علم امام در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۱۹

2026-05-21T05:19:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = علم امام		\| موضوع مرتبط = علم امام
	\| عنوان مدخل = علم امام		\| عنوان مدخل = علم امام
	\| مداخل مرتبط = [[علم امام در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[علم امام در حدیث]] - [[علم امام در کلام اسلامی]] - [[علم امام از دیدگاه اهل سنت]]		\| مداخل مرتبط = [[علم امام در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[علم امام در نهج البلاغه]] - [[علم امام در حدیث]] - [[علم امام در کلام اسلامی]] - [[علم امام از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)		\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)
	}}		}}

Bahmani: /* منابع */

2025-04-07T14:32:04Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۲
خط ۱۰۱:		خط ۱۰۱:
	# [[پرونده:1379348.jpg\|22px]] [[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲''']]		# [[پرونده:1379348.jpg\|22px]] [[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲''']]
	# [[پرونده:1100841.jpg\|22px]] [[زهرا یوسفی\|یوسفی، زهرا]]، [[علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی (کتاب)\|'''علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی''']]		# [[پرونده:1100841.jpg\|22px]] [[زهرا یوسفی\|یوسفی، زهرا]]، [[علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی (کتاب)\|'''علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی''']]
	# [[پرونده:IM010746.jpg\|22px]] [[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی معناشناسی امام و مقام امامت از دیدگاه مفسران فریقین (کتاب)\|'''بررسی تطبیقی معناشناسی امام و مقام امامت از دیدگاه مفسران فریقین''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* علم امام در دیدگاه شیعه */

2025-04-07T14:31:52Z

علم امام در دیدگاه شیعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۱
خط ۹۶:		خط ۹۶:

	[[امام رضا]]{{ع}} در سخنان مبسوطی در وصف [[امام]] فرموده است: «امام از دیگران به [[دانش]] ویژه و [[شکیبایی]] خاصی ممتاز است... هیچ دانشمندی با او برابر نیست؛ جایگزینی ندارد و بدیل و نظیری برای او نیست... [[خدا]]، [[پیامبران]] و [[امامان]] را [[توفیق]] بخشیده و از خزانه [[علم]] [[حکم]] خود آنچه به دیگران نداده به آنان داده است... هرگاه خدای بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] کند، سینه‌اش را برای این کار بگشاید و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش جاری سازد و [[علمی]] به او [[الهام]] کند که از این پس در هیچ پاسخی باز نماند و از راه [[درستی]] [[منحرف]] نگردد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۸۶-۲۹۰.</ref>.<ref>[[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲]]، ص ۶۰.</ref>		[[امام رضا]]{{ع}} در سخنان مبسوطی در وصف [[امام]] فرموده است: «امام از دیگران به [[دانش]] ویژه و [[شکیبایی]] خاصی ممتاز است... هیچ دانشمندی با او برابر نیست؛ جایگزینی ندارد و بدیل و نظیری برای او نیست... [[خدا]]، [[پیامبران]] و [[امامان]] را [[توفیق]] بخشیده و از خزانه [[علم]] [[حکم]] خود آنچه به دیگران نداده به آنان داده است... هرگاه خدای بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] کند، سینه‌اش را برای این کار بگشاید و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش جاری سازد و [[علمی]] به او [[الهام]] کند که از این پس در هیچ پاسخی باز نماند و از راه [[درستی]] [[منحرف]] نگردد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۸۶-۲۹۰.</ref>.<ref>[[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲]]، ص ۶۰.</ref>

	~~==[[علم امام]] در دیدگاه [[شیعه]]==~~
	[[قرآن‌پژوهان]] [[شیعی]]، [[امامت حضرت ابراهیم]]{{ع}} را به معنای «[[امامت]] بر همگان و [[انبیا]]» یا «[[زمامداری]] و [[تدبیر امور]] [[جامعه]]» یا «[[هدایت به امر]]» و یا «وجوبِ [[پیروی]] با اطاعتِ مستقل» دانسته‌اند و نیز تقریباً در این قول متفق بودند که «عَهد» در این [[آیه]] به معنای خاص امامت است. در تمام این معانی، امامت یا [[عهد]] به افرادی که سابقه [[شرک]] یا [[کفر]] دارند، یا حتی دچار [[معاصی]] دیگرند، نمی‌رسد و فراز {{متن قرآن\|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}} بر [[عصمت امام]]، پیش از امامت و بعد از آن، دلالت دارد. چون فرض این است که همه این [[مقامات]] پس از [[مقام نبوت]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} [[جعل]] شده است؛ پس شرایطی که برای [[نبی]] نیاز است، برای [[امام]] به طریق اولی لازم است که از جمله آنها جعل خاص [[الهی]] و عصمت امام و در پی آن [[علم]] وی است.
	اگر امام، علم و کفایت بالفعل در امامت را در عالی‌ترین حد لازم نداشته باشد، با [[عصمت]] وی تهافت خواهد داشت؛ به همین روی، برخی از امامت‌پژوهان بر این باورند که چون [[متکلمان شیعه]] [[امامیه]] عصمت را از [[صفات لازم امام]] می‌دانند، نیاز چندانی به ذکر [[صفت علم]] و [[کفایت در رهبری]] به طور مستقل [[احساس]] نکرده‌اند؛ مانند [[ابن میثم بحرانی]] که علم، [[عفت]] و [[شجاعت]] را به عنوان اصول [[کمالات نفسانی]] برای امام یاد کرده و گفته است: «از آنجا که ما عصمت را [[شرط امامت]] می‌دانیم، باید امام واجد کمالات نفسانی مزبور باشد»<ref>ر.ک: ربانی، امامت در بینش اسلامی، ص۱۷۶.</ref>. بنابراین عصمت امام اقتضا می‌کند که امام، [[علم بالفعل]] و جامع الاطراف و [[خطاناپذیر]] داشته باشد.
	برخی [[مفسران]] معاصر شیعی علم امام را از فراز {{متن قرآن\|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}} با پیوند چند آیه دیگر، [[استنباط]] کرده‌اند. از جمله [[علامه طباطبایی]] که -پیش‌تر آمد- عهد را به معنای امامت و [[ظالم]] را در برابر [[معصوم]] می‌داند، بر همین [[باور]] است.

	~~این [[مقام]] به قدری والا و باعظمت است که جز با [[عصمت امام]] و در پی آن [[علم غیر اکتسابی]] وی تناسب نخواهد داشت چون:~~
	[[امام]]، [[هدایتگر]] به سوی [[حق]] است بی‌آنکه نیاز به [[هدایت]] دیگران داشته باشد؛ همان‌گونه که [[قرآن]] فرمود: {{متن قرآن\|أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لَا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدَى}}<ref>«آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟» سوره یونس، آیه ۳۵.</ref> [[تقابل]] در این [[آیه]]؛ بین کسی که هدایتگر به سوی حق است با کسی که تا هدایتش نکنند راه را نمی‌یابد، اقتضا می‌کند که هدایتگر به سوی حق محتاج به هدایت دیگران نباشد و خودش راه را پیدا کند<ref>از ظاهر حدیث امام رضا{{ع}} نیز این تقابل استفاده می‌شود (ر.ک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۹۸). علامه بلاغی در تفسیر آلاء الرحمن، همین معنا را از این آیه برداشت کرده است (ر.ک: ج۱، ص۱۲۴).</ref>؛ چون امام با [[تأیید]] و [[تسدید]] ربانی هرچه می‌کند، [[خیر و خوبی]] است. [[قرآن کریم]] درباره [[امامان]] فرمود: {{متن قرآن\|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ...}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک را وحی کردیم» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>. در این آیه نفرمود {{عربی\|و أوحينا إليهم أن أفعلوا الخيرات}} که دستور به انجام خیر کند تا اعم از آن باشد که این [[خیرات]] انجام پذیرد و یا عمل نشود، بلکه فرمود: به آنان تحقق خیرات، [[وحی]] می‌شود. یعنی: آنان این دستور را انجام می‌دهند و جز خیرات، چیزی از ایشان سرنمی‌زند. بنابراین، امام با این [[شرافت]] و اوصاف، باید از هر [[ضلالت]] و ظلمی، [[معصوم]] باشد<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۲۷۳.</ref>.
	در [[تفسیر تسنیم]] نیز می‌گوید: براساس رهنمود قرآن کریم، «امام» کسی است که [[هادی]] به امر باشد و «هادی» کسی است که [[مهتدی]] بالذات باشد پس امام کسی است که به [[مکتب]] نرفته [[معلم]] صدها مدرس و [[هادی]] [[مردم]] است<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۶، ص۵۰۰.</ref>.

	قول رایج و کهن [[شیعی]] درباره اصطلاح «[[امامت]]» که آن را پس از [[نبوت]] به معنای «[[زمامداری]] و [[تدبیر امور]] [[جامعه]]» می‌داند آنان را به این سمت [[سوق]] می‌دهد که [[رتبه امامت]] را بسی والا و حساس بنگرند؛ چون [[زمامدار]] در [[مقام]] [[حکمرانی]]، امور سرنوشت‌ساز جامعه را [[تدبیر]] می‌کند و ناگزیر در تمام [[شؤون]] [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]]، [[دینی]] و... جامعه دخالت دارد. بنابراین – چنان‌که در بحث [[عصمت امام]] گفتیم- اگر [[اوامر و نواهی]] وی در [[سیاستگذاری]] و دخالت‌های او در [[اجرای قوانین]]، مورد [[تأیید]] و تصویب [[حق‌تعالی]] نباشد، به [[شرک]] [[ربوبی]] در تدبیر امور جامعه می‌انجامد که [[نقض غرض]] در [[جعل]] [[مقام امامت]] خواهد بود. اطلاق [[نفی]] اعطای امامت به [[ظالمان]] نیز، این آموزه را تأیید می‌کند. اگر [[امام]] پس از احراز این مقام از [[حدود الهی]] بیرون رود، دچار [[ظلم]] خواهد شد: {{متن قرآن\|وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}}<ref>«و آنان که از حدود خداوند تجاوز کنند ستمگرند» سوره بقره، آیه ۲۲۹.</ref> در این صورت می‌توان گفت: [[عهد]] به [[ظالم]] رسیده و این تکاذب [[عرفی]] دارد. بنابراین، [[حفظ]] حدود الهی مستلزم ویژگی‌هایی برای امام است که از جمله آنها [[علم]] و [[دانایی]]، رسیدن به [[مقام صبر]] و [[یقین]] و گذر موفقیت‌آمیز از ابتلاهاست که عصمت امام را به نمایش می‌گذارد و [[موقعیت امام]] را ممتاز می‌کند. امامت به معنای [[اطاعت]] مفروضه و مستقل نیز برای [[معصومان]] جعل می‌شود. در این رتبه از [[عصمت]] چون [[اراده]] و [[مشیت]] امام، عین اراده و خواست خداست، علم او از گزند خطای عمدی و [[سهوی]] مصون است. این [[علم غیر اکتسابی]] و بالفعل است و نیازی به [[اجتهاد]] برای تحصیل آن نیست.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی معناشناسی امام و مقام امامت از دیدگاه مفسران فریقین (کتاب)\|بررسی تطبیقی معناشناسی امام و مقام امامت از دیدگاه مفسران فریقین]] ص ۲۲۷</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۳۱

2025-04-07T14:31:07Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۱
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = علم امام		\| موضوع مرتبط = علم امام
	\| عنوان مدخل = علم امام		\| عنوان مدخل = علم امام
	\| مداخل مرتبط = [[علم امام در حدیث]] - [[علم امام در کلام اسلامی]] - [[علم امام از دیدگاه اهل سنت]]		\| مداخل مرتبط = [[علم امام در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[علم امام در حدیث]] - [[علم امام در کلام اسلامی]] - [[علم امام از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)		\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)
	}}		}}

Bahmani: /* ادله درون‌دینی ضرورت علم خطاناپذیر امام */

2025-04-07T14:23:18Z

ادله درون‌دینی ضرورت علم خطاناپذیر امام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۳
خط ۹۵:		خط ۹۵:
	در [[حدیثی]] دیگر آمده است: «کسی که در میان [[مردم]] [[شمشیر]] بکشد و آنان را به سوی خدا بخواند، در حالی که در میان مسلمانان داناتر از او باشد، چنین شخصی [[گمراه]] و زورگوست»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۵، ص۲۷.</ref>. [[امیر مؤمنان]]{{ع}} در این باره فرموده است: «سزاوارترین [[مردم]] به [[سرپرستی]] امور آنان، قوی‌ترین آنان بر آن و داناترین مردم به [[امر الهی]] درباره آن است»<ref>شیخ صدوق، الخصال، ص۱۶۳.</ref>.		در [[حدیثی]] دیگر آمده است: «کسی که در میان [[مردم]] [[شمشیر]] بکشد و آنان را به سوی خدا بخواند، در حالی که در میان مسلمانان داناتر از او باشد، چنین شخصی [[گمراه]] و زورگوست»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۵، ص۲۷.</ref>. [[امیر مؤمنان]]{{ع}} در این باره فرموده است: «سزاوارترین [[مردم]] به [[سرپرستی]] امور آنان، قوی‌ترین آنان بر آن و داناترین مردم به [[امر الهی]] درباره آن است»<ref>شیخ صدوق، الخصال، ص۱۶۳.</ref>.

	[[امام رضا]]{{ع}} در سخنان مبسوطی در وصف [[امام]] فرموده است: «امام از دیگران به [[دانش]] ویژه و [[شکیبایی]] خاصی ممتاز است... هیچ دانشمندی با او برابر نیست؛ جایگزینی ندارد و بدیل و نظیری برای او نیست... [[خدا]]، [[پیامبران]] و [[امامان]] را [[توفیق]] بخشیده و از [[خزانه]] [[علم]] [[حکم]] خود آنچه به دیگران نداده به آنان داده است... هرگاه خدای بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] کند، سینه‌اش را برای این کار بگشاید و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش جاری سازد و [[علمی]] به او [[الهام]] کند که از این پس در هیچ پاسخی باز نماند و از راه [[درستی]] [[منحرف]] نگردد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۸۶-۲۹۰.</ref>.<ref>[[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲]]، ص ۶۰.</ref>		[[امام رضا]]{{ع}} در سخنان مبسوطی در وصف [[امام]] فرموده است: «امام از دیگران به [[دانش]] ویژه و [[شکیبایی]] خاصی ممتاز است... هیچ دانشمندی با او برابر نیست؛ جایگزینی ندارد و بدیل و نظیری برای او نیست... [[خدا]]، [[پیامبران]] و [[امامان]] را [[توفیق]] بخشیده و از خزانه [[علم]] [[حکم]] خود آنچه به دیگران نداده به آنان داده است... هرگاه خدای بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] کند، سینه‌اش را برای این کار بگشاید و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش جاری سازد و [[علمی]] به او [[الهام]] کند که از این پس در هیچ پاسخی باز نماند و از راه [[درستی]] [[منحرف]] نگردد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۸۶-۲۹۰.</ref>.<ref>[[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲]]، ص ۶۰.</ref>

	==[[علم امام]] در دیدگاه [[شیعه]]==		==[[علم امام]] در دیدگاه [[شیعه]]==

Bahmani: /* رویکرد دانشمندان اسلامی درباره علم امامان {{عم}} */

2025-04-07T14:19:25Z

رویکرد دانشمندان اسلامی درباره علم امامان {{عم}}

Bahmani در ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۵

2025-04-07T14:15:22Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۵
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = علم امام		\| موضوع مرتبط = علم امام
	\| عنوان مدخل = علم امام		\| عنوان مدخل = علم امام
	\| مداخل مرتبط = [[علم امام در حدیث]] - [[علم امام در کلام اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[علم امام در حدیث]] - [[علم امام در کلام اسلامی]] - [[علم امام از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)		\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)
	}}		}}

Jaafari: /* منابع */

2025-01-04T06:30:54Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۰
خط ۹۶:		خط ۹۶:

	[[امام رضا]]{{ع}} در سخنان مبسوطی در وصف [[امام]] فرموده است: «امام از دیگران به [[دانش]] ویژه و [[شکیبایی]] خاصی ممتاز است... هیچ دانشمندی با او برابر نیست؛ جایگزینی ندارد و بدیل و نظیری برای او نیست... [[خدا]]، [[پیامبران]] و [[امامان]] را [[توفیق]] بخشیده و از [[خزانه]] [[علم]] [[حکم]] خود آنچه به دیگران نداده به آنان داده است... هرگاه خدای بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] کند، سینه‌اش را برای این کار بگشاید و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش جاری سازد و [[علمی]] به او [[الهام]] کند که از این پس در هیچ پاسخی باز نماند و از راه [[درستی]] [[منحرف]] نگردد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۸۶-۲۹۰.</ref>.<ref>[[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲]]، ص ۶۰.</ref>		[[امام رضا]]{{ع}} در سخنان مبسوطی در وصف [[امام]] فرموده است: «امام از دیگران به [[دانش]] ویژه و [[شکیبایی]] خاصی ممتاز است... هیچ دانشمندی با او برابر نیست؛ جایگزینی ندارد و بدیل و نظیری برای او نیست... [[خدا]]، [[پیامبران]] و [[امامان]] را [[توفیق]] بخشیده و از [[خزانه]] [[علم]] [[حکم]] خود آنچه به دیگران نداده به آنان داده است... هرگاه خدای بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] کند، سینه‌اش را برای این کار بگشاید و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش جاری سازد و [[علمی]] به او [[الهام]] کند که از این پس در هیچ پاسخی باز نماند و از راه [[درستی]] [[منحرف]] نگردد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۸۶-۲۹۰.</ref>.<ref>[[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲]]، ص ۶۰.</ref>

			==[[علم امام]] در دیدگاه [[شیعه]]==
			[[قرآن‌پژوهان]] [[شیعی]]، [[امامت حضرت ابراهیم]]{{ع}} را به معنای «[[امامت]] بر همگان و [[انبیا]]» یا «[[زمامداری]] و [[تدبیر امور]] [[جامعه]]» یا «[[هدایت به امر]]» و یا «وجوبِ [[پیروی]] با اطاعتِ مستقل» دانسته‌اند و نیز تقریباً در این قول متفق بودند که «عَهد» در این [[آیه]] به معنای خاص امامت است. در تمام این معانی، امامت یا [[عهد]] به افرادی که سابقه [[شرک]] یا [[کفر]] دارند، یا حتی دچار [[معاصی]] دیگرند، نمی‌رسد و فراز {{متن قرآن\|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}} بر [[عصمت امام]]، پیش از امامت و بعد از آن، دلالت دارد. چون فرض این است که همه این [[مقامات]] پس از [[مقام نبوت]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} [[جعل]] شده است؛ پس شرایطی که برای [[نبی]] نیاز است، برای [[امام]] به طریق اولی لازم است که از جمله آنها جعل خاص [[الهی]] و عصمت امام و در پی آن [[علم]] وی است.
			اگر امام، علم و کفایت بالفعل در امامت را در عالی‌ترین حد لازم نداشته باشد، با [[عصمت]] وی تهافت خواهد داشت؛ به همین روی، برخی از امامت‌پژوهان بر این باورند که چون [[متکلمان شیعه]] [[امامیه]] عصمت را از [[صفات لازم امام]] می‌دانند، نیاز چندانی به ذکر [[صفت علم]] و [[کفایت در رهبری]] به طور مستقل [[احساس]] نکرده‌اند؛ مانند [[ابن میثم بحرانی]] که علم، [[عفت]] و [[شجاعت]] را به عنوان اصول [[کمالات نفسانی]] برای امام یاد کرده و گفته است: «از آنجا که ما عصمت را [[شرط امامت]] می‌دانیم، باید امام واجد کمالات نفسانی مزبور باشد»<ref>ر.ک: ربانی، امامت در بینش اسلامی، ص۱۷۶.</ref>. بنابراین عصمت امام اقتضا می‌کند که امام، [[علم بالفعل]] و جامع الاطراف و [[خطاناپذیر]] داشته باشد.
			برخی [[مفسران]] معاصر شیعی علم امام را از فراز {{متن قرآن\|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}} با پیوند چند آیه دیگر، [[استنباط]] کرده‌اند. از جمله [[علامه طباطبایی]] که -پیش‌تر آمد- عهد را به معنای امامت و [[ظالم]] را در برابر [[معصوم]] می‌داند، بر همین [[باور]] است.

			این [[مقام]] به قدری والا و باعظمت است که جز با [[عصمت امام]] و در پی آن [[علم غیر اکتسابی]] وی تناسب نخواهد داشت چون:
			[[امام]]، [[هدایتگر]] به سوی [[حق]] است بی‌آنکه نیاز به [[هدایت]] دیگران داشته باشد؛ همان‌گونه که [[قرآن]] فرمود: {{متن قرآن\|أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لَا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدَى}}<ref>«آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟» سوره یونس، آیه ۳۵.</ref> [[تقابل]] در این [[آیه]]؛ بین کسی که هدایتگر به سوی حق است با کسی که تا هدایتش نکنند راه را نمی‌یابد، اقتضا می‌کند که هدایتگر به سوی حق محتاج به هدایت دیگران نباشد و خودش راه را پیدا کند<ref>از ظاهر حدیث امام رضا{{ع}} نیز این تقابل استفاده می‌شود (ر.ک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۹۸). علامه بلاغی در تفسیر آلاء الرحمن، همین معنا را از این آیه برداشت کرده است (ر.ک: ج۱، ص۱۲۴).</ref>؛ چون امام با [[تأیید]] و [[تسدید]] ربانی هرچه می‌کند، [[خیر و خوبی]] است. [[قرآن کریم]] درباره [[امامان]] فرمود: {{متن قرآن\|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ...}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک را وحی کردیم» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>. در این آیه نفرمود {{عربی\|و أوحينا إليهم أن أفعلوا الخيرات}} که دستور به انجام خیر کند تا اعم از آن باشد که این [[خیرات]] انجام پذیرد و یا عمل نشود، بلکه فرمود: به آنان تحقق خیرات، [[وحی]] می‌شود. یعنی: آنان این دستور را انجام می‌دهند و جز خیرات، چیزی از ایشان سرنمی‌زند. بنابراین، امام با این [[شرافت]] و اوصاف، باید از هر [[ضلالت]] و ظلمی، [[معصوم]] باشد<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۲۷۳.</ref>.
			در [[تفسیر تسنیم]] نیز می‌گوید: براساس رهنمود قرآن کریم، «امام» کسی است که [[هادی]] به امر باشد و «هادی» کسی است که [[مهتدی]] بالذات باشد پس امام کسی است که به [[مکتب]] نرفته [[معلم]] صدها مدرس و [[هادی]] [[مردم]] است<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۶، ص۵۰۰.</ref>.

			قول رایج و کهن [[شیعی]] درباره اصطلاح «[[امامت]]» که آن را پس از [[نبوت]] به معنای «[[زمامداری]] و [[تدبیر امور]] [[جامعه]]» می‌داند آنان را به این سمت [[سوق]] می‌دهد که [[رتبه امامت]] را بسی والا و حساس بنگرند؛ چون [[زمامدار]] در [[مقام]] [[حکمرانی]]، امور سرنوشت‌ساز جامعه را [[تدبیر]] می‌کند و ناگزیر در تمام [[شؤون]] [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]]، [[دینی]] و... جامعه دخالت دارد. بنابراین – چنان‌که در بحث [[عصمت امام]] گفتیم- اگر [[اوامر و نواهی]] وی در [[سیاستگذاری]] و دخالت‌های او در [[اجرای قوانین]]، مورد [[تأیید]] و تصویب [[حق‌تعالی]] نباشد، به [[شرک]] [[ربوبی]] در تدبیر امور جامعه می‌انجامد که [[نقض غرض]] در [[جعل]] [[مقام امامت]] خواهد بود. اطلاق [[نفی]] اعطای امامت به [[ظالمان]] نیز، این آموزه را تأیید می‌کند. اگر [[امام]] پس از احراز این مقام از [[حدود الهی]] بیرون رود، دچار [[ظلم]] خواهد شد: {{متن قرآن\|وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}}<ref>«و آنان که از حدود خداوند تجاوز کنند ستمگرند» سوره بقره، آیه ۲۲۹.</ref> در این صورت می‌توان گفت: [[عهد]] به [[ظالم]] رسیده و این تکاذب [[عرفی]] دارد. بنابراین، [[حفظ]] حدود الهی مستلزم ویژگی‌هایی برای امام است که از جمله آنها [[علم]] و [[دانایی]]، رسیدن به [[مقام صبر]] و [[یقین]] و گذر موفقیت‌آمیز از ابتلاهاست که عصمت امام را به نمایش می‌گذارد و [[موقعیت امام]] را ممتاز می‌کند. امامت به معنای [[اطاعت]] مفروضه و مستقل نیز برای [[معصومان]] جعل می‌شود. در این رتبه از [[عصمت]] چون [[اراده]] و [[مشیت]] امام، عین اراده و خواست خداست، علم او از گزند خطای عمدی و [[سهوی]] مصون است. این [[علم غیر اکتسابی]] و بالفعل است و نیازی به [[اجتهاد]] برای تحصیل آن نیست.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی معناشناسی امام و مقام امامت از دیدگاه مفسران فریقین (کتاب)\|بررسی تطبیقی معناشناسی امام و مقام امامت از دیدگاه مفسران فریقین]] ص ۲۲۷</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۱۰۱:		خط ۱۱۲:
	# [[پرونده:1379348.jpg\|22px]] [[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲''']]		# [[پرونده:1379348.jpg\|22px]] [[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲''']]
	# [[پرونده:1100841.jpg\|22px]] [[زهرا یوسفی\|یوسفی، زهرا]]، [[علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی (کتاب)\|'''علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی''']]		# [[پرونده:1100841.jpg\|22px]] [[زهرا یوسفی\|یوسفی، زهرا]]، [[علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی (کتاب)\|'''علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی''']]
			# [[پرونده:IM010746.jpg\|22px]] [[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی معناشناسی امام و مقام امامت از دیدگاه مفسران فریقین (کتاب)\|'''بررسی تطبیقی معناشناسی امام و مقام امامت از دیدگاه مفسران فریقین''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۳

2024-04-23T13:43:14Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2024-04-23T13:32:05Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۲
خط ۱۰۰:		خط ۱۰۰:
	# [[پرونده:1379348.jpg\|22px]] [[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲''']]		# [[پرونده:1379348.jpg\|22px]] [[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲ (کتاب)\|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۲''']]
	# [[پرونده:1100841.jpg\|22px]] [[زهرا یوسفی\|یوسفی، زهرا]]، [[علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی (کتاب)\|'''علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی''']]		# [[پرونده:1100841.jpg\|22px]] [[زهرا یوسفی\|یوسفی، زهرا]]، [[علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی (کتاب)\|'''علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی''']]
	~~# [[پرونده:4432.jpg\|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده\|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)\|'''تجلی امامت''']]~~
	~~# [[پرونده:4670311.jpg\|22px]] [[رضا محمدی\|محمدی، رضا]]، [[امام‌شناسی - محمدی (کتاب)\|'''امام‌شناسی''']]~~
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۹
خط ۷:		خط ۷:

	== رویکرد [[دانشمندان اسلامی]] درباره علم امامان {{عم}} ==		== رویکرد [[دانشمندان اسلامی]] درباره علم امامان {{عم}} ==
	# [[شیخ صدوق]]، [[محمد بن بابویه]] (م ۳۸۱): وی امامان معصوم را دلیل و طریق به سوی [[خداوند]] و موضع [[علم]] و مبین [[وحی]] او می‌داند<ref>محمد بن علی بن الحسین بابویه القمی، اعتقادات الصدوق، باب ۳۵.</ref>. از واژه‌هایی که او در عبارتش به کار برده، به خوبی استفاده می‌شود که علم امام از نگاه وی [[علم خطاناپذیر]] و ویژه‌ای است که تفسیر و تبیین وحی را شامل می‌شود و دلیل و [[راهنما]] به سوی خداوند است.		# '''[[شیخ صدوق]]، [[محمد بن بابویه]] (م ۳۸۱):''' وی امامان معصوم را دلیل و طریق به سوی [[خداوند]] و موضع [[علم]] و مبین [[وحی]] او می‌داند<ref>محمد بن علی بن الحسین بابویه القمی، اعتقادات الصدوق، باب ۳۵.</ref>. از واژه‌هایی که او در عبارتش به کار برده، به خوبی استفاده می‌شود که علم امام از نگاه وی [[علم خطاناپذیر]] و ویژه‌ای است که تفسیر و تبیین وحی را شامل می‌شود و دلیل و [[راهنما]] به سوی خداوند است.
	# [[محمد بن نعمان]]، معروف به [[شیخ مفید]] (م ۴۱۳): [[امامان]]{{عم}} قائم مقام [[انبیا]] در اجرا و برپا داشتن [[احکام]]، [[اجرای حدود]]، نگهداری [[قوانین]] و [[آموزش]] و [[تعلیم]] [[مردم]] هستند و همانند انبیا معصوم‌اند و در هیچ حکمی از [[احکام دین]]، [[سهو]] و نسیان بر آنان عارض نمی‌شود<ref>محمد بن محمد بن النعمان العکبری (شیخ مفید)، اوائل المقالات، ص۱۹. </ref>. سخن شیخ مفید نیز صراحت دارد که [[علم امامان]]{{عم}} در احکام و [[معارف دین]]، [[علمی]] [[خطاناپذیر]] است.		# '''[[محمد بن نعمان]]، معروف به [[شیخ مفید]] (م ۴۱۳):''' [[امامان]]{{عم}} قائم مقام [[انبیا]] در اجرا و برپا داشتن [[احکام]]، [[اجرای حدود]]، نگهداری [[قوانین]] و [[آموزش]] و [[تعلیم]] [[مردم]] هستند و همانند انبیا معصوم‌اند و در هیچ حکمی از [[احکام دین]]، [[سهو]] و نسیان بر آنان عارض نمی‌شود<ref>محمد بن محمد بن النعمان العکبری (شیخ مفید)، اوائل المقالات، ص۱۹. </ref>. سخن شیخ مفید نیز صراحت دارد که [[علم امامان]]{{عم}} در احکام و [[معارف دین]]، [[علمی]] [[خطاناپذیر]] است.
	# [[سید مرتضی علم الهدی]] (م ۴۳۶): موارد بسیاری در [[کتاب و سنت]] وجود دارد که دانشمندان در فهم آن [[ناتوان]] مانده‌اند؛ از این رو [[وجود امام]] برای [[تفسیر]] و [[تبیین دین]] و [[قرآن]]، بعد از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} ضروری است<ref>علم الهدی سید مرتضی، الشافی فی الامامة، ج۱، ص۱۷۹-۱۸۰.</ref>.		# '''[[سید مرتضی علم الهدی]] (م ۴۳۶):''' موارد بسیاری در [[کتاب و سنت]] وجود دارد که دانشمندان در فهم آن [[ناتوان]] مانده‌اند؛ از این رو [[وجود امام]] برای [[تفسیر]] و [[تبیین دین]] و [[قرآن]]، بعد از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} ضروری است<ref>علم الهدی سید مرتضی، الشافی فی الامامة، ج۱، ص۱۷۹-۱۸۰.</ref>.
	# [[قاضی عبدالجبار معتزلی]] (م ۴۱۵): [[امیر مؤمنان]]{{ع}} در باب [[دانش]] به علومی دست یافته بود که دیگران به آن دست نیافته بودند... فضل عالم در اوقات مختلفی همچون هنگام تعلیم و پاسخ به [[پرسش‌ها]] ظاهر می‌گردد و آنچه در این مقام از آن بزرگوار ظاهر گشته، بیشتر است و از دقت در [[خطبه‌ها]]، [[اندرزها]] و مناظرات آن حضرت به خوبی آشکار است... اصول [[توحید]]، [[عدل]] و... از او اخذ شده و هیچ کس در این [[علوم]] با او همسان نیست. [[عبدالجبار معتزلی]] روایاتی را از [[امام]]{{ع}} ذکر می‌کند که فرموده است: «نزد من علومی است که حاملانی برای آن نمی‌یابم تا آن علوم را به آنان انتقال دهم». سپس می‌گوید: مجالی برای [[انکار]] این مطلب نیست که [[امیرمؤمنان]]{{ع}} دارای [[علم]] ویژه‌ای بوده است و [[تجربه]]، [[شاهد]] بر [[صدق]] و صحت آن است؛ زیرا هر مسئله‌ای از [[اصول دین]] و اصل [[شرع]] و فروع آنکه از حضرت سؤال می‌شد، پاسخ می‌داد و هرگز در پاسخ آن باز نمی‌ماند<ref>قاضی عبدالجبار معتزلی، المغنی فی التوحید و العدل، ج۲۰، ص۱۳۶- ۱۳۸.</ref>.		# '''[[قاضی عبدالجبار معتزلی]] (م ۴۱۵):''' [[امیر مؤمنان]]{{ع}} در باب [[دانش]] به علومی دست یافته بود که دیگران به آن دست نیافته بودند... فضل عالم در اوقات مختلفی همچون هنگام تعلیم و پاسخ به [[پرسش‌ها]] ظاهر می‌گردد و آنچه در این مقام از آن بزرگوار ظاهر گشته، بیشتر است و از دقت در [[خطبه‌ها]]، [[اندرزها]] و مناظرات آن حضرت به خوبی آشکار است... اصول [[توحید]]، [[عدل]] و... از او اخذ شده و هیچ کس در این [[علوم]] با او همسان نیست. [[عبدالجبار معتزلی]] روایاتی را از [[امام]]{{ع}} ذکر می‌کند که فرموده است: «نزد من علومی است که حاملانی برای آن نمی‌یابم تا آن علوم را به آنان انتقال دهم». سپس می‌گوید: مجالی برای [[انکار]] این مطلب نیست که [[امیرمؤمنان]]{{ع}} دارای [[علم]] ویژه‌ای بوده است و [[تجربه]]، [[شاهد]] بر [[صدق]] و صحت آن است؛ زیرا هر مسئله‌ای از [[اصول دین]] و اصل [[شرع]] و فروع آنکه از حضرت سؤال می‌شد، پاسخ می‌داد و هرگز در پاسخ آن باز نمی‌ماند<ref>قاضی عبدالجبار معتزلی، المغنی فی التوحید و العدل، ج۲۰، ص۱۳۶- ۱۳۸.</ref>.
	# [[فخر رازی]] (م ۶۰۶): هر کس در [[دین]]، [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} را پیشوای خود قرار دهد، همانا [[رستگار]] شده است؛ زیرا [[حضرت پیامبر]]{{صل}} فرموده است: «پروردگارا [[حق]] را بر محور وجود علی بچرخان». در جای دیگر می‌گوید: «هر کس در دینش علی بن ابی طالب{{ع}} را پیشوای خود قرار دهد، به [[یقین]] به دستگیره محکم [[خداوند]] تمسک جسته است»<ref>فخر الدین محمد بن عمر الرازی، التفسیر الکبیر، ج۱، ص۲۰۵.</ref>. وی [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} را سررشته همه [[علوم]] و [[معارف دینی]] دانسته، [[دلایل]] گوناگون [[عقلی]] و [[نقلی]] بر این امر تقریر کرده است؛ از جمله این [[روایت]] که از [[رسول اکرم]]{{صل}} رسیده است: {{متن حدیث\|أَقْضَاكُمْ عَلِيٌّ‌}}؛ علی{{ع}} در [[دانش]] [[قضاوت]]، داناترین شماست. او می‌گوید: قضاوت نیازمند جمیع انواع علوم است؛ بنابراین [[برتری امام]]{{ع}} در قضاوت بر دیگران، [[برتری]] آن حضرت در تمام علوم است<ref>فخر الدین محمد بن عمر الرازی، الاربعین فی اصول الدین، ص۴۶۵ - ۴۶۸ و ۴۷۷.</ref>.		# '''[[فخر رازی]] (م ۶۰۶):''' هر کس در [[دین]]، [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} را پیشوای خود قرار دهد، همانا [[رستگار]] شده است؛ زیرا [[حضرت پیامبر]]{{صل}} فرموده است: «پروردگارا [[حق]] را بر محور وجود علی بچرخان». در جای دیگر می‌گوید: «هر کس در دینش علی بن ابی طالب{{ع}} را پیشوای خود قرار دهد، به [[یقین]] به دستگیره محکم [[خداوند]] تمسک جسته است»<ref>فخر الدین محمد بن عمر الرازی، التفسیر الکبیر، ج۱، ص۲۰۵.</ref>. وی [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} را سررشته همه [[علوم]] و [[معارف دینی]] دانسته، [[دلایل]] گوناگون [[عقلی]] و [[نقلی]] بر این امر تقریر کرده است؛ از جمله این [[روایت]] که از [[رسول اکرم]]{{صل}} رسیده است: {{متن حدیث\|أَقْضَاكُمْ عَلِيٌّ‌}}؛ علی{{ع}} در [[دانش]] [[قضاوت]]، داناترین شماست. او می‌گوید: قضاوت نیازمند جمیع انواع علوم است؛ بنابراین [[برتری امام]]{{ع}} در قضاوت بر دیگران، [[برتری]] آن حضرت در تمام علوم است<ref>فخر الدین محمد بن عمر الرازی، الاربعین فی اصول الدین، ص۴۶۵ - ۴۶۸ و ۴۷۷.</ref>.
	#اخوان الصفا<ref>این گروه در قرن چهارم هجری می‌زیسته‌اند. موطن آنها در بصره بود و گروهی از آنان در بغداد بودند. اسامی و مشخصات آنان به صورت روشن و قابل اعتمادی ثبت نشده است. برخی افراد ذیل را جزو این جماعت دانسته‌اند: ابوسلیمان محمد بن معشر البستی، ابوالحسن بن معاوون الزنجانی، ابو احمد الهرجانی (مقدمه رسائل اخوان الصفا).</ref>: این گروه از حکمای اسلامی، [[امامان]] را دارای [[علمی]] ویژه و [[الهی]] می‌دانند که دیگران در چنین علمی با آنان [[شریک]] نیستند. [[ولایت]]، مخصوص [[خاندان رسالت]] است. آنها در این امر نیازمند [[مدبر]] و عالم از غیر خودشان نیستند. [[مردم]] بر [[اسرار]] آنان دست نمی‌یابند. آنان از علم و عمل ویژه‌ای برخوردارند و به واسطه همین [[معرفت]] و عمل ویژه، از [[عالمان]] دیگر تمایز می‌یابند و از همین رو در خور [[ریاست]] و خلافت‌اند<ref>رسائل اخوان الصفا و خلان الوفا، ج۴، ص۳۷۵-۳۷۶.</ref>.		# '''اخوان الصفا'''<ref>این گروه در قرن چهارم هجری می‌زیسته‌اند. موطن آنها در بصره بود و گروهی از آنان در بغداد بودند. اسامی و مشخصات آنان به صورت روشن و قابل اعتمادی ثبت نشده است. برخی افراد ذیل را جزو این جماعت دانسته‌اند: ابوسلیمان محمد بن معشر البستی، ابوالحسن بن معاوون الزنجانی، ابو احمد الهرجانی (مقدمه رسائل اخوان الصفا).</ref>: این گروه از حکمای اسلامی، [[امامان]] را دارای [[علمی]] ویژه و [[الهی]] می‌دانند که دیگران در چنین علمی با آنان [[شریک]] نیستند. [[ولایت]]، مخصوص [[خاندان رسالت]] است. آنها در این امر نیازمند [[مدبر]] و عالم از غیر خودشان نیستند. [[مردم]] بر [[اسرار]] آنان دست نمی‌یابند. آنان از علم و عمل ویژه‌ای برخوردارند و به واسطه همین [[معرفت]] و عمل ویژه، از [[عالمان]] دیگر تمایز می‌یابند و از همین رو در خور [[ریاست]] و خلافت‌اند<ref>رسائل اخوان الصفا و خلان الوفا، ج۴، ص۳۷۵-۳۷۶.</ref>.
	# [[ابن عربی]]: وی می‌گوید: «علی از [[اصحاب]] [[دانش]] و از کسانی است که [[دانش الهی]] دارد؛ به گونه‌ای که هیچ کس دیگری غیر از او از چنین دانشی برخوردار نیست»<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>. او [[معتقد]] است: وقوف بر [[علم غیب]] در مدت [[زمان]] خاصی، از جمله چیزهایی است که [[امام]] در امر [[هدایت]] و [[امامت]] بدان نیازمند است و پیش از آنکه پدیده‌ای در عرصه وجود ظهور یابد، امام به [[اراده]] [[حق]] از آن [[آگاهی]] می‌یابد. اگر آن چیز به نفع [[مردم]] باشد، [[خدا]] را بدان [[سپاس]] گوید و اگر از سنخ [[عقوبت]] و [[بلا]] بر شخصی معین باشد، بر اثر [[تضرع]] و شفاعت امام، از او منصرف می‌گردد<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۳، ص۳۳۷- ۳۳۸.</ref>. همو در جای دیگر می‌گوید: [[حضرت مهدی]]{{ع}} [[معصوم]] و [[علم]] او از طریق تنزیل و افاضه الهی است نه از طرق معمولی و قیاس... حضرت مهدی{{ع}} با اینکه دانش قیاس را می‌داند، هرگز بدان [[حکم]] نمی‌کند، بلکه تنها به چیزی حکم می‌کند که [[فرشتگان الهی]] از سوی [[خداوند]] به وی القا کرده‌اند<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۳، ص۳۳۷- ۳۳۸.</ref>. از مجموع گفته‌های «ابن عربی» در باب علم امام نکات ذیل استفاده می‌شود:		# '''[[ابن عربی]]:''' وی می‌گوید: «علی از [[اصحاب]] [[دانش]] و از کسانی است که [[دانش الهی]] دارد؛ به گونه‌ای که هیچ کس دیگری غیر از او از چنین دانشی برخوردار نیست»<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>. او [[معتقد]] است: وقوف بر [[علم غیب]] در مدت [[زمان]] خاصی، از جمله چیزهایی است که [[امام]] در امر [[هدایت]] و [[امامت]] بدان نیازمند است و پیش از آنکه پدیده‌ای در عرصه وجود ظهور یابد، امام به [[اراده]] [[حق]] از آن [[آگاهی]] می‌یابد. اگر آن چیز به نفع [[مردم]] باشد، [[خدا]] را بدان [[سپاس]] گوید و اگر از سنخ [[عقوبت]] و [[بلا]] بر شخصی معین باشد، بر اثر [[تضرع]] و شفاعت امام، از او منصرف می‌گردد<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۳، ص۳۳۷- ۳۳۸.</ref>. همو در جای دیگر می‌گوید: [[حضرت مهدی]]{{ع}} [[معصوم]] و [[علم]] او از طریق تنزیل و افاضه الهی است نه از طرق معمولی و قیاس... حضرت مهدی{{ع}} با اینکه دانش قیاس را می‌داند، هرگز بدان [[حکم]] نمی‌کند، بلکه تنها به چیزی حکم می‌کند که [[فرشتگان الهی]] از سوی [[خداوند]] به وی القا کرده‌اند<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۳، ص۳۳۷- ۳۳۸.</ref>. از مجموع گفته‌های «ابن عربی» در باب علم امام نکات ذیل استفاده می‌شود:
	## امام باید [[اعلم]] مردم باشد.		## امام باید [[اعلم]] مردم باشد.
	## امام در امامتش نیازمند علم غیب است.		## امام در امامتش نیازمند علم غیب است.
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	## [[دانش امام]] از طرق ویژه‌ای افاضه می‌گردد.		## [[دانش امام]] از طرق ویژه‌ای افاضه می‌گردد.
	## [[شریعت]] [[حقیقی]] محمدی{{صل}} صرفاً همان چیزی است که امام بیان می‌کند.		## [[شریعت]] [[حقیقی]] محمدی{{صل}} صرفاً همان چیزی است که امام بیان می‌کند.
	# [[ابن خلدون]]: این مورخ نامدار [[جهان اسلام]] که در بسیاری از علوم اسلامی تبحر داشت، [[اهل بیت]] [[رسول]] گرامی{{صل}} را دارای [[علوم الهی]] و خاص می‌دانست. او معتقد بود که طریق دستیابی اهل بیت{{عم}} به چنین علومی، [[ولایت]] و [[کرامت]] آن بزرگواران است.		# '''[[ابن خلدون]]:''' این مورخ نامدار [[جهان اسلام]] که در بسیاری از علوم اسلامی تبحر داشت، [[اهل بیت]] [[رسول]] گرامی{{صل}} را دارای [[علوم الهی]] و خاص می‌دانست. او معتقد بود که طریق دستیابی اهل بیت{{عم}} به چنین علومی، [[ولایت]] و [[کرامت]] آن بزرگواران است.

	وی دستیابی عموم [[بشر]] به [[علم غیب]] را ممنوع می‌شمارد؛ مگر کسانی که از طریق امر [[ولایت]] و [[رؤیای صادق]]، بر آن دست یازند و خاندان رسول خدا{{صل}} از کسانی‌اند که از دو طریق نامبرده به علم غیب رسیده‌اند.		وی دستیابی عموم [[بشر]] به [[علم غیب]] را ممنوع می‌شمارد؛ مگر کسانی که از طریق امر [[ولایت]] و [[رؤیای صادق]]، بر آن دست یازند و خاندان رسول خدا{{صل}} از کسانی‌اند که از دو طریق نامبرده به علم غیب رسیده‌اند.