غنیمت در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۳۷

2024-12-19T04:37:07Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۰۷
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = غنیمت		\| موضوع مرتبط = غنیمت
	\| عنوان مدخل = غنیمت		\| عنوان مدخل = غنیمت
	\| مداخل مرتبط = [[غنیمت در قرآن]] - [[غنیمت در فقه سیاسی]] - [[غنیمت در فقه اسلامی]] - [[غنیمت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[غنیمت در قرآن]] - [[غنیمت در فقه سیاسی]] - [[غنیمت در فقه اسلامی]] - [[غنیمت در معارف و سیره امام کاظم]] - [[غنیمت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* غنیمت از دیدگاه فقه */

2024-11-25T04:51:42Z

غنیمت از دیدگاه فقه

نمایش تغییرات

Bahmani: /* {{عربی|"الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ"}} */

2024-11-25T04:49:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۹
خط ۸۵:		خط ۸۵:

	== {{عربی\|"الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ"}} ==		== {{عربی\|"الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ"}} ==
	مفهوم این جمله آن است که تمامی کسانی که در [[جبهه]] حضور یافته‌اند، از [[غنایم]] سهمی خواهند برد. در برخی از [[روایات]] [[اهل بیت]]{{ع}} این عبارت آمده است: {{متن حدیث\|إِنَّمَا تُضْرَبُ السِّهَامُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۷ – ۸۶.</ref> و در برخی دیگر عبارت: {{متن حدیث\|إِلَّا مَا احْتَوَى عَلَيْهِ الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۵.</ref> دیده می‌شود و در روایات اهل سنت نیز به {{عربی\|الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ}} تعبیر شده است<ref>سنن بیهقی، ج۹، ص۵۰.</ref>.		مفهوم این جمله آن است که تمامی کسانی که در جبهه حضور یافته‌اند، از [[غنایم]] سهمی خواهند برد. در برخی از [[روایات]] [[اهل بیت]]{{ع}} این عبارت آمده است: {{متن حدیث\|إِنَّمَا تُضْرَبُ السِّهَامُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۷ – ۸۶.</ref> و در برخی دیگر عبارت: {{متن حدیث\|إِلَّا مَا احْتَوَى عَلَيْهِ الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۵.</ref> دیده می‌شود و در روایات اهل سنت نیز به {{عربی\|الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ}} تعبیر شده است<ref>سنن بیهقی، ج۹، ص۵۰.</ref>.

	در نظریات [[فقهی]] این قاعدۀ کلی در مواردی نقض شده است که در اینجا به چند مورد اشاره می‌شود:		در نظریات [[فقهی]] این قاعدۀ کلی در مواردی نقض شده است که در اینجا به چند مورد اشاره می‌شود:

Bahmani: /* چگونگی تقسیم غنایم */

2024-11-25T04:48:57Z

چگونگی تقسیم غنایم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۷۶:		خط ۷۶:
	“غنیمت”، بر اموال منقول و غیر منقولی گفته می‌شود که در [[جهاد]]، با قهر و [[غلبه]] و [[فتح]] به دست [[مجاهدان]] [[مسلمان]] بیفتد.		“غنیمت”، بر اموال منقول و غیر منقولی گفته می‌شود که در [[جهاد]]، با قهر و [[غلبه]] و [[فتح]] به دست [[مجاهدان]] [[مسلمان]] بیفتد.

	وسایل شخصی [[دشمن]] مقتول مانند [[سلاح]]، [[لباس]] و ~~[[زره]]،~~ سپر و اسبی که در معرکه به آن سوار بوده باشد به مجاهدی تعلق می‌گیرد که او را کشته است. وسایل و [[اموال]] غیر شخصی نیز با منقول و قابل نقل و انتقال است و یا نیست؛ مانند [[زمین]]، باغ و... .		وسایل شخصی [[دشمن]] مقتول مانند [[سلاح]]، [[لباس]] و زره، سپر و اسبی که در معرکه به آن سوار بوده باشد به مجاهدی تعلق می‌گیرد که او را کشته است. وسایل و [[اموال]] غیر شخصی نیز با منقول و قابل نقل و انتقال است و یا نیست؛ مانند [[زمین]]، باغ و... .

	قسم اول را به این صورت تقسیم می‌کنند: [[امام]]، ابتدا مخارج برخی هزینه‌های جنگی را از آن کسر می‌کند و سپس یک پنجم آن را برای مستحقان و بی‌چارگان در نظر می‌گیرد و بقیه بین مجاهدانی که در [[جنگ]] شرکت داشته‌اند تقسیم می‌کنند.		قسم اول را به این صورت تقسیم می‌کنند: [[امام]]، ابتدا مخارج برخی هزینه‌های جنگی را از آن کسر می‌کند و سپس یک پنجم آن را برای مستحقان و بی‌چارگان در نظر می‌گیرد و بقیه بین مجاهدانی که در [[جنگ]] شرکت داشته‌اند تقسیم می‌کنند.

Bahmani: /* معناشناسی */

2024-11-25T04:48:20Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	غنیمت ـ سود به‌دست آمده ـ<ref>مجمع البحرین، ج۶، ص۱۲۹.</ref> [[اموال]] منقول و غیر منقولی است که در [[جنگ]]، با [[غلبه]] به دست فاتحان افتد<ref>نهج البلاغه، نامه ۱۱ و خطبه ۱۲۴؛ سلوک الملوک، ص۴۷۷؛ ردّ المختار، ج۴، ص۱۳۷؛ ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۳۶؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۱۸۴ به بعد.</ref>. [[غنایم]] [[جنگی]] در [[اسلام]] دو گونه است:		غنیمت ـ سود به‌دست آمده ـ<ref>مجمع البحرین، ج۶، ص۱۲۹.</ref> [[اموال]] منقول و غیر منقولی است که در [[جنگ]]، با [[غلبه]] به دست فاتحان افتد<ref>نهج البلاغه، نامه ۱۱ و خطبه ۱۲۴؛ سلوک الملوک، ص۴۷۷؛ ردّ المختار، ج۴، ص۱۳۷؛ ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۳۶؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۱۸۴ به بعد.</ref>. [[غنایم]] [[جنگی]] در [[اسلام]] دو گونه است:
	#غنایمی که در [[جنگ]] با [[کافران]] و [[مشرکان]] و [[ملحدان]] بر جای بماند.		#غنایمی که در [[جنگ]] با [[کافران]] و [[مشرکان]] و [[ملحدان]] بر جای بماند.
	#غنایمی که در [[جنگ]] با [[محاربان]] داخلی و [[اهل بغی]] به [[تصرف]] [[مسلمین]] در آید. پس از [[پیکار]] [[بدر]]، [[مسلمانان]] در تقسیم [[غنایم]] به دست آمده [[اختلاف]] کردند و آنها که [[غنایم]] را جمع‌آوری کرده بودند، آن را از آنِ خود دانسته و عده‌ای هم که پیرامون [[پیامبر]] {{صل}} بودند و حراست از آن حضرت را به عهده داشتند، [[غنایم]] را از آنِ خود می‌دانستند. با این [[اختلاف]]، [[آیه]] {{متن قرآن\|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref> «از تو از انفال می‌پرسند بگو: انفال از آن خداوند و پیامبر است پس، از خداوند پروا کنید و میانه خود را سازش دهید و اگر مؤمنید از خداوند و پیامبرش فرمان برید» سوره انفال، آیه ۱.</ref>، جهت رفع نزاع نازل شد و [[غنایم]] را از آن [[خدا]] و [[رسول]] او دانست<ref>المغازی، ج۱، ص۱۳۱.</ref>. یعنی متصرّف و صاحب [[اختیار]] در [[غنائم]] آنها هستند. [[پیامبر]] {{صل}} [[غنایم]] مزبور را به [[عبدالله بن کعب]] سپرد، تا میان [[مسلمانان]] تقسیم کند و او نیز نزدیکی [[مدینه]] چنین کرد<ref>فروغ ابدیت، ج۱، ص۵۱۴.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۴۱؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۳۶.</ref>		#غنایمی که در [[جنگ]] با [[محاربان]] داخلی و [[اهل بغی]] به تصرف [[مسلمین]] در آید. پس از [[پیکار]] [[بدر]]، [[مسلمانان]] در تقسیم [[غنایم]] به دست آمده [[اختلاف]] کردند و آنها که [[غنایم]] را جمع‌آوری کرده بودند، آن را از آنِ خود دانسته و عده‌ای هم که پیرامون [[پیامبر]] {{صل}} بودند و حراست از آن حضرت را به عهده داشتند، [[غنایم]] را از آنِ خود می‌دانستند. با این [[اختلاف]]، [[آیه]] {{متن قرآن\|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref> «از تو از انفال می‌پرسند بگو: انفال از آن خداوند و پیامبر است پس، از خداوند پروا کنید و میانه خود را سازش دهید و اگر مؤمنید از خداوند و پیامبرش فرمان برید» سوره انفال، آیه ۱.</ref>، جهت رفع نزاع نازل شد و [[غنایم]] را از آن [[خدا]] و [[رسول]] او دانست<ref>المغازی، ج۱، ص۱۳۱.</ref>. یعنی متصرّف و صاحب [[اختیار]] در [[غنائم]] آنها هستند. [[پیامبر]] {{صل}} [[غنایم]] مزبور را به [[عبدالله بن کعب]] سپرد، تا میان [[مسلمانان]] تقسیم کند و او نیز نزدیکی [[مدینه]] چنین کرد<ref>فروغ ابدیت، ج۱، ص۵۱۴.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۴۱؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۳۶.</ref>

	[[غنیمت]] به‌دست‌ آوردن فایده‌ای است که از [[تجارت]]، خدمات و فعالیت فردی یا جنگ عاید می‌شود<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۸۹.</ref>. غنیمت از اموال عمومی است و از [[منابع مالی دولت]] [[اسلامی]] محسوب می‌شود که علاوه بر تقسیم میان [[مجاهدان]] حاضر در جنگ، به مصارف دیگری مانند تأمین معاش طبقات آسیب دیده [[اجتماعی]] و تجهیز [[سپاه]] و آمادگی [[دفاعی]] و... می‌رسد: {{متن قرآن\|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ}}<ref>«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۳۶.</ref>		[[غنیمت]] به‌دست‌ آوردن فایده‌ای است که از [[تجارت]]، خدمات و فعالیت فردی یا جنگ عاید می‌شود<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۸۹.</ref>. غنیمت از اموال عمومی است و از [[منابع مالی دولت]] [[اسلامی]] محسوب می‌شود که علاوه بر تقسیم میان [[مجاهدان]] حاضر در جنگ، به مصارف دیگری مانند تأمین معاش طبقات آسیب دیده [[اجتماعی]] و تجهیز [[سپاه]] و آمادگی [[دفاعی]] و... می‌رسد: {{متن قرآن\|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ}}<ref>«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۳۶.</ref>

Bahmani: /* پانویس */

2024-11-25T04:46:23Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۶
خط ۱۲۱:		خط ۱۲۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~جهاد~~]]		[[رده:غنیمت]]

Bahmani در ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۴۴

2024-11-25T04:44:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۴
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = غنیمت		\| موضوع مرتبط = غنیمت
	\| عنوان مدخل = غنیمت		\| عنوان مدخل = غنیمت
	\| مداخل مرتبط = [[غنیمت در قرآن]] - [[غنیمت در ~~فرهنگ و معارف انقلاب~~ اسلامی]] - [[غنیمت در ~~فقه سیاسی~~]]		\| مداخل مرتبط = [[غنیمت در قرآن]] - [[غنیمت در فقه سیاسی]] - [[غنیمت در فقه اسلامی]] - [[غنیمت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Msadeq: /* {{عربی|الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}} */

2023-05-07T04:48:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۸۴:		خط ۸۴:
	چنان‌که [[امام علی بن ابی طالب]] {{ع}} در [[جنگ جمل]] چنین عمل نمود؛ یعنی پس از [[پیروزی]] و پایان جنگ، [[اسیران]] را [[آزاد]] کرد و اموال کسی را نیز اجازه نداد که مجاهدان، به عنوان “غنیمت جنگی” تصرف نمایند و عمل آن حضرت برای [[مسلمین]]، [[حجت]] و سند است. البته عده‌ای از [[فقها]] نظرشان بر این است که قسمتی از اموال اهل بغی که در معرکه و محل [[نبرد]] می‌باشد به عنوان غنیمت، قابل اخذ می‌باشد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۳۷۷.</ref>.		چنان‌که [[امام علی بن ابی طالب]] {{ع}} در [[جنگ جمل]] چنین عمل نمود؛ یعنی پس از [[پیروزی]] و پایان جنگ، [[اسیران]] را [[آزاد]] کرد و اموال کسی را نیز اجازه نداد که مجاهدان، به عنوان “غنیمت جنگی” تصرف نمایند و عمل آن حضرت برای [[مسلمین]]، [[حجت]] و سند است. البته عده‌ای از [[فقها]] نظرشان بر این است که قسمتی از اموال اهل بغی که در معرکه و محل [[نبرد]] می‌باشد به عنوان غنیمت، قابل اخذ می‌باشد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۳۷۷.</ref>.

	== {{عربی\|الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}} ==		== {{عربی\|"الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ"}} ==
	مفهوم این جمله آن است که تمامی کسانی که در [[جبهه]] حضور یافته‌اند، از [[غنایم]] سهمی خواهند برد. در برخی از [[روایات]] [[اهل بیت]]{{ع}} این عبارت آمده است: {{متن حدیث\|إِنَّمَا تُضْرَبُ السِّهَامُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۷ – ۸۶.</ref> و در برخی دیگر عبارت: {{متن حدیث\|إِلَّا مَا احْتَوَى عَلَيْهِ الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۵.</ref> دیده می‌شود و در روایات اهل سنت نیز به {{عربی\|الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ}} تعبیر شده است<ref>سنن بیهقی، ج۹، ص۵۰.</ref>.		مفهوم این جمله آن است که تمامی کسانی که در [[جبهه]] حضور یافته‌اند، از [[غنایم]] سهمی خواهند برد. در برخی از [[روایات]] [[اهل بیت]]{{ع}} این عبارت آمده است: {{متن حدیث\|إِنَّمَا تُضْرَبُ السِّهَامُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۷ – ۸۶.</ref> و در برخی دیگر عبارت: {{متن حدیث\|إِلَّا مَا احْتَوَى عَلَيْهِ الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۵.</ref> دیده می‌شود و در روایات اهل سنت نیز به {{عربی\|الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ}} تعبیر شده است<ref>سنن بیهقی، ج۹، ص۵۰.</ref>.

خط ۹۵:		خط ۹۵:
	زمانی که [[پیامبر]]{{صل}} در غزوۀ [[هوازن]] حضور داشت، جمعی (سریه‌ای) را به جای دیگری اعزام کرد و آنان به غنایمی دست یافتند و پیامبر{{صل}} در این غنایم همۀ [[سپاه]] را سهیم کرد. همچنین افرادی که از [[رزمندگان]] برای مأموریت‌های خاصی چون دیدبانی، [[راهنمایی]]، کسب اطلاعات و امثال آن به خارج از جبهه اعزام می‌شوند، با وجود عدم حضور در جبهه در غنایم شریک هستند<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۱۰.</ref>.		زمانی که [[پیامبر]]{{صل}} در غزوۀ [[هوازن]] حضور داشت، جمعی (سریه‌ای) را به جای دیگری اعزام کرد و آنان به غنایمی دست یافتند و پیامبر{{صل}} در این غنایم همۀ [[سپاه]] را سهیم کرد. همچنین افرادی که از [[رزمندگان]] برای مأموریت‌های خاصی چون دیدبانی، [[راهنمایی]]، کسب اطلاعات و امثال آن به خارج از جبهه اعزام می‌شوند، با وجود عدم حضور در جبهه در غنایم شریک هستند<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۱۰.</ref>.

	با توجه به دو مورد نقض قاعده کلی: {{عربی\|الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}} و یا {{عربی\|الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ}} می‌توان گفت که در [[وحدت]] «[[عسکر]]» و «وقعه» ملاک محور و مکان نیست بلکه سازماندهی واحد است. به عبارت دیگر چند جبهه را یکی محسوب می‌دارد و در یک مکان چند جبهه به وجود می‌آورد.		با توجه به دو مورد نقض قاعده کلی: {{عربی\|"الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ"}} و یا {{عربی\|"الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ"}} می‌توان گفت که در [[وحدت]] «[[عسکر]]» و «وقعه» ملاک محور و مکان نیست بلکه سازماندهی واحد است. به عبارت دیگر چند جبهه را یکی محسوب می‌دارد و در یک مکان چند جبهه به وجود می‌آورد.

	بنابراین تمامی کسانی که در جنگ شرکت داشته و یا در اثنای درگیری تا تقسیم غنایم به جبهه ملحق می‌شوند (جبهه‌ای که دارای سازماندهی واحد است) هر کجا که به غنیمتی دست می‌یابند تمامی غنایم، متعلق به همۀ آن نیروهای [[رزمنده]] است و از این‌روست که اگر دو سپاه با دو سازماندهی، عازم [[جهاد]] شوند، اگر یکی از آن دو به غنایمی دست یابد، افراد [[سپاه]] دیگر در آن سهمی نخواهند داشت<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۱۰؛ جامع المقاصد، ج۳، ص۴۲۲.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۶، ص۲۸۵-۲۸۶.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۷۷.</ref>		بنابراین تمامی کسانی که در جنگ شرکت داشته و یا در اثنای درگیری تا تقسیم غنایم به جبهه ملحق می‌شوند (جبهه‌ای که دارای سازماندهی واحد است) هر کجا که به غنیمتی دست می‌یابند تمامی غنایم، متعلق به همۀ آن نیروهای [[رزمنده]] است و از این‌روست که اگر دو سپاه با دو سازماندهی، عازم [[جهاد]] شوند، اگر یکی از آن دو به غنایمی دست یابد، افراد [[سپاه]] دیگر در آن سهمی نخواهند داشت<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۱۰؛ جامع المقاصد، ج۳، ص۴۲۲.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۶، ص۲۸۵-۲۸۶.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۷۷.</ref>

Msadeq: /* غنیمت از دیدگاه فقه */

2023-05-07T04:47:41Z

غنیمت از دیدگاه فقه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۱۷
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	== غنیمت از دیدگاه فقه ==		== غنیمت از دیدگاه فقه ==
	کلمۀ غنیمت در لغت به معنای عائده و درآمد، [[تفسیر]] شده است و به همین دلیل فقهای [[شیعه]] موضوع آیۀ ۴۱ ~~سورۀ انفال~~ را شامل همۀ موارد درآمدهای [[جنگی]] و یا عوائد [[تجارت]] و [[کسب و کار]] شمرده‌اند، ولی فقهای [[اهل سنت]] مفهوم غنیمت را در آیۀ مذکور به قرینۀ سیاق [[آیه]] به معنای درآمدهای حاصل از [[دارالحرب]] تفسیر کرده‌اند.		کلمۀ غنیمت در لغت به معنای عائده و درآمد، [[تفسیر]] شده است و به همین دلیل فقهای [[شیعه]] موضوع آیۀ {{متن قرآن\|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref> را شامل همۀ موارد درآمدهای [[جنگی]] و یا عوائد [[تجارت]] و [[کسب و کار]] شمرده‌اند، ولی فقهای [[اهل سنت]] مفهوم غنیمت را در آیۀ مذکور به قرینۀ سیاق [[آیه]] به معنای درآمدهای حاصل از [[دارالحرب]] تفسیر کرده‌اند.

	فقهای شیعه [[غنایم جنگی]] را شامل اموال منقول مانند کالاها و نیز اموال ~~غیرمنقول~~ مانند [[زمین]] و ساختمان دانسته‌اند و [[اراضی مفتوح العنوه]] را از [[غنایم]] شمرده و اما [[مالکیت]] آن را به عموم [[مسلمانان]] اختصاص داده‌اند.		فقهای شیعه [[غنایم جنگی]] را شامل اموال منقول مانند کالاها و نیز اموال غیر منقول مانند [[زمین]] و ساختمان دانسته‌اند و [[اراضی مفتوح العنوه]] را از [[غنایم]] شمرده و اما [[مالکیت]] آن را به عموم [[مسلمانان]] اختصاص داده‌اند.

	گرچه در عبارت [[فقها]] تعریف دقیقی از غنیمت به چشم نمی‌خورد، ولی همواره چه در متون [[فقهی]] و چه در متون [[روایی]]، قید مکانی دارالحرب به دنبال ذکر غنیمت‌گیری دیده می‌شود<ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص۱۴۷؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۷۸.</ref> و مفهوم قید مکانی آن است که غنایم جنگی در مورد اموالی که از دارالحرب به دست می‌آید، [[صدق]] می‌کند. اما این قید به لحاظ مورد غالب است که [[جنگ]] اغلب در دارالحرب اتفاق می‌افتاده و به همین دلیل در برخی از [[روایات]] در جنگ‌های دریایی مکان [[جهاد]] و غنیمت‌گیری دریا و کشتی‌های [[دشمن]] ذکر شده است<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۷۹.</ref> و در مواردی هم جنگ در بیرون از سرزمین‌های [[دارالاسلام]] و دارالحرب به وقوع می‌پیوندد.		گرچه در عبارت [[فقها]] تعریف دقیقی از غنیمت به چشم نمی‌خورد، ولی همواره چه در متون [[فقهی]] و چه در متون [[روایی]]، قید مکانی دارالحرب به دنبال ذکر غنیمت‌گیری دیده می‌شود<ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص۱۴۷؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۷۸.</ref> و مفهوم قید مکانی آن است که غنایم جنگی در مورد اموالی که از دارالحرب به دست می‌آید، [[صدق]] می‌کند. اما این قید به لحاظ مورد غالب است که [[جنگ]] اغلب در دارالحرب اتفاق می‌افتاده و به همین دلیل در برخی از [[روایات]] در جنگ‌های دریایی مکان [[جهاد]] و غنیمت‌گیری دریا و کشتی‌های [[دشمن]] ذکر شده است<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۷۹.</ref> و در مواردی هم جنگ در بیرون از سرزمین‌های [[دارالاسلام]] و دارالحرب به وقوع می‌پیوندد.
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	بعضی از فقها [[مشروعیت]] اموال مختلس و مسروقه از دشمن را مستند به [[مباح]] بودن اموال دشمن برای عموم [[مسلمانان]] دانسته‌اند و در واقع برای [[مالکیت]] دشمن [[احترام]] حقوقی قائل نشده‌اند و به این ترتیب [[اختلاس]] و [[سرقت]] را نیز از جمله راه‌های به دست آوردن و تصاحب اموال دشمن شمرده‌اند.		بعضی از فقها [[مشروعیت]] اموال مختلس و مسروقه از دشمن را مستند به [[مباح]] بودن اموال دشمن برای عموم [[مسلمانان]] دانسته‌اند و در واقع برای [[مالکیت]] دشمن [[احترام]] حقوقی قائل نشده‌اند و به این ترتیب [[اختلاس]] و [[سرقت]] را نیز از جمله راه‌های به دست آوردن و تصاحب اموال دشمن شمرده‌اند.

	این تفسیر نیز قابل قبول نیست؛ زیرا مباح بودن اموال دشمن برای عموم مسلمانان، مجوز اقدام به عمل نامشروعی چون «غدر» و «غلول» و یا «اختلاس» و «سرقت» نیست و پس [[محقق کرکی]] از فقهای بزرگ شیعه می‌نویسد: «می توان گفت که عمل«مختلس» و «سارق» گرچه کار [[حرام]] محسوب می‌شود ولی آن دو، اموال به دست آمده را تصاحب می‌کنند»<ref>جامع المقاصد، ج۳، ص۴۰۰.</ref>. هنگامی که [[قرآن]]، [[پیامبر اسلام]]{{صل}} را از عمل [[اسیر]] گرفتن در اثنای درگیری و رزم، که دارای ماهیت غنیمت‌گیری است، باز می‌دارد و این عمل سودجویانه را مناسب با اهداف [[مقدس]] [[نبوت]] و [[جهاد]] نمی‌بیند~~<ref>~~{{متن قرآن\|مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ...}} «بر هیچ پیامبری روا نیست که اسیرانی داشته باشد تا (آنگاه که) در (سر) زمین (خویش دشمن را) از توان بیندازد» سوره انفال، آیه ۶۷.</ref> چگونه ممکن است دستبرد و [[سرقت]] در مورد [[اموال]] [[دشمن]] را تجویز کند؟		این تفسیر نیز قابل قبول نیست؛ زیرا مباح بودن اموال دشمن برای عموم مسلمانان، مجوز اقدام به عمل نامشروعی چون «غدر» و «غلول» و یا «اختلاس» و «سرقت» نیست و پس [[محقق کرکی]] از فقهای بزرگ شیعه می‌نویسد: «می توان گفت که عمل«مختلس» و «سارق» گرچه کار [[حرام]] محسوب می‌شود ولی آن دو، اموال به دست آمده را تصاحب می‌کنند»<ref>جامع المقاصد، ج۳، ص۴۰۰.</ref>. هنگامی که [[قرآن]]، [[پیامبر اسلام]]{{صل}} را از عمل [[اسیر]] گرفتن در اثنای درگیری و رزم، که دارای ماهیت غنیمت‌گیری است، باز می‌دارد و این عمل سودجویانه را مناسب با اهداف [[مقدس]] [[نبوت]] و [[جهاد]] نمی‌بیند {{متن قرآن\|مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ...}} <ref>«بر هیچ پیامبری روا نیست که اسیرانی داشته باشد تا (آنگاه که) در (سر) زمین (خویش دشمن را) از توان بیندازد» سوره انفال، آیه ۶۷.</ref> چگونه ممکن است دستبرد و [[سرقت]] در مورد [[اموال]] [[دشمن]] را تجویز کند؟

	به ویژه آنکه «[[غلول]]» که به سرقت و دستبرد به اموال دشمن [[تفسیر]] شده، در قرآن به [[صراحت]] ممنوع اعلام شده است~~<ref>~~{{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ}} «هیچ پیامبری را نسزد که خیانت ورزد؛ و هر کس خیانت کند در رستخیز آنچه را خیانت ورزیده است، (با خود) خواهد آورد» سوره آل عمران، آیه ۱۶۱.</ref>.		به ویژه آنکه «[[غلول]]» که به سرقت و دستبرد به اموال دشمن [[تفسیر]] شده، در قرآن به [[صراحت]] ممنوع اعلام شده است {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ}} <ref>«هیچ پیامبری را نسزد که خیانت ورزد؛ و هر کس خیانت کند در رستخیز آنچه را خیانت ورزیده است، (با خود) خواهد آورد» سوره آل عمران، آیه ۱۶۱.</ref>.

	با توجه به این نکات می‌توان گفت که ماهیت [[حقوقی]] [[غنیمت]] با عناوینی چون [[اختلاس]]، سرقت و نظایر آن متفاوت است و اصولاً غنیمت‌گیری در عرف بین‌المللی پیوسته به معنای یک درآمد دولتی برای فاتحان محسوب می‌شده؛ در حالی که در [[فقه اسلامی]] اموال به غنیمت گرفته شده متعلق به [[رزمندگان]] [[مسلمان]] است و تنها یک پنجم آن متعلق به [[دولت]] ([[امام]]) است و پس از کسر کردن تمامی هزینه‌هایی که برای غنیمت‌گیری [[مصرف]] شده باقیمانده بین رزمندگان تقسیم می‌شود و مفهوم این [[حکم فقهی]] آن است که باقیمانده [[غنایم جنگی]] از اموال خصوصی و مشترک بین رزمندگان [[مجاهد]] محسوب می‌شود و در برخی از [[روایات]] به هر [[رزمنده]]، عنوان [[شریک]] در [[مالکیت]] غنایم جنگی اطلاق شده است<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۷۴ {{متن حدیث\|فَهُوَ أَحَقُّ بِالشُّفْعَةِ}}.</ref>.		با توجه به این نکات می‌توان گفت که ماهیت [[حقوقی]] [[غنیمت]] با عناوینی چون [[اختلاس]]، سرقت و نظایر آن متفاوت است و اصولاً غنیمت‌گیری در عرف بین‌المللی پیوسته به معنای یک درآمد دولتی برای فاتحان محسوب می‌شده؛ در حالی که در [[فقه اسلامی]] اموال به غنیمت گرفته شده متعلق به [[رزمندگان]] [[مسلمان]] است و تنها یک پنجم آن متعلق به [[دولت]] ([[امام]]) است و پس از کسر کردن تمامی هزینه‌هایی که برای غنیمت‌گیری [[مصرف]] شده باقیمانده بین رزمندگان تقسیم می‌شود و مفهوم این [[حکم فقهی]] آن است که باقیمانده [[غنایم جنگی]] از اموال خصوصی و مشترک بین رزمندگان [[مجاهد]] محسوب می‌شود و در برخی از [[روایات]] به هر [[رزمنده]]، عنوان [[شریک]] در [[مالکیت]] غنایم جنگی اطلاق شده است<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۷۴ {{متن حدیث\|فَهُوَ أَحَقُّ بِالشُّفْعَةِ}}.</ref>.

Msadeq: /* معناشناسی */

2023-05-07T04:45:20Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۱۵
خط ۹:		خط ۹:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	غنیمت ـ سود به‌دست آمده ـ<ref>مجمع البحرین، ج۶، ص۱۲۹.</ref> [[اموال]] منقول و غیر منقولی است که در [[جنگ]]، با [[غلبه]] به دست فاتحان افتد<ref>نهج البلاغه، نامه ۱۱ و خطبه ۱۲۴؛ سلوک الملوک، ص۴۷۷؛ ردّ المختار، ج۴، ص۱۳۷؛ ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۳۶؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۱۸۴ به بعد.</ref>. [[غنایم]] [[جنگی]] در [[اسلام]] دو گونه است: ~~یکم.~~ غنایمی که در [[جنگ]] با [[کافران]] و [[مشرکان]] و [[ملحدان]] بر جای بماند. ~~دوم:~~ غنایمی که در [[جنگ]] با [[محاربان]] داخلی و [[اهل بغی]] به [[تصرف]] [[مسلمین]] در آید. پس از [[پیکار]] [[بدر]]، [[مسلمانان]] در تقسیم [[غنایم]] به دست آمده [[اختلاف]] کردند و آنها که [[غنایم]] را جمع‌آوری کرده بودند، آن را از آنِ خود دانسته و عده‌ای هم که پیرامون [[پیامبر]] {{صل}} بودند و حراست از آن حضرت را به عهده داشتند، [[غنایم]] را از آنِ خود می‌دانستند. با این [[اختلاف]]، [[آیه]] ~~یکم از [[سوره]] مبارکه [[انفال]]<ref>~~{{متن قرآن\|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}} «از تو از انفال می‌پرسند بگو: انفال از آن خداوند و پیامبر است پس، از خداوند پروا کنید و میانه خود را سازش دهید و اگر مؤمنید از خداوند و پیامبرش فرمان برید» سوره انفال، آیه ۱.</ref>، جهت رفع نزاع نازل شد و [[غنایم]] را از آن [[خدا]] و [[رسول]] او دانست<ref>المغازی، ج۱، ص۱۳۱.</ref>. یعنی متصرّف و صاحب [[اختیار]] در [[غنائم]] آنها هستند. [[پیامبر]] {{صل}} [[غنایم]] مزبور را به "[[عبدالله بن کعب]]" سپرد، تا میان [[مسلمانان]] تقسیم کند و او نیز نزدیکی [[مدینه]] چنین کرد<ref>فروغ ابدیت، ج۱، ص۵۱۴.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۴۱؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۳۶.</ref>		غنیمت ـ سود به‌دست آمده ـ<ref>مجمع البحرین، ج۶، ص۱۲۹.</ref> [[اموال]] منقول و غیر منقولی است که در [[جنگ]]، با [[غلبه]] به دست فاتحان افتد<ref>نهج البلاغه، نامه ۱۱ و خطبه ۱۲۴؛ سلوک الملوک، ص۴۷۷؛ ردّ المختار، ج۴، ص۱۳۷؛ ابویعلی، الاحکام السلطانیه، ص۱۳۶؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۱۸۴ به بعد.</ref>. [[غنایم]] [[جنگی]] در [[اسلام]] دو گونه است:
			#غنایمی که در [[جنگ]] با [[کافران]] و [[مشرکان]] و [[ملحدان]] بر جای بماند.
			#غنایمی که در [[جنگ]] با [[محاربان]] داخلی و [[اهل بغی]] به [[تصرف]] [[مسلمین]] در آید. پس از [[پیکار]] [[بدر]]، [[مسلمانان]] در تقسیم [[غنایم]] به دست آمده [[اختلاف]] کردند و آنها که [[غنایم]] را جمع‌آوری کرده بودند، آن را از آنِ خود دانسته و عده‌ای هم که پیرامون [[پیامبر]] {{صل}} بودند و حراست از آن حضرت را به عهده داشتند، [[غنایم]] را از آنِ خود می‌دانستند. با این [[اختلاف]]، [[آیه]] {{متن قرآن\|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref> «از تو از انفال می‌پرسند بگو: انفال از آن خداوند و پیامبر است پس، از خداوند پروا کنید و میانه خود را سازش دهید و اگر مؤمنید از خداوند و پیامبرش فرمان برید» سوره انفال، آیه ۱.</ref>، جهت رفع نزاع نازل شد و [[غنایم]] را از آن [[خدا]] و [[رسول]] او دانست<ref>المغازی، ج۱، ص۱۳۱.</ref>. یعنی متصرّف و صاحب [[اختیار]] در [[غنائم]] آنها هستند. [[پیامبر]] {{صل}} [[غنایم]] مزبور را به [[عبدالله بن کعب]] سپرد، تا میان [[مسلمانان]] تقسیم کند و او نیز نزدیکی [[مدینه]] چنین کرد<ref>فروغ ابدیت، ج۱، ص۵۱۴.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۴۱؛ [[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۳۶.</ref>

	[[غنیمت]] به‌دست‌ آوردن فایده‌ای است که از [[تجارت]]، خدمات و فعالیت فردی یا جنگ عاید می‌شود<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۸۹.</ref>. غنیمت از اموال عمومی است و از [[منابع مالی دولت]] [[اسلامی]] محسوب می‌شود که علاوه بر تقسیم میان [[مجاهدان]] حاضر در جنگ، به مصارف دیگری مانند تأمین معاش طبقات آسیب دیده [[اجتماعی]] و تجهیز [[سپاه]] و آمادگی [[دفاعی]] و... می‌رسد: {{متن قرآن\|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ}}<ref>«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۳۶.</ref>		[[غنیمت]] به‌دست‌ آوردن فایده‌ای است که از [[تجارت]]، خدمات و فعالیت فردی یا جنگ عاید می‌شود<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۸۹.</ref>. غنیمت از اموال عمومی است و از [[منابع مالی دولت]] [[اسلامی]] محسوب می‌شود که علاوه بر تقسیم میان [[مجاهدان]] حاضر در جنگ، به مصارف دیگری مانند تأمین معاش طبقات آسیب دیده [[اجتماعی]] و تجهیز [[سپاه]] و آمادگی [[دفاعی]] و... می‌رسد: {{متن قرآن\|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ}}<ref>«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده\|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۳۶.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۸۴:		خط ۸۴:
	چنان‌که [[امام علی بن ابی طالب]] {{ع}} در [[جنگ جمل]] چنین عمل نمود؛ یعنی پس از [[پیروزی]] و پایان جنگ، [[اسیران]] را [[آزاد]] کرد و اموال کسی را نیز اجازه نداد که مجاهدان، به عنوان “غنیمت جنگی” تصرف نمایند و عمل آن حضرت برای [[مسلمین]]، [[حجت]] و سند است. البته عده‌ای از [[فقها]] نظرشان بر این است که قسمتی از اموال اهل بغی که در معرکه و محل [[نبرد]] می‌باشد به عنوان غنیمت، قابل اخذ می‌باشد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۳۷۷.</ref>.		چنان‌که [[امام علی بن ابی طالب]] {{ع}} در [[جنگ جمل]] چنین عمل نمود؛ یعنی پس از [[پیروزی]] و پایان جنگ، [[اسیران]] را [[آزاد]] کرد و اموال کسی را نیز اجازه نداد که مجاهدان، به عنوان “غنیمت جنگی” تصرف نمایند و عمل آن حضرت برای [[مسلمین]]، [[حجت]] و سند است. البته عده‌ای از [[فقها]] نظرشان بر این است که قسمتی از اموال اهل بغی که در معرکه و محل [[نبرد]] می‌باشد به عنوان غنیمت، قابل اخذ می‌باشد<ref>[[ابوالفضل شکوری\|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)\|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۳۷۷.</ref>.

	== {{عربی\|الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}} ==		== {{عربی\|"الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ"}} ==
	مفهوم این جمله آن است که تمامی کسانی که در [[جبهه]] حضور یافته‌اند، از [[غنایم]] سهمی خواهند برد. در برخی از [[روایات]] [[اهل بیت]]{{ع}} این عبارت آمده است: {{متن حدیث\|إِنَّمَا تُضْرَبُ السِّهَامُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۷ – ۸۶.</ref> و در برخی دیگر عبارت: {{متن حدیث\|إِلَّا مَا احْتَوَى عَلَيْهِ الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۵.</ref> دیده می‌شود و در روایات اهل سنت نیز به {{عربی\|الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ}} تعبیر شده است<ref>سنن بیهقی، ج۹، ص۵۰.</ref>.		مفهوم این جمله آن است که تمامی کسانی که در [[جبهه]] حضور یافته‌اند، از [[غنایم]] سهمی خواهند برد. در برخی از [[روایات]] [[اهل بیت]]{{ع}} این عبارت آمده است: {{متن حدیث\|إِنَّمَا تُضْرَبُ السِّهَامُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۷ – ۸۶.</ref> و در برخی دیگر عبارت: {{متن حدیث\|إِلَّا مَا احْتَوَى عَلَيْهِ الْعَسْكَرُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۸۵.</ref> دیده می‌شود و در روایات اهل سنت نیز به {{عربی\|الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ}} تعبیر شده است<ref>سنن بیهقی، ج۹، ص۵۰.</ref>.

خط ۹۵:		خط ۹۵:
	زمانی که [[پیامبر]]{{صل}} در غزوۀ [[هوازن]] حضور داشت، جمعی (سریه‌ای) را به جای دیگری اعزام کرد و آنان به غنایمی دست یافتند و پیامبر{{صل}} در این غنایم همۀ [[سپاه]] را سهیم کرد. همچنین افرادی که از [[رزمندگان]] برای مأموریت‌های خاصی چون دیدبانی، [[راهنمایی]]، کسب اطلاعات و امثال آن به خارج از جبهه اعزام می‌شوند، با وجود عدم حضور در جبهه در غنایم شریک هستند<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۱۰.</ref>.		زمانی که [[پیامبر]]{{صل}} در غزوۀ [[هوازن]] حضور داشت، جمعی (سریه‌ای) را به جای دیگری اعزام کرد و آنان به غنایمی دست یافتند و پیامبر{{صل}} در این غنایم همۀ [[سپاه]] را سهیم کرد. همچنین افرادی که از [[رزمندگان]] برای مأموریت‌های خاصی چون دیدبانی، [[راهنمایی]]، کسب اطلاعات و امثال آن به خارج از جبهه اعزام می‌شوند، با وجود عدم حضور در جبهه در غنایم شریک هستند<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۱۰.</ref>.

	با توجه به دو مورد نقض قاعده کلی: {{عربی\|الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ}} و یا {{عربی\|الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ}} می‌توان گفت که در [[وحدت]] «[[عسکر]]» و «وقعه» ملاک محور و مکان نیست بلکه سازماندهی واحد است. به عبارت دیگر چند جبهه را یکی محسوب می‌دارد و در یک مکان چند جبهه به وجود می‌آورد.		با توجه به دو مورد نقض قاعده کلی: {{عربی\|"الْغَنِيمَةُ عَلَى مَا حَوَى الْعَسْكَرُ"}} و یا {{عربی\|"الْغَنِيمَةُ لِمَنْ شَهِدَ الْوَقْعَةَ"}} می‌توان گفت که در [[وحدت]] «[[عسکر]]» و «وقعه» ملاک محور و مکان نیست بلکه سازماندهی واحد است. به عبارت دیگر چند جبهه را یکی محسوب می‌دارد و در یک مکان چند جبهه به وجود می‌آورد.

	بنابراین تمامی کسانی که در جنگ شرکت داشته و یا در اثنای درگیری تا تقسیم غنایم به جبهه ملحق می‌شوند (جبهه‌ای که دارای سازماندهی واحد است) هر کجا که به غنیمتی دست می‌یابند تمامی غنایم، متعلق به همۀ آن نیروهای [[رزمنده]] است و از این‌روست که اگر دو سپاه با دو سازماندهی، عازم [[جهاد]] شوند، اگر یکی از آن دو به غنایمی دست یابد، افراد [[سپاه]] دیگر در آن سهمی نخواهند داشت<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۱۰؛ جامع المقاصد، ج۳، ص۴۲۲.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۶، ص۲۸۵-۲۸۶.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۷۷.</ref>		بنابراین تمامی کسانی که در جنگ شرکت داشته و یا در اثنای درگیری تا تقسیم غنایم به جبهه ملحق می‌شوند (جبهه‌ای که دارای سازماندهی واحد است) هر کجا که به غنیمتی دست می‌یابند تمامی غنایم، متعلق به همۀ آن نیروهای [[رزمنده]] است و از این‌روست که اگر دو سپاه با دو سازماندهی، عازم [[جهاد]] شوند، اگر یکی از آن دو به غنایمی دست یابد، افراد [[سپاه]] دیگر در آن سهمی نخواهند داشت<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۲۱۰؛ جامع المقاصد، ج۳، ص۴۲۲.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۶، ص۲۸۵-۲۸۶.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۷۷.</ref>