علوم قرآنی در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

2025-05-29T20:31:31Z

جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

Bahmani: /* منابع */

2025-01-25T04:48:28Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۱۵۵:		خط ۱۵۵:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:136899.jpg\|22px]] [[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۱''']]		# [[پرونده:136899.jpg\|22px]] [[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۱''']]
			# [[پرونده:pn.jpg\|22px]] [[عبدالهادی فقهی‌زاده\|فقهی‌زاده]] و [[الهه تاجیک\|تاجیک]]، [[مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی (مقاله)\|'''مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* علوم قرآن */

2025-01-25T04:48:08Z

علوم قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۷:		خط ۷:

	==[[علوم قرآن]]==		==[[علوم قرآن]]==
	علوم قرآن، مباحثی درباره [[قرآن کریم]] است از جهت نزول، کتابت، قرائت، [[تفسیر]]، [[ناسخ و منسوخ]] و جز آن<ref>زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۰.</ref>. هر یک از انواع علوم قرآن به جنبه خاصی از [[قرآن]] می‌پردازد و از این لحاظ با انواع دیگر متفاوت است<ref>ر.ک: حکیم، سید محمد باقر، علوم قرآنی، ترجمه لسانی فشارکی، ص۲۰.</ref>. در سخنان [[امیرمؤمنان]]{{ع}} از انواع گوناگون علوم قرآن، سخن رفته که به طرح برخی موضوعات مهم آنها می‌پردازیم.		علوم قرآن، مباحثی درباره [[قرآن کریم]] است از جهت نزول، کتابت، قرائت، [[تفسیر]]، [[ناسخ و منسوخ]] و جز آن<ref>زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۰.</ref>. هر یک از انواع علوم قرآن به جنبه خاصی از [[قرآن]] می‌پردازد و از این لحاظ با انواع دیگر متفاوت است<ref>ر.ک: حکیم، سید محمد باقر، علوم قرآنی، ترجمه لسانی فشارکی، ص۲۰.</ref>.

			امام علی{{ع}} [[آگاه]] به تنزیل، [[تأویل]]<ref>طبرسی، الاحتجاج علی اهل اللجاج، ج۱، ص۲۶۱؛ طوسی، الامالی، ص۵۲۳، ح۱۱۵۸-۶۵.</ref> ظاهر و باطن قرآن<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۴۰۰.</ref> [[زمان]]، مکان و [[شأن نزول آیات]]<ref>حسکانی، عبید الله بن احمد، شواهد التنزیل، ج۱، ص۴۵، ح۳۸؛ ابن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۸۴، ح۳.</ref>، [[ناسخ و منسوخ]]، [[محکم و متشابه]]، عام و خاص<ref>حرانی، حسن بن شعبه، تحف العقول، ص۱۹۳؛ ابن بابویه، الخصال، ج۱، ص۲۵۷، ح۱۳۱.</ref> و آشنا به معانی [[آیات]]<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۹۷.</ref> و [[قرائت قرآن]]<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۴۰۲؛ حسکانی، عبید الله بن احمد، شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۴، ح۱۹.</ref> بودند. امام علی{{ع}} صاحب رساله‌ای در بیان شصت نوع از علوم قرآن بود<ref>امین، محسن، أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۲۷؛ حسینی جلالی، محمدرضا، تدوین السنة الشریفة، ص۱۳۷.</ref> که نخستین گام در تدوین علوم قرآن و تقسیم انواع آن<ref>صدر، حسن، تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، ص۳۱۸.</ref> و منبع اصلی محققان علوم قرآن بوده است<ref>امین، محسن، أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۲۷.</ref>. [[علامه مجلسی]] با استناد به [[تفسیر]] [[نعمانی]] به نقل انواع مذکور در آن رساله و مثال‌های هر یک، از قول [[امام علی]]{{ع}} پرداخته است<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۹۰، ص۳-۹۷.</ref>. تبیین انواع [[علوم قرآن]] و شمارش آنها از [[آموزه‌های قرآنی]] امام علی{{ع}} بوده است. از جمله فرمود: «کتاب [[پروردگار]] در دسترس شماست، [[حلال و حرام]] آن پیداست، [[واجب]] و [[مستحب]] آن هویداست، [[ناسخ]] و منسوخش روشن، رخصت و عزیمت آن معین، خاص و عامش معلوم، [[پند]] و مثل‌هایش مفهوم، مطلق و مقیدش پدیدار، محکم و متشابهش آشکار، مجمل آن تفسیر شده و نامفهومش تعبیر شده، از حکمی که بدانند و انجام دادنی است، و آنچه ندانند و واگذاردنی است، حکمی است [[وجوب]] آن در [[قرآن]] معین و [[نسخ]] آن در [[سنت]] [[مبرهن]] و حکمی که سنت گوید باید و کتاب رخصت دهد که ترک آن شاید و حکمی که در وقتی خاص بر مکلّف نوشته است و چون وقتش سپری شد [[تکلیف]] گشته است»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۷؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۴۴.</ref>.

			نقل [[ذهبی]] این گونه است که [[صحابه]] از نظر [[قدرت]] فهم قرآن و بیان مراد آن متفاوت بودند و علت آن، [[اختلاف]] آنان در نحوه [[کسب علم]] بود و در میان، ایشان آنکه پیوسته همراه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بود، مطلع از آن اسباب نزولی بود که دیگران نمی‌دانستند<ref>ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۳۵ و ۳۶.</ref>. [[آیت‌الله]] [[معرفت]] [[معتقد]] است ذهبی در صدد بیان [[مقام امام]] علی{{ع}} بوده است<ref>معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۲۰۵.</ref>. نظر به روایات اهل سنت، مصداق قول ذهبی غیر از این نیست؛ زیرا آنان گفته‌اند که امام علی{{ع}} تمام علوم قرآن را نزد پیامبر اکرم{{صل}} آموخته است<ref>قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده لذوی القربی، ج۱، ص۲۱۴.</ref> و به تمام [[اسباب نزول]] [[آیات]] واقف بودند<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۹۷؛ قیسی، احمد مناف حسن، «أثر الإمام علی بن أبی طالب{{ع}} فی التفسیر»، مجله کلیه التربیه للبنات، شماره ۲۱ (۴)، ص۸۰۱.</ref>.

			[[ابن مسعود]] [[امام علی]]{{ع}} را آگاه‎ترین شخص به [[قرائت قرآن]] معرفی کرده است: {{عربی\|"مَا رَأَيْتُ أَحَداً أَقْرَأَ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ لِلْقُرْآنِ"}}<ref>ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب{{ع}}، ج۲، ص۴۲.</ref>. از نشانه‌های مرجعیت امام علی{{ع}} در [[علم قرائت]] آن است که؛ قرائت [[عامه]] [[مسلمین]]، با وساطت [[ابوعبدالرحمن سلمی]]، به امام علی{{ع}} می‌رسد<ref>دانی، ابو عمرو، جامع البیان فی القراءات السبع، ج۱، ص۲۶۰.</ref>.

			امام علی{{ع}} در زمینه [[علوم قرآن]] نیز پاسخگوی [[پرسش]] [[صحابه]] بود. از جمله، روایاتی از امام علی{{ع}} مبنی بر عدم [[اختلاف]] [[آیات]] وارد شده است. مانند پاسخ امام علی{{ع}} به شخصی که با بیان تردید خود درباره حقانیت [[کتاب خدا]]، خدمت امام علی{{ع}} حاضر شد. به نظر او برخی [[آیات قرآنی]] در منافات با یکدیگرند و امام علی{{ع}} متذکر شدند که [[آیات قرآن کریم]] یکدیگر را تصدیق می‌کند و درباره آیاتی که به نظر او متناقض آمده بود به ترتیب توضیح دادند و ویژگی‌های [[کلام الهی]] و مراد از [[تأویل]] و تنزیل آن را بیان نمودند<ref>ابن بابویه، التوحید، ص۲۶۹-۲۵۴، ح۵.</ref>.<ref>[[عبدالهادی فقهی‌زاده\|فقهی‌زاده]] و [[الهه تاجیک\|تاجیک]]، [[مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی (مقاله)\|مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی]]، ص ۵۸.</ref>

			در سخنان [[امیرمؤمنان]]{{ع}} از انواع گوناگون علوم قرآن، سخن رفته که به طرح برخی موضوعات مهم آنها می‌پردازیم.

	==ناسخ و منسوخ==		==ناسخ و منسوخ==

Bahmani: /* علوم قرآن */

2025-01-25T04:37:03Z

علوم قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۷
خط ۷:		خط ۷:

	==[[علوم قرآن]]==		==[[علوم قرآن]]==
	علوم قرآن، مباحثی درباره [[قرآن کریم]] است از جهت ~~[[نزول]]، [[کتابت]]،~~ قرائت، [[تفسیر]]، [[ناسخ و منسوخ]] و جز آن<ref>زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۰.</ref>. هر یک از انواع علوم قرآن به جنبه خاصی از [[قرآن]] می‌پردازد و از این لحاظ با انواع دیگر متفاوت است<ref>ر.ک: حکیم، سید محمد باقر، علوم قرآنی، ترجمه لسانی فشارکی، ص۲۰.</ref>. در سخنان [[امیرمؤمنان]]{{ع}} از انواع گوناگون علوم قرآن، سخن رفته که به طرح برخی موضوعات مهم آنها می‌پردازیم.		علوم قرآن، مباحثی درباره [[قرآن کریم]] است از جهت نزول، کتابت، قرائت، [[تفسیر]]، [[ناسخ و منسوخ]] و جز آن<ref>زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۰.</ref>. هر یک از انواع علوم قرآن به جنبه خاصی از [[قرآن]] می‌پردازد و از این لحاظ با انواع دیگر متفاوت است<ref>ر.ک: حکیم، سید محمد باقر، علوم قرآنی، ترجمه لسانی فشارکی، ص۲۰.</ref>. در سخنان [[امیرمؤمنان]]{{ع}} از انواع گوناگون علوم قرآن، سخن رفته که به طرح برخی موضوعات مهم آنها می‌پردازیم.

	==ناسخ و منسوخ==		==ناسخ و منسوخ==

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-06T13:39:39Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۹
خط ۱۵۰:		خط ۱۵۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:علوم ~~قرآن~~]]		[[رده:علوم قرآنی]]

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-06T10:21:50Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۵۱
خط ۱۵۰:		خط ۱۵۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:علوم ~~قرآنی~~]]		[[رده:علوم قرآن]]

Wasity: /* فضایل و خواص قرآن */

2023-05-29T10:15:13Z

فضایل و خواص قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۵
خط ۱۳۳:		خط ۱۳۳:
	##اموری که اندک آنها پذیرفته آید و هر کس مخیر است که بیش از آن هم به جا آورد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱. برای اقسام دیگر ر.ک: بحار الانوار، ج۹۳، ص۴. </ref>.<ref>[[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۲۰۹.</ref>		##اموری که اندک آنها پذیرفته آید و هر کس مخیر است که بیش از آن هم به جا آورد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱. برای اقسام دیگر ر.ک: بحار الانوار، ج۹۳، ص۴. </ref>.<ref>[[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۲۰۹.</ref>

	==[[فضایل]] و [[خواص]] قرآن==		==فضایل و خواص قرآن==
	[[فضائل]] ~~القرآن~~ و خواص ~~القرآن،~~ نام دو [[علم]] از [[علوم قرآنی]] است که نخستین به بیان [[فضیلت]]، [[ارزش]] و [[ثواب]] قرائت [[آیات]] و سور قرآن می‌پردازد، و دیگری عهده‌دار تبیین خواص و آثار [[دینی]] و [[دنیوی]] قرائت هر یک از آیات و سور است<ref>ر.ک: زرکشی، بدرالدین محمد، البرهان فی علوم القرآن، ج۱، نوع ۲۷ - ۲۶.</ref>.		{{اصلی\|فضایل و خواص قرآن}}
			[[فضائل القرآن]] و [[خواص القرآن]]، نام دو [[علم]] از [[علوم قرآنی]] است که نخستین به بیان [[فضیلت]]، [[ارزش]] و [[ثواب]] قرائت [[آیات]] و سور قرآن می‌پردازد، و دیگری عهده‌دار تبیین خواص و آثار [[دینی]] و [[دنیوی]] قرائت هر یک از آیات و سور است<ref>ر.ک: زرکشی، بدرالدین محمد، البرهان فی علوم القرآن، ج۱، نوع ۲۷ - ۲۶.</ref>.
	درباره این دو نوع [[دانش]] [[قرآنی]]، آموزه‌ها و سخنان [[ارزشمند]] فراوانی از [[یار]] جدایی ناپذیر قرآن، به یادگار مانده است که برای [[تبرک]] به ساحت قدسی قرآن و [[تیمن]] به سخنان [[نورانی]] [[سرور]] [[مؤمنان]]، به ذکر چند نمونه بسنده می‌کنیم<ref>درباره احادیث فضایل و خواص سوره‌های قرآن، تحقیقی مستقل لازم است که در آن ابعاد مختلف، از جمله اسناد احادیث، بررسی گردد.</ref>:		درباره این دو نوع [[دانش]] [[قرآنی]]، آموزه‌ها و سخنان [[ارزشمند]] فراوانی از [[یار]] جدایی ناپذیر قرآن، به یادگار مانده است که برای [[تبرک]] به ساحت قدسی قرآن و [[تیمن]] به سخنان [[نورانی]] [[سرور]] [[مؤمنان]]، به ذکر چند نمونه بسنده می‌کنیم<ref>درباره احادیث فضایل و خواص سوره‌های قرآن، تحقیقی مستقل لازم است که در آن ابعاد مختلف، از جمله اسناد احادیث، بررسی گردد.</ref>:
	#هرگاه یکی از شما به چشم درد گرفتار شد، [[آیة الکرسی]] را بخواند و در [[دل]] بگذراند که – ان‌شاء [[الله]] - خوب می‌شود که [[عافیت]] می‌یابد<ref>صدوق، الخصال، ص۶۳۱.</ref>.		#هرگاه یکی از شما به چشم درد گرفتار شد، [[آیة الکرسی]] را بخواند و در [[دل]] بگذراند که – ان‌شاء [[الله]] - خوب می‌شود که [[عافیت]] می‌یابد<ref>صدوق، الخصال، ص۶۳۱.</ref>.

Wasity: /* تأویل و راسخان در علم */

2023-05-29T10:13:37Z

تأویل و راسخان در علم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۳
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	در برخی [[احادیث]]، از ارجاع آیات متشابه به [[آیات محکم]] سخن رفته است؛ لیکن در فرموده [[امام]]، سخن از ارجاع آنها به [[اهل بیت]]{{عم}} است؛ زیرا ارجاع [[آیه]] متشابه به آیات محکم، برای دفع ظهور آیه متشابه صورت می‌گیرد، نه رفع تشابه و تعیین مراد. به دیگر سخن، با ارجاع آیه متشابه به آیات محکم، روشن می‌شود که مدلول ظاهری آیه متشابه مراد نیست، ولی [[تفسیر آیه]] متشابه و تعیین مراد از آن، با ارجاع به [[محکمات]] به دست نمی‌آید و نیازمند [[تفسیر]] [[راسخان در علم]] است. برای مثال با ارجاع آیه متشابهی چون {{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref> به [[آیات]] محکمی مانند {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>، عدم [[اراده]] معنای ظاهری آیه نخست معلوم می‌شود؛ اما تبیین مدلول آن با استفاده از آیه دوم ممکن نیست و به بیان خارجی نیازمند است.<ref>[[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۱۹۹.</ref>		در برخی [[احادیث]]، از ارجاع آیات متشابه به [[آیات محکم]] سخن رفته است؛ لیکن در فرموده [[امام]]، سخن از ارجاع آنها به [[اهل بیت]]{{عم}} است؛ زیرا ارجاع [[آیه]] متشابه به آیات محکم، برای دفع ظهور آیه متشابه صورت می‌گیرد، نه رفع تشابه و تعیین مراد. به دیگر سخن، با ارجاع آیه متشابه به آیات محکم، روشن می‌شود که مدلول ظاهری آیه متشابه مراد نیست، ولی [[تفسیر آیه]] متشابه و تعیین مراد از آن، با ارجاع به [[محکمات]] به دست نمی‌آید و نیازمند [[تفسیر]] [[راسخان در علم]] است. برای مثال با ارجاع آیه متشابهی چون {{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref> به [[آیات]] محکمی مانند {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref>، عدم [[اراده]] معنای ظاهری آیه نخست معلوم می‌شود؛ اما تبیین مدلول آن با استفاده از آیه دوم ممکن نیست و به بیان خارجی نیازمند است.<ref>[[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۱۹۹.</ref>

	==[[تأویل]] و [[راسخان در علم]]==		==تأویل و راسخان در علم==
	یکی از مباحث مهم [[علوم قرآنی]]، [[تأویل قرآن]] است. اینکه منظور از تأویل چیست و چه کسانی به آن آگاهند از دیرباز دغدغه [[فکری]] [[قرآن پژوهان]] بوده است. آیا [[علم به تأویل قرآن]]، ویژه [[خدا]] است؟ یا راسخان در علم نیز از [[دانش]] تأویل برخوردارند؟ راسخان در علم چه کسانی هستند؟ این مسئله را در دو زمینه، پی می‌گیریم:		یکی از مباحث مهم [[علوم قرآنی]]، [[تأویل قرآن]] است. اینکه منظور از تأویل چیست و چه کسانی به آن آگاهند از دیرباز دغدغه [[فکری]] [[قرآن پژوهان]] بوده است. آیا [[علم به تأویل قرآن]]، ویژه [[خدا]] است؟ یا راسخان در علم نیز از [[دانش]] تأویل برخوردارند؟ راسخان در علم چه کسانی هستند؟ این مسئله را در دو زمینه، پی می‌گیریم:

	===تأویل===		===تأویل===
			{{اصلی\|تأویل}}
	واژه تأویل، اصطلاحی [[قرآنی]] است که در معانی گوناگونی مانند [[تعبیر خواب]]<ref>{{متن قرآن\|وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ}} «و پدر و مادر خود را بر اورنگ (خویش) فرا برد و همه برای او به فروتنی در افتادند و گفت: پدر جان! این تعبیر خواب پیشین من است که خداوند آن را درست گردانید و بی‌گمان به من نیکی فرمود هنگامی که مرا از زندان بیرون آورد و شما را پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم را خراب کرده بود از بیابان (نزد من) آورد؛ به راستی پروردگارم در آنچه بخواهد، نازک‌بین است؛ همانا اوست که دانای فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۱۰۰؛ {{متن قرآن\|قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلَامِ بِعَالِمِينَ}} «گفتند خواب‌هایی پریشان است و ما تعبیر خواب‌های پریشان را نمی‌دانیم» سوره یوسف، آیه ۴۴.</ref>، فرجام<ref>{{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا}} «ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید و اگر به خداوند و روز بازپسین ایمان دارید، چون در چیزی با هم به ستیز برخاستید آن را به خداوند و پیامبر بازبرید که این بهتر و بازگشت آن نیکوتر است» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> و نیز [[تأویل قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ}} «آیا جز فرجام آن را چشم می‌دارند، روزی که فرجام آن برسد آنان که پیش‌تر آن را فراموش کرده بودند می‌گویند: فرستادگان پروردگار ما حق را آوردند؛ آیا ما میانجی‌هایی داریم تا برای ما میانجیگری کنند یا باز گردانده می‌شویم تا جز آن کنیم که پیش‌تر می‌کردیم؟ بی‌گمان (اینان) به خود زیان رساندند و آنچه دروغ می‌بافتند از (چشم) آنان ناپدید شده است» سوره اعراف، آیه ۵۳.</ref>- اعم از [[محکم و متشابه]] - به کار رفته است. در [[آیه]] هفتم [[سوره آل عمران]]، پس از تقسیم [[آیات قرآن]] به محکم و متشابه، آمده است:		واژه تأویل، اصطلاحی [[قرآنی]] است که در معانی گوناگونی مانند [[تعبیر خواب]]<ref>{{متن قرآن\|وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ}} «و پدر و مادر خود را بر اورنگ (خویش) فرا برد و همه برای او به فروتنی در افتادند و گفت: پدر جان! این تعبیر خواب پیشین من است که خداوند آن را درست گردانید و بی‌گمان به من نیکی فرمود هنگامی که مرا از زندان بیرون آورد و شما را پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم را خراب کرده بود از بیابان (نزد من) آورد؛ به راستی پروردگارم در آنچه بخواهد، نازک‌بین است؛ همانا اوست که دانای فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۱۰۰؛ {{متن قرآن\|قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلَامِ بِعَالِمِينَ}} «گفتند خواب‌هایی پریشان است و ما تعبیر خواب‌های پریشان را نمی‌دانیم» سوره یوسف، آیه ۴۴.</ref>، فرجام<ref>{{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا}} «ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید و اگر به خداوند و روز بازپسین ایمان دارید، چون در چیزی با هم به ستیز برخاستید آن را به خداوند و پیامبر بازبرید که این بهتر و بازگشت آن نیکوتر است» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> و نیز [[تأویل قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ}} «آیا جز فرجام آن را چشم می‌دارند، روزی که فرجام آن برسد آنان که پیش‌تر آن را فراموش کرده بودند می‌گویند: فرستادگان پروردگار ما حق را آوردند؛ آیا ما میانجی‌هایی داریم تا برای ما میانجیگری کنند یا باز گردانده می‌شویم تا جز آن کنیم که پیش‌تر می‌کردیم؟ بی‌گمان (اینان) به خود زیان رساندند و آنچه دروغ می‌بافتند از (چشم) آنان ناپدید شده است» سوره اعراف، آیه ۵۳.</ref>- اعم از [[محکم و متشابه]] - به کار رفته است. در [[آیه]] هفتم [[سوره آل عمران]]، پس از تقسیم [[آیات قرآن]] به محکم و متشابه، آمده است:
	{{متن قرآن\|...فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>.		{{متن قرآن\|...فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>.
خط ۸۵:		خط ۸۶:
	#آن حضرت، واجد [[دانش]] تأویل قرآن است.<ref>[[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۲۰۳.</ref>		#آن حضرت، واجد [[دانش]] تأویل قرآن است.<ref>[[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۲۰۳.</ref>

	===[[راسخان در علم]]===		===راسخان در علم===
			{{اصلی\|راسخان در علم}}
	آیا [[دانش]] [[تأویل]]، ویژه [[خدا]] است؟ یا کسان دیگر نیز از آن آگاهند؟ آیا در [[آیه]] هفتم [[سوره آل عمران]]، پس از واژه {{متن قرآن\|اللَّهُ}} باید [[وقف]] کرد یا پس از {{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}}؟ هر دو از نظر ادیبان جایز است و هر یک طرفدارانی دارد. بنابر دیدگاه نخست، تنها خدا به [[تأویل قرآن]] [[آگاه]] است، ولی طبق قول دوم، خدا و [[راسخان]] در [[علم به تأویل قرآن]] آگاهند.		آیا [[دانش]] [[تأویل]]، ویژه [[خدا]] است؟ یا کسان دیگر نیز از آن آگاهند؟ آیا در [[آیه]] هفتم [[سوره آل عمران]]، پس از واژه {{متن قرآن\|اللَّهُ}} باید [[وقف]] کرد یا پس از {{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}}؟ هر دو از نظر ادیبان جایز است و هر یک طرفدارانی دارد. بنابر دیدگاه نخست، تنها خدا به [[تأویل قرآن]] [[آگاه]] است، ولی طبق قول دوم، خدا و [[راسخان]] در [[علم به تأویل قرآن]] آگاهند.
	برخی از سخنان [[حضرت علی]]{{ع}} در نگاه اول تأییدی بر دیدگاه نخست به نظر می‌آید.		برخی از سخنان [[حضرت علی]]{{ع}} در نگاه اول تأییدی بر دیدگاه نخست به نظر می‌آید.

Wasity: /* محکم و متشابه */

2023-05-29T10:12:14Z

محکم و متشابه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۲
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	با [[عنایت]] به مجموع آموزه‌های [[امام علی]]{{ع}} درمی‌یابیم که ایشان از یک‌سو [[مسلمانان]] را به [[تدبر]] و [[تأمل]] در [[قرآن]]، شناختن، [[پندگرفتن]] و [[تمسک]] و عمل کردن به آن فراخوانده است که لازمه آن [[فهم]] پذیری قرآن برای همگان است، و از سوی دیگر، از [[تفسیر به رأی]] [[نهی]] فرموده و تفسیر قرآن را نیازمند فراگیری از [[اهل بیت]]{{عم}} دانسته است. این دوگانگی در رویکرد به [[قرآن کریم]]، از وجود دو حوزه متمایز در عرصه [[علوم]] و [[معارف قرآن]] حکایت می‌کند: یکی همگانی است که در تیررس فهم و [[اندیشه]] تمامی [[انسان‌ها]] قرار دارد؛ دیگری ویژه مخاطبان خاص قرآن، یعنی [[پیامبر]] و [[عترت]] است که [[شناخت کامل]] و تفسیر علوم مربوط به این حوزه، تنها از رهگذر [[رجوع]] به سخنان آنان ممکن است. بر این اساس، تفسیر به رأی [[استنباط]] علوم و [[معارف]] متعلق به حوزه خطاب ویژه است که بدون استفاده از [[تفاسیر]] پیامبر و اهل بیت{{عم}} شناخت کامل و صحیح آن حاصل نخواهد شد<ref>ر.ک: نگاهی به علوم قرآنی ص۱۰۱؛ البیان، ص۲۶۹.</ref>.<ref>[[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۱۹۷.</ref>		با [[عنایت]] به مجموع آموزه‌های [[امام علی]]{{ع}} درمی‌یابیم که ایشان از یک‌سو [[مسلمانان]] را به [[تدبر]] و [[تأمل]] در [[قرآن]]، شناختن، [[پندگرفتن]] و [[تمسک]] و عمل کردن به آن فراخوانده است که لازمه آن [[فهم]] پذیری قرآن برای همگان است، و از سوی دیگر، از [[تفسیر به رأی]] [[نهی]] فرموده و تفسیر قرآن را نیازمند فراگیری از [[اهل بیت]]{{عم}} دانسته است. این دوگانگی در رویکرد به [[قرآن کریم]]، از وجود دو حوزه متمایز در عرصه [[علوم]] و [[معارف قرآن]] حکایت می‌کند: یکی همگانی است که در تیررس فهم و [[اندیشه]] تمامی [[انسان‌ها]] قرار دارد؛ دیگری ویژه مخاطبان خاص قرآن، یعنی [[پیامبر]] و [[عترت]] است که [[شناخت کامل]] و تفسیر علوم مربوط به این حوزه، تنها از رهگذر [[رجوع]] به سخنان آنان ممکن است. بر این اساس، تفسیر به رأی [[استنباط]] علوم و [[معارف]] متعلق به حوزه خطاب ویژه است که بدون استفاده از [[تفاسیر]] پیامبر و اهل بیت{{عم}} شناخت کامل و صحیح آن حاصل نخواهد شد<ref>ر.ک: نگاهی به علوم قرآنی ص۱۰۱؛ البیان، ص۲۶۹.</ref>.<ref>[[علی نقی خدایاری\|خدایاری، علی نقی]]، [[قرآن‌شناسی - خدایاری (مقاله)\|مقاله «قرآن‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۱۹۷.</ref>

	==[[محکم و متشابه]]==		==محکم و متشابه==
			{{اصلی\|محکم و متشابه}}
	پیش از تعریف دو اصطلاح [[قرآنی]] محکم و متشابه یادآور می‌شویم که واژه [[احکام]] در دو معنا به کار رفته است:		پیش از تعریف دو اصطلاح [[قرآنی]] محکم و متشابه یادآور می‌شویم که واژه [[احکام]] در دو معنا به کار رفته است:

Wasity: /* ناسخ و منسوخ */

2023-05-29T10:11:26Z

ناسخ و منسوخ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۱
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	==ناسخ و منسوخ==		==ناسخ و منسوخ==
			{{اصلی\|نسخ قرآن}}
	بحث ناسخ و منسوخ از مباحث مهم [[علوم قرآنی]] و مستند به قرآن است: {{متن قرآن\|مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا}}<ref>«اگر آیه‌ای را نسخ کنیم یا (حکم) آن را واپس افکنیم به از آن یا همگون آن را می‌آوریم؛ آیا ندانسته‌ای که خداوند بر هر کاری تواناست؟» سوره بقره، آیه ۱۰۶.</ref>.		بحث ناسخ و منسوخ از مباحث مهم [[علوم قرآنی]] و مستند به قرآن است: {{متن قرآن\|مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا}}<ref>«اگر آیه‌ای را نسخ کنیم یا (حکم) آن را واپس افکنیم به از آن یا همگون آن را می‌آوریم؛ آیا ندانسته‌ای که خداوند بر هر کاری تواناست؟» سوره بقره، آیه ۱۰۶.</ref>.
	[[نسخ]] در لغت به معنای بر طرف کردن، نابود و دگرگون ساختن است<ref>الصحاح، ج۱، ص۴۳۳.</ref> و در اصطلاح [[قرآن پژوهان]]، رفع امر ثابت در [[شریعت]] با سپری شدن [[زمان]] آن است<ref>البیان، ص۲۷۷.</ref>. به عبارت دیگر، رفع [[حکم شرعی]] به [[دلیل شرعی]]<ref>مناهل العرفان، ج۲، ص۷۲.</ref>. [[نسخ قرآن]] را بر سه قسم دانسته‌اند: نسخ [[تلاوت]] و نه [[حکم]]، نسخ تلاوت و حکم، نسخ حکم و نه تلاوت. از نگاه [[دانشوران شیعی]]، وقوع دو قسم نخست، مستلزم [[تحریف]] و دگرگونی [[آیات قرآن]] است. از این رو، تنها قسم مقبول، نوع سوم است<ref>البیان، ص۲۸۶.</ref>. نسخ [[حکم ثابت]] در قرآن، ممکن است به وسیله [[آیه]] دیگر یا به وسیله [[سنت]] [[قطعی]] صورت پذیرد<ref>البیان، ص۲۸۶.</ref>.		[[نسخ]] در لغت به معنای بر طرف کردن، نابود و دگرگون ساختن است<ref>الصحاح، ج۱، ص۴۳۳.</ref> و در اصطلاح [[قرآن پژوهان]]، رفع امر ثابت در [[شریعت]] با سپری شدن [[زمان]] آن است<ref>البیان، ص۲۷۷.</ref>. به عبارت دیگر، رفع [[حکم شرعی]] به [[دلیل شرعی]]<ref>مناهل العرفان، ج۲، ص۷۲.</ref>. [[نسخ قرآن]] را بر سه قسم دانسته‌اند: نسخ [[تلاوت]] و نه [[حکم]]، نسخ تلاوت و حکم، نسخ حکم و نه تلاوت. از نگاه [[دانشوران شیعی]]، وقوع دو قسم نخست، مستلزم [[تحریف]] و دگرگونی [[آیات قرآن]] است. از این رو، تنها قسم مقبول، نوع سوم است<ref>البیان، ص۲۸۶.</ref>. نسخ [[حکم ثابت]] در قرآن، ممکن است به وسیله [[آیه]] دیگر یا به وسیله [[سنت]] [[قطعی]] صورت پذیرد<ref>البیان، ص۲۸۶.</ref>.