عقل در معارف دعا و زیارات - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۹

2025-04-30T07:49:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۹
خط ۷:		خط ۷:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	[[عقل]] یا [[خِرَد]]، [[نیروی درونی]] کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، [[موهبت]] [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و [[مسیر کمال]] و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، [[انسان]] را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ~~۲۱و~~....</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه پلیدی<ref>{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به [[اذن خداوند]] یارایی نیست که [[ایمان]] آورد و ([[خداوند]]) [[عذاب]] را بر آنان که [[خرد]] نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» [[سوره یونس]]، [[آیه]] ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]]{{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.		[[عقل]] یا [[خِرَد]]، نیروی درونی کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، موهبت [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و مسیر کمال و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، [[انسان]] را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱ و... .</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه پلیدی<ref>{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به [[اذن خداوند]] یارایی نیست که [[ایمان]] آورد و ([[خداوند]]) [[عذاب]] را بر آنان که [[خرد]] نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» [[سوره یونس]]، [[آیه]] ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]]{{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.

	== [[عقل]] در نگاه [[امام سجاد]]{{ع}} ==		== [[عقل]] در نگاه [[امام سجاد]]{{ع}} ==
	امام سجاد{{ع}} [[قرآن]] را حامی خرد دانسته و به [[خدا]] عرض می‌کند: «بارخدایا، بر [[محمد و خاندان او]] [[درود]] بفرست و ما را از کسانی قرار ده که به ریسمان قرآن چنگ می‌زنند و چون در [[شناخت حق]] وامانند به [[دژ]] [[استوار]] آن پناه می‌جویند»<ref>نیایش چهل‌و‌دوم.</ref>. آن حضرت درخواست [[انسان]] از غیر خداوند را [[نشانه]] [[کم‌خردی]] و ره‌گم‌کردگی دانسته و می‌فرماید: «از منظر من، درخواست انسان نیازمند از نیازهای دیگر، نشانه [[سستی]] اندیشه و [[گمراهی]] عقل است»<ref>نیایش بیست‌وهشتم.</ref>.		امام سجاد{{ع}} [[قرآن]] را حامی خرد دانسته و به [[خدا]] عرض می‌کند: «بارخدایا، بر محمد و خاندان او [[درود]] بفرست و ما را از کسانی قرار ده که به ریسمان قرآن چنگ می‌زنند و چون در [[شناخت حق]] وامانند به دژ [[استوار]] آن پناه می‌جویند»<ref>نیایش چهل‌و‌دوم.</ref>. آن حضرت درخواست [[انسان]] از غیر خداوند را [[نشانه]] کم‌خردی و ره‌گم‌کردگی دانسته و می‌فرماید: «از منظر من، درخواست انسان نیازمند از نیازهای دیگر، نشانه [[سستی]] اندیشه و [[گمراهی]] عقل است»<ref>نیایش بیست‌وهشتم.</ref>.

	مطابق آموزه‌های [[صحیفه]] جریان همه امور عالم، براساس [[حکمت الهی]] و تأکید [[عقل سلیم]] بر مواجهه انسان با [[نتیجه اعمال]] [[دنیوی]] خود، اقتضا می‌کند که به آموزه‌های خداوند توجه کرده خود را برای [[روز بازپسین]] آماده کند<ref>نیایش چهل‌و‌ششم.</ref>.		مطابق آموزه‌های [[صحیفه]] جریان همه امور عالم، براساس [[حکمت الهی]] و تأکید عقل سلیم بر مواجهه انسان با نتیجه اعمال [[دنیوی]] خود، اقتضا می‌کند که به آموزه‌های خداوند توجه کرده خود را برای [[روز بازپسین]] آماده کند<ref>نیایش چهل‌و‌ششم.</ref>.

	[[امام زین‌العابدین]]{{ع}} گستره [[ستایش خداوند]] را از زبان به عقل کشانده و [[حمد]] متکی بر خرد را [[ستایش]] [[حقیقی]]، کمال یافته، موجب [[رضایت خداوند]] و [[عامل نجات]] [[انسان]] از [[غضب الهی]] می‌داند: {{متن حدیث\|تَحْمَدُكَ‏ نَفْسِي‏ وَ لِسَانِي‏ وَ عَقْلِي‏، حَمْداً يَبْلُغُ الْوَفَاءَ وَ حَقِيقَةَ الشُّكْرِ، حَمْداً يَكُونُ مَبْلَغَ رِضَاكَ عَنِّي، فَنَجِّنِي مِنْ سُخْطِكَ}}؛ «خداوندا! [[جان]]، [[زبان]] و [[عقل]] من، [[حمد]] و [[سپاس]] تو گویند، حمدی به کمال رسیده، به [[حقیقت]] [[شکر]] نایل آمده و تا [[غایت]] خشنودیت فرا رفته؛ پس مرا از [[خشم]] خود در [[امان]] دار»<ref>نیایش پنجاه‌و‌یکم.</ref>.		[[امام زین‌العابدین]]{{ع}} گستره [[ستایش خداوند]] را از زبان به عقل کشانده و [[حمد]] متکی بر خرد را [[ستایش]] [[حقیقی]]، کمال یافته، موجب [[رضایت خداوند]] و عامل نجات [[انسان]] از [[غضب الهی]] می‌داند: {{متن حدیث\|تَحْمَدُكَ‏ نَفْسِي‏ وَ لِسَانِي‏ وَ عَقْلِي‏، حَمْداً يَبْلُغُ الْوَفَاءَ وَ حَقِيقَةَ الشُّكْرِ، حَمْداً يَكُونُ مَبْلَغَ رِضَاكَ عَنِّي، فَنَجِّنِي مِنْ سُخْطِكَ}}؛ «خداوندا! [[جان]]، [[زبان]] و [[عقل]] من، [[حمد]] و [[سپاس]] تو گویند، حمدی به کمال رسیده، به [[حقیقت]] [[شکر]] نایل آمده و تا غایت خشنودیت فرا رفته؛ پس مرا از [[خشم]] خود در [[امان]] دار»<ref>نیایش پنجاه‌و‌یکم.</ref>.

	[[امام سجاد]]{{ع}}، برای [[عقل انسان]]، [[ارزش]] و [[منزلت]] وافری قائل است، ولی آن را در معرض [[لغزش]] می‌داند و از ده‌ها عامل خردسوز و انحراف‌گر [[اندیشه]] به [[خداوند]] پناه می‌برد<ref>نیایش هشتم.</ref>، و [[سلامت]] عقل را موجب [[توانگری]]، [[عفت]]، [[آسایش]]، گسترش روزی و... شمرده عرض می‌کند: «بارخدایا! دلم را با آنچه نزد توست آرام و مطمئن نمای... و چون خردها گرفتار [[غفلت]] شوند، تو [[دل]] مرا به آب [[طاعت]] خویش [[سیراب]] فرمای و توانگری، عفت، آسایش، بی‌گزندی، ~~[[تندرستی]]،~~ فراخی روزی، [[آرامش]] و [[عافیت]] را همه یک جا نصیب من گردان»<ref>نیایش چهل‌و‌هفتم.</ref>.<ref>الصحیفة السجادیة، زین‌العابدین{{ع}}، نشر الهادی، ۱۴۱۸، قم؛ غررالحکم، عبدالواحد آمدی تمیمی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی؛ قرآن حکیم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳، قم؛ کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ۱۳۶۲، تهران، اسلامیه؛ نهج‌البلاغه، محمد بن حسین سیدرضی، ۱۴۱۴، قم، هجرت.</ref>.<ref>[[علی اکبر شایسته‌نژاد\|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی\|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)\|مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص۱۹۸.</ref>		[[امام سجاد]]{{ع}}، برای [[عقل انسان]]، [[ارزش]] و [[منزلت]] وافری قائل است، ولی آن را در معرض [[لغزش]] می‌داند و از ده‌ها عامل خردسوز و انحراف‌گر [[اندیشه]] به [[خداوند]] پناه می‌برد<ref>نیایش هشتم.</ref>، و [[سلامت]] عقل را موجب [[توانگری]]، [[عفت]]، [[آسایش]]، گسترش روزی و... شمرده عرض می‌کند: «بارخدایا! دلم را با آنچه نزد توست آرام و مطمئن نمای... و چون خردها گرفتار [[غفلت]] شوند، تو [[دل]] مرا به آب [[طاعت]] خویش سیراب فرمای و توانگری، عفت، آسایش، بی‌گزندی، تندرستی، فراخی روزی، [[آرامش]] و عافیت را همه یک جا نصیب من گردان»<ref>نیایش چهل‌و‌هفتم.</ref>.<ref>الصحیفة السجادیة، زین‌العابدین{{ع}}، نشر الهادی، ۱۴۱۸، قم؛ غررالحکم، عبدالواحد آمدی تمیمی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی؛ قرآن حکیم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳، قم؛ کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ۱۳۶۲، تهران، اسلامیه؛ نهج‌البلاغه، محمد بن حسین سیدرضی، ۱۴۱۴، قم، هجرت.</ref>.<ref>[[علی اکبر شایسته‌نژاد\|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی\|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)\|مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص۱۹۸.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۶

2025-04-30T07:46:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۶
خط ۷:		خط ۷:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	[[عقل]] یا [[خِرَد]]، [[نیروی درونی]] کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، [[موهبت]] [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و [[مسیر کمال]] و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، انسان را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱و....</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه [[پلیدی]]<ref>{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به اذن خداوند یارایی نیست که ایمان آورد و (خداوند) عذاب را بر آنان که خرد نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» سوره ~~یونس،~~ آیه ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]] {{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.		[[عقل]] یا [[خِرَد]]، [[نیروی درونی]] کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، [[موهبت]] [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و [[مسیر کمال]] و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، [[انسان]] را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱و....</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه پلیدی<ref>{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به [[اذن خداوند]] یارایی نیست که [[ایمان]] آورد و ([[خداوند]]) [[عذاب]] را بر آنان که [[خرد]] نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» [[سوره یونس]]، [[آیه]] ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]]{{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.

	== عقل در نگاه [[امام سجاد]] {{ع}} ==		== [[عقل]] در نگاه [[امام سجاد]]{{ع}} ==
	[[امام سجاد]] {{ع}} [[قرآن]] را حامی [[خرد]] دانسته و به [[خدا]] عرض می‌کند: «بارخدایا، بر [[محمد]] و [[خاندان]] او [[درود]] بفرست و ما را از کسانی قرار ده که به ریسمان قرآن چنگ می‌زنند و چون در [[شناخت حق]] وامانند به [[دژ]] [[استوار]] آن [[پناه]] می‌جویند»<ref>نیایش چهل‌و‌دوم.</ref>. آن حضرت درخواست انسان از غیر [[خداوند]] را [[نشانه]] [[کم‌خردی]] و ره‌گم‌کردگی دانسته و می‌فرماید: «از منظر من، درخواست انسان [[نیازمند]] از نیازهای دیگر، نشانه [[سستی]] اندیشه و [[گمراهی]] [[عقل]] است»<ref>نیایش بیست‌وهشتم.</ref>.		امام سجاد{{ع}} [[قرآن]] را حامی خرد دانسته و به [[خدا]] عرض می‌کند: «بارخدایا، بر [[محمد و خاندان او]] [[درود]] بفرست و ما را از کسانی قرار ده که به ریسمان قرآن چنگ می‌زنند و چون در [[شناخت حق]] وامانند به [[دژ]] [[استوار]] آن پناه می‌جویند»<ref>نیایش چهل‌و‌دوم.</ref>. آن حضرت درخواست [[انسان]] از غیر خداوند را [[نشانه]] [[کم‌خردی]] و ره‌گم‌کردگی دانسته و می‌فرماید: «از منظر من، درخواست انسان نیازمند از نیازهای دیگر، نشانه [[سستی]] اندیشه و [[گمراهی]] عقل است»<ref>نیایش بیست‌وهشتم.</ref>.

	مطابق آموزه‌های [[صحیفه]] جریان همه امور عالم، براساس [[حکمت الهی]] و تأکید ~~عقل~~ [[سلیم]] بر مواجهه انسان با ~~نتیجه~~ [[اعمال]] [[دنیوی]] خود، اقتضا می‌کند که به آموزه‌های خداوند توجه کرده خود را برای [[روز بازپسین]] آماده کند<ref>نیایش چهل‌و‌ششم.</ref>.		مطابق آموزه‌های [[صحیفه]] جریان همه امور عالم، براساس [[حکمت الهی]] و تأکید [[عقل سلیم]] بر مواجهه انسان با [[نتیجه اعمال]] [[دنیوی]] خود، اقتضا می‌کند که به آموزه‌های خداوند توجه کرده خود را برای [[روز بازپسین]] آماده کند<ref>نیایش چهل‌و‌ششم.</ref>.

	[[امام زین‌العابدین]] {{ع}} گستره [[ستایش خداوند]] را از [[زبان]] به عقل کشانده و [[حمد]] متکی بر خرد را [[ستایش]] [[حقیقی]]، کمال یافته، موجب [[رضایت خداوند]] و ~~عامل~~ [[نجات]] انسان از [[غضب الهی]] می‌داند: {{متن حدیث\|تَحْمَدُكَ‏ نَفْسِي‏ وَ لِسَانِي‏ وَ عَقْلِي‏، حَمْداً يَبْلُغُ الْوَفَاءَ وَ حَقِيقَةَ الشُّكْرِ، حَمْداً يَكُونُ مَبْلَغَ رِضَاكَ عَنِّي، فَنَجِّنِي مِنْ سُخْطِكَ}}؛ «خداوندا! [[جان]]، [[زبان]] و [[عقل]] من، [[حمد]] و [[سپاس]] تو گویند، حمدی به کمال رسیده، به [[حقیقت]] [[شکر]] نایل آمده و تا [[غایت]] خشنودیت فرا رفته؛ پس مرا از [[خشم]] خود در [[امان]] دار»<ref>نیایش پنجاه‌و‌یکم.</ref>.		[[امام زین‌العابدین]]{{ع}} گستره [[ستایش خداوند]] را از زبان به عقل کشانده و [[حمد]] متکی بر خرد را [[ستایش]] [[حقیقی]]، کمال یافته، موجب [[رضایت خداوند]] و [[عامل نجات]] [[انسان]] از [[غضب الهی]] می‌داند: {{متن حدیث\|تَحْمَدُكَ‏ نَفْسِي‏ وَ لِسَانِي‏ وَ عَقْلِي‏، حَمْداً يَبْلُغُ الْوَفَاءَ وَ حَقِيقَةَ الشُّكْرِ، حَمْداً يَكُونُ مَبْلَغَ رِضَاكَ عَنِّي، فَنَجِّنِي مِنْ سُخْطِكَ}}؛ «خداوندا! [[جان]]، [[زبان]] و [[عقل]] من، [[حمد]] و [[سپاس]] تو گویند، حمدی به کمال رسیده، به [[حقیقت]] [[شکر]] نایل آمده و تا [[غایت]] خشنودیت فرا رفته؛ پس مرا از [[خشم]] خود در [[امان]] دار»<ref>نیایش پنجاه‌و‌یکم.</ref>.

	[[امام سجاد]] {{ع}}، برای [[عقل انسان]]، [[ارزش]] و [[منزلت]] وافری قائل است، ولی آن را در معرض [[لغزش]] می‌داند و از ده‌ها عامل خردسوز و انحراف‌گر [[اندیشه]] به [[خداوند]] [[پناه]] می‌برد<ref>نیایش هشتم.</ref>، و [[سلامت]] عقل را موجب [[توانگری]]، [[عفت]]، [[آسایش]]، گسترش روزی و... شمرده عرض می‌کند: «بارخدایا! دلم را با آنچه نزد توست آرام و مطمئن نمای... و چون خردها گرفتار [[غفلت]] شوند، تو [[دل]] مرا به آب [[طاعت]] خویش [[سیراب]] فرمای و توانگری، عفت، آسایش، بی‌گزندی، ~~تندرستی،~~ فراخی روزی، [[آرامش]] و [[عافیت]] را همه یک جا نصیب من گردان»<ref>نیایش چهل‌و‌هفتم.</ref>.<ref>الصحیفة السجادیة، زین‌العابدین {{ع}}، نشر الهادی، ۱۴۱۸، قم؛ غررالحکم، عبدالواحد آمدی تمیمی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی؛ قرآن حکیم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳، قم؛ کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ۱۳۶۲، تهران، اسلامیه؛ نهج‌البلاغه، ~~محمدبن~~ حسین سیدرضی، ۱۴۱۴، قم، هجرت.</ref>.<ref>[[علی اکبر شایسته‌نژاد\|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی\|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)\|مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ~~ص ۱۹۸~~.</ref>		[[امام سجاد]]{{ع}}، برای [[عقل انسان]]، [[ارزش]] و [[منزلت]] وافری قائل است، ولی آن را در معرض [[لغزش]] می‌داند و از ده‌ها عامل خردسوز و انحراف‌گر [[اندیشه]] به [[خداوند]] پناه می‌برد<ref>نیایش هشتم.</ref>، و [[سلامت]] عقل را موجب [[توانگری]]، [[عفت]]، [[آسایش]]، گسترش روزی و... شمرده عرض می‌کند: «بارخدایا! دلم را با آنچه نزد توست آرام و مطمئن نمای... و چون خردها گرفتار [[غفلت]] شوند، تو [[دل]] مرا به آب [[طاعت]] خویش [[سیراب]] فرمای و توانگری، عفت، آسایش، بی‌گزندی، [[تندرستی]]، فراخی روزی، [[آرامش]] و [[عافیت]] را همه یک جا نصیب من گردان»<ref>نیایش چهل‌و‌هفتم.</ref>.<ref>الصحیفة السجادیة، زین‌العابدین{{ع}}، نشر الهادی، ۱۴۱۸، قم؛ غررالحکم، عبدالواحد آمدی تمیمی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی؛ قرآن حکیم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳، قم؛ کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ۱۳۶۲، تهران، اسلامیه؛ نهج‌البلاغه، محمد بن حسین سیدرضی، ۱۴۱۴، قم، هجرت.</ref>.<ref>[[علی اکبر شایسته‌نژاد\|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی\|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)\|مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص۱۹۸.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Bahmani در ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۰

2022-11-20T10:20:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۵۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = عقل
	\| عنوان مدخل = عقل		\| عنوان مدخل = عقل
	\| مداخل مرتبط = [[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره علوی]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره علوی]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	[[عقل]] یا [[خِرَد]]، [[نیروی درونی]] کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، [[موهبت]] [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و [[مسیر کمال]] و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، انسان را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱و....</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه [[پلیدی]]<ref>{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به اذن خداوند یارایی نیست که ایمان آورد و (خداوند) عذاب را بر آنان که خرد نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» سوره یونس، آیه ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]] {{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.		[[عقل]] یا [[خِرَد]]، [[نیروی درونی]] کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، [[موهبت]] [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و [[مسیر کمال]] و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، انسان را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱و....</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه [[پلیدی]]<ref>{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به اذن خداوند یارایی نیست که ایمان آورد و (خداوند) عذاب را بر آنان که خرد نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» سوره یونس، آیه ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]] {{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T07:14:07Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۴
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}
	==معناشناسی==		== معناشناسی ==
	[[عقل]] یا [[خِرَد]]، [[نیروی درونی]] کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، [[موهبت]] [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و [[مسیر کمال]] و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، انسان را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱و....</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه [[پلیدی]]<ref>{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به اذن خداوند یارایی نیست که ایمان آورد و (خداوند) عذاب را بر آنان که خرد نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» سوره یونس، آیه ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]]{{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.		[[عقل]] یا [[خِرَد]]، [[نیروی درونی]] کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، [[موهبت]] [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و [[مسیر کمال]] و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، انسان را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱و....</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه [[پلیدی]]<ref>{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به اذن خداوند یارایی نیست که ایمان آورد و (خداوند) عذاب را بر آنان که خرد نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» سوره یونس، آیه ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]] {{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.

	==عقل در نگاه [[امام سجاد]] {{ع}}==		== عقل در نگاه [[امام سجاد]] {{ع}} ==
	[[امام سجاد]]{{ع}} [[قرآن]] را حامی [[خرد]] دانسته و به [[خدا]] عرض می‌کند: «بارخدایا، بر [[محمد]] و [[خاندان]] او [[درود]] بفرست و ما را از کسانی قرار ده که به ریسمان قرآن چنگ می‌زنند و چون در [[شناخت حق]] وامانند به [[دژ]] [[استوار]] آن [[پناه]] می‌جویند»<ref>نیایش چهل‌و‌دوم.</ref>. آن حضرت درخواست انسان از غیر [[خداوند]] را [[نشانه]] [[کم‌خردی]] و ره‌گم‌کردگی دانسته و می‌فرماید: «از منظر من، درخواست انسان [[نیازمند]] از نیازهای دیگر، نشانه [[سستی]] اندیشه و [[گمراهی]] [[عقل]] است»<ref>نیایش بیست‌وهشتم.</ref>.		[[امام سجاد]] {{ع}} [[قرآن]] را حامی [[خرد]] دانسته و به [[خدا]] عرض می‌کند: «بارخدایا، بر [[محمد]] و [[خاندان]] او [[درود]] بفرست و ما را از کسانی قرار ده که به ریسمان قرآن چنگ می‌زنند و چون در [[شناخت حق]] وامانند به [[دژ]] [[استوار]] آن [[پناه]] می‌جویند»<ref>نیایش چهل‌و‌دوم.</ref>. آن حضرت درخواست انسان از غیر [[خداوند]] را [[نشانه]] [[کم‌خردی]] و ره‌گم‌کردگی دانسته و می‌فرماید: «از منظر من، درخواست انسان [[نیازمند]] از نیازهای دیگر، نشانه [[سستی]] اندیشه و [[گمراهی]] [[عقل]] است»<ref>نیایش بیست‌وهشتم.</ref>.

	مطابق آموزه‌های [[صحیفه]] جریان همه امور عالم، براساس [[حکمت الهی]] و تأکید عقل [[سلیم]] بر مواجهه انسان با نتیجه [[اعمال]] [[دنیوی]] خود، اقتضا می‌کند که به آموزه‌های خداوند توجه کرده خود را برای [[روز بازپسین]] آماده کند<ref>نیایش چهل‌و‌ششم.</ref>.		مطابق آموزه‌های [[صحیفه]] جریان همه امور عالم، براساس [[حکمت الهی]] و تأکید عقل [[سلیم]] بر مواجهه انسان با نتیجه [[اعمال]] [[دنیوی]] خود، اقتضا می‌کند که به آموزه‌های خداوند توجه کرده خود را برای [[روز بازپسین]] آماده کند<ref>نیایش چهل‌و‌ششم.</ref>.

	[[امام زین‌العابدین]]{{ع}} گستره [[ستایش خداوند]] را از [[زبان]] به عقل کشانده و [[حمد]] متکی بر خرد را [[ستایش]] [[حقیقی]]، کمال یافته، موجب [[رضایت خداوند]] و عامل [[نجات]] انسان از [[غضب الهی]] می‌داند: {{متن حدیث\|تَحْمَدُكَ‏ نَفْسِي‏ وَ لِسَانِي‏ وَ عَقْلِي‏، حَمْداً يَبْلُغُ الْوَفَاءَ وَ حَقِيقَةَ الشُّكْرِ، حَمْداً يَكُونُ مَبْلَغَ رِضَاكَ عَنِّي، فَنَجِّنِي مِنْ سُخْطِكَ}}؛ «خداوندا! [[جان]]، [[زبان]] و [[عقل]] من، [[حمد]] و [[سپاس]] تو گویند، حمدی به کمال رسیده، به [[حقیقت]] [[شکر]] نایل آمده و تا [[غایت]] خشنودیت فرا رفته؛ پس مرا از [[خشم]] خود در [[امان]] دار»<ref>نیایش پنجاه‌و‌یکم.</ref>.		[[امام زین‌العابدین]] {{ع}} گستره [[ستایش خداوند]] را از [[زبان]] به عقل کشانده و [[حمد]] متکی بر خرد را [[ستایش]] [[حقیقی]]، کمال یافته، موجب [[رضایت خداوند]] و عامل [[نجات]] انسان از [[غضب الهی]] می‌داند: {{متن حدیث\|تَحْمَدُكَ‏ نَفْسِي‏ وَ لِسَانِي‏ وَ عَقْلِي‏، حَمْداً يَبْلُغُ الْوَفَاءَ وَ حَقِيقَةَ الشُّكْرِ، حَمْداً يَكُونُ مَبْلَغَ رِضَاكَ عَنِّي، فَنَجِّنِي مِنْ سُخْطِكَ}}؛ «خداوندا! [[جان]]، [[زبان]] و [[عقل]] من، [[حمد]] و [[سپاس]] تو گویند، حمدی به کمال رسیده، به [[حقیقت]] [[شکر]] نایل آمده و تا [[غایت]] خشنودیت فرا رفته؛ پس مرا از [[خشم]] خود در [[امان]] دار»<ref>نیایش پنجاه‌و‌یکم.</ref>.

	[[امام سجاد]]{{ع}}، برای [[عقل انسان]]، [[ارزش]] و [[منزلت]] وافری قائل است، ولی آن را در معرض [[لغزش]] می‌داند و از ده‌ها عامل خردسوز و انحراف‌گر [[اندیشه]] به [[خداوند]] [[پناه]] می‌برد<ref>نیایش هشتم.</ref>، و [[سلامت]] عقل را موجب [[توانگری]]، [[عفت]]، [[آسایش]]، گسترش روزی و... شمرده عرض می‌کند: «بارخدایا! دلم را با آنچه نزد توست آرام و مطمئن نمای... و چون خردها گرفتار [[غفلت]] شوند، تو [[دل]] مرا به آب [[طاعت]] خویش [[سیراب]] فرمای و توانگری، عفت، آسایش، بی‌گزندی، تندرستی، فراخی روزی، [[آرامش]] و [[عافیت]] را همه یک جا نصیب من گردان»<ref>نیایش چهل‌و‌هفتم.</ref>.<ref>الصحیفة السجادیة، زین‌العابدین{{ع}}، نشر الهادی، ۱۴۱۸، قم؛ غررالحکم، عبدالواحد آمدی تمیمی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی؛ قرآن حکیم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳، قم؛ کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ۱۳۶۲، تهران، اسلامیه؛ نهج‌البلاغه، محمدبن حسین سیدرضی، ۱۴۱۴، قم، هجرت.</ref>.<ref>[[علی اکبر شایسته‌نژاد\|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی\|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)\|مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۹۸.</ref>		[[امام سجاد]] {{ع}}، برای [[عقل انسان]]، [[ارزش]] و [[منزلت]] وافری قائل است، ولی آن را در معرض [[لغزش]] می‌داند و از ده‌ها عامل خردسوز و انحراف‌گر [[اندیشه]] به [[خداوند]] [[پناه]] می‌برد<ref>نیایش هشتم.</ref>، و [[سلامت]] عقل را موجب [[توانگری]]، [[عفت]]، [[آسایش]]، گسترش روزی و... شمرده عرض می‌کند: «بارخدایا! دلم را با آنچه نزد توست آرام و مطمئن نمای... و چون خردها گرفتار [[غفلت]] شوند، تو [[دل]] مرا به آب [[طاعت]] خویش [[سیراب]] فرمای و توانگری، عفت، آسایش، بی‌گزندی، تندرستی، فراخی روزی، [[آرامش]] و [[عافیت]] را همه یک جا نصیب من گردان»<ref>نیایش چهل‌و‌هفتم.</ref>.<ref>الصحیفة السجادیة، زین‌العابدین {{ع}}، نشر الهادی، ۱۴۱۸، قم؛ غررالحکم، عبدالواحد آمدی تمیمی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی؛ قرآن حکیم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳، قم؛ کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ۱۳۶۲، تهران، اسلامیه؛ نهج‌البلاغه، محمدبن حسین سیدرضی، ۱۴۱۴، قم، هجرت.</ref>.<ref>[[علی اکبر شایسته‌نژاد\|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی\|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)\|مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۹۸.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T08:48:10Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط =
خط ۱۹:		خط ۱۸:

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{~~مدخل‌~~ وابسته}}		{{مدخل وابسته}}
	* [[حِجْر]]		* [[حِجْر]]
	* [[ذهن]]		* [[ذهن]]
خط ۶۱:		خط ۶۰:

	[[رده:عقل]]		[[رده:عقل]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Bahmani در ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۴:۰۲

2022-05-16T04:02:15Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{امامت}}
-<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">مدخل‌های وابسته به این بحث:</div>
+{{مدخل مرتبط
-<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]</div>
+| موضوع مرتبط =
-<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عقل (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
+| عنوان مدخل  = عقل
+| مداخل مرتبط = [[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره علوی]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
 ==معناشناسی==
 [[عقل]] یا [[خِرَد]]، [[نیروی درونی]] کنترل‌کننده [[امیال]] [[انسان]] است و به همراه [[حس]] و [[قلب]] از منابع [[شناخت]] است. [[خرد]]، [[موهبت]] [[خداوند]] به انسان است تا [[حق و باطل]] را تمیز دهد و [[مسیر کمال]] و [[سعادت]] را برگزیند. [[قرآن کریم]] با عبارت‌های مختلف، انسان را به [[خردورزی]]<ref>{{متن قرآن|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} «(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریده‌ای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱؛ {{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌ها و رودهایی نهاد و از هر میوه در آن جفتی دوگانه  برآورد؛ شب را با روز فرا می‌پوشد، بی‌گمان در آن (کار) نشانه‌هایی برای گروهی است که می‌اندیشند» سوره رعد، آیه ۳؛ {{متن قرآن|ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «سپس از (گل) همه میوه‌ها  بخور و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی! (آنگاه) از شکمش شهدی با رنگ‌های گوناگون برمی‌آید که در آن برای مردم درمانی است، بی‌گمان در این، نشانه‌ای است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره نحل، آیه ۶۹؛ {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار  و مهر  پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱و....</ref> فرا خوانده و عدم به‌کارگیری [[اندیشه]] را نشانه [[پلیدی]]<ref>{{متن قرآن|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ}} «و هیچ کس را جز به اذن خداوند یارایی نیست که ایمان آورد و (خداوند) عذاب را  بر آنان که خرد نمی‌ورزند برقرار می‌دارد» سوره یونس، آیه ۱۰۰.</ref> و [[سقوط]] در حیوانیت<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}} «و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> معرفی کرده است. [[امام علی]]{{ع}} یکی از مأموریت‌های [[پیامبران]] را تحریک [[اندیشه‌ورزی]] [[انسان]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۱.</ref> شمرده است.
@@ خط ۱۶: / خط ۱۸: @@
 [[امام سجاد]]{{ع}}، برای [[عقل انسان]]، [[ارزش]] و [[منزلت]] وافری قائل است، ولی آن را در معرض [[لغزش]] می‌داند و از ده‌ها عامل خردسوز و انحراف‌گر [[اندیشه]] به [[خداوند]] [[پناه]] می‌برد<ref>نیایش هشتم.</ref>، و [[سلامت]] عقل را موجب [[توانگری]]، [[عفت]]، [[آسایش]]، گسترش روزی و... شمرده عرض می‌کند: «بارخدایا! دلم را با آنچه نزد توست آرام و مطمئن نمای... و چون خردها گرفتار [[غفلت]] شوند، تو [[دل]] مرا به آب [[طاعت]] خویش [[سیراب]] فرمای و توانگری، عفت، آسایش، بی‌گزندی، تندرستی، فراخی روزی، [[آرامش]] و [[عافیت]] را همه یک جا نصیب من گردان»<ref>نیایش چهل‌و‌هفتم.</ref>.<ref>الصحیفة السجادیة، زین‌العابدین{{ع}}، نشر الهادی، ۱۴۱۸، قم؛ غررالحکم، عبدالواحد آمدی تمیمی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی؛ قرآن حکیم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳، قم؛ کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ۱۳۶۲، تهران، اسلامیه؛ نهج‌البلاغه، محمدبن حسین سیدرضی، ۱۴۱۴، قم، هجرت.</ref>.<ref>[[علی اکبر شایسته‌نژاد|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۱۹۸.</ref>
 == جستارهای وابسته ==
 == منابع ==
@@ خط ۲۶: / خط ۶۰: @@
 {{پانویس}}
-[[رده:عقل در معارف دعا و زیارات]]
+[[رده:عقل]]
 [[رده:مدخل]]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)

2021-12-18T00:58:15Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۴:۲۸
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	==پانویس==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:عقل در معارف دعا و زیارات]]		[[رده:عقل در معارف دعا و زیارات]]
	[[رده:مدخل]]		[[رده:مدخل]]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

2021-12-17T20:56:44Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۲۶
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

	==منابع==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1100609.jpg\|22px]] [[علی اکبر شایسته‌نژاد\|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی\|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)\|'''مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه''']]		# [[پرونده:1100609.jpg\|22px]] [[علی اکبر شایسته‌نژاد\|شایسته‌نژاد، علی اکبر]] و [[زهرا بخشی\|بخشی، زهرا]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)\|'''مقاله «خرد»، دانشنامه صحیفه سجادیه''']]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-\n
+
)

2021-11-11T13:34:36Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-</div>\n<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> +</div>)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۰۴
خط ۳:		خط ۳:
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]</div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]</div>
	<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عقل (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>		<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عقل (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
	~~<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">~~

	==معناشناسی==		==معناشناسی==

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-
\n: +)

2021-11-10T20:37:34Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">\n: +)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">~~		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">مدخل‌های وابسته به این بحث:</div>
	: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">مدخل‌های وابسته به این بحث:</div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]</div>
	~~<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">~~		<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عقل (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
	: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عقل در لغت]] - [[عقل در قرآن]] - [[عقل در حدیث]] - [[عقل در نهج البلاغه]] - [[عقل در کلام اسلامی]] - [[عقل در فلسفه اسلامی]] - [[عقل در اخلاق اسلامی]] - [[عقل در معارف مهدویت]] - [[عقل در فقه سیاسی]] - [[عقل در معارف دعا و زیارات]] - [[عقل در معارف و سیره سجادی]] - [[عقل در معارف و سیره حسینی]] - [[عقل در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]</div>
	~~<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">~~
	: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عقل (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
	<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">		<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">