Bahmani در ‏۷ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۵۵

2026-04-07T06:55:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۵
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = فتنه		\| موضوع مرتبط = فتنه
	\| عنوان مدخل = فتنه		\| عنوان مدخل = فتنه
	\| مداخل مرتبط = [[فتنه در قرآن]] - [[فتنه در نهج البلاغه~~]] - [[فتنه در معارف مهدویت~~]] - [[فتنه در فقه سیاسی]] - [[فتنه در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[فتنه در فقه اسلامی]] - [[فتنه در معارف و سیره نبوی]] - [[فتنه در معارف و سیره علوی]] - [[فتنه در معارف و سیره حسینی]]		\| مداخل مرتبط = [[فتنه در قرآن]] - [[فتنه در نهج البلاغه]] - [[فتنه در فقه سیاسی]] - [[فتنه در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[فتنه در فقه اسلامی]] - [[فتنه در معارف و سیره نبوی]] - [[فتنه در معارف و سیره علوی]] - [[فتنه در معارف و سیره حسینی]] - [[فتنه در معارف مهدویت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۳

2026-02-03T08:43:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۳
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = فتنه		\| موضوع مرتبط = فتنه
	\| عنوان مدخل = فتنه		\| عنوان مدخل = فتنه
	\| مداخل مرتبط = [[فتنه در قرآن]] - [[فتنه در نهج البلاغه]] - [[فتنه در معارف مهدویت]] - [[فتنه در فقه سیاسی]] - [[فتنه در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[فتنه در فقه اسلامی]] - [[فتنه در معارف و سیره نبوی]] - [[فتنه در معارف و سیره علوی]]		\| مداخل مرتبط = [[فتنه در قرآن]] - [[فتنه در نهج البلاغه]] - [[فتنه در معارف مهدویت]] - [[فتنه در فقه سیاسی]] - [[فتنه در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[فتنه در فقه اسلامی]] - [[فتنه در معارف و سیره نبوی]] - [[فتنه در معارف و سیره علوی]] - [[فتنه در معارف و سیره حسینی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = فتنه | عنوان مدخل = فتنه | مداخل مرتبط = فتنه در قرآن - فتنه در نهج البلاغه - فتنه در معارف مهدویت - فتنه در فقه سیاسی - فتنه در جامعه‌شناسی اسلامی - فتنه در فقه اسلامی - فتنه در معارف و سیره نبوی - فتنه در م...» ایجاد کرد

2026-02-03T08:06:35Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = فتنه | عنوان مدخل = فتنه | مداخل مرتبط = فتنه در قرآن - فتنه در نهج البلاغه - فتنه در معارف مهدویت - فتنه در فقه سیاسی - فتنه در جامعه‌شناسی اسلامی - فتنه در فقه اسلامی - فتنه در معارف و سیره نبوی - فتنه در م...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = فتنه
| عنوان مدخل = فتنه
| مداخل مرتبط = [[فتنه در قرآن]] - [[فتنه در نهج البلاغه]] - [[فتنه در معارف مهدویت]] - [[فتنه در فقه سیاسی]] - [[فتنه در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[فتنه در فقه اسلامی]] - [[فتنه در معارف و سیره نبوی]] - [[فتنه در معارف و سیره علوی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==رسول خدا{{صل}} و مقابله با فتنه فرهنگی دشمنان منافق==
از موانع مهم موجود بر سر راه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در دوران [[حاکمیت اسلامی]] در [[مدینه]]، جریان [[نفاق]] بود. بر خلاف بسیاری از دشمنان [[کینه‌توز]] [[اسلام]]، که یا مجبور به [[پذیرش اسلام]] شدند و یا از [[جامعه]] طرد شدند، [[منافقان]] در درون [[نظام اسلامی]] قرار داشتند. آنان برای پیشبرد مقاصد خود، دست به [[حیله]] می‌‌زدند و به نام اسلام خیانت‌هایی را مرتکب می‌شدند. یکی از شگردهای آنها استفاده از [[فتنه‌ها]] به‌ویژه فتنه‌های فرهنگی بود. در اینجا به بررسی برخی از این فتنه‌ها و روش [[پیامبر اسلام]]{{صل}} در برخورد با آنها می‌پردازیم.

===فتنه‌گری منافقان بعد از جنگ اُحُد===
ایجاد شک‌وتردید در [[اعتقادات]] [[مردم]] و [[ایمان]] آنان به [[خدا]] و [[رسول]]، فتنه‌ای بود که منافقان بعد از جنگ اُحُد آن را پدید آوردند و [[یهودیان]] نیز بر [[آتش]] آن دمیدند. منافقان عملکرد رسول خدا{{صل}} را زیر سؤال برده، در دل‌های مردم بذر تردید می‌‌کاشتند به دنبال آن یهودیان نیز از [[فرصت]] استفاده کردند و اصل [[رسالت الهی]] [[پیامبر]] را مخدوش و کار جهادگران را امری بی‌فایده شمردند. اینجا بود که [[حضرت رسول]]{{صل}} با یک برنامه [[سیاسی]] - [[الهی]] و به دستور [[وحی]]، نقشه آنان را به هم ریخت و بر [[درستی]] عملکرد خویش تأکید ورزید و [[فتنه‌گران]] را [[رسوا]] کرد.
یک [[روز]] پس از [[پیکار]] [[اُحُد]]، رسول خدا{{صل}} باز [[فرمان]] [[بسیج نیروها]] را صادر کرد و فرمود: «تنها کسانی می‌‌توانند در پیکار جدید حضور داشته باشند که در پیکار اُحُد شرکت کرده باشند»<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۳، ص۱۰۷؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۳۳۶.</ref>. پیامبر با این فرمان جهادگریزان اُحُد را شرمسار و سرافکنده کرد. تنها [[جابر بن عبدالله انصاری]] از این شرط استثنا شد. جابر در گفت‌وگویی با رسول خدا{{صل}} توضیح داد که دلیل غیبتش از پیکار اُحُد این بوده است که پدرش او را [[سرپرست]] هفت خواهرش قرار داده بود. [[پیامبر خدا]]{{صل}} عذر او را پذیرفت و به او [[اجازه]] داد تا با [[رزمندگان]] [[حرکت]] کند<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۳۳۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۵۳۴.</ref>.
[[رسول خدا]]{{صل}} با این کار به [[فتنه]] [[فرهنگی]] [[منافقان]] پایان داد؛ چراکه پس از بازگشت از [[اُحُد]]، هنگامی که از هر خانه‌ای، ناله [[شهید]] داده‌ای با ناله مجروح یا مجروحانی درهم‌آمیخته بود، زمزمه‌های طعنه‌آمیز منافقان بر زخم‌ها نمک می‌‌پاشید. در رأس منافقان [[عبدالله بن ابی]] بود که در [[مدینه]] جوسازی می‌کرد و [[شکست]] [[سپاه اسلام]] را، نتیجه [[بی‌اعتنایی]] [[پیامبر]]{{صل}} به [[رأی]] خود قلمداد می‌کرد. او در دیدار با پسرش عبدالله، که از زخمی‌های [[جنگ]] بود، رسول خدا{{صل}} را به دلیل بی‌توجهی به رأی او و [[پیروی]] از [[احساسات]] [[جوان‌ها]] [[نکوهش]] کرده بود<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۳۱۷؛ احمد بن علی مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۱۷۶.</ref>.

[[یهودیان]] مدینه نیز هم‌آوا با منافقان، [[تبلیغاتی]] را بر ضد پیامبر{{صل}} به راه انداختند و کوشیدند آن حضرت را [[جاه‌طلب]] معرفی کنند<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۳۱۷؛ احمد بن علی مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۱۷۷.</ref>. آنان در [[تبلیغات]] خود [[کارزار]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} را کاری ناشناخته در [[سیره پیامبران]] معرفی می‌‌کردند و با تعبیرهایی دل‌آزار بر زخم [[دل]] [[خانواده‌های شهدا]] نمک می‌پاشیدند. از جمله می‌‌گفتند: اگر آنان نزد ما می‌‌ماندند، کشته نمی‌شدند<ref>شماری از آیات سوره آل‌عمران و منافقون به این جوسازی‌ها پاسخ می‌دهد.</ref>. به‌ویژه دو [[قبیله]] [[بنی‌سلمه]] و [[بنی‌حارثه]]، که پیش از جنگ تا [[مرز]] [[لغزش]] پیش رفتند<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ص۳۱۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۵۰۴؛ مطهر بن طاهر مقدسی، البدء و التاریخ، ج۴، ص۲۰۰.</ref>، شاید بیشتر از دیگران زیر فشار [[جوسازی‌ها]] بودند.
با طنین آوای سخن‌گوی پیامبر{{صل}}، که زخمی‌های جنگ را به حضور در پیکاری دیگر فرامی‌خواند، ناگهان مدینه را سکوتی ابهام‌آمیز و پرسش‌انگیز فراگرفت و به ناله‌ها و زمزمه‌ها پایان داد و موجب شد که دیگر هیچ گوشی شنوای سخن جهادگریزان نباشد. البته می‌‌توان ثمرات دیگری همچون کاهش فشار روانی شکست و خنثی‌شدن نقشه [[دشمن]] برای [[حمله]] مجدد به مدینه را نیز برای این [[فرمان پیامبر]] ذکر کرد<ref>عبدالمجید معادی‌خواه، تاریخ اسلام عرصه گفت‌وگو و دگراندیشی، ص۴۵۲-۴۵۳.</ref>.<ref>[[علی امین رستمی|رستمی، علی امین]]، [[آموزه‌های فرهنگی در سیره نظامی معصومان (کتاب)|آموزه‌های فرهنگی در سیره نظامی معصومان]]، ص ۳۹۱.</ref>

===فتنه مسجد ضرار===
نمونه دیگری از فتنه [[فرهنگی]] [[منافقان]]، [[داستان]] ساختن مسجد ضرار است که با [[وحی الهی]] و دستور [[رسول خدا]]{{صل}} خنثی شد. در آستانه [[جنگ تبوک]]، [[دوازده نفر]] از منافقان با اشاره [[ابو عامر راهب]]، که [[دشمن]] سرسخت [[اسلام]] بود و در [[شام]] [[زندگی]] می‌کرد، برای نقشه‌های خائنانه خود به احداث [[مسجد]] پرداختند. آنان برای آن‌که مسجدشان رسمیت پیدا کند، نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفتند و از او تقاضا کردند که به آن مسجد رفته، در آنجا [[نماز]] بگزارد<ref>جلال‌الدین سیوطی، الدر المنثور، ج۳، ص۲۷۷.</ref>.
رسول خدا{{صل}} در آن هنگام عازم جنگ تبوک بود و [[فرصت]] نداشت که به آنجا برود. ازاین‌رو به آنان فرمود: [[صبر]] کنید من از [[سفر]] برگردم تا در آن مسجد نماز بخوانم. وقتی پیامبر{{صل}} از [[تبوک]] برگشت، آنها مسجد را آماده کرده بودند؛ پس نزد حضرت آمده، از او خواستند که در آن مسجد نماز بخواند. در این موقع [[آیات]] زیر نازل شد:
{{متن قرآن|وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَى وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ * لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ}}<ref>«و کسانی هستند که مسجدی را برگزیده‌اند برای زیان رساندن (به مردم) و کفر و اختلاف افکندن میان مؤمنان و (ساختن) کمینگاه برای آن کس که از پیش با خداوند و پیامبر وی به جنگ برخاسته بود؛ و سوگند می‌خورند که ما جز سر نیکی نداریم و خداوند گواهی می‌دهد که آنان دروغگویند * هیچ‌گاه در آن (مسجد) حاضر مشو! بی‌گمان مسجدی که از روز نخست بنیان آن را بر پرهیزگاری نهاده‌اند سزاوارتر است که در آن حاضر گردی؛ در آن مردانی هستند که پاکیزه کردن (خود) را دوست می‌دارند و خداوند پاکیزگان را دوست می‌دارد» سوره توبه، آیه ۱۰۷-۱۰۸.</ref>.
بر اساس این آیات، منافقان از ساختن آن مسجد، چهار [[هدف]] را دنبال می‌‌کردند:
# [[زیان]] رساندن به [[مسلمانان]]؛ آنان از طریق این [[فتنه]] [[فرهنگی]]، می‌خواستند میان [[مؤمنان]] ساده‌اندیش [[وسوسه]] آفرینی کرده، [[یأس]] و [[بدبینی]] را در بین آنان گسترش دهند؛
# [[کفر به خدا]] و [[رسول]] او (تقویت مبانی [[کفر]])؛
# [[تفرقه‌افکنی]] در میان مسلمانان؛
#ایجاد پایگاه برای مخالفان ستیزه‌جو، همچون [[ابو عامر راهب]] که ذکرش گذشت.
[[منافقان]] [[مدینه]] این [[مسجد]] را با اشاره [[ابو عامر]] ساخته بودند و [[منتظر]] بودند که وی با [[سپاه]] [[روم]] برسد و آن مسجد را پایگاه خود قرار دهد و از آنجا به مسلمانان [[حمله]] کند. البته منافقان [[سوگند]] می‌خوردند که هدفی جز [[نیکی]] نداشته‌اند و تنها در پی [[خدمت]] به مسلمانان بوده‌اند؛ ولی [[قرآن]] پس از نقل این سخن می‌فرماید: «[[خداوند]] [[گواهی]] می‌‌دهد که آنان [[دروغ‌گو]] هستند»<ref>یعقوب جعفری، تاریخ اسلام از منظر قرآن، ص۲۸۳.</ref>. با [[نزول]] این [[آیات]] که پرده از [[توطئه]] آنها برداشت، [[رسول خدا]]{{صل}} چند نفر از [[اصحاب]] خود به نام‌های [[مالک بن دخشم]]، [[معدی بن عدی]] و [[عامر بن سکن]] را فرستاد تا آن مسجد را خراب کنند و بسوزانند و آنان نیز این [[مأموریت]] را انجام دادند<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۱۰۴۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۱۰.</ref>.<ref>[[علی امین رستمی|رستمی، علی امین]]، [[آموزه‌های فرهنگی در سیره نظامی معصومان (کتاب)|آموزه‌های فرهنگی در سیره نظامی معصومان]]، ص ۳۹۳.</ref>

===فتنه تبوک===
نمونه دیگری از مقابله رسول خدا{{صل}} با فتنه فرهنگی منافقان در ماجرای [[جنگ تبوک]] اتفاق افتاد. در آن ماجرا [[پیامبر اکرم]]{{صل}} به کسانی که برای [[فرار]] از شرکت در [[جنگ]]، پیوسته بهانه‌هایی می‌‌تراشیدند، [[اجازه]] داد که در مدینه بمانند و با این کار [[سپاه اسلام]] را از وسوسه‌های اختلاف‌برانگیز آنان [[حفظ]] کرد و مسلمانان را از [[شرّ]] آنان در [[امان]] نگاه داشت.
ماجرا از این قرار بود که در این جنگ بعضی از منافقان نزد رسول خدا{{صل}} آمدند و با آوردن بهانه‌هایی از او خواستند که اجازه دهد آنان در این جنگ شرکت نکنند و [[پیامبر]] هم به آنان اجازه داد. البته پیامبر از طرف خداوند [[مأمور]] بود برای کسانی که واقعاً عذر پذیرفته‌ای دارند و از ایشان اجازه می‌خواهند، [[رخصت]] دهد که در [[جهاد]] شرکت نکنند<ref>{{متن قرآن|فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} «کسانی که از تو اجازه می‌گیرند همانانند که به خداوند و پیامبرش ایمان دارند پس چون برای کاری از تو اجازه خوا» سوره نور، آیه ۶۲.</ref>. اما [[منافقان]] هیچ عذر موجهی نداشتند و فقط به دلیل [[سختی]] [[جنگ]]، از شرکت در آن خودداری می‌‌کردند.
هرچند اگر [[پیامبر]]{{صل}} آنان را از جنگ معاف نمی‌کرد، سرانجام راست و [[دروغ]] سخن آنان آشکار می‌شد، ولی [[اجازه]] دادن پیامبر، [[مسلمانان]] را از [[شرّ]] [[فتنه]] آنان در [[امان]] نگاه داشت. گویا [[رسول خدا]]{{صل}} به [[مصلحت]] مسلمانان نمی‌دید که منافقان در [[جهاد]] شرکت کنند. بنابراین پیامبر از همان آغاز [[عذر]] [[دروغین]] آنان را پذیرفت و از شرکت در جهاد معافشان داشت. البته با آیاتی که [[خداوند]] بر پیامبر نازل کرد، سرانجام مشت آنان باز شد و [[رسوا]] شدند. خداوند در این [[آیات]] اعلام کرد که آنان از آغاز تصمیم به شرکت در جهاد نداشتند؛ زیرا هیچ‌گونه سازوبرگی برای این امر فراهم نکرده بودند:
{{متن قرآن|إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ * وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ}}<ref>«تنها کسانی از تو اجازه (ی معاف بودن از جهاد) می‌خواهند که به خداوند و روز بازپسین ایمان ندارند و دل به شک سپرده‌اند و در تردید خود سرگردانند * اگر (به راستی) می‌خواستند رهسپار گردند ساز و برگی برای آن فراهم می‌آوردند ولی خداوند روانه شدن آنان را خوش نداشت پس آنان را به درنگ کردن واداشت و (به آنها) گفته شد: با (خانه) نشستگان همنشین باشید!» سوره توبه، آیه ۴۵-۴۶.</ref>.

و درباره [[عاقبت]] حضور آنان در جنگ فرمود:
{{متن قرآن|لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ}}<ref>«اگر در میان شما روانه می‌شدند جز شرّ به شما نمی‌افزودند و در میان شما برای ایجاد آشوب رخنه می‌کردند و آنان میان شما جاسوسانی دارند و خداوند به (حال) ستمگران داناست» سوره توبه، آیه ۴۷.</ref>.
در ادامه خداوند نمونه‌ای از فتنه‌گری‌های پیشین منافقان را افشا کرد و پرونده سیاه آنان را گشود:
{{متن قرآن|لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ}}<ref>«بی‌گمان آنان پیش‌تر هم فتنه‌جویی کردند و کارها را برای تو دگرگون ساختند تا آنکه حق فرا رسید و فرمان خداوند آشکار شد با آنکه آنان نمی‌پسندیدند» سوره توبه، آیه ۴۸.</ref>.
این [[آیه]] راجع به عملکرد منافقان در [[جنگ اُحُد]] است که به سرکردگی [[عبدالله بن ابی ضربه]] [[سختی]] به [[مسلمانان]] وارد آوردند و گروه بسیاری را از شرکت در [[جهاد]] بازداشتند و نه تنها خود به [[جنگ]] نرفتند، بلکه بعضی از [[قبایل]] [[مسلمان]] را نیز به تردید انداختند؛ مانند دو [[قبیله]] [[بنی‌سلمه]] و [[بنی‌حارثه]] که سرانجام بر تردید خود چیره شدند و در جهاد شرکت کردند.<ref>[[علی امین رستمی|رستمی، علی امین]]، [[آموزه‌های فرهنگی در سیره نظامی معصومان (کتاب)|آموزه‌های فرهنگی در سیره نظامی معصومان]]، ص ۳۹۵.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010875.jpg|22px]] [[علی امین رستمی|رستمی، علی امین]]، [[آموزه‌های فرهنگی در سیره نظامی معصومان (کتاب)|'''آموزه‌های فرهنگی در سیره نظامی معصومان''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:فتنه]]
[[رده:سیره معصوم]]

فتنه در معارف و سیره نبوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۷ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۳

Bahmani در ‏۷ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۵۵

Jaafari در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۳

Jaafari: /* منابع */