علم حصولی معصوم چیست؟ (پرسش) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۳، بخش دوم

2022-11-24T00:30:20Z

Hosein: جایگزینی متن - '↵::::::' به ' '

2022-11-13T16:26:21Z

جایگزینی متن - '↵::::::' به ' '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۶
خط ۷۱:		خط ۷۱:

	۱. علم حضوری و حصولی چیست؟		۱. علم حضوری و حصولی چیست؟
	~~::::::~~۲. فرق این دو علم در چیست؟		۲. فرق این دو علم در چیست؟
	~~::::::~~۳. آیا علم خداوند حضوری است یا حصولی؟		۳. آیا علم خداوند حضوری است یا حصولی؟
	~~::::::~~۴. آیا افرادی از بشر دارای علم حضوری هستند یا نه؟		۴. آیا افرادی از بشر دارای علم حضوری هستند یا نه؟
	~~::::::~~۵. در این صورت فرق علم خداوند با علم حضوری بشری چه خواهد بود؟		۵. در این صورت فرق علم خداوند با علم حضوری بشری چه خواهد بود؟
	*'''علم حضوری:''' علمی است که وجود علم عین وجود معلوم است و انکشاف معلوم پیش عالم به واسطه حضور خود معلوم در نزد عالم است. و شی ادراک کننده بدون وساطت تصویر ذهنی شخصیت واقعی معلوم را می‌یابد<ref>اصول فلسفه و روش رئالیسم، [[علامه طباطبائی\|سید محمد حسین طباطبائی]]، ج۱، ص۸۳ و ج۲، ص۴۴، انتشارات صدرا/قم، ۱۳۷۴ ه ش/ ششم.</ref> مثل علم نفس ناطقه به خود و به صفات متضمّنه خود که بدون حصول صورت حاصل می‌شود زیرا اگر صورت نفس در نفس حاصل شود، اجتماع مثلین لازم آید و مانند علم عقول بر نفس‌های خود که بدون صورت ایجاد می‌شود.<ref>غیاث اللغات، ص۶۱۰.</ref> حکمای مشاء علم حضوری را اختصاص به علم شی به نفس خود و به امور غیر خارج از خود مانند صور علمی حال در آن و صفت قائم به آن منحصر کرده‌اند. حکماء اشراق آن را شامل علت به معلول خود و علم معلول به علت خود دانسته‌اند، زیرا وجود معلول به نسبت به علت خود، وجود رابط است و به آن قیام دارد و از آن مستقل نیست و اگر علت و معلول از ماده مجرد باشند، معلول با عین وجود برای علت خود معلوم به علم حضوری خواهد بود. هم‌چنین علم برای معلول خود که نسبت به او رابطه و قائم است، حضور دارد. بنابراین علت برای معلول خود، معلوم به علم حضوری است مشروط به آن که هر دو مجرد از ماده باشند.<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، شهاب الدین یحیی سهروردی، ج۱، ص۷۳، ۴۸۳، انتشارات پژوهش‌گاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی/ تهران، ۱۳۸۰ ه ش/ سوم.</ref>		*'''علم حضوری:''' علمی است که وجود علم عین وجود معلوم است و انکشاف معلوم پیش عالم به واسطه حضور خود معلوم در نزد عالم است. و شی ادراک کننده بدون وساطت تصویر ذهنی شخصیت واقعی معلوم را می‌یابد<ref>اصول فلسفه و روش رئالیسم، [[علامه طباطبائی\|سید محمد حسین طباطبائی]]، ج۱، ص۸۳ و ج۲، ص۴۴، انتشارات صدرا/قم، ۱۳۷۴ ه ش/ ششم.</ref> مثل علم نفس ناطقه به خود و به صفات متضمّنه خود که بدون حصول صورت حاصل می‌شود زیرا اگر صورت نفس در نفس حاصل شود، اجتماع مثلین لازم آید و مانند علم عقول بر نفس‌های خود که بدون صورت ایجاد می‌شود.<ref>غیاث اللغات، ص۶۱۰.</ref> حکمای مشاء علم حضوری را اختصاص به علم شی به نفس خود و به امور غیر خارج از خود مانند صور علمی حال در آن و صفت قائم به آن منحصر کرده‌اند. حکماء اشراق آن را شامل علت به معلول خود و علم معلول به علت خود دانسته‌اند، زیرا وجود معلول به نسبت به علت خود، وجود رابط است و به آن قیام دارد و از آن مستقل نیست و اگر علت و معلول از ماده مجرد باشند، معلول با عین وجود برای علت خود معلوم به علم حضوری خواهد بود. هم‌چنین علم برای معلول خود که نسبت به او رابطه و قائم است، حضور دارد. بنابراین علت برای معلول خود، معلوم به علم حضوری است مشروط به آن که هر دو مجرد از ماده باشند.<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، شهاب الدین یحیی سهروردی، ج۱، ص۷۳، ۴۸۳، انتشارات پژوهش‌گاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی/ تهران، ۱۳۸۰ ه ش/ سوم.</ref>
	*'''علم حصولی:''' علمی است که واقعیت معلوم پیش عالم حاضر نیست. فقط مفهوم و تصویری از معلوم پیش عالم حاضر است، مثل علم نفس به موجودات خارجی<ref>اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۱، ص۸۳ و ج۲، ص۴۴.</ref>»<ref>[[گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]؛ ص: ۲۰.</ref>.		*'''علم حصولی:''' علمی است که واقعیت معلوم پیش عالم حاضر نیست. فقط مفهوم و تصویری از معلوم پیش عالم حاضر است، مثل علم نفس به موجودات خارجی<ref>اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۱، ص۸۳ و ج۲، ص۴۴.</ref>»<ref>[[گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]؛ ص: ۲۰.</ref>.

Hosein: جایگزینی متن - '(پرسش)]]↵{{پایان}}↵{{پایان}}' به '(پرسش)]] {{پایان پرسش وابسته}}'

2022-08-03T07:01:39Z

جایگزینی متن - '(پرسش)]]↵{{پایان}}↵{{پایان}}' به '(پرسش)]] {{پایان پرسش وابسته}}'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۱۲۸:		خط ۱۲۸:
	# [[رابطه علم معصوم با اجتباء الهی چیست؟ (پرسش)]]		# [[رابطه علم معصوم با اجتباء الهی چیست؟ (پرسش)]]
	# [[رابطه علم معصوم با بداء الهی چیست؟ (پرسش)]]		# [[رابطه علم معصوم با بداء الهی چیست؟ (پرسش)]]
	{{پایان}}		{{پایان پرسش وابسته}}
	~~{{پایان~~}}

	== منبع‌شناسی جامع علم معصوم ==		== منبع‌شناسی جامع علم معصوم ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۳

2022-07-31T00:16:32Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۳

نمایش تغییرات

Hosein: جایگزینی متن - '{{علم معصوم افقی}}' به ''

2022-05-31T04:57:10Z

جایگزینی متن - '{{علم معصوم افقی}}' به ''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۷
خط ۱۴۱:		خط ۱۴۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~{{علم معصوم افقی}}~~

	[[رده:پرسش]]		[[رده:پرسش]]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-رده:پرسش‌ +رده:پرسش)؛ زیباسازی

2022-02-09T18:06:39Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-رده:پرسش‌ +رده:پرسش)؛ زیباسازی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۱:۳۶
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	'''علم حصولی معصوم چیست؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)\|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.		'''علم حصولی معصوم چیست؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)\|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

	==عبارت‌های دیگری از این پرسش==		== عبارت‌های دیگری از این پرسش ==
	*[[علم بالفعل معصوم]] چیست؟		* [[علم بالفعل معصوم]] چیست؟
	*[[علم فعلی معصوم]] به چه معناست؟		* [[علم فعلی معصوم]] به چه معناست؟
	*[[علم دائمی معصوم]] چگونه علمی است؟		* [[علم دائمی معصوم]] چگونه علمی است؟
	* مراد از [[علم احاطی معصوم]] چیست؟		* مراد از [[علم احاطی معصوم]] چیست؟
	*[[علم حضوری معصوم]] به چه معناست؟		* [[علم حضوری معصوم]] به چه معناست؟

	== پاسخ نخست ==		== پاسخ نخست ==
	[[پرونده:11981.jpeg\|100px\|~~right~~\|بندانگشتی\|[[کاظم صدیقی\|صدیقی]]]]		[[پرونده:11981.jpeg\|100px\|راست\|بندانگشتی\|[[کاظم صدیقی\|صدیقی]]]]
	حجت الاسلام و المسلمین '''[[کاظم صدیقی]]''' در کتاب ''«[[سیمای عرشیان در کلام ابن الرضا (کتاب)\|سیمای عرشیان در کلام ابن الرضا]]{{ع}}»'' در این‌باره گفته است:		حجت الاسلام و المسلمین '''[[کاظم صدیقی]]''' در کتاب ''«[[سیمای عرشیان در کلام ابن الرضا (کتاب)\|سیمای عرشیان در کلام ابن الرضا]]{{ع}}»'' در این‌باره گفته است:

	«علوم حصولی در واقع تصاویری است که از عالم در ذهن انسان وجود دارد. آشنایی انسان با عالم خارج از طریق تصویرهایی است که از آن در ذهن دارد. و الا خود عالم به عینه در درون انسان وجود ندارد. حس‌های مختلف انسان تصاویری را که از عالم خارج دریافت می‌کند، به درون وی می‌دهد. درون انسان این تصاویر را به صورت مفهوم یا تصویر یا... بایگانی می‌کند. بدین ترتیب انسان با وجود یا اثر شیء در خارج تماس وجودی ندارد. بلکه با عکس‌های عالم مفاهیم موجودات عالم آشناست و همه استفاده‌ای که از علوم و دانش‌های روز می‌برد، همه از طریق انعکاس تصاویر عالم خارج در درون خود است. این علم را علم حصولی می‌گویند. علمی که در آن ذهن با مفاهیم کار دارد»<ref>[[سیمای عرشیان در کلام ابن الرضا (کتاب)\|سیمای عرشیان در کلام ابن الرضا]]{{ع}}؛ ص۱۵۸.</ref>.		«علوم حصولی در واقع تصاویری است که از عالم در ذهن انسان وجود دارد. آشنایی انسان با عالم خارج از طریق تصویرهایی است که از آن در ذهن دارد. و الا خود عالم به عینه در درون انسان وجود ندارد. حس‌های مختلف انسان تصاویری را که از عالم خارج دریافت می‌کند، به درون وی می‌دهد. درون انسان این تصاویر را به صورت مفهوم یا تصویر یا... بایگانی می‌کند. بدین ترتیب انسان با وجود یا اثر شیء در خارج تماس وجودی ندارد. بلکه با عکس‌های عالم مفاهیم موجودات عالم آشناست و همه استفاده‌ای که از علوم و دانش‌های روز می‌برد، همه از طریق انعکاس تصاویر عالم خارج در درون خود است. این علم را علم حصولی می‌گویند. علمی که در آن ذهن با مفاهیم کار دارد»<ref>[[سیمای عرشیان در کلام ابن الرضا (کتاب)\|سیمای عرشیان در کلام ابن الرضا]]{{ع}}؛ ص۱۵۸.</ref>.

	== پاسخ های دیگر==		== پاسخ های دیگر ==
	{{پاسخ پرسش		{{پاسخ پرسش
	\| عنوان پاسخ‌دهنده = ۱. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛		\| عنوان پاسخ‌دهنده = ۱. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	«علم حصولی به دانشی می‌گویند که از طریق صورت‌های ذهنی حاصل می‌شود. این علم، اکتسابی است و از راه ابزارهای حسی، مانند چشم و گوش و دیگر حواس ادراکی به‌ دست می‌‏آید. در مقابل، در علم حضوری که ابزار آن قلب یا روح انسان است، خود معلوم نزد عالِم (روح) حاضر می‌شود. بنابراین در علم حصولی، بین عالم و معلوم "صورت ذهنی" فاصله است؛ اما در علم حضوری، بین عالم و معلوم چیزی فاصله نیست و خود معلوم ادراک می‌شود، نه صورتی از آن. <ref>ر.ک: [[محمدتقی مصباح یزدی]]، آموزش فلسفه، ج۱، ص۱۵۳ و ۱۷۱ و ج۲، ص۳۳۰؛ [[علامه طباطبایی\|سیدمحمدحسین طباطبائی]]، بدایه الحکمه، ص۱۳۸.</ref> این اصطلاح، در آیات و روایات نیست و از اصطلاحاتی است که به‌ تدریج در فلسفه اسلامی پیدا شده‌اند. بنابراین، تطبیق آن بر علوم [[ائمه]]{{عم}}، نوعی استنباط است. با توجه به این معیار که علوم حصولی با واسطه صورت‌های ذهنی به‌ دست می‌آیند و در علوم حضوری، قلب یا روح بدون واسطه حقایقی را درک می‌کند، می‌توان با نگاهی دوباره به مباحث پیشین، درباره حضوری یا حصولی بودن علوم برگزیدگان خداوند سخن گفت. بیان شد که علوم الهی به گونه‌های مختلفی بر پیامبران{{ع}} عرضه می‌شد. می‌توان این اقسام را به ‌طور خلاصه این‌گونه دسته‌بندی کرد:		«علم حصولی به دانشی می‌گویند که از طریق صورت‌های ذهنی حاصل می‌شود. این علم، اکتسابی است و از راه ابزارهای حسی، مانند چشم و گوش و دیگر حواس ادراکی به‌ دست می‌‏آید. در مقابل، در علم حضوری که ابزار آن قلب یا روح انسان است، خود معلوم نزد عالِم (روح) حاضر می‌شود. بنابراین در علم حصولی، بین عالم و معلوم "صورت ذهنی" فاصله است؛ اما در علم حضوری، بین عالم و معلوم چیزی فاصله نیست و خود معلوم ادراک می‌شود، نه صورتی از آن. <ref>ر.ک: [[محمدتقی مصباح یزدی]]، آموزش فلسفه، ج۱، ص۱۵۳ و ۱۷۱ و ج۲، ص۳۳۰؛ [[علامه طباطبایی\|سیدمحمدحسین طباطبائی]]، بدایه الحکمه، ص۱۳۸.</ref> این اصطلاح، در آیات و روایات نیست و از اصطلاحاتی است که به‌ تدریج در فلسفه اسلامی پیدا شده‌اند. بنابراین، تطبیق آن بر علوم [[ائمه]]{{عم}}، نوعی استنباط است. با توجه به این معیار که علوم حصولی با واسطه صورت‌های ذهنی به‌ دست می‌آیند و در علوم حضوری، قلب یا روح بدون واسطه حقایقی را درک می‌کند، می‌توان با نگاهی دوباره به مباحث پیشین، درباره حضوری یا حصولی بودن علوم برگزیدگان خداوند سخن گفت. بیان شد که علوم الهی به گونه‌های مختلفی بر پیامبران{{ع}} عرضه می‌شد. می‌توان این اقسام را به ‌طور خلاصه این‌گونه دسته‌بندی کرد:

	۱. '''نزول بی‌واسطه [[وحی]] بر قلب'''؛ مانند برخی موارد که حقایق، بدون واسطه حضرت جبرئیل{{ع}} بر قلب [[پیامبر\|پیامبر اعظم]]{{صل}} نازل می‌شد. در روایات آمده است که این روش، سنگین‌ترین حالت برای آن حضرت بود و بدن مبارک‌شان عرق می‌کرد و از ‌حال می‌رفت. <ref>[[محمدباقر مجلسی]]، بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۶۰: {{عربی\|"إِنَّ جَبْرَئِیلَ{{ع}} إِذَا أَتَی‏ النَّبِیَّ{{صل}} لَمْ یَدْخُلْ عَلَیْهِ حَتَّی یَسْتَأْذِنَهُ فَإِذَا دَخَلَ عَلَیْهِ قَعَدَ بَیْنَ یَدَیْهِ قِعْدَهَ الْعَبْدِ وَإِنَّمَا ذَلِکَ عِنْدَ مُخَاطَبَهِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِیَّاهُ بِغَیْرِ تَرْجُمَانٍ وَوَاسِطَه"}}. همچنین بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۵۶ و ۲۷۱.</ref> [[الهام]] نیز در همین دسته جای می‌گیرد؛ زیرا [[الهام]]، افکندن مطالب بر قلب است. امداد [[روح‌ القدس ]] نیز احتمالاً به همین شیوه باشد؛ در برخی روایات بیان شده است که [[روح‌ القدس]] مطالب را به قلب فرد برگزیده [[الهام]] می‌کند؛ <ref>[[محمد‌بن‌حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۴۵۲: {{عربی\|اندازه=15۰%\|"تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَأَلْهَمَنَا اللَّهُ إِلْهَاماً".}} در بحث روح‌القدس در روایات، این موضوع بیشتر بررسی خواهد شد.</ref>		۱. '''نزول بی‌واسطه [[وحی]] بر قلب'''؛ مانند برخی موارد که حقایق، بدون واسطه حضرت جبرئیل{{ع}} بر قلب [[پیامبر\|پیامبر اعظم]]{{صل}} نازل می‌شد. در روایات آمده است که این روش، سنگین‌ترین حالت برای آن حضرت بود و بدن مبارک‌شان عرق می‌کرد و از ‌حال می‌رفت. <ref>[[محمدباقر مجلسی]]، بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۶۰: {{عربی\|"إِنَّ جَبْرَئِیلَ{{ع}} إِذَا أَتَی‏ النَّبِیَّ{{صل}} لَمْ یَدْخُلْ عَلَیْهِ حَتَّی یَسْتَأْذِنَهُ فَإِذَا دَخَلَ عَلَیْهِ قَعَدَ بَیْنَ یَدَیْهِ قِعْدَهَ الْعَبْدِ وَإِنَّمَا ذَلِکَ عِنْدَ مُخَاطَبَهِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِیَّاهُ بِغَیْرِ تَرْجُمَانٍ وَوَاسِطَه"}}. همچنین بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۵۶ و ۲۷۱.</ref> [[الهام]] نیز در همین دسته جای می‌گیرد؛ زیرا [[الهام]]، افکندن مطالب بر قلب است. امداد [[روح‌ القدس]] نیز احتمالاً به همین شیوه باشد؛ در برخی روایات بیان شده است که [[روح‌ القدس]] مطالب را به قلب فرد برگزیده [[الهام]] می‌کند؛ <ref>[[محمد‌بن‌حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۴۵۲: {{عربی\|اندازه=15۰%\|"تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَأَلْهَمَنَا اللَّهُ إِلْهَاماً".}} در بحث روح‌القدس در روایات، این موضوع بیشتر بررسی خواهد شد.</ref>

	۲. '''[[الهام]]'''؛		۲. '''[[الهام]]'''؛
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	\| تصویر = 120129.jpg		\| تصویر = 120129.jpg
	\| پاسخ‌دهنده = سید امین موسوی		\| پاسخ‌دهنده = سید امین موسوی
	\| پاسخ = حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی\|موسوی]]'''، در کتاب: ''«[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:		\| پاسخ = حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی\|موسوی]]'''، در کتاب: ''«[[گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:

	«'''اقسام علم''': هدف ما در این بحث، تقسیم از جمیع جهات نیست این بحثی است که در فلسفه و شناخت معرفت پیگیری می‌شود. در اینجا، اقسامی بررسی قرار می‌گیرد که مربوط به بحث است، و آن تقسیم علم به حضوری و حصولی است.		«'''اقسام علم''': هدف ما در این بحث، تقسیم از جمیع جهات نیست این بحثی است که در فلسفه و شناخت معرفت پیگیری می‌شود. در اینجا، اقسامی بررسی قرار می‌گیرد که مربوط به بحث است، و آن تقسیم علم به حضوری و حصولی است.
خط ۷۶:		خط ۷۶:
	::::::۵. در این صورت فرق علم خداوند با علم حضوری بشری چه خواهد بود؟		::::::۵. در این صورت فرق علم خداوند با علم حضوری بشری چه خواهد بود؟
	*'''علم حضوری:''' علمی است که وجود علم عین وجود معلوم است و انکشاف معلوم پیش عالم به واسطه حضور خود معلوم در نزد عالم است. و شی ادراک کننده بدون وساطت تصویر ذهنی شخصیت واقعی معلوم را می‌یابد<ref>اصول فلسفه و روش رئالیسم، [[علامه طباطبائی\|سید محمد حسین طباطبائی]]، ج۱، ص۸۳ و ج۲، ص۴۴، انتشارات صدرا/قم، ۱۳۷۴ ه ش/ ششم.</ref> مثل علم نفس ناطقه به خود و به صفات متضمّنه خود که بدون حصول صورت حاصل می‌شود زیرا اگر صورت نفس در نفس حاصل شود، اجتماع مثلین لازم آید و مانند علم عقول بر نفس‌های خود که بدون صورت ایجاد می‌شود.<ref>غیاث اللغات، ص۶۱۰.</ref> حکمای مشاء علم حضوری را اختصاص به علم شی به نفس خود و به امور غیر خارج از خود مانند صور علمی حال در آن و صفت قائم به آن منحصر کرده‌اند. حکماء اشراق آن را شامل علت به معلول خود و علم معلول به علت خود دانسته‌اند، زیرا وجود معلول به نسبت به علت خود، وجود رابط است و به آن قیام دارد و از آن مستقل نیست و اگر علت و معلول از ماده مجرد باشند، معلول با عین وجود برای علت خود معلوم به علم حضوری خواهد بود. هم‌چنین علم برای معلول خود که نسبت به او رابطه و قائم است، حضور دارد. بنابراین علت برای معلول خود، معلوم به علم حضوری است مشروط به آن که هر دو مجرد از ماده باشند.<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، شهاب الدین یحیی سهروردی، ج۱، ص۷۳، ۴۸۳، انتشارات پژوهش‌گاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی/ تهران، ۱۳۸۰ ه ش/ سوم.</ref>		*'''علم حضوری:''' علمی است که وجود علم عین وجود معلوم است و انکشاف معلوم پیش عالم به واسطه حضور خود معلوم در نزد عالم است. و شی ادراک کننده بدون وساطت تصویر ذهنی شخصیت واقعی معلوم را می‌یابد<ref>اصول فلسفه و روش رئالیسم، [[علامه طباطبائی\|سید محمد حسین طباطبائی]]، ج۱، ص۸۳ و ج۲، ص۴۴، انتشارات صدرا/قم، ۱۳۷۴ ه ش/ ششم.</ref> مثل علم نفس ناطقه به خود و به صفات متضمّنه خود که بدون حصول صورت حاصل می‌شود زیرا اگر صورت نفس در نفس حاصل شود، اجتماع مثلین لازم آید و مانند علم عقول بر نفس‌های خود که بدون صورت ایجاد می‌شود.<ref>غیاث اللغات، ص۶۱۰.</ref> حکمای مشاء علم حضوری را اختصاص به علم شی به نفس خود و به امور غیر خارج از خود مانند صور علمی حال در آن و صفت قائم به آن منحصر کرده‌اند. حکماء اشراق آن را شامل علت به معلول خود و علم معلول به علت خود دانسته‌اند، زیرا وجود معلول به نسبت به علت خود، وجود رابط است و به آن قیام دارد و از آن مستقل نیست و اگر علت و معلول از ماده مجرد باشند، معلول با عین وجود برای علت خود معلوم به علم حضوری خواهد بود. هم‌چنین علم برای معلول خود که نسبت به او رابطه و قائم است، حضور دارد. بنابراین علت برای معلول خود، معلوم به علم حضوری است مشروط به آن که هر دو مجرد از ماده باشند.<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق، شهاب الدین یحیی سهروردی، ج۱، ص۷۳، ۴۸۳، انتشارات پژوهش‌گاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی/ تهران، ۱۳۸۰ ه ش/ سوم.</ref>
	*'''علم حصولی:''' علمی است که واقعیت معلوم پیش عالم حاضر نیست. فقط مفهوم و تصویری از معلوم پیش عالم حاضر است، مثل علم نفس به موجودات خارجی<ref>اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۱، ص۸۳ و ج۲، ص۴۴.</ref>»<ref>[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]؛ ص: ۲۰.</ref>.		*'''علم حصولی:''' علمی است که واقعیت معلوم پیش عالم حاضر نیست. فقط مفهوم و تصویری از معلوم پیش عالم حاضر است، مثل علم نفس به موجودات خارجی<ref>اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۱، ص۸۳ و ج۲، ص۴۴.</ref>»<ref>[[گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]؛ ص: ۲۰.</ref>.
	}}		}}
	{{پاسخ پرسش		{{پاسخ پرسش
خط ۱۴۳:		خط ۱۴۳:
	{{علم معصوم افقی}}		{{علم معصوم افقی}}

	[[رده:~~پرسش‌~~]]		[[رده:پرسش]]
	[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]		[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
	[[رده:(اج): پرسش‌هایی با ۵ پاسخ]]		[[رده:(اج): پرسش‌هایی با ۵ پاسخ]]
	[[رده:(اج): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۵ پاسخ]]		[[رده:(اج): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۵ پاسخ]]

Heydari: جایگزینی متن - '؛ ::::::' به '؛ '

2022-02-08T13:40:03Z

جایگزینی متن - '؛ ::::::' به '؛ '

نمایش تغییرات

Heydari: جایگزینی متن - '؛ ::::::' به '؛ '

2022-02-05T07:40:05Z

جایگزینی متن - '؛ ::::::' به '؛ '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۱۰
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	۱. '''نزول بی‌واسطه [[وحی]] بر قلب'''؛ مانند برخی موارد که حقایق، بدون واسطه حضرت جبرئیل{{ع}} بر قلب [[پیامبر\|پیامبر اعظم]]{{صل}} نازل می‌شد. در روایات آمده است که این روش، سنگین‌ترین حالت برای آن حضرت بود و بدن مبارک‌شان عرق می‌کرد و از ‌حال می‌رفت. <ref>[[محمدباقر مجلسی]]، بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۶۰: {{عربی\|"إِنَّ جَبْرَئِیلَ{{ع}} إِذَا أَتَی‏ النَّبِیَّ{{صل}} لَمْ یَدْخُلْ عَلَیْهِ حَتَّی یَسْتَأْذِنَهُ فَإِذَا دَخَلَ عَلَیْهِ قَعَدَ بَیْنَ یَدَیْهِ قِعْدَهَ الْعَبْدِ وَإِنَّمَا ذَلِکَ عِنْدَ مُخَاطَبَهِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِیَّاهُ بِغَیْرِ تَرْجُمَانٍ وَوَاسِطَه"}}. همچنین بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۵۶ و ۲۷۱.</ref> [[الهام]] نیز در همین دسته جای می‌گیرد؛ زیرا [[الهام]]، افکندن مطالب بر قلب است. امداد [[روح‌ القدس ]] نیز احتمالاً به همین شیوه باشد؛ در برخی روایات بیان شده است که [[روح‌ القدس]] مطالب را به قلب فرد برگزیده [[الهام]] می‌کند؛ <ref>[[محمد‌بن‌حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۴۵۲: {{عربی\|اندازه=15۰%\|"تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَأَلْهَمَنَا اللَّهُ إِلْهَاماً".}} در بحث روح‌القدس در روایات، این موضوع بیشتر بررسی خواهد شد.</ref>		۱. '''نزول بی‌واسطه [[وحی]] بر قلب'''؛ مانند برخی موارد که حقایق، بدون واسطه حضرت جبرئیل{{ع}} بر قلب [[پیامبر\|پیامبر اعظم]]{{صل}} نازل می‌شد. در روایات آمده است که این روش، سنگین‌ترین حالت برای آن حضرت بود و بدن مبارک‌شان عرق می‌کرد و از ‌حال می‌رفت. <ref>[[محمدباقر مجلسی]]، بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۶۰: {{عربی\|"إِنَّ جَبْرَئِیلَ{{ع}} إِذَا أَتَی‏ النَّبِیَّ{{صل}} لَمْ یَدْخُلْ عَلَیْهِ حَتَّی یَسْتَأْذِنَهُ فَإِذَا دَخَلَ عَلَیْهِ قَعَدَ بَیْنَ یَدَیْهِ قِعْدَهَ الْعَبْدِ وَإِنَّمَا ذَلِکَ عِنْدَ مُخَاطَبَهِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِیَّاهُ بِغَیْرِ تَرْجُمَانٍ وَوَاسِطَه"}}. همچنین بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۵۶ و ۲۷۱.</ref> [[الهام]] نیز در همین دسته جای می‌گیرد؛ زیرا [[الهام]]، افکندن مطالب بر قلب است. امداد [[روح‌ القدس ]] نیز احتمالاً به همین شیوه باشد؛ در برخی روایات بیان شده است که [[روح‌ القدس]] مطالب را به قلب فرد برگزیده [[الهام]] می‌کند؛ <ref>[[محمد‌بن‌حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۴۵۲: {{عربی\|اندازه=15۰%\|"تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَأَلْهَمَنَا اللَّهُ إِلْهَاماً".}} در بحث روح‌القدس در روایات، این موضوع بیشتر بررسی خواهد شد.</ref>

	۲. '''[[الهام]]'''؛		۲. '''[[الهام]]'''؛
	~~::::::~~۳. '''دریافت علوم از [[فرشتگان]]'''؛ مانند نزول [[حضرت جبرئیل]]{{ع}} بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و آوردن آیات قرآن؛ {{متن قرآن\|قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>بگو: هر که دشمن جبرئیل است (آگاه باشد که) بی‌گمان او، آن (قرآن) را بر دلت با اذن خداوند فرو فرستاده است در حالی که آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و رهنمود و نویدی برای مؤمنان است، سوره مبارکه بقره، آیه ۹۷.</ref>
			۳. '''دریافت علوم از [[فرشتگان]]'''؛ مانند نزول [[حضرت جبرئیل]]{{ع}} بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و آوردن آیات قرآن؛ {{متن قرآن\|قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>بگو: هر که دشمن جبرئیل است (آگاه باشد که) بی‌گمان او، آن (قرآن) را بر دلت با اذن خداوند فرو فرستاده است در حالی که آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و رهنمود و نویدی برای مؤمنان است، سوره مبارکه بقره، آیه ۹۷.</ref>

	۴. '''دریافت با واسطه غیرفرشتگان'''؛ مانند دریافت [[وحی]] از طریق شنیدن صدا از یک درخت؛ آن‌گونه که در جریان بعثت [[حضرت موسی]]{{ع}} در زمین مقدس طوی محقق شد؛ {{متن قرآن\|فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي مِن شَاطِئِ الْوَادِي الأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَن يَا مُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}}<ref>چون به آن (آتش) رسید از کناره راست آن درّه در آن پاره زمین خجسته، از آن درخت بانگ برآمد که: ای موسی! منم، خداوند پروردگار جهانیان، سوره مبارکه قصص، آیه ۳۰.</ref>		۴. '''دریافت با واسطه غیرفرشتگان'''؛ مانند دریافت [[وحی]] از طریق شنیدن صدا از یک درخت؛ آن‌گونه که در جریان بعثت [[حضرت موسی]]{{ع}} در زمین مقدس طوی محقق شد؛ {{متن قرآن\|فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي مِن شَاطِئِ الْوَادِي الأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَن يَا مُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}}<ref>چون به آن (آتش) رسید از کناره راست آن درّه در آن پاره زمین خجسته، از آن درخت بانگ برآمد که: ای موسی! منم، خداوند پروردگار جهانیان، سوره مبارکه قصص، آیه ۳۰.</ref>
خط ۴۴:		خط ۴۵:

	۶. '''شهود حقایق'''؛		۶. '''شهود حقایق'''؛
	::::::۷. '''دریافت از [[روح‌القدس]]'''؛		::::::۷. '''دریافت از [[روح‌القدس]]'''؛
	~~::::::~~۸. '''خردورزی و استنباط عقلی'''؛
			۸. '''خردورزی و استنباط عقلی'''؛
	::::::۹. '''بهره‌گیری از حواس'''.		::::::۹. '''بهره‌گیری از حواس'''.

Heydari: جایگزینی متن - '. ::::::' به '. '

2022-02-03T10:33:01Z

جایگزینی متن - '.</ref> ::::::' به '.</ref> '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۰۳
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	۱. '''نزول بی‌واسطه [[وحی]] بر قلب'''؛ مانند برخی موارد که حقایق، بدون واسطه حضرت جبرئیل{{ع}} بر قلب [[پیامبر\|پیامبر اعظم]]{{صل}} نازل می‌شد. در روایات آمده است که این روش، سنگین‌ترین حالت برای آن حضرت بود و بدن مبارک‌شان عرق می‌کرد و از ‌حال می‌رفت. <ref>[[محمدباقر مجلسی]]، بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۶۰: {{عربی\|"إِنَّ جَبْرَئِیلَ{{ع}} إِذَا أَتَی‏ النَّبِیَّ{{صل}} لَمْ یَدْخُلْ عَلَیْهِ حَتَّی یَسْتَأْذِنَهُ فَإِذَا دَخَلَ عَلَیْهِ قَعَدَ بَیْنَ یَدَیْهِ قِعْدَهَ الْعَبْدِ وَإِنَّمَا ذَلِکَ عِنْدَ مُخَاطَبَهِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِیَّاهُ بِغَیْرِ تَرْجُمَانٍ وَوَاسِطَه"}}. همچنین بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۵۶ و ۲۷۱.</ref> [[الهام]] نیز در همین دسته جای می‌گیرد؛ زیرا [[الهام]]، افکندن مطالب بر قلب است. امداد [[روح‌ القدس ]] نیز احتمالاً به همین شیوه باشد؛ در برخی روایات بیان شده است که [[روح‌ القدس]] مطالب را به قلب فرد برگزیده [[الهام]] می‌کند؛ <ref>[[محمد‌بن‌حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۴۵۲: {{عربی\|اندازه=15۰%\|"تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَأَلْهَمَنَا اللَّهُ إِلْهَاماً".}} در بحث روح‌القدس در روایات، این موضوع بیشتر بررسی خواهد شد.</ref>		۱. '''نزول بی‌واسطه [[وحی]] بر قلب'''؛ مانند برخی موارد که حقایق، بدون واسطه حضرت جبرئیل{{ع}} بر قلب [[پیامبر\|پیامبر اعظم]]{{صل}} نازل می‌شد. در روایات آمده است که این روش، سنگین‌ترین حالت برای آن حضرت بود و بدن مبارک‌شان عرق می‌کرد و از ‌حال می‌رفت. <ref>[[محمدباقر مجلسی]]، بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۶۰: {{عربی\|"إِنَّ جَبْرَئِیلَ{{ع}} إِذَا أَتَی‏ النَّبِیَّ{{صل}} لَمْ یَدْخُلْ عَلَیْهِ حَتَّی یَسْتَأْذِنَهُ فَإِذَا دَخَلَ عَلَیْهِ قَعَدَ بَیْنَ یَدَیْهِ قِعْدَهَ الْعَبْدِ وَإِنَّمَا ذَلِکَ عِنْدَ مُخَاطَبَهِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِیَّاهُ بِغَیْرِ تَرْجُمَانٍ وَوَاسِطَه"}}. همچنین بحار الانوار، ج۱۸، ص۲۵۶ و ۲۷۱.</ref> [[الهام]] نیز در همین دسته جای می‌گیرد؛ زیرا [[الهام]]، افکندن مطالب بر قلب است. امداد [[روح‌ القدس ]] نیز احتمالاً به همین شیوه باشد؛ در برخی روایات بیان شده است که [[روح‌ القدس]] مطالب را به قلب فرد برگزیده [[الهام]] می‌کند؛ <ref>[[محمد‌بن‌حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۴۵۲: {{عربی\|اندازه=15۰%\|"تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَأَلْهَمَنَا اللَّهُ إِلْهَاماً".}} در بحث روح‌القدس در روایات، این موضوع بیشتر بررسی خواهد شد.</ref>
	~~::::::~~۲. '''[[الهام]]'''؛
			۲. '''[[الهام]]'''؛
	::::::۳. '''دریافت علوم از [[فرشتگان]]'''؛ مانند نزول [[حضرت جبرئیل]]{{ع}} بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و آوردن آیات قرآن؛ {{متن قرآن\|قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>بگو: هر که دشمن جبرئیل است (آگاه باشد که) بی‌گمان او، آن (قرآن) را بر دلت با اذن خداوند فرو فرستاده است در حالی که آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و رهنمود و نویدی برای مؤمنان است، سوره مبارکه بقره، آیه ۹۷.</ref>		::::::۳. '''دریافت علوم از [[فرشتگان]]'''؛ مانند نزول [[حضرت جبرئیل]]{{ع}} بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و آوردن آیات قرآن؛ {{متن قرآن\|قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}<ref>بگو: هر که دشمن جبرئیل است (آگاه باشد که) بی‌گمان او، آن (قرآن) را بر دلت با اذن خداوند فرو فرستاده است در حالی که آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و رهنمود و نویدی برای مؤمنان است، سوره مبارکه بقره، آیه ۹۷.</ref>
	~~::::::~~۴. '''دریافت با واسطه غیرفرشتگان'''؛ مانند دریافت [[وحی]] از طریق شنیدن صدا از یک درخت؛ آن‌گونه که در جریان بعثت [[حضرت موسی]]{{ع}} در زمین مقدس طوی محقق شد؛ {{متن قرآن\|فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي مِن شَاطِئِ الْوَادِي الأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَن يَا مُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}}<ref>چون به آن (آتش) رسید از کناره راست آن درّه در آن پاره زمین خجسته، از آن درخت بانگ برآمد که: ای موسی! منم، خداوند پروردگار جهانیان، سوره مبارکه قصص، آیه ۳۰.</ref>
	~~::::::~~۵. '''نزول وحی در خواب'''؛ مانند ابلاغ مأموریت ذبح [[حضرت اسماعیل]]{{ع}} به [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} هنگام خواب؛ {{متن قرآن\|فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ}}<ref>و چون در تلاش، همپای او گشت (ابراهیم) گفت: پسرکم! من در خواب می‌بینم که تو را سر می‌برم پس بنگر که چه می‌بینی؟ گفت: ای پدر! آنچه فرمان می‌یابی انجام ده که- اگر خداوند بخواهد- مرا از شکیبایان خواهی یافت، سوره مبارکه صافات، آیه ۱۰۲.</ref>		۴. '''دریافت با واسطه غیرفرشتگان'''؛ مانند دریافت [[وحی]] از طریق شنیدن صدا از یک درخت؛ آن‌گونه که در جریان بعثت [[حضرت موسی]]{{ع}} در زمین مقدس طوی محقق شد؛ {{متن قرآن\|فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي مِن شَاطِئِ الْوَادِي الأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَن يَا مُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}}<ref>چون به آن (آتش) رسید از کناره راست آن درّه در آن پاره زمین خجسته، از آن درخت بانگ برآمد که: ای موسی! منم، خداوند پروردگار جهانیان، سوره مبارکه قصص، آیه ۳۰.</ref>
	~~::::::~~۶. '''شهود حقایق'''؛
			۵. '''نزول وحی در خواب'''؛ مانند ابلاغ مأموریت ذبح [[حضرت اسماعیل]]{{ع}} به [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} هنگام خواب؛ {{متن قرآن\|فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ}}<ref>و چون در تلاش، همپای او گشت (ابراهیم) گفت: پسرکم! من در خواب می‌بینم که تو را سر می‌برم پس بنگر که چه می‌بینی؟ گفت: ای پدر! آنچه فرمان می‌یابی انجام ده که- اگر خداوند بخواهد- مرا از شکیبایان خواهی یافت، سوره مبارکه صافات، آیه ۱۰۲.</ref>

			۶. '''شهود حقایق'''؛
	::::::۷. '''دریافت از [[روح‌القدس]]'''؛		::::::۷. '''دریافت از [[روح‌القدس]]'''؛
	::::::۸. '''خردورزی و استنباط عقلی'''؛		::::::۸. '''خردورزی و استنباط عقلی'''؛

Heydari: جایگزینی متن - '. ::::::' به '. '

2022-01-25T05:03:01Z

جایگزینی متن - '. ::::::' به '. '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۳
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	\| پاسخ = حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی\|موسوی]]'''، در کتاب: ''«[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:		\| پاسخ = حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی\|موسوی]]'''، در کتاب: ''«[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)\|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:

	«'''اقسام علم''': هدف ما در این بحث، تقسیم از جمیع جهات نیست این بحثی است که در فلسفه و شناخت معرفت پیگیری می‌شود. در اینجا، اقسامی بررسی قرار می‌گیرد که مربوط به بحث است، و آن تقسیم علم به حضوری و حصولی است.		«'''اقسام علم''': هدف ما در این بحث، تقسیم از جمیع جهات نیست این بحثی است که در فلسفه و شناخت معرفت پیگیری می‌شود. در اینجا، اقسامی بررسی قرار می‌گیرد که مربوط به بحث است، و آن تقسیم علم به حضوری و حصولی است.
	~~::::::~~۱. علم حضوری و حصولی چیست؟
			۱. علم حضوری و حصولی چیست؟
	::::::۲. فرق این دو علم در چیست؟		::::::۲. فرق این دو علم در چیست؟
	::::::۳. آیا علم خداوند حضوری است یا حصولی؟		::::::۳. آیا علم خداوند حضوری است یا حصولی؟