عقل عملی در اخلاق اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۳۴

2025-05-01T05:34:57Z

Bahmani در ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۳۱

2025-05-01T05:31:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۱
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	حكما [[عقل]] را به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌کنند، ولی در تصویر تفاوت [[عقل عملی]] با [[عقل نظری]] و [[تعیین]] [[وظیفه]] هریک، با هم [[اختلاف]] دارند. تفاوت [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] به دو صورت تصویر شده است:		حكما [[عقل]] را به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌کنند، ولی در تصویر تفاوت [[عقل عملی]] با [[عقل نظری]] و تعیین [[وظیفه]] هریک، با هم [[اختلاف]] دارند. تفاوت عقل نظری و عقل عملی به دو صورت تصویر شده است:

	== تفاوت غایی ==		== تفاوت غایی ==
	گروهی معتقدند [[عقل]] مبدأ [[ادراک]] است و در این جهت هیچ فرقی بین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] نیست، تنها تفاوت این دو با هم، در [[مقام]] [[غایت]] است. هنگامی که [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی فقط دانستن آن باشد، مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل نظری]] می‌نامند؛ مثل [[~~ادراک~~]] ~~حقایق~~ وجود و اگر [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی عمل به آن باشد مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل عملی]] می‌گویند؛ مثل [[ادراک~~]] [[~~حسن]] [[صدق]] و [[قبح]] [[کذب]].		گروهی معتقدند عقل مبدأ [[ادراک]] است و در این جهت هیچ فرقی بین عقل نظری و عقل عملی نیست، تنها تفاوت این دو با هم، در [[مقام]] [[غایت]] است. هنگامی که [[هدف]] از ادراک چیزی فقط دانستن آن باشد، مبدأ آن ادراک را عقل نظری می‌نامند؛ مثل ادراک [[حقایق]] وجود و اگر هدف از ادراک چیزی عمل به آن باشد مبدأ آن ادراک را عقل عملی می‌گویند؛ مثل ادراک حسن [[صدق]] و [[قبح]] [[کذب]].

	طبق این نظر [[عقل عملی]] همانند [[عقل نظری]] مبدأ [[ادراک]] است نه مبدأ تحریک<ref>محمدرضا مظفر، المنطق، ج۳۴۳.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق ~~الاهی~~ ج۱ (کتاب)\|اخلاق ~~الاهی،~~ ج۱]]، ص۱۷۱.</ref>.		طبق این نظر عقل عملی همانند عقل نظری مبدأ ادراک است نه مبدأ تحریک<ref>محمدرضا مظفر، المنطق، ج۳۴۳.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۱۷۱.</ref>.

	== تفاوت جوهری ==		== تفاوت جوهری ==
	گروه دیگری معتقدند مبدأ [[ادراک]] در وجود [[انسان]]، همان [[عقل نظری]] است؛ خواه [[هدف]] از [[ادراک]] خود دانستن باشد یا عمل کردن؛ بنابراین، [[ادراک~~]] [[~~وظیفه~~]] [[~~عقل نظری]] است و [[عقل عملی]] هیچ دخالتی در [[ادراک]] ندارد. [[وظیفه~~]] [[~~عقل عملی]] اجرای [[فرامین]] [[عقل نظری]] و تحریک [[قوة]] [[غضب]] و [[شهوت]] برای اجرای آن [[احکام]] است<ref>محمدمهدی نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵۷؛ محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۷۴.</ref>. بنابراین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] از نظر جوهر متفاوت‌اند.		گروه دیگری معتقدند مبدأ ادراک در وجود [[انسان]]، همان عقل نظری است؛ خواه هدف از ادراک خود دانستن باشد یا عمل کردن؛ بنابراین، ادراک وظیفه عقل نظری است و عقل عملی هیچ دخالتی در ادراک ندارد. وظیفه عقل عملی اجرای [[فرامین]] عقل نظری و تحریک [[قوة]] [[غضب]] و [[شهوت]] برای اجرای آن [[احکام]] است<ref>محمدمهدی نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵۷؛ محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۷۴.</ref>. بنابراین عقل نظری و عقل عملی از نظر جوهر متفاوت‌اند.

	طرفدارن این نظریه برای تحول و [[تکامل عقل]] نظری و [[عقل عملی]] مراحلی را برشمرده‌اند. این مراحل را از [[کلام]] [[شهید ثانی]] نام می‌بریم:		طرفدارن این نظریه برای [[تحول]] و [[تکامل عقل]] نظری و عقل عملی مراحلی را برشمرده‌اند. این مراحل را از [[کلام]] [[شهید ثانی]] نام می‌بریم:
	# اولین مرحله [[عقل نظری]] که دورترین مرحله آن از [[نقطه کمال]] [[عقل]] محسوب می‌شود، [[عقل]] هیولایی است. به این معنی که [[انسان]] فقط از ~~استعداد~~ [[~~ادراک~~]] برخوردار است.		# اولین مرحله عقل نظری که دورترین مرحله آن از [[نقطه کمال]] عقل محسوب می‌شود، عقل هیولایی است. به این معنی که انسان فقط از [[استعداد]] ادراک برخوردار است.
	# مرحله دوم اینکه [[انسان]] مسائل ضروری را بالفعل [[درک]] کند و برای [[درک]] مسائل نظری آماده شود. این مرحله [[عقل]] بالملكه نامیده می‌شود؛ زیرا در این مرحله، استعداد انتقال به معقولات نظری در [[انسان]] [[راسخ]] شده، به صورت ملکه در می‌آید. [[انسان]] هنگامی که به این مرحله برسد، صلاحیت [[تکلیف]] پیدا می‌کند.		# مرحله دوم اینکه انسان مسائل ضروری را بالفعل [[درک]] کند و برای درک مسائل نظری آماده شود. این مرحله عقل بالملكه نامیده می‌شود؛ زیرا در این مرحله، [[استعداد]] انتقال به معقولات نظری در [[انسان]] [[راسخ]] شده، به صورت [[ملکه]] در می‌آید. [[انسان]] هنگامی که به این مرحله برسد، صلاحیت [[تکلیف]] پیدا می‌کند.
	# مرحله سوم این است که [[انسان]] مسائل نظری را [[درک]] کرده و هر وقت بخواهد با یک التفات آنها را در نظر می‌آورد، بدون اینکه به کسب جدید نیاز باشد؛ این مرحله، [[عقل]] بالفعل نامیده می‌شود.		# مرحله سوم این است که [[انسان]] مسائل نظری را [[درک]] کرده و هر [[وقت]] بخواهد با یک التفات آنها را در نظر می‌آورد، بدون اینکه به کسب جدید نیاز باشد؛ این مرحله، [[عقل]] بالفعل نامیده می‌شود.
	# مرحله چهارم که مرحله ~~کمال~~ [[عقل ~~نظری~~]] است، این است که معقولات نظری را [[مشاهده]] می‌کند. این مرحله را [[عقل]] مستفاد ~~می‌نامند،~~ زیرا این كمال تنها از راه [[ارتباط]] با [[عقل]] ~~فعال~~ که خارج از وجود [[انسان]] است به دست می‌آید.		# مرحله چهارم که مرحله [[کمال عقل]] نظری است، این است که معقولات نظری را [[مشاهده]] می‌کند. این مرحله را عقل مستفاد می‌نامند؛ زیرا این كمال تنها از راه ارتباط با [[عقل فعال]] که خارج از وجود انسان است به دست می‌آید.

	بنابراین [[عقل]] هیولایی و [[عقل]] بالملكه، در [[حقیقت]]، استعداد و [[آمادگی]] کمال‌اند. [[عقل]] مستفاد از نظر تحقق بر [[عقل]] بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس [[عقل]] بالفعل هر چند در بقا متأخر از [[عقل]] مستفاد است و پس از زوال [[مشاهده]] حدوث بر او مقدم است و هم از ~~این رو~~ برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق ~~الاهی~~ ج۱ (کتاب)\|اخلاق ~~الاهی،~~ ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.		بنابراین عقل هیولایی و عقل بالملكه، در [[حقیقت]]، [[استعداد]] و [[آمادگی]] کمال‌اند. عقل مستفاد از نظر تحقق بر عقل بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس عقل بالفعل هر چند در بقا متأخر از عقل مستفاد است و پس از زوال مشاهده حدوث بر او مقدم است و هم از این‌رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.

	== مراتب عقل عملی ==		== [[مراتب عقل عملی]] ==
	[[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.		[[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.
	# '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]] {{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.		# '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه عقل عملی این است که با [[پیروی از قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]]{{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری انسان از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.
	# '''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] [[انسان]] از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که [[انسان]] را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.		# '''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] انسان از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که انسان را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.
	# '''مرتبه سوم:''' هنگامی که [[انسان]] از [[رذیلت‌های اخلاقی~~]] [[~~پاک]] شود، زمینه [[اتصال به عالم غیب]] در وجود او فراهم می‌شود و [[انسان]] با [[غیب]] و [[ملکوت]] عالم رابطه برقرار می‌کند؛ این [[ارتباط]] مرتبه سوم کمال [[عقل عملی]] است.		# '''مرتبه سوم:''' هنگامی که انسان از رذیلت‌های اخلاقی پاک شود، زمینه [[اتصال به عالم غیب]] در وجود او فراهم می‌شود و انسان با [[غیب]] و [[ملکوت]] عالم رابطه برقرار می‌کند؛ این ارتباط مرتبه سوم کمال عقل عملی است.
	# '''مرتبه چهارم:''' هنگامی که [[~~انسان~~]] ~~با حرکت~~ صعودی و ~~مشاهده~~ [[ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال ~~[[حضرت]]،~~ [[حق]] را [[مشاهده]] می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز کمال او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت~~]] [[~~علمی]] [[مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود [[حضرت]] او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر ~~کمال~~ [[عقل ~~عملی~~]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق ~~الاهی~~ ج۱ (کتاب)\|اخلاق ~~الاهی،~~ ج۱]]، ص۱۷۲.</ref>.		# '''مرتبه چهارم:''' هنگامی که انسان با [[حرکت]] صعودی و [[مشاهده ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال حضرت، [[حق]] را مشاهده می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز [[کمال]] او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت علمی]] [[مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود حضرت او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر [[کمال عقل]] عملی است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الهی، ج۱]]، ص۱۷۲.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* مراتب عقل عملی */

2022-11-20T10:16:58Z

مراتب عقل عملی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۴۶
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	بنابراین [[عقل]] هیولایی و [[عقل]] بالملكه، در [[حقیقت]]، استعداد و [[آمادگی]] کمال‌اند. [[عقل]] مستفاد از نظر تحقق بر [[عقل]] بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس [[عقل]] بالفعل هر چند در بقا متأخر از [[عقل]] مستفاد است و پس از زوال [[مشاهده]] حدوث بر او مقدم است و هم از این رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.		بنابراین [[عقل]] هیولایی و [[عقل]] بالملكه، در [[حقیقت]]، استعداد و [[آمادگی]] کمال‌اند. [[عقل]] مستفاد از نظر تحقق بر [[عقل]] بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس [[عقل]] بالفعل هر چند در بقا متأخر از [[عقل]] مستفاد است و پس از زوال [[مشاهده]] حدوث بر او مقدم است و هم از این رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.

	== [[مراتب عقل عملی]] ==		== مراتب عقل عملی ==
	[[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.		[[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.
	# '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]] {{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.		# '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]] {{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.

Bahmani در ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۶

2022-11-20T10:16:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ولایت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = عقل عملی		\| موضوع مرتبط = عقل عملی
	\| عنوان مدخل = [[عقل عملی]]		\| عنوان مدخل = عقل عملی
	\| مداخل مرتبط = ~~[[عقل عملی در قرآن]] - [[عقل عملی در حدیث]] -~~ [[عقل عملی در اخلاق ~~اسلامی]] - [[عقل عملی در عرفان~~ اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[عقل عملی در اخلاق اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط = ~~عقل عملی (پرسش)~~		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	* حكما [[عقل]] را به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌کنند، ولی در تصویر تفاوت [[عقل عملی]] با [[عقل نظری]] و [[تعیین]] [[وظیفه]] هریک، با هم [[اختلاف]] دارند. تفاوت [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] به دو صورت تصویر شده است:		حكما [[عقل]] را به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌کنند، ولی در تصویر تفاوت [[عقل عملی]] با [[عقل نظری]] و [[تعیین]] [[وظیفه]] هریک، با هم [[اختلاف]] دارند. تفاوت [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] به دو صورت تصویر شده است:

	== تفاوت غایی ==		== تفاوت غایی ==
	* گروهی معتقدند [[عقل]] مبدأ [[ادراک]] است و در این جهت هیچ فرقی بین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] نیست، تنها تفاوت این دو با هم، در [[مقام]] [[غایت]] است. هنگامی که [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی فقط دانستن آن باشد، مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل نظری]] می‌نامند؛ مثل [[ادراک]] حقایق وجود و اگر [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی عمل به آن باشد مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل عملی]] می‌گویند؛ مثل [[ادراک]] [[حسن]] [[صدق]] و [[قبح]] [[کذب]].		گروهی معتقدند [[عقل]] مبدأ [[ادراک]] است و در این جهت هیچ فرقی بین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] نیست، تنها تفاوت این دو با هم، در [[مقام]] [[غایت]] است. هنگامی که [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی فقط دانستن آن باشد، مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل نظری]] می‌نامند؛ مثل [[ادراک]] حقایق وجود و اگر [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی عمل به آن باشد مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل عملی]] می‌گویند؛ مثل [[ادراک]] [[حسن]] [[صدق]] و [[قبح]] [[کذب]].
	* طبق این نظر [[عقل عملی]] همانند [[عقل نظری]] مبدأ [[ادراک]] است نه مبدأ تحریک<ref>محمدرضا مظفر، المنطق، ج۳۴۳.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۱.</ref>.
			طبق این نظر [[عقل عملی]] همانند [[عقل نظری]] مبدأ [[ادراک]] است نه مبدأ تحریک<ref>محمدرضا مظفر، المنطق، ج۳۴۳.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۱.</ref>.

	== تفاوت جوهری ==		== تفاوت جوهری ==
	* گروه دیگری معتقدند مبدأ [[ادراک]] در وجود [[انسان]]، همان [[عقل نظری]] است؛ خواه [[هدف]] از [[ادراک]] خود دانستن باشد یا عمل کردن؛ بنابراین، [[ادراک]] [[وظیفه]] [[عقل نظری]] است و [[عقل عملی]] هیچ دخالتی در [[ادراک]] ندارد. [[وظیفه]] [[عقل عملی]] اجرای [[فرامین]] [[عقل نظری]] و تحریک [[قوة]] [[غضب]] و [[شهوت]] برای اجرای آن [[احکام]] است<ref>محمدمهدی نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵۷؛ محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۷۴.</ref>. بنابراین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] از نظر جوهر متفاوت‌اند.		گروه دیگری معتقدند مبدأ [[ادراک]] در وجود [[انسان]]، همان [[عقل نظری]] است؛ خواه [[هدف]] از [[ادراک]] خود دانستن باشد یا عمل کردن؛ بنابراین، [[ادراک]] [[وظیفه]] [[عقل نظری]] است و [[عقل عملی]] هیچ دخالتی در [[ادراک]] ندارد. [[وظیفه]] [[عقل عملی]] اجرای [[فرامین]] [[عقل نظری]] و تحریک [[قوة]] [[غضب]] و [[شهوت]] برای اجرای آن [[احکام]] است<ref>محمدمهدی نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵۷؛ محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۷۴.</ref>. بنابراین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] از نظر جوهر متفاوت‌اند.
	* طرفدارن این نظریه برای تحول و [[تکامل عقل]] نظری و [[عقل عملی]] مراحلی را برشمرده‌اند. این مراحل را از [[کلام]] [[شهید ثانی]] نام می‌بریم:
	* اولین مرحله [[عقل نظری]] که دورترین مرحله آن از [[نقطه کمال]] [[عقل]] محسوب می‌شود، [[عقل]] هیولایی است. به این معنی که [[انسان]] فقط از استعداد [[ادراک]] برخوردار است.		طرفدارن این نظریه برای تحول و [[تکامل عقل]] نظری و [[عقل عملی]] مراحلی را برشمرده‌اند. این مراحل را از [[کلام]] [[شهید ثانی]] نام می‌بریم:
	* مرحله دوم اینکه [[انسان]] مسائل ضروری را بالفعل [[درک]] کند و برای [[درک]] مسائل نظری آماده شود. این مرحله [[عقل]] بالملكه نامیده می‌شود؛ زیرا در این مرحله، استعداد انتقال به معقولات نظری در [[انسان]] [[راسخ]] شده، به صورت ملکه در می‌آید. [[انسان]] هنگامی که به این مرحله برسد، صلاحیت [[تکلیف]] پیدا می‌کند.		# اولین مرحله [[عقل نظری]] که دورترین مرحله آن از [[نقطه کمال]] [[عقل]] محسوب می‌شود، [[عقل]] هیولایی است. به این معنی که [[انسان]] فقط از استعداد [[ادراک]] برخوردار است.
	* مرحله سوم این است که [[انسان]] مسائل نظری را [[درک]] کرده و هر وقت بخواهد با یک التفات آنها را در نظر می‌آورد، بدون اینکه به کسب جدید نیاز باشد؛ این مرحله، [[عقل]] بالفعل نامیده می‌شود.		# مرحله دوم اینکه [[انسان]] مسائل ضروری را بالفعل [[درک]] کند و برای [[درک]] مسائل نظری آماده شود. این مرحله [[عقل]] بالملكه نامیده می‌شود؛ زیرا در این مرحله، استعداد انتقال به معقولات نظری در [[انسان]] [[راسخ]] شده، به صورت ملکه در می‌آید. [[انسان]] هنگامی که به این مرحله برسد، صلاحیت [[تکلیف]] پیدا می‌کند.
	* مرحله چهارم که مرحله کمال [[عقل نظری]] است، این است که معقولات نظری را [[مشاهده]] می‌کند. این مرحله را [[عقل]] مستفاد می‌نامند، زیرا این كمال تنها از راه [[ارتباط]] با [[عقل]] فعال که خارج از وجود [[انسان]] است به دست می‌آید.		# مرحله سوم این است که [[انسان]] مسائل نظری را [[درک]] کرده و هر وقت بخواهد با یک التفات آنها را در نظر می‌آورد، بدون اینکه به کسب جدید نیاز باشد؛ این مرحله، [[عقل]] بالفعل نامیده می‌شود.
	* بنابراین [[عقل]] هیولایی و [[عقل]] بالملكه، در [[حقیقت]]، استعداد و [[آمادگی]] کمال‌اند. [[عقل]] مستفاد از نظر تحقق بر [[عقل]] بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس [[عقل]] بالفعل هر چند در بقا متأخر از [[عقل]] مستفاد است و پس از زوال [[مشاهده]] حدوث بر او مقدم است و هم از این رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.		# مرحله چهارم که مرحله کمال [[عقل نظری]] است، این است که معقولات نظری را [[مشاهده]] می‌کند. این مرحله را [[عقل]] مستفاد می‌نامند، زیرا این كمال تنها از راه [[ارتباط]] با [[عقل]] فعال که خارج از وجود [[انسان]] است به دست می‌آید.

			بنابراین [[عقل]] هیولایی و [[عقل]] بالملكه، در [[حقیقت]]، استعداد و [[آمادگی]] کمال‌اند. [[عقل]] مستفاد از نظر تحقق بر [[عقل]] بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس [[عقل]] بالفعل هر چند در بقا متأخر از [[عقل]] مستفاد است و پس از زوال [[مشاهده]] حدوث بر او مقدم است و هم از این رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.

	== [[مراتب عقل عملی]] ==		== [[مراتب عقل عملی]] ==
	* [[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.		[[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.
	* '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]] {{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.		# '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]] {{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.
	* '''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] [[انسان]] از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که [[انسان]] را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.		# '''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] [[انسان]] از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که [[انسان]] را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.
	* '''مرتبه سوم:''' هنگامی که [[انسان]] از [[رذیلت‌های اخلاقی]] [[پاک]] شود، زمینه [[اتصال به عالم غیب]] در وجود او فراهم می‌شود و [[انسان]] با [[غیب]] و [[ملکوت]] عالم رابطه برقرار می‌کند؛ این [[ارتباط]] مرتبه سوم کمال [[عقل عملی]] است.		# '''مرتبه سوم:''' هنگامی که [[انسان]] از [[رذیلت‌های اخلاقی]] [[پاک]] شود، زمینه [[اتصال به عالم غیب]] در وجود او فراهم می‌شود و [[انسان]] با [[غیب]] و [[ملکوت]] عالم رابطه برقرار می‌کند؛ این [[ارتباط]] مرتبه سوم کمال [[عقل عملی]] است.
	* '''مرتبه چهارم:''' هنگامی که [[انسان]] با حرکت صعودی و مشاهده [[ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال [[حضرت]]، [[حق]] را [[مشاهده]] می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز کمال او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت]] [[علمی]] [[مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود [[حضرت]] او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر کمال [[عقل عملی]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۲.</ref>.		# '''مرتبه چهارم:''' هنگامی که [[انسان]] با حرکت صعودی و مشاهده [[ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال [[حضرت]]، [[حق]] را [[مشاهده]] می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز کمال او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت]] [[علمی]] [[مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود [[حضرت]] او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر کمال [[عقل عملی]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۲.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	* [[پرونده:1100246.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج۱''']]		# [[پرونده:1100246.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۳۸:		خط ۴۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده: عقل]]		[[رده:عقل]]
	~~[[رده: عقل عملی~~]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T07:14:15Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T08:48:18Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۸
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	==[[مراتب عقل عملی]]==		==[[مراتب عقل عملی]]==
	*[[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.		* [[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.
	*'''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]]{{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.		*'''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]]{{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.
	*'''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] [[انسان]] از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که [[انسان]] را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.		*'''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] [[انسان]] از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که [[انسان]] را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده: عقل]]		[[رده: عقل]]
	[[رده: عقل عملی]]		[[رده: عقل عملی]]

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\'\'\'\[\[(.)\]\]\'\'\'(.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\> \(.)\<\/div\> \
2022-05-31T14:19:08Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb\(252\,\s252\,\s233\)\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.)\'\'\'\[\[(.)\]\]\'\'\'(.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\> \<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb\(255\,\s245\,\s227\)\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.)\<\/div\> \<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb\(206\,242\,\s299\)\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\sn...

→ نسخهٔ قدیمی‌تر نسخهٔ ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۹
خط ۱: خط ۱:

{{ولایت}}
{{ولایت}}

<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[عقل عملی]]''' است. "'''[[عقل عملی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
{{مدخل مرتبط

<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عقل عملی در قرآن]] - [[عقل عملی در حدیث]] - [[عقل عملی در اخلاق اسلامی]] - [[عقل عملی در عرفان اسلامی]]</div>
| موضوع مرتبط = عقل عملی

<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عقل عملی (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
| عنوان مدخل = [[عقل عملی]]

| مداخل مرتبط = [[عقل عملی در قرآن]] - [[عقل عملی در حدیث]] - [[عقل عملی در اخلاق اسلامی]] - [[عقل عملی در عرفان اسلامی]]

| پرسش مرتبط = عقل عملی (پرسش)

}}

==مقدمه==
==مقدمه==

Heydari: جایگزینی متن - 'رده: مدخل‌' به 'رده:مدخل'

2022-02-13T13:07:04Z

جایگزینی متن - 'رده: مدخل‌' به 'رده:مدخل'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۷
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده: ~~مدخل‌~~]]		[[رده:مدخل]]
	[[رده: عقل]]		[[رده: عقل]]
	[[رده: عقل عملی]]		[[رده: عقل عملی]]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (- {{ولایت}}

2021-12-25T15:22:09Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (- {{ولایت}} <div style= +{{ولایت}} <div style=)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۵۲
خط ۱: خط ۱:

{{ولایت}}
{{ولایت}}

<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[عقل عملی]]''' است. "'''[[عقل عملی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[عقل عملی]]''' است. "'''[[عقل عملی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

2021-12-17T20:57:26Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۲۷
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	*'''مرتبه چهارم:''' هنگامی که [[انسان]] با حرکت صعودی و مشاهده [[ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال [[حضرت]]، [[حق]] را [[مشاهده]] می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز کمال او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت]] [[علمی]] [[مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود [[حضرت]] او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر کمال [[عقل عملی]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]،ص۱۷۲.</ref>.		*'''مرتبه چهارم:''' هنگامی که [[انسان]] با حرکت صعودی و مشاهده [[ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال [[حضرت]]، [[حق]] را [[مشاهده]] می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز کمال او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت]] [[علمی]] [[مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود [[حضرت]] او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر کمال [[عقل عملی]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]،ص۱۷۲.</ref>.

	==منابع==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	* [[پرونده:1100246.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج۱''']]		* [[پرونده:1100246.jpg\|22px]] [[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|'''اخلاق الاهی ج۱''']]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۴
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	حكما [[عقل]] را به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌کنند، ولی در تصویر تفاوت [[عقل عملی]] با [[عقل نظری]] و تعیین [[وظیفه]] هریک، با هم [[اختلاف]] دارند. تفاوت عقل نظری و عقل عملی به دو صورت تصویر شده است:		حكما [[عقل]] را به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌کنند، ولی در تصویر تفاوت [[عقل عملی]] با [[عقل نظری]] و تعیین [[وظیفه]] هریک، با هم [[اختلاف]] دارند. تفاوت عقل نظری و عقل عملی به دو صورت تصویر شده است.

	== تفاوت غایی ==		== تفاوت غایی ==
	گروهی معتقدند عقل مبدأ [[ادراک]] است و در این جهت هیچ فرقی بین عقل نظری و عقل عملی نیست، تنها تفاوت این دو با هم، در [[مقام]] [[غایت]] است. هنگامی که [[هدف]] از ادراک چیزی فقط دانستن آن باشد، مبدأ آن ادراک را عقل نظری می‌نامند؛ مثل ادراک [[حقایق]] وجود و اگر هدف از ادراک چیزی عمل به آن باشد مبدأ آن ادراک را عقل عملی می‌گویند؛ مثل ادراک حسن [[صدق]] و [[قبح]] [[کذب]].		گروهی معتقدند عقل مبدأ [[ادراک]] است و در این جهت هیچ فرقی بین عقل نظری و عقل عملی نیست، تنها تفاوت این دو با هم، در [[مقام]] غایت است. هنگامی که [[هدف]] از ادراک چیزی فقط دانستن آن باشد، مبدأ آن ادراک را عقل نظری می‌نامند؛ مثل ادراک [[حقایق]] وجود و اگر هدف از ادراک چیزی عمل به آن باشد مبدأ آن ادراک را عقل عملی می‌گویند؛ مثل ادراک حسن [[صدق]] و قبح [[کذب]]. طبق این نظر عقل عملی همانند عقل نظری مبدأ ادراک است نه مبدأ تحریک<ref>محمدرضا مظفر، المنطق، ج۳۴۳.</ref>.<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۱۷۱.</ref>

	طبق این نظر عقل عملی همانند عقل نظری مبدأ ادراک است نه مبدأ تحریک<ref>محمدرضا مظفر، المنطق، ج۳۴۳.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق ~~الهی~~ ج۱ (کتاب)\|اخلاق ~~الهی،~~ ج۱]]، ص۱۷۱.</ref>.

	== تفاوت جوهری ==		== تفاوت جوهری ==
	گروه دیگری معتقدند مبدأ ادراک در وجود [[انسان]]، همان عقل نظری است؛ خواه هدف از ادراک خود دانستن باشد یا عمل کردن؛ بنابراین، ادراک وظیفه عقل نظری است و عقل عملی هیچ دخالتی در ادراک ندارد. وظیفه عقل عملی اجرای [[فرامین]] عقل نظری و تحریک [[قوة]] [[غضب]] و [[شهوت]] برای اجرای آن [[احکام]] است<ref>محمدمهدی نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵۷؛ محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۷۴.</ref>. بنابراین عقل نظری و عقل عملی از نظر جوهر متفاوت‌اند.		گروه دیگری معتقدند مبدأ ادراک در وجود [[انسان]]، همان عقل نظری است؛ خواه هدف از ادراک خود دانستن باشد یا عمل کردن؛ بنابراین، ادراک وظیفه عقل نظری است و عقل عملی هیچ دخالتی در ادراک ندارد. وظیفه عقل عملی اجرای [[فرامین]] عقل نظری و تحریک [[قوة]] [[غضب]] و [[شهوت]] برای اجرای آن [[احکام]] است<ref>محمدمهدی نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵۷؛ محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۷۴.</ref>. بنابراین عقل نظری و عقل عملی از نظر جوهر متفاوت‌اند.

	طرفدارن این نظریه برای [[تحول]] و [[تکامل عقل]] نظری و عقل عملی مراحلی را برشمرده‌اند. این مراحل را از [[کلام]] [[شهید ثانی]] نام می‌بریم:		طرفدارن این نظریه برای تحول و تکامل عقل نظری و عقل عملی مراحلی را برشمرده‌اند. این مراحل را از [[کلام]] [[شهید ثانی]] نام می‌بریم:
	# اولین مرحله عقل نظری که دورترین مرحله آن از [[نقطه کمال]] عقل محسوب می‌شود، عقل هیولایی است. به این معنی که انسان فقط از [[استعداد]] ادراک برخوردار است.		# اولین مرحله عقل نظری که دورترین مرحله آن از نقطه کمال عقل محسوب می‌شود، عقل هیولایی است. به این معنی که انسان فقط از [[استعداد]] ادراک برخوردار است.
	# مرحله دوم اینکه انسان مسائل ضروری را بالفعل [[درک]] کند و برای درک مسائل نظری آماده شود. این مرحله عقل بالملكه نامیده می‌شود؛ زیرا در این مرحله، [[استعداد]] انتقال به معقولات نظری در [[انسان]] [[راسخ]] شده، به صورت [[ملکه]] در می‌آید. [[انسان]] هنگامی که به این مرحله برسد، صلاحیت [[تکلیف]] پیدا می‌کند.		# مرحله دوم اینکه انسان مسائل ضروری را بالفعل [[درک]] کند و برای درک مسائل نظری آماده شود. این مرحله عقل بالملكه نامیده می‌شود؛ زیرا در این مرحله، [[استعداد]] انتقال به معقولات نظری در [[انسان]] [[راسخ]] شده، به صورت ملکه در می‌آید. [[انسان]] هنگامی که به این مرحله برسد، صلاحیت [[تکلیف]] پیدا می‌کند.
	# مرحله سوم این است که [[انسان]] مسائل نظری را [[درک]] کرده و هر [[وقت]] بخواهد با یک التفات آنها را در نظر می‌آورد، بدون اینکه به کسب جدید نیاز باشد؛ این مرحله، [[عقل]] بالفعل نامیده می‌شود.		# مرحله سوم این است که [[انسان]] مسائل نظری را [[درک]] کرده و هر وقت بخواهد با یک التفات آنها را در نظر می‌آورد، بدون اینکه به کسب جدید نیاز باشد؛ این مرحله، [[عقل]] بالفعل نامیده می‌شود.
	# مرحله چهارم که مرحله [[کمال عقل]] نظری است، این است که معقولات نظری را [[مشاهده]] می‌کند. این مرحله را عقل مستفاد می‌نامند؛ زیرا این كمال تنها از راه ارتباط با [[عقل فعال]] که خارج از وجود انسان است به دست می‌آید.		# مرحله چهارم که مرحله کمال عقل نظری است، این است که معقولات نظری را مشاهده می‌کند. این مرحله را عقل مستفاد می‌نامند؛ زیرا این كمال تنها از راه ارتباط با عقل فعال که خارج از وجود انسان است به دست می‌آید.

	بنابراین عقل هیولایی و عقل بالملكه، در [[حقیقت]]، [[استعداد]] و [[آمادگی]] کمال‌اند. عقل مستفاد از نظر تحقق بر عقل بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس عقل بالفعل هر چند در بقا متأخر از عقل مستفاد است و پس از زوال مشاهده حدوث بر او مقدم است و هم از این‌رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق ~~الهی~~ ج۱ (کتاب)\|اخلاق ~~الهی،~~ ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.		بنابراین عقل هیولایی و عقل بالملكه، در [[حقیقت]]، [[استعداد]] و آمادگی کمال‌اند. عقل مستفاد از نظر تحقق بر عقل بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس عقل بالفعل هر چند در بقا متأخر از عقل مستفاد است و پس از زوال مشاهده حدوث بر او مقدم است و هم از این‌رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.

	== [[مراتب عقل عملی]] ==		== مراتب عقل عملی ==
	[[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.		[[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.
	# '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه عقل عملی این است که با [[پیروی از قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]]{{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری انسان از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.		# '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه عقل عملی این است که با [[پیروی از قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]]{{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری انسان از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.
	# '''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] انسان از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که انسان را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.		# '''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] انسان از صفت‌ها و سجایای ناپسند و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که انسان را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، تطهیر می‌شود.
	# '''مرتبه سوم:''' هنگامی که انسان از رذیلت‌های اخلاقی پاک شود، زمینه [[اتصال به عالم غیب]] در وجود او فراهم می‌شود و انسان با [[غیب]] و [[ملکوت]] عالم رابطه برقرار می‌کند؛ این ارتباط مرتبه سوم کمال عقل عملی است.		# '''مرتبه سوم:''' هنگامی که انسان از رذیلت‌های اخلاقی پاک شود، زمینه اتصال به عالم غیب در وجود او فراهم می‌شود و انسان با [[غیب]] و [[ملکوت]] عالم رابطه برقرار می‌کند؛ این ارتباط مرتبه سوم کمال عقل عملی است.
	# '''مرتبه چهارم:''' هنگامی که انسان با [[حرکت]] صعودی و [[مشاهده ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال حضرت، [[حق]] را مشاهده می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز [[کمال]] او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت علمی~~]] [[~~مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود حضرت او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر [[کمال عقل]] عملی است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق ~~الهی~~ ج۱ (کتاب)\|اخلاق ~~الهی،~~ ج۱]]، ص۱۷۲.</ref>.		# '''مرتبه چهارم:''' هنگامی که انسان با حرکت صعودی و مشاهده ملکوت عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال حضرت، [[حق]] را مشاهده می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز [[کمال]] او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن حضرت علمی مشاهده کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود حضرت او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر کمال عقل عملی است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۱۷۲.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۴
خط ۷:		خط ۷:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	*حكما [[عقل]] را به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌کنند، ولی در تصویر تفاوت [[عقل عملی]] با [[عقل نظری]] و [[تعیین]] [[وظیفه]] هریک، با هم [[اختلاف]] دارند. تفاوت [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] به دو صورت تصویر شده است:		* حكما [[عقل]] را به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌کنند، ولی در تصویر تفاوت [[عقل عملی]] با [[عقل نظری]] و [[تعیین]] [[وظیفه]] هریک، با هم [[اختلاف]] دارند. تفاوت [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] به دو صورت تصویر شده است:

	==تفاوت غایی==		== تفاوت غایی ==
	*گروهی معتقدند [[عقل]] مبدأ [[ادراک]] است و در این جهت هیچ فرقی بین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] نیست، تنها تفاوت این دو با هم، در [[مقام]] [[غایت]] است. هنگامی که [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی فقط دانستن آن باشد، مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل نظری]] می‌نامند؛ مثل [[ادراک]] حقایق وجود و اگر [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی عمل به آن باشد مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل عملی]] می‌گویند؛ مثل [[ادراک]] [[حسن]] [[صدق]] و [[قبح]] [[کذب]].		* گروهی معتقدند [[عقل]] مبدأ [[ادراک]] است و در این جهت هیچ فرقی بین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] نیست، تنها تفاوت این دو با هم، در [[مقام]] [[غایت]] است. هنگامی که [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی فقط دانستن آن باشد، مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل نظری]] می‌نامند؛ مثل [[ادراک]] حقایق وجود و اگر [[هدف]] از [[ادراک]] چیزی عمل به آن باشد مبدأ آن [[ادراک]] را [[عقل عملی]] می‌گویند؛ مثل [[ادراک]] [[حسن]] [[صدق]] و [[قبح]] [[کذب]].
	*طبق این نظر [[عقل عملی]] همانند [[عقل نظری]] مبدأ [[ادراک]] است نه مبدأ تحریک<ref>محمدرضا مظفر، المنطق، ج۳۴۳.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]~~،ص۱۷۱~~.</ref>.		* طبق این نظر [[عقل عملی]] همانند [[عقل نظری]] مبدأ [[ادراک]] است نه مبدأ تحریک<ref>محمدرضا مظفر، المنطق، ج۳۴۳.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۱.</ref>.

	==تفاوت جوهری==		== تفاوت جوهری ==
	*گروه دیگری معتقدند مبدأ [[ادراک]] در وجود [[انسان]]، همان [[عقل نظری]] است؛ خواه [[هدف]] از [[ادراک]] خود دانستن باشد یا عمل کردن؛ بنابراین، [[ادراک]] [[وظیفه]] [[عقل نظری]] است و [[عقل عملی]] هیچ دخالتی در [[ادراک]] ندارد. [[وظیفه]] [[عقل عملی]] اجرای [[فرامین]] [[عقل نظری]] و تحریک [[قوة]] [[غضب]] و [[شهوت]] برای اجرای آن [[احکام]] است<ref>محمدمهدی نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵۷؛ محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۷۴.</ref>. بنابراین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] از نظر جوهر متفاوت‌اند.		* گروه دیگری معتقدند مبدأ [[ادراک]] در وجود [[انسان]]، همان [[عقل نظری]] است؛ خواه [[هدف]] از [[ادراک]] خود دانستن باشد یا عمل کردن؛ بنابراین، [[ادراک]] [[وظیفه]] [[عقل نظری]] است و [[عقل عملی]] هیچ دخالتی در [[ادراک]] ندارد. [[وظیفه]] [[عقل عملی]] اجرای [[فرامین]] [[عقل نظری]] و تحریک [[قوة]] [[غضب]] و [[شهوت]] برای اجرای آن [[احکام]] است<ref>محمدمهدی نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۵۷؛ محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۷۴.</ref>. بنابراین [[عقل نظری]] و [[عقل عملی]] از نظر جوهر متفاوت‌اند.
	*طرفدارن این نظریه برای تحول و [[تکامل عقل]] نظری و [[عقل عملی]] مراحلی را برشمرده‌اند. این مراحل را از [[کلام]] [[شهید ثانی]] نام می‌بریم:		* طرفدارن این نظریه برای تحول و [[تکامل عقل]] نظری و [[عقل عملی]] مراحلی را برشمرده‌اند. این مراحل را از [[کلام]] [[شهید ثانی]] نام می‌بریم:
	*اولین مرحله [[عقل نظری]] که دورترین مرحله آن از [[نقطه کمال]] [[عقل]] محسوب می‌شود، [[عقل]] هیولایی است. به این معنی که [[انسان]] فقط از استعداد [[ادراک]] برخوردار است.		* اولین مرحله [[عقل نظری]] که دورترین مرحله آن از [[نقطه کمال]] [[عقل]] محسوب می‌شود، [[عقل]] هیولایی است. به این معنی که [[انسان]] فقط از استعداد [[ادراک]] برخوردار است.
	*مرحله دوم اینکه [[انسان]] مسائل ضروری را بالفعل [[درک]] کند و برای [[درک]] مسائل نظری آماده شود. این مرحله [[عقل]] بالملكه نامیده می‌شود؛ زیرا در این مرحله، استعداد انتقال به معقولات نظری در [[انسان]] [[راسخ]] شده، به صورت ملکه در می‌آید. [[انسان]] هنگامی که به این مرحله برسد، صلاحیت [[تکلیف]] پیدا می‌کند.		* مرحله دوم اینکه [[انسان]] مسائل ضروری را بالفعل [[درک]] کند و برای [[درک]] مسائل نظری آماده شود. این مرحله [[عقل]] بالملكه نامیده می‌شود؛ زیرا در این مرحله، استعداد انتقال به معقولات نظری در [[انسان]] [[راسخ]] شده، به صورت ملکه در می‌آید. [[انسان]] هنگامی که به این مرحله برسد، صلاحیت [[تکلیف]] پیدا می‌کند.
	*مرحله سوم این است که [[انسان]] مسائل نظری را [[درک]] کرده و هر وقت بخواهد با یک التفات آنها را در نظر می‌آورد، بدون اینکه به کسب جدید نیاز باشد؛ این مرحله، [[عقل]] بالفعل نامیده می‌شود.		* مرحله سوم این است که [[انسان]] مسائل نظری را [[درک]] کرده و هر وقت بخواهد با یک التفات آنها را در نظر می‌آورد، بدون اینکه به کسب جدید نیاز باشد؛ این مرحله، [[عقل]] بالفعل نامیده می‌شود.
	*مرحله چهارم که مرحله کمال [[عقل نظری]] است، این است که معقولات نظری را [[مشاهده]] می‌کند. این مرحله را [[عقل]] مستفاد می‌نامند، زیرا این كمال تنها از راه [[ارتباط]] با [[عقل]] فعال که خارج از وجود [[انسان]] است به دست می‌آید.		* مرحله چهارم که مرحله کمال [[عقل نظری]] است، این است که معقولات نظری را [[مشاهده]] می‌کند. این مرحله را [[عقل]] مستفاد می‌نامند، زیرا این كمال تنها از راه [[ارتباط]] با [[عقل]] فعال که خارج از وجود [[انسان]] است به دست می‌آید.
	*بنابراین [[عقل]] هیولایی و [[عقل]] بالملكه، در [[حقیقت]]، استعداد و [[آمادگی]] کمال‌اند. [[عقل]] مستفاد از نظر تحقق بر [[عقل]] بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس [[عقل]] بالفعل هر چند در بقا متأخر از [[عقل]] مستفاد است و پس از زوال [[مشاهده]] حدوث بر او مقدم است و هم از این رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]~~،ص۱۷۱~~-۱۷۲.</ref>.		* بنابراین [[عقل]] هیولایی و [[عقل]] بالملكه، در [[حقیقت]]، استعداد و [[آمادگی]] کمال‌اند. [[عقل]] مستفاد از نظر تحقق بر [[عقل]] بالفعل مقدم است؛ چون بدون مشاهده مكرر، [[قدرت]] استحضار به دست نمی‌آید، پس [[عقل]] بالفعل هر چند در بقا متأخر از [[عقل]] مستفاد است و پس از زوال [[مشاهده]] حدوث بر او مقدم است و هم از این رو برخی آن را در مرحله چهارم و پس از مستفاد قرار داده‌اند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۱-۱۷۲.</ref>.

	==[[مراتب عقل عملی]]==		== [[مراتب عقل عملی]] ==
	* [[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.		* [[عقل عملی]] نیز همانند [[عقل نظری]] در چهار مرتبه به کمال خود می‌رسد.
	*'''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]]{{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.		* '''مرتبه اول:''' اولین مرتبه [[عقل عملی]] این است که با [[پیروی]] از [[قوانین]] [[دین اسلام]] و [[سنت رسول خدا]] {{صل}}، اعضا و جوارح ظاهری [[انسان]] از [[اعمال ناشایست]] و [[کارهای حرام]] [[پاک]] شود.
	*'''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] [[انسان]] از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که [[انسان]] را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.		* '''مرتبه دوم:''' در مرتبه دوم، [[باطن]] [[انسان]] از صفت‌ها و سجایای [[ناپسند]] و [[رذیلت‌های اخلاقی]] که [[انسان]] را از توجه به [[عالم غیب]] باز می‌دارند، [[تطهیر]] می‌شود.
	*'''مرتبه سوم:''' هنگامی که [[انسان]] از [[رذیلت‌های اخلاقی]] [[پاک]] شود، زمینه [[اتصال به عالم غیب]] در وجود او فراهم می‌شود و [[انسان]] با [[غیب]] و [[ملکوت]] عالم رابطه برقرار می‌کند؛ این [[ارتباط]] مرتبه سوم کمال [[عقل عملی]] است.		* '''مرتبه سوم:''' هنگامی که [[انسان]] از [[رذیلت‌های اخلاقی]] [[پاک]] شود، زمینه [[اتصال به عالم غیب]] در وجود او فراهم می‌شود و [[انسان]] با [[غیب]] و [[ملکوت]] عالم رابطه برقرار می‌کند؛ این [[ارتباط]] مرتبه سوم کمال [[عقل عملی]] است.
	*'''مرتبه چهارم:''' هنگامی که [[انسان]] با حرکت صعودی و مشاهده [[ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال [[حضرت]]، [[حق]] را [[مشاهده]] می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز کمال او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت]] [[علمی]] [[مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود [[حضرت]] او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر کمال [[عقل عملی]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]~~،ص۱۷۲~~.</ref>.		* '''مرتبه چهارم:''' هنگامی که [[انسان]] با حرکت صعودی و مشاهده [[ملکوت]] عالم به جایی برسد که به کلی از خود بریده شود، صفت‌های [[جمال]] و جلال [[حضرت]]، [[حق]] را [[مشاهده]] می‌کند و حالی به او دست می‌دهد که جز کمال او کمالی نمی‌بیند، با وجود [[علم فراگیر]] آن [[حضرت]] [[علمی]] [[مشاهده]] کمال نمی‌کند [[عقل]] و می‌بیند که هر وجود و کمالی از وجود [[حضرت]] او سرچشمه می‌گیرد<ref>شهید ثانی، حقایق الایمان، ص۱۴۱-۱۳۹.</ref>. این مرحله آخر کمال [[عقل عملی]] است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۷۲.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{ولایت}}		{{ولایت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~عقل عملی~~]]''' است. "'''~~[[عقل عملی]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[عقل عملی در قرآن]] - [[عقل عملی در حدیث]] - [[عقل عملی در اخلاق اسلامی]] - [[عقل عملی در عرفان اسلامی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = عقل عملی
	~~<div style~~="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عقل عملی (پرسش)~~]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>~~		\| عنوان مدخل = [[عقل عملی]]
			\| مداخل مرتبط = [[عقل عملی در قرآن]] - [[عقل عملی در حدیث]] - [[عقل عملی در اخلاق اسلامی]] - [[عقل عملی در عرفان اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط = عقل عملی (پرسش)
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۵۲
خط ۱:		خط ۱:

	{{ولایت}}		{{ولایت}}
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[عقل عملی]]''' است. "'''[[عقل عملی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[عقل عملی]]''' است. "'''[[عقل عملی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>