غیبت در فقه اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

2025-05-29T20:33:26Z

جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۳
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	برخی، [[کراهت]] داشتن را شرط تحقق غیبت ندانسته و عیب گویی، حتی در صورت عدم کراهتِ صاحب عیب را مصداق غیبت دانسته‌اند<ref>المکاسب المحرمة (امام خمینی) ۱/ ۳۹۰ ـ ۳۹۱.</ref>.		برخی، [[کراهت]] داشتن را شرط تحقق غیبت ندانسته و عیب گویی، حتی در صورت عدم کراهتِ صاحب عیب را مصداق غیبت دانسته‌اند<ref>المکاسب المحرمة (امام خمینی) ۱/ ۳۹۰ ـ ۳۹۱.</ref>.

	شرط دیگر تحقق غیبت، وجود عیب در غیبت شونده است و در صورت عدم وجود عیب، عیب گویی مصداق [[بهتان]] خواهد بود(بهتان). همچنین بازگو کردن عیب آشکار؛ خواه برای عموم [[مردم]]، مانند نابینایی و لنگی و یا برای شنونده، در صورتی که بازگو کننده قصد مذمت و نکوهش نداشته باشد، غیبت به شمار نمی‌رود؛ اما اگر چنین عیبی به قصد سرزنش دارنده آن بازگو شود، از این حیث که [[اذیت]] [[مؤمن]] و [[اهانت]] به او می‌باشد، [[حرام]] است؛ ~~لیکن~~ در اینکه مصداق غیبت به شمار می‌رود یا نه، [[اختلاف]] است<ref>کتاب المکاسب ۱/ ۳۲۵ ـ ۳۳۱.</ref>. از [[احکام]] عنوان یاد شده به مناسبت در باب [[تجارت]] [[سخن]] گفته‌اند<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه ۶۲۸-۶۲۹.</ref>.		شرط دیگر تحقق غیبت، وجود عیب در غیبت شونده است و در صورت عدم وجود عیب، عیب گویی مصداق [[بهتان]] خواهد بود(بهتان). همچنین بازگو کردن عیب آشکار؛ خواه برای عموم [[مردم]]، مانند نابینایی و لنگی و یا برای شنونده، در صورتی که بازگو کننده قصد مذمت و نکوهش نداشته باشد، غیبت به شمار نمی‌رود؛ اما اگر چنین عیبی به قصد سرزنش دارنده آن بازگو شود، از این حیث که [[اذیت]] [[مؤمن]] و [[اهانت]] به او می‌باشد، [[حرام]] است؛ لکن در اینکه مصداق غیبت به شمار می‌رود یا نه، [[اختلاف]] است<ref>کتاب المکاسب ۱/ ۳۲۵ ـ ۳۳۱.</ref>. از [[احکام]] عنوان یاد شده به مناسبت در باب [[تجارت]] [[سخن]] گفته‌اند<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه ۶۲۸-۶۲۹.</ref>.

	==[[حکم]]==		==[[حکم]]==
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	از [[حکم]] [[حرمت]] غیبت مواردی استثنا و حکم به جواز آن شده است. ضابطه کلّی در جواز غیبت، وجود مصلحتی [[برتر]] و مهم‌تر از [[مفسده]] هتک حرمت مؤمن است. در ذیل به نمونه‌هایی از موارد استثنا شده اشاره می‌شود.		از [[حکم]] [[حرمت]] غیبت مواردی استثنا و حکم به جواز آن شده است. ضابطه کلّی در جواز غیبت، وجود مصلحتی [[برتر]] و مهم‌تر از [[مفسده]] هتک حرمت مؤمن است. در ذیل به نمونه‌هایی از موارد استثنا شده اشاره می‌شود.

	'''[[فاسق]]:''' مراد کسی است که آشکارا مرتکب [[اعمال]] خلاف شرع می‌شود. چنین کسی با ارتکاب علنی [[گناه]] حرمت خود را شکسته و غیبت او روا شمرده شده است؛ ~~لیکن~~ در اینکه غیبت کردن او، تنها در گناهی که آشکارا مرتکب می‌شود جایز است یا نسبت به دیگر گناهانی که تظاهر به آنها نمی‌کند نیز جایز می‌باشد، [[اختلاف]] است<ref>کتاب المکاسب ۱ / ۳۴۵.</ref>. برخی نسبت به گناهانی که آشکارا مرتکب نمی‌شود گفته‌اند: چنانچه قبح چنین گناهی کمتر از گناهی باشد که آشکارا مرتکب می‌شود، غیبت کردن او نسبت به آن گناه نیز جایز خواهد بود<ref>کتاب المکاسب ۱ / ۳۴۶.</ref>.		'''[[فاسق]]:''' مراد کسی است که آشکارا مرتکب [[اعمال]] خلاف شرع می‌شود. چنین کسی با ارتکاب علنی [[گناه]] حرمت خود را شکسته و غیبت او روا شمرده شده است؛ لکن در اینکه غیبت کردن او، تنها در گناهی که آشکارا مرتکب می‌شود جایز است یا نسبت به دیگر گناهانی که تظاهر به آنها نمی‌کند نیز جایز می‌باشد، [[اختلاف]] است<ref>کتاب المکاسب ۱ / ۳۴۵.</ref>. برخی نسبت به گناهانی که آشکارا مرتکب نمی‌شود گفته‌اند: چنانچه قبح چنین گناهی کمتر از گناهی باشد که آشکارا مرتکب می‌شود، غیبت کردن او نسبت به آن گناه نیز جایز خواهد بود<ref>کتاب المکاسب ۱ / ۳۴۶.</ref>.

	'''[[دادخواهی]]:''' غیبت [[ستمگر]] در مقام دادخواهی توسط ستمدیده جایز است؛ هر چند ستمگر پنهانی مرتکب [[ستم]] شده باشد.		'''[[دادخواهی]]:''' غیبت [[ستمگر]] در مقام دادخواهی توسط ستمدیده جایز است؛ هر چند ستمگر پنهانی مرتکب [[ستم]] شده باشد.

Bahmani در ‏۱۹ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۶

2024-06-19T14:46:06Z

نمایش تغییرات

Msadeq: /* منابع */

2024-01-03T06:20:45Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۰
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~IM010643~~.jpg\|22px]] [[~~محمد اسماعیل نباتیان~~\|~~نباتیان، محمد اسماعیل~~]]، [[فقه ~~و امنیت~~ (کتاب)\|'''فقه ~~و امنیت~~''']]		# [[پرونده:1368945.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Msadeq: /* مقدمه */

2024-01-03T06:20:21Z

مقدمه

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۲ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۳

2024-01-02T08:13:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۳
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = غیبت		\| موضوع مرتبط = غیبت
	\| عنوان مدخل = غیبت		\| عنوان مدخل = غیبت
	\| مداخل مرتبط = [[غیبت در نهج البلاغه]] - [[غیبت در فقه اسلامی]] - [[نفی غیبت در معارف و سیره نبوی]] - [[غیبت در معارف دعا و زیارات]] - [[نفی غیبت در معارف و سیره سجادی]] - [[غیبت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[غیبت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[غیبت در نهج البلاغه]] - [[غیبت در فقه سیاسی]] - [[غیبت در فقه اسلامی]] - [[نفی غیبت در معارف و سیره نبوی]] - [[غیبت در معارف دعا و زیارات]] - [[نفی غیبت در معارف و سیره سجادی]] - [[غیبت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[غیبت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = غیبت | عنوان مدخل = غیبت | مداخل مرتبط = غیبت در نهج البلاغه - غیبت در فقه اسلامی - نفی غیبت در معارف و سیره نبوی - غیبت در معارف دعا و زیارات - نفی غیبت در معارف و سیره سجادی - غیبت در جامعه‌شناسی اسلامی - غیب...» ایجاد کرد

2023-12-24T07:24:42Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = غیبت | عنوان مدخل = غیبت | مداخل مرتبط = غیبت در نهج البلاغه - غیبت در فقه اسلامی - نفی غیبت در معارف و سیره نبوی - غیبت در معارف دعا و زیارات - نفی غیبت در معارف و سیره سجادی - غیبت در جامعه‌شناسی اسلامی - غیب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = غیبت
| عنوان مدخل = غیبت
| مداخل مرتبط = [[غیبت در نهج البلاغه]] - [[غیبت در فقه اسلامی]] - [[نفی غیبت در معارف و سیره نبوی]] - [[غیبت در معارف دعا و زیارات]] - [[نفی غیبت در معارف و سیره سجادی]] - [[غیبت در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[غیبت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
[[شهید ثانی]] در [[کشف]] الریبه در تعریف غیبت می‌نویسد: {{عربی|إن الغيبة ذكر الإنسان حال غيبته بما يكره نسبته إليه مما يعد نقصانا في العرف بقصد الانتقاص و الذم}}<ref>شهید ثانی، کشف الریبه، ص۵۱.</ref>: غیبت، یادکردن از یک [[انسان]] غایب با [[هدف]] [[ذم]] یا تنقیص، با چیزهایی که او از نسبت‌دادنش به خود ناراحت می‌شود، از آنچه که در عرف نقصی برای او تلقی می‌شود.
[[شیخ انصاری]] غیبت را [[حق‌الناس]] می‌داند و [[معتقد]] است: {{عربی|أمّا كونها من حقوق النّاس فلأنّه ظلم على المغتاب، و للأخبار في أنّ من حقّ المؤمن على المؤمن أن لا يغتابه<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۸، ص۵۴۶.</ref> و أنّ حرمة عرض المسلم كحرمة دمه و ماله}}<ref>حسین نوری، مستدرک الوسائل، ج۹، ص۱۳۶.</ref>: [[غیبت]] از [[حقوق مردم]] است؛ زیرا غیبت [[ظلم]] به غیبت‌شونده است و نیز در [[روایات]] هست که "از [[حقوق]] [[مؤمن]] بر مؤمن این است که غیبت او را نکند" و [[حرمت]] و [[احترام]] [[آبروی مسلمان]] مانند حرمت و احترام [[خون]] و [[مال]] اوست"<ref>مرتضی انصاری، مکاسب، ج۱، ص۳۳۶.</ref>.

در بیان مفهوم [[امنیت اجتماعی]] گذشت که مسئله مهم در این مقوله، [[حفظ مال]] [[جان]] و آبروی افراد [[جامعه]] است. بی‌گمان غیبت از عوامل مهم در از بین رفتن [[آبرو]] و حتی [[ترور شخصیت]] افراد است و همان‌گونه که در [[روایت]] فوق اشاره شده، حرمت آبروی [[مردم]] مانند حرمت خون و مال آنهاست؛ لذا در صورتی که [[معصیت]] غیبت در جامعه فراگیر شود، شاخص‌های امنیت اجتماعی مانند مصونیت آبرو، جان و مال مردم به مخاطره می‌افتد و جامعه به سوی [[احساس ناامنی]] [[گرایش]] می‌یابد. به همین سبب است که در [[فقه]] به شدت در مورد غیبت و [[نکوهش]] و [[تحریم]] آن سخن گفته شده و [[فقها]] [[اجماع]] دارند که غیبت [[حرام]] است؛ چراکه از معاصی‌ای است که [[خداوند]] با شدیدترین واژه‌ها به تقبیح آن پرداخته است: {{متن قرآن|لَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ}}<ref>«از یکدیگر غیبت نکنید؛ آیا هیچ یک از شما دوست می‌دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناپسند می‌دارید و از خداوند پروا کنید که خداوند توبه‌پذیری بخشاینده است» سوره حجرات، آیه ۱۲.</ref>
[[شیخ انصاری]] در [[مکاسب]] محرمه در باب حرمت غیبت می‌نویسد: {{عربی|فاعلم أنّ المستفاد من الأخبار المتقدمة و غيرها أنّ حرمة الغيبة لأجل انتقاص المؤمن و تأذّيه منه، فإذا فرض هناك مصلحة راجعة إلى المغتاب بالكسر، أو بالفتح، أو ثالث دلّ العقل أو الشرع على كونها أعظم من مصلحة احترام المؤمن...}}<ref>مرتضی انصاری، مکاسب، ج۱، ص۳۴۲.</ref>. بدان که از [[اخبار]] پیشین و غیر آن استفاده می‌شود که [[حرمت]] [[غیبت]] به خاطر ایجاد تنقیص در [[مؤمن]] و ایذای اوست؛ پس اگر در غیبت مصلحتی برای غیبت‌کننده یا شونده یا فرد ثالثی باشد که [[عقل]] یا [[شرع]] بر آن دلالت می‌کند، باید این [[مصلحت]] بزرگ‌تر از مصلحت [[احترام]] مؤمن باشد.

این عبارت [[شیخ انصاری]] بیانگر آن است که [[حکمت]] حرمت غیبت، از بین رفتن احترام مؤمن و ایذای اوست که در واقع [[آبروی مؤمن]] را در [[جامعه]] و بین [[مردم]] دچار خدشه می‌کند و با فراگیر شدن آن، جامعه دچار آسیب روانی می‌گردد. این امر همانا زمینه‌ساز [[ناامنی]] فردی و [[اجتماعی]] است.
[[محقق کرکی]] در جامع المقاصد در تبیین معیار غیبت [[معتقد]] است: {{عربی|إن ضابط الغيبة المحرمة: كل فعل يقصد به هتك عرض المؤمن والتفكه به، أو إضحاك الناس منه}}<ref>محقق کرکی، جامع المقاصد، ج۴، ص۲۷.</ref>: «معیار در غیبت [[حرام]] این است: هر عملی که موجب هتک آبروی مؤمن شود یا مورد [[تعجب]] گردد و یا سبب [[خنده]] مردم از آن شود».
غیبت با وجود حرمت شدیدش، در مواردی می‌تواند [[حکم]] حرمتش نقض شود: مورد اول اینکه فرد مختاب [[متجاهر به فسق]] باشد. [[شارع]] در اینجا با نقض حکم حرمت، در صدد است نشان دهد که متجاهر به فسق دیگر صفت مذمومش از انظار مردم غایب نیست تا قید غیبت بر او تطبیق کند. مورد دوم اینکه در [[مقام]] [[تظلم‌خواهی]] باشد؛ در اینجا [[ظلم]] یک [[تهدید]] بزرگ‌تر برای فرد و جامعه است و برای اینکه فرد [[مظلوم]] از ظلم [[رهایی]] یابد و امنیتش تأمین شود، مجاز است از [[ظالم]] غیبت کند. در واقع در این موارد، مصالحی بزرگ‌تر از مصلحت آبروی افراد است و همین امر موجب جواز غیبت شده است<ref>مرتضی انصاری، مکاسب، ج۱، صص ۳۴۳ و ۳۴۷.</ref>.
نکته شایان ذکر این است که گوش کردن به غیبت نیز حرام است<ref>سیدروح الله موسوی خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، ج۴، ص۴۸۵.</ref>: {{عربی|يحرم استماع الغيبة بلا خلاف}}<ref>مرتضی انصاری، مکاسب، ج۱، ص۳۵۹.</ref>: «[[شنیدن غیبت]] حرام است و در این [[حکم]] بین [[فقها]] مخالفی وجود ندارد؛ چراکه همان پیامدهای [[غیبت]] کردن نیز بر گوش دادن و [[تضعیف]] [[شخصیت]] و آبروی فرد بار می‌شود».<ref>[[محمد اسماعیل نباتیان|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)|فقه و امنیت]] ص ۹۵.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010643.jpg|22px]] [[محمد اسماعیل نباتیان|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)|'''فقه و امنیت''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:غیبت]]