین حواس من [[بینایی]] است که خطاهای فراوان دارد. مثلا سایه را ثابت می‌بیند در حالی که حرکت می‌کند، [[ستاره]] را کوچک می‌بیند در حالی که بزرگ است و دریافت‌هایی دارد که [[عقل]] آنها را [[تکذیب]] می‌کند، بنابر این دیدم به [[محسوسات]] هم اعتمادی نیست. پس فقط می‌توانم به ضروریات اولیه [[عقلی]] مثل ده از سه بیشتر است، [[اعتماد]] کنم؛ ولی [[فکر]] کردم همان طور که [[محسوسات]] درست می‌نمایند و [[عقل]]، آنها را ابطال می‌کند، بساکه دریافت‌های [[عقلی]] هم به حكم مدرک [[برتری]]، أبطال شود؛ اگرچه من هنوز چنان مدرکی را نمی‌شناختم، ولی نشناختن من بر نبودنش دلالت نمی‌کرد. از طرفی دیدم من در [[خواب]] چیزهایی می‌بینم که هیچ به صحت آنها [[شک]] ندارم، ولی وقتی بیدار می‌شوم، می‌فهمم همه [[وهم]] و [[خیال]] بوده است، با خودم گفتم از کجا معلوم که همه [[زندگی]] من خوابی طولانی نباشد. شاید حالتی دیگر برای من پیش آید که بفهمم همه این [[زندگی]] [[خواب]] بوده است، چنان که [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: "[[مردم]] همه در [[خواب]]‌اند، وقتی بمیرند بیدار می‌شوند"<ref>{{متن حدیث\|اَلنَّاسِ نِيَامٌ فَإِذَا مَاتُوا اِنْتَبَهُوا}}؛ سید رضی، خصائص الائمه، ص۱۱۲ و منابع دیگر این سخن را به امیرالمؤمنین نسبت داده‌اند.</ref>. وقتی به اینجا رسیدم دیدم هیچ راهی برای رسیدن به [[حقیقت]] ندارم. حدود دو ماه طول کشید تا به [[نور]] الاهی نسبت به قضایای ضروری [[عقلی]] [[اعتماد]] پیدا کردم و مطالعات خودم را بر مبنای آنها آغاز کردم<ref>احمد غزالی، المنقذ من الضلال، ص۸۸-۷۹.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۲۱۴-۲۱۵.</ref>.
	# [[شک]] دکارت: از دیر زمانی برخورده بودم به اینکه در [[اخلاقیات]] گاهی لازم می‌شود [[آدمی]] از عقایدی [[پیروی]] کند که غیر یقینی بودن آن را می‌داند، ~~ولیکن~~ [[مصلحت]] در این می‌بیند که آن را يقين فرض کند؛ اما من چون در [[مخالف]] آن هنگام می‌خواستم فقط به جست وجوی [[حقیقت]] مشغول باشم، [[معتقد]] شدم که باید به کلی شیوه [[اختیار]] کنم و آنچه را اندکی محل [[شبهه]] پندارم، غلط انگارم تا تا بینم آیا سرانجام چیزی در [[ذهن]] باقی می‌ماند که به [[درستی]] غیر مشکوک باشد. پس چون گاهی اوقات [[حس]] ما [[خطا]] می‌کند و ما را به [[اشتباه]] می‌اندازد، فرض کردم که هیچ امری از امور [[جهان]] در واقع چنان نیست که حواس به [[تصور]] ما در می‌آورند و چون کسانی هستند که در [[مقام]] [[استدلال]] حتی در مسائل بسیار ساده هندسه به [[خطا]] می‌روند و [[استدلال]] غلط می‌کنند و برای من هم همانند [[مردم]] دیگر [[خطا]] جایز است، پس همه دلایلی را که پیش از این [[برهان]] پنداشته بودم، غلط انگاشتم، و چون همه عواملی که به [[بیداری]] برای ما دست می‌دهد در [[خواب]] هم پیش می‌آید، در صورتی که هیچ یک از آنها در آن حال [[حقیقت]] ندارد؛ بنا را بر این گذاشتم که فرض کنم که هرچه، هر وقت به [[ذهن]] من آمده، مانند توهماتی که در [[خواب]] برای [[مردم]] دست می‌دهد، بی‌حقیقت است. ~~ولیکن~~ همان دم برخوردم به اینکه در همین هنگام که من بنا بر موهوم بودن همه چیز گذاشته ام، شخص خودم که این [[فکر]] را می‌کنم ناچار باید چیزی باشم و توجه کردم که این قضیه "می‌اندیشم پس هستم" حقیقتی است چنان [[استوار]] و پابرجا که جميع فرض‌های [[غریب]] و عجیب شکاکان هم نمی‌تواند آن را [[متزلزل]] کند، [[معتقد]] شدم که بی‌تأمل می‌توانم آن را در فلسفه‌ای که در پی آن هستم، اصل نخستین قرار دهم<ref>دکارت، گفتار در روش درست راه‌بردن عقل، ص۶۹.</ref>. به طور حتم، تنها [[غزالی]] و [[دکارت]] نیستند که از [[شک]] به عنوان سنگ بنای تأملات و مطالعات خویش استفاده کرده‌اند، بنابراین [[شک]] با شرایطی که گفتیم یکی از سازنده‌ترین حالت‌های [[انسان]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۲۱۵-۲۱۶.</ref>.		# [[شک]] دکارت: از دیر زمانی برخورده بودم به اینکه در [[اخلاقیات]] گاهی لازم می‌شود [[آدمی]] از عقایدی [[پیروی]] کند که غیر یقینی بودن آن را می‌داند، لکن [[مصلحت]] در این می‌بیند که آن را يقين فرض کند؛ اما من چون در [[مخالف]] آن هنگام می‌خواستم فقط به جست وجوی [[حقیقت]] مشغول باشم، [[معتقد]] شدم که باید به کلی شیوه [[اختیار]] کنم و آنچه را اندکی محل [[شبهه]] پندارم، غلط انگارم تا تا بینم آیا سرانجام چیزی در [[ذهن]] باقی می‌ماند که به [[درستی]] غیر مشکوک باشد. پس چون گاهی اوقات [[حس]] ما [[خطا]] می‌کند و ما را به [[اشتباه]] می‌اندازد، فرض کردم که هیچ امری از امور [[جهان]] در واقع چنان نیست که حواس به [[تصور]] ما در می‌آورند و چون کسانی هستند که در [[مقام]] [[استدلال]] حتی در مسائل بسیار ساده هندسه به [[خطا]] می‌روند و [[استدلال]] غلط می‌کنند و برای من هم همانند [[مردم]] دیگر [[خطا]] جایز است، پس همه دلایلی را که پیش از این [[برهان]] پنداشته بودم، غلط انگاشتم، و چون همه عواملی که به [[بیداری]] برای ما دست می‌دهد در [[خواب]] هم پیش می‌آید، در صورتی که هیچ یک از آنها در آن حال [[حقیقت]] ندارد؛ بنا را بر این گذاشتم که فرض کنم که هرچه، هر وقت به [[ذهن]] من آمده، مانند توهماتی که در [[خواب]] برای [[مردم]] دست می‌دهد، بی‌حقیقت است. لکن همان دم برخوردم به اینکه در همین هنگام که من بنا بر موهوم بودن همه چیز گذاشته ام، شخص خودم که این [[فکر]] را می‌کنم ناچار باید چیزی باشم و توجه کردم که این قضیه "می‌اندیشم پس هستم" حقیقتی است چنان [[استوار]] و پابرجا که جميع فرض‌های [[غریب]] و عجیب شکاکان هم نمی‌تواند آن را [[متزلزل]] کند، [[معتقد]] شدم که بی‌تأمل می‌توانم آن را در فلسفه‌ای که در پی آن هستم، اصل نخستین قرار دهم<ref>دکارت، گفتار در روش درست راه‌بردن عقل، ص۶۹.</ref>. به طور حتم، تنها [[غزالی]] و [[دکارت]] نیستند که از [[شک]] به عنوان سنگ بنای تأملات و مطالعات خویش استفاده کرده‌اند، بنابراین [[شک]] با شرایطی که گفتیم یکی از سازنده‌ترین حالت‌های [[انسان]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۲۱۵-۲۱۶.</ref>.
	# [[اخلاق]] [[شک]]: تا زمانی که [[شک]] به نتیجه قطعی برسد، کم یا زیاد، مدتی از وقت [[انسان]] را می‌گیرد. [[انسان]] دوره‌ای را تجربه می‌کند که نسبت به [[عقاید]] گذشته خود مردد شده و هنوز [[عقیده]] جدیدی که به طور [[قاطع]] بپذیرد، پیدا نکرده است. اکنون [[پرسش]] این است: در این مدت [[وظیفه]] [[انسان]] چیست؟ آیا می‌تواند به این بهانه که نسبت به [[عقاید]] پیشین خود مردد شده، آن [[عقاید]] را که غالباً توسط [[مردم]] یک [[جامعه]] پذیرفته شده‌اند، به باد [[انتقاد]] و احيانا [[استهزا]] بگیرد و به اصول عملی و [[اخلاقی]] مبتنی بر آنها بی‌اعتنا باشد؟ به نظر می‌رسد تجویز این [[آزادی]]، [[نظام]] [[جامعه انسانی]] را گسیخته می‌کند. برای احتراز از چنین پیامد سویی، مراعات چند اصل [[اخلاقی]] ضروری است. ما مجموعه این اصول راكه [[اخلاق]] [[شک]] نامیده‌ایم، با استفاده از سخنان [[غزالی]] و [[دکارت]]، به اختصار رسیدگی می‌کنیم.		# [[اخلاق]] [[شک]]: تا زمانی که [[شک]] به نتیجه قطعی برسد، کم یا زیاد، مدتی از وقت [[انسان]] را می‌گیرد. [[انسان]] دوره‌ای را تجربه می‌کند که نسبت به [[عقاید]] گذشته خود مردد شده و هنوز [[عقیده]] جدیدی که به طور [[قاطع]] بپذیرد، پیدا نکرده است. اکنون [[پرسش]] این است: در این مدت [[وظیفه]] [[انسان]] چیست؟ آیا می‌تواند به این بهانه که نسبت به [[عقاید]] پیشین خود مردد شده، آن [[عقاید]] را که غالباً توسط [[مردم]] یک [[جامعه]] پذیرفته شده‌اند، به باد [[انتقاد]] و احيانا [[استهزا]] بگیرد و به اصول عملی و [[اخلاقی]] مبتنی بر آنها بی‌اعتنا باشد؟ به نظر می‌رسد تجویز این [[آزادی]]، [[نظام]] [[جامعه انسانی]] را گسیخته می‌کند. برای احتراز از چنین پیامد سویی، مراعات چند اصل [[اخلاقی]] ضروری است. ما مجموعه این اصول راكه [[اخلاق]] [[شک]] نامیده‌ایم، با استفاده از سخنان [[غزالی]] و [[دکارت]]، به اختصار رسیدگی می‌کنیم.
	## '''[[کتمان]]:''' یکی از [[اصول اخلاقی]] در دوران [[شک]]؛ [[کتمان]] و [[رازداری]] است. به این معنی که [[انسان]] تا وقتی که به نتیجه روشنی نرسیده، نباید [[شک]] خود را علنی کند. [[غزالی]] درباره خود در زمان [[شک]] نوشته است: پس دردم بی‌درمان شد و نزدیک دو ماه طول کشید که من [[مذهب]] [[سفسطه]] داشتم، ولی به زبان نمی‌آوردم<ref>احمد غزالی، المنقذ من الضلال، ص۸۶.</ref>.		## '''[[کتمان]]:''' یکی از [[اصول اخلاقی]] در دوران [[شک]]؛ [[کتمان]] و [[رازداری]] است. به این معنی که [[انسان]] تا وقتی که به نتیجه روشنی نرسیده، نباید [[شک]] خود را علنی کند. [[غزالی]] درباره خود در زمان [[شک]] نوشته است: پس دردم بی‌درمان شد و نزدیک دو ماه طول کشید که من [[مذهب]] [[سفسطه]] داشتم، ولی به زبان نمی‌آوردم<ref>احمد غزالی، المنقذ من الضلال، ص۸۶.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'پیوستن' به 'پیوستن'

2022-09-30T17:30:43Z

جایگزینی متن - 'پیوستن' به 'پیوستن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۱:۰۰
خط ۲۲۶:		خط ۲۲۶:
	===== راهکار [[علمی]] درمان [[جهل]] =====		===== راهکار [[علمی]] درمان [[جهل]] =====
	طبق این راهکار، لازم است [[انسان]] از دریچه [[عقل]] و [[شرع]]، هم [[جهل]] خویش را نگاه کند، د هم چهره [[دانش]] و [[مقام]] دانشمند را. ما در اینجا به ذکر برخی نکوهیدگی‌های [[جهل]] از منظر [[عقل]] و [[شرع]] بسنده می‌کنیم و در فصل [[آینده]] از ستودگی‌های [[علم]] و [[دانش]] در [[میزان]] [[عقل]] و [[نقل]] به طور مفصل سخن خواهیم گفت.		طبق این راهکار، لازم است [[انسان]] از دریچه [[عقل]] و [[شرع]]، هم [[جهل]] خویش را نگاه کند، د هم چهره [[دانش]] و [[مقام]] دانشمند را. ما در اینجا به ذکر برخی نکوهیدگی‌های [[جهل]] از منظر [[عقل]] و [[شرع]] بسنده می‌کنیم و در فصل [[آینده]] از ستودگی‌های [[علم]] و [[دانش]] در [[میزان]] [[عقل]] و [[نقل]] به طور مفصل سخن خواهیم گفت.
	# '''[[جهل]] از دیدگاه [[عقل]]:''' کسی که [[جهل]] خود را از دریچه [[عقل]] نگاه می‌کند، [[زشتی]] چهره [[جهل]] و نقصان [[جاهل]] را می‌بیند و پی می‌برد که [[جاهل]] هر چند در قالب [[انسان]] است، به [[حقیقت انسان]] نیست. از نگاه [[عقل]]، حد فاصل بین [[انسان]] و سایر حیوانات با [[علم]] و [[دانش]] کشیده می‌شود و [[انسان]] با این ویژگی از صف حيوانات متمایز می‌شود، وگرنه در نیروهای جسمانی، [[غرایز]] و صفت‌های غیر [[عقلی]] از قبیل نیروها و فعالیت‌های غضبی و شهری با سایر حیوانات تفاوتی ندارد. کسی که خود را با این معیار ارزیابی کند، پی می‌برد که در معرض بدترین نوع هلاک و [[تباهی]] یعنی [[خروج]] از زمره [[انسان]] و [[پیوستن]] به حیوانات و چهارپایان است.		# '''[[جهل]] از دیدگاه [[عقل]]:''' کسی که [[جهل]] خود را از دریچه [[عقل]] نگاه می‌کند، [[زشتی]] چهره [[جهل]] و نقصان [[جاهل]] را می‌بیند و پی می‌برد که [[جاهل]] هر چند در قالب [[انسان]] است، به [[حقیقت انسان]] نیست. از نگاه [[عقل]]، حد فاصل بین [[انسان]] و سایر حیوانات با [[علم]] و [[دانش]] کشیده می‌شود و [[انسان]] با این ویژگی از صف حيوانات متمایز می‌شود، وگرنه در نیروهای جسمانی، [[غرایز]] و صفت‌های غیر [[عقلی]] از قبیل نیروها و فعالیت‌های غضبی و شهری با سایر حیوانات تفاوتی ندارد. کسی که خود را با این معیار ارزیابی کند، پی می‌برد که در معرض بدترین نوع هلاک و [[تباهی]] یعنی [[خروج]] از زمره [[انسان]] و پیوستن به حیوانات و چهارپایان است.
	# '''[[جهل]] از دیدگاه [[شرع]]:''' از دریچه [[شرع]] [[مقدس]] نیز [[جهل]] صورتی بسیار کریه و نامطبوع دارد. در گفتار پیشین، تعداد بسیاری از سخنان [[پیشوایان معصوم]] را در [[نکوهش]] [[جهل]] خواندیم و بسیاری از نکوهیدگی‌های آن را بازشناختیم؛ اکنون بر آنچه [[گذشت]] می‌افزایم که [[جهل]] [[بیماری]] خطرناکی است که [[حیات مادی]] و [[معنوی]] و [[زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] [[انسان]] را در معرض [[تهدید]] و خطر قرار می‌دهد و از آنجا که [[انسان]] [[جاهل]]، نفع و زیان خود را نمی‌شناسد، بیش از هر [[دشمنی]] به خویش زیان می‌رساند. از این رو [[رسول]] [[خداوند]] {{صل}} فرمود: [[دشمن]] [[حقیقی]] [[انسان]] [[جهل]] اوست<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۱؛ احمد بن محمد بن خالد برقی، المحاسن، ج۱، ص۱۹۴.</ref>.		# '''[[جهل]] از دیدگاه [[شرع]]:''' از دریچه [[شرع]] [[مقدس]] نیز [[جهل]] صورتی بسیار کریه و نامطبوع دارد. در گفتار پیشین، تعداد بسیاری از سخنان [[پیشوایان معصوم]] را در [[نکوهش]] [[جهل]] خواندیم و بسیاری از نکوهیدگی‌های آن را بازشناختیم؛ اکنون بر آنچه [[گذشت]] می‌افزایم که [[جهل]] [[بیماری]] خطرناکی است که [[حیات مادی]] و [[معنوی]] و [[زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] [[انسان]] را در معرض [[تهدید]] و خطر قرار می‌دهد و از آنجا که [[انسان]] [[جاهل]]، نفع و زیان خود را نمی‌شناسد، بیش از هر [[دشمنی]] به خویش زیان می‌رساند. از این رو [[رسول]] [[خداوند]] {{صل}} فرمود: [[دشمن]] [[حقیقی]] [[انسان]] [[جهل]] اوست<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۱؛ احمد بن محمد بن خالد برقی، المحاسن، ج۱، ص۱۹۴.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۸
خط ۵۵۰:		خط ۵۵۰:
	این‌گونه وسوسه‌ها نه [[معصیت]] به شمارند و نه به خاطر آنها [[انسان]] مؤاخذه می‌شود؛ چراکه در [[اختیار]] ما نیستند و اگر [[شارع]] آن را [[حرام]] کرده باشد، تکلیفی بالاتر از توان[[بشر]] نهاده و اگر به خاطر آنها کسی را مؤاخذه کند، بر او [[ستم]] روا داشته است و ذات اقدس الهی از این دو [[منزه]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۲۳۸-۲۳۹.</ref>.		این‌گونه وسوسه‌ها نه [[معصیت]] به شمارند و نه به خاطر آنها [[انسان]] مؤاخذه می‌شود؛ چراکه در [[اختیار]] ما نیستند و اگر [[شارع]] آن را [[حرام]] کرده باشد، تکلیفی بالاتر از توان[[بشر]] نهاده و اگر به خاطر آنها کسی را مؤاخذه کند، بر او [[ستم]] روا داشته است و ذات اقدس الهی از این دو [[منزه]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۲۳۸-۲۳۹.</ref>.

	'''۲. وسوسه‌های ماندگار:''' برخی وسوسه‌ها مانا و پایدارند، بر تمام [[قلب]] چنگ می‌اندازند، ریشه می‌زنند و ماندگار می‌شوند. این‌گونه وسوسه‌ها منشأ آثارند؛ چراکه تمامی [[اعمال]]، چه [[نیک]] و چه بد از خطورات [[ذهنی]] ماندگار ناشی می‌شوند. فرایند تبدیل [[وسوسه]] به عمل، مسیر مشخصی دارد. پیش از هر چیز، [[تصوری]] در ذهن متولد می‌شود. در این مرحله اگر قوه [[واهمه]] به عملی کردن آن [[امیدوار]] باشد به قدری آن را پرورش می‌دهد تا [[شوق]] به عمل حاصل شود؛ پس از شوق، [[عزم]] و [[اراده]] پیدا می‌شود و اراده اعضای بدن را برای اقدام تحریک می‌کند و عمل محقق می‌شود<ref>مجتبی تهرانی\|تهرانی، ~~مجتبی،~~ [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۲۳۹-۲۴۰.</ref>.		'''۲. وسوسه‌های ماندگار:''' برخی وسوسه‌ها مانا و پایدارند، بر تمام [[قلب]] چنگ می‌اندازند، ریشه می‌زنند و ماندگار می‌شوند. این‌گونه وسوسه‌ها منشأ آثارند؛ چراکه تمامی [[اعمال]]، چه [[نیک]] و چه بد از خطورات [[ذهنی]] ماندگار ناشی می‌شوند. فرایند تبدیل [[وسوسه]] به عمل، مسیر مشخصی دارد. پیش از هر چیز، [[تصوری]] در ذهن متولد می‌شود. در این مرحله اگر قوه [[واهمه]] به عملی کردن آن [[امیدوار]] باشد به قدری آن را پرورش می‌دهد تا [[شوق]] به عمل حاصل شود؛ پس از شوق، [[عزم]] و [[اراده]] پیدا می‌شود و اراده اعضای بدن را برای اقدام تحریک می‌کند و عمل محقق می‌شود<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۲۳۹-۲۴۰.</ref>.

	'''۳. وسوسه‌های ناتمام:''' گاهی [[انسان]] پس از آنکه تصمیم می‌گیرد به مقتضای وسوسه عمل کند، از انجام آن عمل صرف نظر می‌کند، بنابراین گناهی صورت نمی‌گیرد. صرف نظر از [[گناه]] به دو صورت اتفاق می‌افتد: صورت اول اینکه انسان همچنان بر تصمیم خویش باقی است؛ ولی بر سر راه خود موانعی می‌بیند که یا نمی‌تواند از آنها گذر کرده، گناه را انجام دهد یا با توجه به [[مشکلات]] فراوان، ارتکاب آن گناه را به صلاح دنیای خویش نمی‌بیند و به همین دلیل ترجیح می‌دهد آن را رها کند. در این صورت درست است این شخص گناهی مرتکب نشده ولی تصمیم گناه، خود یک [[عمل]] [[قلبی]] و اختیاری است که صورت گرفته و صاحب آن نیز پشیمان نشده است و قلب نیز در برابر کارهای خود [[مسئولیت]] دارد. [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا}}<ref>«و آنچه تو را بدان دانشی نیست، پی مگیر که از گوش و چشم و دل، هر یک، خواهند پرسید» سوره اسراء، آیه ۳۶.</ref>.		'''۳. وسوسه‌های ناتمام:''' گاهی [[انسان]] پس از آنکه تصمیم می‌گیرد به مقتضای وسوسه عمل کند، از انجام آن عمل صرف نظر می‌کند، بنابراین گناهی صورت نمی‌گیرد. صرف نظر از [[گناه]] به دو صورت اتفاق می‌افتد: صورت اول اینکه انسان همچنان بر تصمیم خویش باقی است؛ ولی بر سر راه خود موانعی می‌بیند که یا نمی‌تواند از آنها گذر کرده، گناه را انجام دهد یا با توجه به [[مشکلات]] فراوان، ارتکاب آن گناه را به صلاح دنیای خویش نمی‌بیند و به همین دلیل ترجیح می‌دهد آن را رها کند. در این صورت درست است این شخص گناهی مرتکب نشده ولی تصمیم گناه، خود یک [[عمل]] [[قلبی]] و اختیاری است که صورت گرفته و صاحب آن نیز پشیمان نشده است و قلب نیز در برابر کارهای خود [[مسئولیت]] دارد. [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا}}<ref>«و آنچه تو را بدان دانشی نیست، پی مگیر که از گوش و چشم و دل، هر یک، خواهند پرسید» سوره اسراء، آیه ۳۶.</ref>.