علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-06T10:21:06Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۱
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:علوم قرآن]]~~
	[[رده:قرآن]]		[[رده:قرآن]]

Jaafari در ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۴۹

2023-05-29T06:49:12Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = قرآن\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[علوم قرآنی در قرآن]] - [[علوم قرآنی در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = قرآن\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[علوم قرآنی در قرآن]] - [[علوم قرآنی در علوم قرآنی]] - [[علوم قرآنی در معارف و سیره علوی]]\| پرسش مرتبط = }}

	«علوم قرآن» یا «علوم قرآنی» دارای دو کاربرد است: علوم قرآن اضافی به معنای علومی که در خدمت [[قرآن]] باشند یا مستند به آن و علوم قرآن اسمی یا [[علمی]] که عبارت از مجموعه مباحثی است که در درباره قرآن شکل گرفته است. برخی از موضوعاتی که در علوم قرآن بحث می‌شود عبارت است از: اسامی و صفات قرآن؛ [[اعجاز قرآن]]؛ [[تاریخ قرآن]]؛ فضایل قرآن و... .		«علوم قرآن» یا «علوم قرآنی» دارای دو کاربرد است: علوم قرآن اضافی به معنای علومی که در خدمت [[قرآن]] باشند یا مستند به آن و علوم قرآن اسمی یا [[علمی]] که عبارت از مجموعه مباحثی است که در درباره قرآن شکل گرفته است. برخی از موضوعاتی که در علوم قرآن بحث می‌شود عبارت است از: اسامی و صفات قرآن؛ [[اعجاز قرآن]]؛ [[تاریخ قرآن]]؛ فضایل قرآن و... .

Wasity در ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۱۲

2023-04-27T07:12:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = قرآن\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[علوم قرآنی در قرآن]] - [[علوم قرآنی در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = قرآن\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[علوم قرآنی در قرآن]] - [[علوم قرآنی در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}

	~~'''علوم قرآن~~ یا ~~علوم قرآنی'''~~ دارای دو کاربرد است: علوم قرآن اضافی به معنای علومی که در خدمت [[قرآن]] باشند یا مستند به آن و علوم قرآن اسمی یا [[علمی]] که عبارت از مجموعه مباحثی است که در درباره قرآن شکل گرفته است. برخی از موضوعاتی که در علوم قرآن بحث می‌شود عبارت است از: اسامی و صفات قرآن؛ [[اعجاز قرآن]]؛ [[تاریخ قرآن]]؛ فضایل قرآن و... .		«علوم قرآن» یا «علوم قرآنی» دارای دو کاربرد است: علوم قرآن اضافی به معنای علومی که در خدمت [[قرآن]] باشند یا مستند به آن و علوم قرآن اسمی یا [[علمی]] که عبارت از مجموعه مباحثی است که در درباره قرآن شکل گرفته است. برخی از موضوعاتی که در علوم قرآن بحث می‌شود عبارت است از: اسامی و صفات قرآن؛ [[اعجاز قرآن]]؛ [[تاریخ قرآن]]؛ فضایل قرآن و... .

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Msadeq در ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۶

2023-04-26T09:46:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = قرآن\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[علوم قرآنی در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = قرآن\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[علوم قرآنی در قرآن]] - [[علوم قرآنی در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''علوم قرآن یا علوم قرآنی''' دارای دو کاربرد است: علوم قرآن اضافی به معنای علومی که در خدمت [[قرآن]] باشند یا مستند به آن و علوم قرآن اسمی یا [[علمی]] که عبارت از مجموعه مباحثی است که در درباره قرآن شکل گرفته است. برخی از موضوعاتی که در علوم قرآن بحث می‌شود عبارت است از: اسامی و صفات قرآن؛ [[اعجاز قرآن]]؛ [[تاریخ قرآن]]؛ فضایل قرآن و... .		'''علوم قرآن یا علوم قرآنی''' دارای دو کاربرد است: علوم قرآن اضافی به معنای علومی که در خدمت [[قرآن]] باشند یا مستند به آن و علوم قرآن اسمی یا [[علمی]] که عبارت از مجموعه مباحثی است که در درباره قرآن شکل گرفته است. برخی از موضوعاتی که در علوم قرآن بحث می‌شود عبارت است از: اسامی و صفات قرآن؛ [[اعجاز قرآن]]؛ [[تاریخ قرآن]]؛ فضایل قرآن و... .

Msadeq: تغییرمسیر به علوم قرآن حذف شد

2023-04-26T09:44:48Z

تغییرمسیر به علوم قرآن حذف شد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۴
خط ۱:		خط ۱:
	#~~تغییر_مسیر~~ [[علوم قرآن]]		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = قرآن\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[علوم قرآنی در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}

			'''علوم قرآن یا علوم قرآنی''' دارای دو کاربرد است: علوم قرآن اضافی به معنای علومی که در خدمت [[قرآن]] باشند یا مستند به آن و علوم قرآن اسمی یا [[علمی]] که عبارت از مجموعه مباحثی است که در درباره قرآن شکل گرفته است. برخی از موضوعاتی که در علوم قرآن بحث می‌شود عبارت است از: اسامی و صفات قرآن؛ [[اعجاز قرآن]]؛ [[تاریخ قرآن]]؛ فضایل قرآن و... .

			== مقدمه ==
			واژه «علوم قرآن» دو کاربرد دارد:

			۱. هر [[دانش]] و [[آگاهی]] که می‌‏تواند درباره [[قرآن]] مطرح شود و مرتبط با قرآن باشد که در اصطلاح آن را «علوم قرآن اضافی» گویند.

			علوم قرآن اضافی را چنین تعریف کرده‏اند: «هر [[علمی]] که در [[خدمت]] قرآن یا مستند به آن باشد». بر این تعریف اشکال کرده‌‏اند که بر این اساس باید [[علم]] صرف و نحو و معانی و بیان و بعضی [[علوم انسانی]] و [[تجربی]] که در [[فهم قرآن]] دخالت دارند و می‌‏توانند استفاده شوند، از علوم قرآن به شمار آیند، با اینکه چنین نیست؛ زیرا منشأ این [[علوم]]، قرآن نیست و قبل از قرآن مطرح بوده‏‌اند یا بدون [[ارتباط]] با قرآن مطرح شده و شکل گرفته‏‌اند.

			با توجه به این اشکال، تعریف دیگری مطرح شده است: «علوم قرآن اضافی» علومی ا‏ست که در دامان قرآن و در پی تلاش برای [[شناخت]] آن مطرح شده یا مطرح‏ شدنی هستند؛ مانند علم [[ناسخ و منسوخ]]، [[اعجاز قرآن]]، [[اعراب]] قرآن، نکات ادبی، بلاغی، [[اخلاقی]]، [[اجتماعی]] و....

			بنابراین، [[علم فقه]] تاآنجاکه درباره آیات‏ الاحکام و مستندات [[قرآنی]] بحث می‏‌کند، از علوم قرآن (به معنای نخست) به شمار می‏‌آید؛ ولی هرگاه درباره منابع دیگر و مستند به [[حدیث]] یا [[عقل]] یا [[اجماع]] بحث کند، خارج از «علوم قرآن اضافی» است.

			۲. مجموعه مباحثی که در طول [[زمان]] درباره قرآن و مرتبط با آن شکل گرفته و به آن مباحث، عنوان «علوم قرآن» داده‌‏اند.

			در این کاربرد، قلمرو علوم قرآن معین و محدود خواهد بود و در اصطلاح، آن را «علوم قرآن اسمی یا علمی» گویند. «علوم قرآن علمی» دانشی شکل ‏یافته و تدوین ‏شده است که مباحث و فصل‏های مشخصی دارد و در هر فصل آن خصوصیتی از قرآن بررسی شده است؛ بنابر این قلمرو مباحث «علوم قرآن علمی» محدود و معین است و منحصر در همان مباحثی ا‏ست که معمولاً کتاب‌‏های علوم قرآن به آنها پرداخته‌‏اند.

			پس ـ با توجه به دو کاربرد ذکر شده ـ اگر زرکشی گفته است: علوم قرآن شمارش نمی‏‌شود، منظورش علوم قرآن اضافی بوده است، نه علوم قرآن [[علمی]]؛ و اگر [[سیوطی]] می‏‌نویسد: [[علم طب]]، [[جدل]]، هیأت و... از [[علوم قرآنی]] است، ممکن است نظرش «علوم قرآن اضافی» باشد، آن هم آن مقدار از این مباحث که مستند به [[آیات قرآن]] یا درباره آیات قرآن طرح شده باشند، و نه همه مباحث این [[علوم]].

			درباره [[تاریخ]] پیدایش واژه «علوم قرآن» آرای مختلفی ([[قرن هفتم]]، پنجم، سوم) اظهار شده است، ولی می‏‌توان گفت این واژه را در [[قرن دوم هجری]] ([[زمان]] [[خلافت]] هارون ‏الرشید)، [[شافعی]] به کار برده است، آنجا که در جواب [[رشید]] چنین می‏‌گوید: «...انّ علوم القرآن کثیره.»...

			== پیشینه علوم قرآن ==
			امّا درباره اینکه سرآغاز شکل‌گیری مباحث [[قرآنی]] چه زمانی بوده، می‌‏توان گفت سرآغاز آن، [[عصر پیامبر]] و [[روزگار]] [[نزول قرآن]] است؛ زیرا در این عصر بود که [[اسباب نزول]] و [[ناسخ و منسوخ]] و... در قالب [[روایات]] بیان می‌‏شد؛ هرچند مکتوب و مدوّن نبود و یک [[علم]] شناخته نمی‏‌شد و درباره آن [[نقد]] و بررسی صورت نمی‏‌گرفت. در [[قرن دوم]]، تألیف‌‏هایی در عرصه [[تفسیر]] و مباحث علوم قرآنی نظیر قرائات‏، [[اعراب]] [[قرآن]]، اسباب نزول، ناسخ و منسوخ و... انجام شد؛ امّا توجه [[دانشمندان]] [[مسلمان]] به مباحث قرآنی و نیز تنوع این مباحث به مرور زمان باعث شد میان مباحث [[تفسیری]] و مباحث علوم قرآنی - باوجود تداخل مباحث آن ‏دو - نوعی مرزبندی انجام شود و [[علم تفسیر]] که خود یکی از مباحث علوم قرآنی است، به صورت علمی مستقل ظاهر شود. آغاز این مرزبندی و پدیدآمدن اصطلاح جدید «علوم قرآن» و تدوین کتاب‌‏هایی که دربردارنده مباحث معینی هستند، [[قرن ششم]] یا هفتم و پس از آن دانسته‌‏اند که تحت عنوان «علوم قرآن علمی» شناسایی ‏شدنی هستند؛ امّا [[زرقانی]] در «مناهل ‏العرفان» به استناد نوشته‌‏ای از [[علی ‏بن‏ ابراهیم سعید مشهور]] به حوفی به نام «[[البرهان]] فی علوم ‏القرآن» - که صاحب مناهل نسخه‌‏ای از این کتاب را خود [[مشاهده]] کرده است - سابقه این کار را به [[قرن پنجم]] می‌‏رساند. برخی دیگر بر این باورند که قبل از قرن پنجم، کتبی تحت عنوان علوم قرآنتدوین شده است؛ مانند «[[الحاوی فی علوم‏ القرآن]]»، تألیف [[محمد ‏بن ‏خلف‏ بن ‏مرزبان]]؛ «[[الرغیب فی علوم‏ القرآن]]»، تألیف [[محمد ‏بن ‏عمر الواقدی]]؛ «[[فی علوم ‏القرآن]]»، تألیف [[ابوبکر محمّد ‏بن‏ القاسم‏ الانباری]]؛ «[[الاستغناء فی علوم‏ القرآن]]»، تألیف [[محمد ‏بن ‏علی الادفوی]].

			هم‏ اکنون، واژه «علوم قرآن» نام [[علمی]] مدوّن مربوط به [[قرآن]] است و به مجموعه مطالبی گفته می‏‌شود که درباره [[قرآن کریم]] بحث می‏‌کند و به‏ گونه‏‌ای در [[شناخت]] این کتاب [[شریف]] مؤثر است؛ مانند [[نزول قرآن]]، مبدأ، کیفیت، مکان و مدت [[نزول]]، جمع و [[کتابت قرآن]] در [[عصر پیامبر]] {{صل}}، [[اعجاز]] و مانند ناپذیری، [[ناسخ و منسوخ]]، [[محکم و متشابه]]، سوگند‏ها، مَثَل‏ها، ترتیب و تناسب سوره‌‏ها، قصه‌‏ها، و....

			== موضوع علوم قرآن ==
			موضوع این [[علم]] به لحاظ مباحث فوق ‏الذکر، قرآن کریم است. از فواید این علم، شناخت بیشتر قرآن، وسیله شناخت بیشتر [[معارف]] [[ارزشمند]] قرآن، [[دفاع]] از [[حریم]] [[کتاب الهی]] و [[آمادگی]] برای [[تفسیر قرآن]] است. نقش این علم در [[علم تفسیر]] به گونه‌‏ای است که آن را «اصول [[تفسیر]]» نیز نامیده‏‌اند.

			ذکر واژه [[علوم]] در «علوم قرآن» به صیغه جمع، اشاره به این است که این علم خلاصه‏‌ای از علوم متنوع است که مباحث آن [[ارتباط]] محکمی با [[علوم دینی]] و [[عربی]] دارد؛ به‏ طوری که هر بحثی از آن می‏‌تواند در زمره مسائل یکی از این علوم قرار گیرد. از طرف دیگر نیز نشانه این است که هریک از مباحث این علم می‌‏تواند جدای از دیگر مباحث، مورد بحث و نظر قرار گیرد، و به دلیلِ همین [[استقلال]] نسبی، در تقدیم و تأخیر مباحث و چینش آنها [[الزام]] [[عقلی]] و منطقی وجود ندارد؛ بنابراین بسیاری از مؤلفان علوم قرآنی، تنها به یک یا چند مبحث از مباحث علوم قرآن پرداخته‌‏اند؛ بدون اینکه [[احساس]] نیازی به انضمام دیگر مباحث شود.

			واژه «علوم قرآن» ابتدا به صورت ترکیب اضافی استعمال می‍‌‏شد و مراد از آن مجموعه‏‌ای از [[معارف]] مرتبط با [[قرآن]] (در ناحیه تصورات و تصدیقات) بود و چون همه علومی که به نوعی در [[خدمت]] قرآن یا مستند به آن بودند مد نظر بود، واژه «[[علوم]]» به صیغه جمع استعمال می‌‏شد. این علوم شامل [[علم تفسیر]]، [[علم]] قرائات‏، علم رسم‏ الخط [[عثمانی]]، [[علم اعجاز قرآن]]، علم [[اسباب نزول]]، علم [[ناسخ و منسوخ]]، علم اِعراب قرآن، علم [[غریب]] قرآن، و علوم [[دین]]، لغت و... می‏‌شود.

			در [[زبان فارسی]] علاوه بر واژه «علوم قرآن» کم و بیش از واژه «[[علوم قرآنی]]» نیز برای اشاره به این علم استفاده می‏‌شود. البته استعمال وصفیِ این واژه مانند «مباحث علوم قرآنی» رایج‏‌تر است؛ همچنان‏که استعمال آن در معارفِ برگرفته از قرآن نیز رایج است. واژه «[[معارف قرآن]]» و «[[معارف قرآنی]]» نیز عمدتاً بر معارف و علوم برگرفته از قرآن اطلاق می‏‌شود.

			در «اصطلاح‏نامه علوم قرآن»، رئوس ساختار موضوعی حوزه علوم قرآن بر پایه نیاز به [[شناخت]] و [[درک]] قرآن در موارد ذیل به ‏این شرح آمده است:
			# اسامی و صفات قرآن،
			# اسلوب قرآن،
			# [[اعجاز قرآن]]،
			# [[تاریخ قرآن]]،
			# ترجمه و [[مترجمان قرآن]]،
			# [[تفسیر]] و [[مفسران]]،
			# [[تقسیمات قرآن]]،
			# خصایص قرآن،
			# دلالت الفاظ قرآن،
			# [[فضایل قرآن]]،
			# قرائت و [[تجوید]] قرآن،
			# [[قرائات]] و قرّاء،
			# [[وحی الهی]]<ref>صبحی صالح؛ مباحث فی علوم ‏القرآن؛ ص۱۰؛ محمد هادی معرفت؛ التمهید فی علوم ‏القرآن؛ ج۱، ص۱۵؛ محمد ‏بن‏ بهادر زرکشی؛ البرهان فی علوم ‏القرآن (با حاشیه)؛ ج۱، ص۱۶؛ عبدالرحمان‏ بن ‏ابی ‏بکر سیوطی؛ الاتقان فی علوم ‏القرآن؛ ج۱، ص۲۴-۳۱؛ محمد عبدالعظیم زرقانی؛ مناهل العرفان فی علوم ‏القرآن؛ ج۱، ص۱۴-۴۱؛ جمعی از محققان؛ مجله پژوهش‌‏های قرآنی؛ ش۱، ص۱۵.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص ۷۵۱-۷۵۲.</ref>

			== منابع ==
			{{منابع}}
			# [[پرونده: 9030760879.jpg\|22px]] [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه علوم قرآنی''']]
			{{پایان منابع}}

			== پانویس ==
			{{پانویس}}

			[[رده:علوم قرآن]]
			[[رده:قرآن]]

Msadeq: تغییرمسیر به علوم قرآن

2022-03-06T09:29:31Z

تغییرمسیر به علوم قرآن

صفحهٔ تازه

#تغییر_مسیر [[علوم قرآن]]