فقر وجودی در فلسفه اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۱

2025-09-30T07:21:54Z

Jaafari در ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۴

2025-08-19T08:24:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۴
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = فقر وجودی		\| موضوع مرتبط = فقر وجودی
	\| عنوان مدخل = فقر وجودی		\| عنوان مدخل = فقر وجودی
	\| مداخل مرتبط = [[فقر وجودی در عرفان اسلامی]] - [[فقر وجودی در فلسفه اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[فقر وجودی در عرفان اسلامی]] - [[فقر وجودی در فلسفه اسلامی]] - [[فقر وجودی در فلسفه دین و کلام جدید]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

2023-06-07T08:04:37Z

جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۴
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	بر این اساس، اگر محمول، وجود و هستی اشیاء در خارج باشد، در یک تعریف جامع می‌توان گفت:		بر این اساس، اگر محمول، وجود و هستی اشیاء در خارج باشد، در یک تعریف جامع می‌توان گفت:
	هنگامی که ماهیت هر مفهومی را در [[ذهن]]، با وجود بسنجیم، اگر نسبت وجود به او، وجوب و [[ضرورت]] باشد، یعنی انفکاک وجود از او محال باشد، آن را «واجب الوجود بالذات» گویند. اگر نسبت وجود و عدم به آن ضرورت نداشته باشد، به آن «ممکن» می‌گویند؛ یعنی اگر علت وجودی‌اش تحقق پیدا کرد، [[لباس]] هستی می‌پوشد و اگر نه، در عدم باقی است<ref>ابی البقاء در تعریف امکان می‌گوید: {{عربی\|الإمکان عبارة عن کون الماهیة بحیث تتساوی نسبة الوجود و العدم الیها، أو عبارة عن التساوی نفسه علی اختلاف العبارتین، فیکون صفة للماهیة حقیقة من حیث هی هی}}. (المعجم الفلسفی (ط. الشرکة العالمیة للکتاب، ۱۴۱۴ ه. ق)، ج۱، ص۱۳۵).</ref>.		هنگامی که ماهیت هر مفهومی را در [[ذهن]]، با وجود بسنجیم، اگر نسبت وجود به او، وجوب و [[ضرورت]] باشد، یعنی انفکاک وجود از او محال باشد، آن را «واجب الوجود بالذات» گویند. اگر نسبت وجود و عدم به آن ضرورت نداشته باشد، به آن «ممکن» می‌گویند؛ یعنی اگر علت وجودی‌اش تحقق پیدا کرد، [[لباس]] هستی می‌پوشد و اگر نه، در عدم باقی است<ref>ابی البقاء در تعریف امکان می‌گوید: {{عربی\|الإمکان عبارة عن کون الماهیة بحیث تتساوی نسبة الوجود و العدم الیها، أو عبارة عن التساوی نفسه علی اختلاف العبارتین، فیکون صفة للماهیة حقیقة من حیث هی هی}}. (المعجم الفلسفی (ط. الشرکة العالمیة للکتاب، ۱۴۱۴ ﻫ.ق)، ج۱، ص۱۳۵).</ref>.

	در [[مکتب]] مشاء، از آنجا که رابطه وجود و ماهیت، با دقتی که بعدها وخصوصاً در [[حکمت]] متعالیه تعریف شد، تبیین نشده بود، وصف امکان را برای ذوات ممکنات به کار می‌بردند<ref>انصاف آن است که با بررسی دقیق‌تر در مکتب مشاء به این نتیجه می‌رسیم که آنان معتقد به اصالت وجود و حقانیت خارجی آن بودند چنان‌که بهمنیار به این مسئله علاوه بر آنکه تصریح می‌کند از همین طریق ضرورت وجود واجب تعالی را اثبات می‌نماید و عبارت او در التحصیل چنین است: {{عربی\|بالحقیقة فان الموجود هو الوجود و المضاف هو الاضافة؛ و ذلک لان الوجود لیس هو ما یکون به الشیء فی الأعیان بل کون الشیء فی الأعیان او صیرورته فی الأعیان، و لو کان الشیء یکون فی الأعیان بکونه فی الاعیان لتسلسل الی غیر النهایة، فما کان یصح کون الشیء فی الأعیان فاذن الوجود الذی هو الکون فی الأعیان هو الموجودیة، والوجود الواجب بذاته هو موجودیته}}. (التحصیل (ط. انتشارات دانشگاه تهران. ۱۳۷۵ه. ش)، ص۲۸۱).</ref>. چنان که شیخ الرئیس در تعریف «امکان» می‌گوید:		در [[مکتب]] مشاء، از آنجا که رابطه وجود و ماهیت، با دقتی که بعدها وخصوصاً در [[حکمت]] متعالیه تعریف شد، تبیین نشده بود، وصف امکان را برای ذوات ممکنات به کار می‌بردند<ref>انصاف آن است که با بررسی دقیق‌تر در مکتب مشاء به این نتیجه می‌رسیم که آنان معتقد به اصالت وجود و حقانیت خارجی آن بودند چنان‌که بهمنیار به این مسئله علاوه بر آنکه تصریح می‌کند از همین طریق ضرورت وجود واجب تعالی را اثبات می‌نماید و عبارت او در التحصیل چنین است: {{عربی\|بالحقیقة فان الموجود هو الوجود و المضاف هو الاضافة؛ و ذلک لان الوجود لیس هو ما یکون به الشیء فی الأعیان بل کون الشیء فی الأعیان او صیرورته فی الأعیان، و لو کان الشیء یکون فی الأعیان بکونه فی الاعیان لتسلسل الی غیر النهایة، فما کان یصح کون الشیء فی الأعیان فاذن الوجود الذی هو الکون فی الأعیان هو الموجودیة، والوجود الواجب بذاته هو موجودیته}}. (التحصیل (ط. انتشارات دانشگاه تهران. ۱۳۷۵ه. ش)، ص۲۸۱).</ref>. چنان که شیخ الرئیس در تعریف «امکان» می‌گوید:
	{{عربی\|فاعتبار الذات وحدها لا یخلو، إما أن یکون مقتضیا لوجوب الوجود، أو مقتضیا لإمکان الوجود، أو مقتضبا لامتناع الوجود}}<ref>النجاة (ط. دانشگاه تهران، ۱۳۷۹ ه. ش)، ص۳۶۷.</ref>.		{{عربی\|فاعتبار الذات وحدها لا یخلو، إما أن یکون مقتضیا لوجوب الوجود، أو مقتضیا لإمکان الوجود، أو مقتضبا لامتناع الوجود}}<ref>النجاة (ط. دانشگاه تهران، ۱۳۷۹ ه. ش)، ص۳۶۷.</ref>.

	عقلاً آنچه در عرصه هستی موجود است، یا وجود، ذاتی او است و در نتیجه، در نسبت‌سنجی با وجود، حمل هستی بر ذات او ضروری است و در نتیجه، [[واجب]] الوجود بالذات است و در غیر این صورت، محتاج دیگری در هستی و [[کمالات]] هستی است؛ پس ذاتاً ممکن الوجود است<ref>عبارت بوعلی سینا در شفا به این ترتیب است: {{عربی\|إن لکل واحد من الواجب الوجود، و الممکن الوجود، خواص. فنقول: إن الأمور التی تدخل فی الوجود تحتمل فی العقل الانقسام إلی قسمین، فیکون منها ما إذا اعتبر بذاته لم یجب وجوده، و ظاهر أنه لا یمتنع أیضا وجوده، و إلا لم یدخل فی الوجود، و هذا الشیء هو فی حیز الإمکان، و یکون منها ما إذا اعتبر بذاته وجب وجوده}} (الشفاء (الالهیات) (ط. مکتبة آیة الله المرعشی، ۱۴۰۴ ه. ق)، ص۳۸). همچنین شیخ الرئیس در اشارات در این باره چنین می‌گوید: {{عربی\|کل موجود إذا التفت إلیه - من حیث ذاته من غیر التفات إلی غیره - فإما أن یکون بحیث یجب له الوجود فی نفسه أو لا یکون - فإن وجب فهو الحق بذاته، الواجب وجوده من ذاته - و هو القیوم- و إن لم یجب لم یجز أن یقال إنه ممتنع بذاته - بعد ما فرض موجودا- بل إن قرن باعتبار ذاته شرط - مثل شرط عدم علته صار ممتنعا- أو مثل شرط وجود علته صار واجبا- و إن لم یقرن بها شرط لا حصول علة و لا عدمها- بقی له فی ذاته الأمر الثالث - و هو الإمکان فیکون باعتبار ذاته الشیء الذی لا یجب و لا یمتنع- فکل موجود اما واجب الوجود بذاته - أو ممکن الوجود بحسب ذاته}} (شرح الاشارات و التنبیهات (للمحقق الطوسی) (ط. نشر البلاغة، ۱۳۷۵ ه. ش)، ج۳، ص۱۸).</ref>.		عقلاً آنچه در عرصه هستی موجود است، یا وجود، ذاتی او است و در نتیجه، در نسبت‌سنجی با وجود، حمل هستی بر ذات او ضروری است و در نتیجه، [[واجب]] الوجود بالذات است و در غیر این صورت، محتاج دیگری در هستی و [[کمالات]] هستی است؛ پس ذاتاً ممکن الوجود است<ref>عبارت بوعلی سینا در شفا به این ترتیب است: {{عربی\|إن لکل واحد من الواجب الوجود، و الممکن الوجود، خواص. فنقول: إن الأمور التی تدخل فی الوجود تحتمل فی العقل الانقسام إلی قسمین، فیکون منها ما إذا اعتبر بذاته لم یجب وجوده، و ظاهر أنه لا یمتنع أیضا وجوده، و إلا لم یدخل فی الوجود، و هذا الشیء هو فی حیز الإمکان، و یکون منها ما إذا اعتبر بذاته وجب وجوده}} (الشفاء (الالهیات) (ط. مکتبة آیة الله المرعشی، ۱۴۰۴ ﻫ.ق)، ص۳۸). همچنین شیخ الرئیس در اشارات در این باره چنین می‌گوید: {{عربی\|کل موجود إذا التفت إلیه - من حیث ذاته من غیر التفات إلی غیره - فإما أن یکون بحیث یجب له الوجود فی نفسه أو لا یکون - فإن وجب فهو الحق بذاته، الواجب وجوده من ذاته - و هو القیوم- و إن لم یجب لم یجز أن یقال إنه ممتنع بذاته - بعد ما فرض موجودا- بل إن قرن باعتبار ذاته شرط - مثل شرط عدم علته صار ممتنعا- أو مثل شرط وجود علته صار واجبا- و إن لم یقرن بها شرط لا حصول علة و لا عدمها- بقی له فی ذاته الأمر الثالث - و هو الإمکان فیکون باعتبار ذاته الشیء الذی لا یجب و لا یمتنع- فکل موجود اما واجب الوجود بذاته - أو ممکن الوجود بحسب ذاته}} (شرح الاشارات و التنبیهات (للمحقق الطوسی) (ط. نشر البلاغة، ۱۳۷۵ ه. ش)، ج۳، ص۱۸).</ref>.

	بنابراین، بر اساس قاعده [[امتناع]] [[ترجیح بلا مرجح]]، هر شیء که هستی و یا نیستی در ذات او اخذ نشده و به عبارت دیگر، ذاتاً نمی‌تواند موجود یا معدوم باشد، نیازمند مرجّحی است که این [[تساوی]] را به یکی از دوسوی وجود یا عدم [[تغییر]] دهد. در غیر این صورت، چنانچه یکی از طرفین وجود و یا عدم، بدون مرجح محقق شود، لازم است که در عین تساوی نسبت وجود و عدم با او، عدم تساوی وجود و عدم و ترجیح یکی از طرفین در او محقق باشد و چنین امری به جمع متناقضین می‌انجامد و محال است.		بنابراین، بر اساس قاعده [[امتناع]] [[ترجیح بلا مرجح]]، هر شیء که هستی و یا نیستی در ذات او اخذ نشده و به عبارت دیگر، ذاتاً نمی‌تواند موجود یا معدوم باشد، نیازمند مرجّحی است که این [[تساوی]] را به یکی از دوسوی وجود یا عدم [[تغییر]] دهد. در غیر این صورت، چنانچه یکی از طرفین وجود و یا عدم، بدون مرجح محقق شود، لازم است که در عین تساوی نسبت وجود و عدم با او، عدم تساوی وجود و عدم و ترجیح یکی از طرفین در او محقق باشد و چنین امری به جمع متناقضین می‌انجامد و محال است.
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	'''اولاً'''، رابطه انوار عالی و سافل، رابطه [[قاهر]] و [[مقهور]] در مراتب نوری است. به این ترتیب که عالی، قاهر و مستولی و محیط بر سافل است؛ زیرا در [[مقام]] علت و مفیض است و سافل، نه تنها به این [[قهر]] و [[غلبه]] [[راضی]] است، بلکه [[عاشق]] و [[مشتاق]] است؛ زیرا غنای او به قهر عالی است.		'''اولاً'''، رابطه انوار عالی و سافل، رابطه [[قاهر]] و [[مقهور]] در مراتب نوری است. به این ترتیب که عالی، قاهر و مستولی و محیط بر سافل است؛ زیرا در [[مقام]] علت و مفیض است و سافل، نه تنها به این [[قهر]] و [[غلبه]] [[راضی]] است، بلکه [[عاشق]] و [[مشتاق]] است؛ زیرا غنای او به قهر عالی است.

	'''ثانیاً'''، [[شوق]] سافل به عالی در عمل، حرکت سافل در جهت قرب به عالی است. در این حرکت، سافل به سوی تتمیم [[کمالات]] و رفع نواقص خود می‌رود. شاید بتوان گفت که این همان معنای «[[تسبیح]]» در اصطلاح [[قرآنی]] است که به تعبیر اهل لغت، همه موجودات، با [[تنزیه]] ذات باری از نواقص، میل به [[قرب]] او دارند<ref>مفردات الفاظ القرآن (ط. دارالقلم - الدارالشامیة. ۱۴۱۲ ه. ق)، ص۳۹۲، و نیز: مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ ه. ق)، ج۳، ص۱۲۵، و نیز: التحقیق (ط. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ ه. ش)، ج۵، ص۱۹.</ref>.		'''ثانیاً'''، [[شوق]] سافل به عالی در عمل، حرکت سافل در جهت قرب به عالی است. در این حرکت، سافل به سوی تتمیم [[کمالات]] و رفع نواقص خود می‌رود. شاید بتوان گفت که این همان معنای «[[تسبیح]]» در اصطلاح [[قرآنی]] است که به تعبیر اهل لغت، همه موجودات، با [[تنزیه]] ذات باری از نواقص، میل به [[قرب]] او دارند<ref>مفردات الفاظ القرآن (ط. دارالقلم - الدارالشامیة. ۱۴۱۲ ﻫ.ق)، ص۳۹۲، و نیز: مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ ﻫ.ق)، ج۳، ص۱۲۵، و نیز: التحقیق (ط. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ ه. ش)، ج۵، ص۱۹.</ref>.

	'''ثالثاً'''، در هر حرکت شوقی، [[مشتاق]] از یک سو، [[محبوب]] و مشتاقٌ الیه خود را به طور ناقص و درحد [[ادراک]] خود [[درک]] می‌کند و در نتیجه، کمال او و [[فقر]] خود را می‌یابد و از سوی دیگر، بسیاری از اوصاف محبوب خود را به واسطه نقصی که دارد درک نمی‌کند و خواهان [[معرفت]] به آنها است. در نتیجه، دائماً [[شوق]] او و معرفت به [[نیازمندی]] به محبوب در او شدت می‌گیرد. در یک قاعده کلی، دائماً سافل، [[عاشق]] و [[محبّ]] عالی است و خواهان حرکت اشتدادی به سوی عالی است و هر مقدارکه قرب بیشتر باشد، معرفت به فقر خود و نیازمندی به عالی در او شدیدتر و در نتیجه، [[عشق]] به عالی قوی‌تر است.		'''ثالثاً'''، در هر حرکت شوقی، [[مشتاق]] از یک سو، [[محبوب]] و مشتاقٌ الیه خود را به طور ناقص و درحد [[ادراک]] خود [[درک]] می‌کند و در نتیجه، کمال او و [[فقر]] خود را می‌یابد و از سوی دیگر، بسیاری از اوصاف محبوب خود را به واسطه نقصی که دارد درک نمی‌کند و خواهان [[معرفت]] به آنها است. در نتیجه، دائماً [[شوق]] او و معرفت به [[نیازمندی]] به محبوب در او شدت می‌گیرد. در یک قاعده کلی، دائماً سافل، [[عاشق]] و [[محبّ]] عالی است و خواهان حرکت اشتدادی به سوی عالی است و هر مقدارکه قرب بیشتر باشد، معرفت به فقر خود و نیازمندی به عالی در او شدیدتر و در نتیجه، [[عشق]] به عالی قوی‌تر است.

Wasity: جایگزینی متن - 'ولایت و خلافت' به 'ولایت و خلافت'

2023-03-15T11:48:22Z

جایگزینی متن - 'ولایت و خلافت' به 'ولایت و خلافت'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۱۸
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	{{عربی\|و هو خلیفة الله فی أرضه، لأنه یخلفه فی العلم و الریاسة و اصلاح العالم، إذ لابد للباری تعالی فی کل عالم من ذات یکون أقرب إلیه من الباقی، یصل الفیض إلیهم بتوسطه. و کما أن حفاظ الملک و صلاحه علی الملک خلفاؤه، فکذا حفاظ العلوم الحقیقیة والقائمون بحجج الله و بناته و مصلحوا بریته خلفاء الله فی أرضه علی خلقه. و هکذا یکون للّه فی الأرض خلیفة ما دامت السماوات و الأرض. لما سیظهر من دوام الأنواع العنصریة بدوام السماوات و الأرض، و یلزم من دوام الأنواع مع العنایة الإلهیة دوام الخلافة و الخلیفة أیضا، و هو المطلوب}}<ref>شرح حکمة الاشراق (قطب‌الدین الشیرازی) (ط. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۳ ه. ش)، ص۱۹.</ref>.		{{عربی\|و هو خلیفة الله فی أرضه، لأنه یخلفه فی العلم و الریاسة و اصلاح العالم، إذ لابد للباری تعالی فی کل عالم من ذات یکون أقرب إلیه من الباقی، یصل الفیض إلیهم بتوسطه. و کما أن حفاظ الملک و صلاحه علی الملک خلفاؤه، فکذا حفاظ العلوم الحقیقیة والقائمون بحجج الله و بناته و مصلحوا بریته خلفاء الله فی أرضه علی خلقه. و هکذا یکون للّه فی الأرض خلیفة ما دامت السماوات و الأرض. لما سیظهر من دوام الأنواع العنصریة بدوام السماوات و الأرض، و یلزم من دوام الأنواع مع العنایة الإلهیة دوام الخلافة و الخلیفة أیضا، و هو المطلوب}}<ref>شرح حکمة الاشراق (قطب‌الدین الشیرازی) (ط. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۳ ه. ش)، ص۱۹.</ref>.

	نتیجه آنکه، در حکمت [[اشراق]] همه [[عوالم]] امکانی، ذاتاً در هستی و کمالات هستی خود محتاج درگاه الهی‌اند و دائماً رفع نیاز خود را از خداوند طالب هستند و [[مقام]] نور الانوار، بنا بر [[رحمت]] واسعه‌اش، از طریق انوار قاهره برآنان نورافشانی می‌کند. طریق ایصال [[فیض]] بر خلایق نیز از اقرب انوار به [[پروردگار]]، یعنی [[مقام]] [[ولایت و خلافت]] است؛ که بنا بر [[قواعد]] [[اشراق]]، با اسامی گوناگون از آن نام برده می‌شود<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۵۶.</ref>		نتیجه آنکه، در حکمت [[اشراق]] همه [[عوالم]] امکانی، ذاتاً در هستی و کمالات هستی خود محتاج درگاه الهی‌اند و دائماً رفع نیاز خود را از خداوند طالب هستند و [[مقام]] نور الانوار، بنا بر [[رحمت]] واسعه‌اش، از طریق انوار قاهره برآنان نورافشانی می‌کند. طریق ایصال [[فیض]] بر خلایق نیز از اقرب انوار به [[پروردگار]]، یعنی [[مقام]] [[ولایت]] و [[خلافت]] است؛ که بنا بر [[قواعد]] [[اشراق]]، با اسامی گوناگون از آن نام برده می‌شود<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۵۶.</ref>

	== فقر و غنا از نظر حکمت متعالیه ==		== فقر و غنا از نظر حکمت متعالیه ==

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-11T14:58:38Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۸
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	هنگامی که ماهیت هر مفهومی را در [[ذهن]]، با وجود بسنجیم، اگر نسبت وجود به او، وجوب و [[ضرورت]] باشد، یعنی انفکاک وجود از او محال باشد، آن را «واجب الوجود بالذات» گویند. اگر نسبت وجود و عدم به آن ضرورت نداشته باشد، به آن «ممکن» می‌گویند؛ یعنی اگر علت وجودی‌اش تحقق پیدا کرد، [[لباس]] هستی می‌پوشد و اگر نه، در عدم باقی است<ref>ابی البقاء در تعریف امکان می‌گوید: {{عربی\|الإمکان عبارة عن کون الماهیة بحیث تتساوی نسبة الوجود و العدم الیها، أو عبارة عن التساوی نفسه علی اختلاف العبارتین، فیکون صفة للماهیة حقیقة من حیث هی هی}}. (المعجم الفلسفی (ط. الشرکة العالمیة للکتاب، ۱۴۱۴ ه. ق)، ج۱، ص۱۳۵).</ref>.		هنگامی که ماهیت هر مفهومی را در [[ذهن]]، با وجود بسنجیم، اگر نسبت وجود به او، وجوب و [[ضرورت]] باشد، یعنی انفکاک وجود از او محال باشد، آن را «واجب الوجود بالذات» گویند. اگر نسبت وجود و عدم به آن ضرورت نداشته باشد، به آن «ممکن» می‌گویند؛ یعنی اگر علت وجودی‌اش تحقق پیدا کرد، [[لباس]] هستی می‌پوشد و اگر نه، در عدم باقی است<ref>ابی البقاء در تعریف امکان می‌گوید: {{عربی\|الإمکان عبارة عن کون الماهیة بحیث تتساوی نسبة الوجود و العدم الیها، أو عبارة عن التساوی نفسه علی اختلاف العبارتین، فیکون صفة للماهیة حقیقة من حیث هی هی}}. (المعجم الفلسفی (ط. الشرکة العالمیة للکتاب، ۱۴۱۴ ه. ق)، ج۱، ص۱۳۵).</ref>.

	در [[مکتب]] مشاء، از آنجا که رابطه وجود و ماهیت، با دقتی که بعدها وخصوصاً در [[حکمت]] متعالیه تعریف شد، تبیین نشده بود، [[وصف]] امکان را برای ذوات ممکنات به کار می‌بردند<ref>انصاف آن است که با بررسی دقیق‌تر در مکتب مشاء به این نتیجه می‌رسیم که آنان معتقد به اصالت وجود و حقانیت خارجی آن بودند چنان‌که بهمنیار به این مسئله علاوه بر آنکه تصریح می‌کند از همین طریق ضرورت وجود واجب تعالی را اثبات می‌نماید و عبارت او در التحصیل چنین است: {{عربی\|بالحقیقة فان الموجود هو الوجود و المضاف هو الاضافة؛ و ذلک لان الوجود لیس هو ما یکون به الشیء فی الأعیان بل کون الشیء فی الأعیان او صیرورته فی الأعیان، و لو کان الشیء یکون فی الأعیان بکونه فی الاعیان لتسلسل الی غیر النهایة، فما کان یصح کون الشیء فی الأعیان فاذن الوجود الذی هو الکون فی الأعیان هو الموجودیة، والوجود الواجب بذاته هو موجودیته}}. (التحصیل (ط. انتشارات دانشگاه تهران. ۱۳۷۵ه. ش)، ص۲۸۱).</ref>. چنان که شیخ الرئیس در تعریف «امکان» می‌گوید:		در [[مکتب]] مشاء، از آنجا که رابطه وجود و ماهیت، با دقتی که بعدها وخصوصاً در [[حکمت]] متعالیه تعریف شد، تبیین نشده بود، وصف امکان را برای ذوات ممکنات به کار می‌بردند<ref>انصاف آن است که با بررسی دقیق‌تر در مکتب مشاء به این نتیجه می‌رسیم که آنان معتقد به اصالت وجود و حقانیت خارجی آن بودند چنان‌که بهمنیار به این مسئله علاوه بر آنکه تصریح می‌کند از همین طریق ضرورت وجود واجب تعالی را اثبات می‌نماید و عبارت او در التحصیل چنین است: {{عربی\|بالحقیقة فان الموجود هو الوجود و المضاف هو الاضافة؛ و ذلک لان الوجود لیس هو ما یکون به الشیء فی الأعیان بل کون الشیء فی الأعیان او صیرورته فی الأعیان، و لو کان الشیء یکون فی الأعیان بکونه فی الاعیان لتسلسل الی غیر النهایة، فما کان یصح کون الشیء فی الأعیان فاذن الوجود الذی هو الکون فی الأعیان هو الموجودیة، والوجود الواجب بذاته هو موجودیته}}. (التحصیل (ط. انتشارات دانشگاه تهران. ۱۳۷۵ه. ش)، ص۲۸۱).</ref>. چنان که شیخ الرئیس در تعریف «امکان» می‌گوید:
	{{عربی\|فاعتبار الذات وحدها لا یخلو، إما أن یکون مقتضیا لوجوب الوجود، أو مقتضیا لإمکان الوجود، أو مقتضبا لامتناع الوجود}}<ref>النجاة (ط. دانشگاه تهران، ۱۳۷۹ ه. ش)، ص۳۶۷.</ref>.		{{عربی\|فاعتبار الذات وحدها لا یخلو، إما أن یکون مقتضیا لوجوب الوجود، أو مقتضیا لإمکان الوجود، أو مقتضبا لامتناع الوجود}}<ref>النجاة (ط. دانشگاه تهران، ۱۳۷۹ ه. ش)، ص۳۶۷.</ref>.

خط ۳۷:		خط ۳۷:
	{{عربی\|النور السافل من حیث المرتبة، لا یحیط بالنور العالی، أی لا یتمکن من الإحاطة بما هو أعلی مرتبة منه و اکتناهه، فإن التور العالی، لشدة نوریته، یقهره، أی النور السافل و یغلبه لضعفه...}}.		{{عربی\|النور السافل من حیث المرتبة، لا یحیط بالنور العالی، أی لا یتمکن من الإحاطة بما هو أعلی مرتبة منه و اکتناهه، فإن التور العالی، لشدة نوریته، یقهره، أی النور السافل و یغلبه لضعفه...}}.

	بنابراین، ممکنات نه تنها محتاج واجب الوجودند، بلکه در [[سلسله]] ممکنات، هر مرتبه دانی، [[مقهور]] مراتب عالی‌تر خود است و رابطه آنان [[قهر]] و [[عشق]] است؛ به این ترتیب که عالی، [[قاهر]] بر سافل و سافل [[عاشق]] عالی است. این نسبت، به تناسبی که [[انوار]] ممکنات به [[واجب]] نزدیک‌تر می‌شوند، شدت پیدا می‌کند؛ تا به آنجاکه [[نظام]] عالم دائم شدت نیاز و درخواست کمال خود را عاشقانه به درگاه [[غنی]] [[بی‌نیاز]] مطلق می‌آورند و [[فقر]] خود را از همه جهات ثلاثه، یعنی [[نیازمندی]] در ذات و [[وصف]] و فعل، به [[خداوند]] عرضه می‌دارند و تقاضای کمال و [[قرب]] خود را در هرسه جهت به او ابراز می‌دارند.		بنابراین، ممکنات نه تنها محتاج واجب الوجودند، بلکه در [[سلسله]] ممکنات، هر مرتبه دانی، [[مقهور]] مراتب عالی‌تر خود است و رابطه آنان [[قهر]] و [[عشق]] است؛ به این ترتیب که عالی، [[قاهر]] بر سافل و سافل [[عاشق]] عالی است. این نسبت، به تناسبی که [[انوار]] ممکنات به [[واجب]] نزدیک‌تر می‌شوند، شدت پیدا می‌کند؛ تا به آنجاکه [[نظام]] عالم دائم شدت نیاز و درخواست کمال خود را عاشقانه به درگاه [[غنی]] [[بی‌نیاز]] مطلق می‌آورند و [[فقر]] خود را از همه جهات ثلاثه، یعنی [[نیازمندی]] در ذات و وصف و فعل، به [[خداوند]] عرضه می‌دارند و تقاضای کمال و [[قرب]] خود را در هرسه جهت به او ابراز می‌دارند.
	{{عربی\|فللعالی علی السافل قهر، لما علمت. وللسافل إلی العالی شوق. وهو، أی: شوق السافل حرکته إلی تتمیم کمال عقلی، وکل مشتاق إلیه لابد و أن یکون حاضرا من وجه، غائباً من آخر، والمشتاق قد نال من جهة حضوره شیئا، وفاته من جهة غیبته شیء آخر، و عشق. و هو، أی عشق السافل، محبة مفرطة إلی من هو أتم کمالا منه عنده فیما یعشقه. هذا و أما الشوق المطلق، فهو حرکة إلی تتمیم کمال عقلی أو ظنی أو تخیلی أو غیرهما؛ والعشق المطلق هو محبة مفرطة لاغیر، والإدراک کلما کان أتم، والمدرک أکمل، کان العشق أشد}}<ref>شرح حکمة الاشراق (قطب الدین الشیرازی)، ص۳۲۸.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۵۳.</ref>		{{عربی\|فللعالی علی السافل قهر، لما علمت. وللسافل إلی العالی شوق. وهو، أی: شوق السافل حرکته إلی تتمیم کمال عقلی، وکل مشتاق إلیه لابد و أن یکون حاضرا من وجه، غائباً من آخر، والمشتاق قد نال من جهة حضوره شیئا، وفاته من جهة غیبته شیء آخر، و عشق. و هو، أی عشق السافل، محبة مفرطة إلی من هو أتم کمالا منه عنده فیما یعشقه. هذا و أما الشوق المطلق، فهو حرکة إلی تتمیم کمال عقلی أو ظنی أو تخیلی أو غیرهما؛ والعشق المطلق هو محبة مفرطة لاغیر، والإدراک کلما کان أتم، والمدرک أکمل، کان العشق أشد}}<ref>شرح حکمة الاشراق (قطب الدین الشیرازی)، ص۳۲۸.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۵۳.</ref>

خط ۶۲:		خط ۶۲:

	== فقر و غنا از نظر حکمت متعالیه ==		== فقر و غنا از نظر حکمت متعالیه ==
	[[صدرالمتألهین]] با تبیین دقیق مسئله ماهیت و وجود، به بررسی [[هویت]] و اصالت خارجی هریک از آنها پرداخت<ref>تعریف صدرالدین از ماهیت چنین است: {{عربی\|إن الأمور التی تلینا لکل منها ماهیة و إنیة و الماهیة ما به یجاب عن السؤال بما هو کما أن الکمیة ما به یجاب عن السؤال بکم هو فلا یکون إلا مفهوما کلیا و لا یصدق علی ما لا یمکن معرفته إلا بالمشاهدة و قد یفسر بما به الشیء هو هو}} (الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۲، ص۳).</ref>. ایشان مسئله اصالت وجود در مقابل اعتباریت ماهیت را به طور دقیق روشن ساخت<ref>صدرالمتالهین با بیان‌های گوناگون مسئله اصالت وجود را در کتاب‌های گوناگون خود بیان می‌دارد و در اسفار نیز چنین بیان می‌دارد: {{عربی\|لما کانت حقیقة کل شیء هی خصوصیة وجوده التی یثبت له فالوجود أولی من ذلک الشیء بل من کل شیء بأن یکون ذا حقیقة کما أن البیاض أولی بکونه أبیض مما لیس ببیاض و یعرض له البیاض فالوجود بذاته موجود و سائر الأشیاء غیر الوجود لیست بذواتها موجودة بل بالوجودات العارضة لها و بالحقیقة أن الوجود هو الموجود}} (الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۱، ص۳۹).</ref>. بر این مبنا، ایشان مسئله امکان و [[وجوب]] را که در [[حکمت]] مشّاء [[وصف]] ماهیت بود، به وجود منتقل کرد. در حکمت مشّاء، [[فقر]] موجودات به این معنی بود که ذوات اشیاء نیازمند مرجحی هستند که از حالت امکان به وجود در آیند. اما در حکمت متعالیه، ذوات و ماهیات ممکنات، نه تنها [[نیازمندان]] به درگاه [[غنی]] بالذات هستند، بلکه بنابر اصالت وجود، وصف فقر و نیاز، به عمیق‌ترین لایه‌های هستی خلایق راه دارد. در این دیدگاه، موجودات نه تنها [[فقیران]] [[درگاه الهی]] هستند، بلکه سراسر فقر و نیاز در استان [[خالق]] بی‌نیازند و در هیچ جهت، خواه وجود و یا [[کمالات]] آن، فرض [[استقلال]] و [[بی‌نیازی]] برای آنها متصوّر نیست.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۵۷.</ref>		[[صدرالمتألهین]] با تبیین دقیق مسئله ماهیت و وجود، به بررسی [[هویت]] و اصالت خارجی هریک از آنها پرداخت<ref>تعریف صدرالدین از ماهیت چنین است: {{عربی\|إن الأمور التی تلینا لکل منها ماهیة و إنیة و الماهیة ما به یجاب عن السؤال بما هو کما أن الکمیة ما به یجاب عن السؤال بکم هو فلا یکون إلا مفهوما کلیا و لا یصدق علی ما لا یمکن معرفته إلا بالمشاهدة و قد یفسر بما به الشیء هو هو}} (الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۲، ص۳).</ref>. ایشان مسئله اصالت وجود در مقابل اعتباریت ماهیت را به طور دقیق روشن ساخت<ref>صدرالمتالهین با بیان‌های گوناگون مسئله اصالت وجود را در کتاب‌های گوناگون خود بیان می‌دارد و در اسفار نیز چنین بیان می‌دارد: {{عربی\|لما کانت حقیقة کل شیء هی خصوصیة وجوده التی یثبت له فالوجود أولی من ذلک الشیء بل من کل شیء بأن یکون ذا حقیقة کما أن البیاض أولی بکونه أبیض مما لیس ببیاض و یعرض له البیاض فالوجود بذاته موجود و سائر الأشیاء غیر الوجود لیست بذواتها موجودة بل بالوجودات العارضة لها و بالحقیقة أن الوجود هو الموجود}} (الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۱، ص۳۹).</ref>. بر این مبنا، ایشان مسئله امکان و [[وجوب]] را که در [[حکمت]] مشّاء وصف ماهیت بود، به وجود منتقل کرد. در حکمت مشّاء، [[فقر]] موجودات به این معنی بود که ذوات اشیاء نیازمند مرجحی هستند که از حالت امکان به وجود در آیند. اما در حکمت متعالیه، ذوات و ماهیات ممکنات، نه تنها [[نیازمندان]] به درگاه [[غنی]] بالذات هستند، بلکه بنابر اصالت وجود، وصف فقر و نیاز، به عمیق‌ترین لایه‌های هستی خلایق راه دارد. در این دیدگاه، موجودات نه تنها [[فقیران]] [[درگاه الهی]] هستند، بلکه سراسر فقر و نیاز در استان [[خالق]] بی‌نیازند و در هیچ جهت، خواه وجود و یا [[کمالات]] آن، فرض [[استقلال]] و [[بی‌نیازی]] برای آنها متصوّر نیست.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۵۷.</ref>

	=== رابطه [[فقر]] و [[غنا]] بین معلول با علت ===		=== رابطه [[فقر]] و [[غنا]] بین معلول با علت ===

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T07:35:16Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T09:14:29Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۴
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = فقر وجودی		\| موضوع مرتبط = فقر وجودی
خط ۸۵:		خط ۸۴:
	#غنای [[حقیقی]]، به وجود و مراتب آن باز می‌گردد و آنچه [[فقیر]] را [[غنا]] می‌بخشد، در [[حقیقت]] وجود و [[کمالات وجودی]] است و آنچه در عرف [[مردم]] غنا نامیده می‌شود، از قبیل دارایی‌های مادی و یا [[مقام]] و موقعیت‌های [[خانوادگی]] و [[اجتماعی]]، اعتباراتی اجتماعی بیش نیست و اصالت حقیقی با وجود حقیقی است.		#غنای [[حقیقی]]، به وجود و مراتب آن باز می‌گردد و آنچه [[فقیر]] را [[غنا]] می‌بخشد، در [[حقیقت]] وجود و [[کمالات وجودی]] است و آنچه در عرف [[مردم]] غنا نامیده می‌شود، از قبیل دارایی‌های مادی و یا [[مقام]] و موقعیت‌های [[خانوادگی]] و [[اجتماعی]]، اعتباراتی اجتماعی بیش نیست و اصالت حقیقی با وجود حقیقی است.
	#بر اساس سه مقدمه قبل روشن می‌شود که آنچه را که علت به معلول [[افاضه]] می‌کند و یا معلول از علت خود دریافت می‌نماید، کمالات وجودی است. ارزش‌گذاری‌های [[فقر]] و [[غنا]] در [[فرهنگ دینی]]، به این اصل باز می‌گردد.		#بر اساس سه مقدمه قبل روشن می‌شود که آنچه را که علت به معلول [[افاضه]] می‌کند و یا معلول از علت خود دریافت می‌نماید، کمالات وجودی است. ارزش‌گذاری‌های [[فقر]] و [[غنا]] در [[فرهنگ دینی]]، به این اصل باز می‌گردد.
	#[[شوق]] [[فقیر]] به [[کمال وجودی]] [[غنی]] است. ریشه این شوق، در [[ادراک]] اجمالی کمال وجودی است که در غنی می‌بیند و [[نقص]] و [[ناداری]] آن را در خود ملاحظه می‌کند. در نتیجه، او طالب و شائق [[وجدان]] آن برای خود است و از غنی [[افاضه]] آن را مسئلت می‌نماید<ref>{{عربی\|أن معنی الشوق هو طلب کمال ماهو حاصل بوجه غیر حاصل بوجه فإن العادم لأمر ما رأسا لا یشتاقه و لا یطلبه إذ الشوق للمعدوم المحض والطلب للمجهول المطلق مستحیل و کذا الواجد لأمر ما لا یشتاقه و لا یطلبه لاستحالة تحصیل الحاصل فالواجب سبحانه إذ هو من فضیلة الوجود فی غایة التمام و هو بریء من أنحاء النقص مقدس عن شوائب القصور فی الوجود والذات فمحال أن یلحقه تشوق إلی شیء و یعتریه طلب و حرکة إلی تمام و کمال بل لکونه تام الوجود و فوق التمام - یلیق به أن یشتاق إلیه و یعشقه کل من سواه}} (الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۲، ص۲۳۷).</ref>.		# [[شوق]] [[فقیر]] به [[کمال وجودی]] [[غنی]] است. ریشه این شوق، در [[ادراک]] اجمالی کمال وجودی است که در غنی می‌بیند و [[نقص]] و [[ناداری]] آن را در خود ملاحظه می‌کند. در نتیجه، او طالب و شائق [[وجدان]] آن برای خود است و از غنی [[افاضه]] آن را مسئلت می‌نماید<ref>{{عربی\|أن معنی الشوق هو طلب کمال ماهو حاصل بوجه غیر حاصل بوجه فإن العادم لأمر ما رأسا لا یشتاقه و لا یطلبه إذ الشوق للمعدوم المحض والطلب للمجهول المطلق مستحیل و کذا الواجد لأمر ما لا یشتاقه و لا یطلبه لاستحالة تحصیل الحاصل فالواجب سبحانه إذ هو من فضیلة الوجود فی غایة التمام و هو بریء من أنحاء النقص مقدس عن شوائب القصور فی الوجود والذات فمحال أن یلحقه تشوق إلی شیء و یعتریه طلب و حرکة إلی تمام و کمال بل لکونه تام الوجود و فوق التمام - یلیق به أن یشتاق إلیه و یعشقه کل من سواه}} (الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۲، ص۲۳۷).</ref>.
	#بنا بر تشکیک وجود، موجودات در هر مرتبه از هستی که باشند، از جهت ذات خود و [[مقام]] علیتی که نسبت به مراتب [[پایین‌تر]] خود دارند، غنی نسبی هستند و نسبت به مراتب عالی‌تر از خود، فقیرند. در این میان، همگی نسبت به ذات باری، که غنی بالذات است، فقیر بالذات‌اند؛ لذا همگی بنا بر [[میزان]] فقری که در خود ادراک می‌کنند، از او کمال و غنای خود را درخواست می‌نمایند<ref>الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م). ج۲، ص۲۳۷.</ref>.		#بنا بر تشکیک وجود، موجودات در هر مرتبه از هستی که باشند، از جهت ذات خود و [[مقام]] علیتی که نسبت به مراتب [[پایین‌تر]] خود دارند، غنی نسبی هستند و نسبت به مراتب عالی‌تر از خود، فقیرند. در این میان، همگی نسبت به ذات باری، که غنی بالذات است، فقیر بالذات‌اند؛ لذا همگی بنا بر [[میزان]] فقری که در خود ادراک می‌کنند، از او کمال و غنای خود را درخواست می‌نمایند<ref>الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م). ج۲، ص۲۳۷.</ref>.
	#در [[سلسله]] موجودات، بنا بر تشکیک وجود، [[فیض]] باری از اعلی مرتبه امکان آغاز و [[اشرف]] خلایق تا ادنی مرتبه آنان را فیض هستی می‌بخشد. در این سلسله، هر دانی در ضمن استضائه از عالی، [[علو]] رتبه به مقام عالی را تمنا دارد و فقر خود را به او عرضه می‌دارد تا واجد کمال شود<ref>عبارت ملاصدرا در شرح خود بر اصول کافی چنین است: {{عربی\|ان الله تعالی لما خلق الموجودات المترتبة فی الشرف و الخسة علی سنة الابداع حتی بلغت نهایتها فی الدناءة و وصلت مرکزها فی السفالة و هی المواد العنصریة سیما الأرضیة التی هی منبع الخسة والکثافة و البعد عن اللطافة، أراد أن یرتقی بها الی غایتها فی الشرف والعلومع ما یزید علیها مما یحصل لها من جهات الامتزاج و الترکیب و لا تناهی اعداد الأفراد لانحفاظ الانواع و بقائها الی ما شاء و أراد، فجعل فی هذه الموجودات العائدة کل ما هواشرف و اعلی سببا کمالیا و علة غائیة لما هو اخس و ادنی}} (شرح أصول الکافی (صدرا) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۸۳ ه.ش)، ج۲، ص۴۸۷).</ref>.		#در [[سلسله]] موجودات، بنا بر تشکیک وجود، [[فیض]] باری از اعلی مرتبه امکان آغاز و [[اشرف]] خلایق تا ادنی مرتبه آنان را فیض هستی می‌بخشد. در این سلسله، هر دانی در ضمن استضائه از عالی، [[علو]] رتبه به مقام عالی را تمنا دارد و فقر خود را به او عرضه می‌دارد تا واجد کمال شود<ref>عبارت ملاصدرا در شرح خود بر اصول کافی چنین است: {{عربی\|ان الله تعالی لما خلق الموجودات المترتبة فی الشرف و الخسة علی سنة الابداع حتی بلغت نهایتها فی الدناءة و وصلت مرکزها فی السفالة و هی المواد العنصریة سیما الأرضیة التی هی منبع الخسة والکثافة و البعد عن اللطافة، أراد أن یرتقی بها الی غایتها فی الشرف والعلومع ما یزید علیها مما یحصل لها من جهات الامتزاج و الترکیب و لا تناهی اعداد الأفراد لانحفاظ الانواع و بقائها الی ما شاء و أراد، فجعل فی هذه الموجودات العائدة کل ما هواشرف و اعلی سببا کمالیا و علة غائیة لما هو اخس و ادنی}} (شرح أصول الکافی (صدرا) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۸۳ ه.ش)، ج۲، ص۴۸۷).</ref>.
	#در مراتب وجود، هر مقدار که موجودی در مرتبه عالی‌تری باشد، نسبت به ذات باری [[ادراک]] [[فقر]] بیشتری می‌نماید و در نتیجه، [[استعداد]] دریافت [[فیض]] بیشتری را از [[خداوند]] دارد.		#در مراتب وجود، هر مقدار که موجودی در مرتبه عالی‌تری باشد، نسبت به ذات باری [[ادراک]] [[فقر]] بیشتری می‌نماید و در نتیجه، [[استعداد]] دریافت [[فیض]] بیشتری را از [[خداوند]] دارد.
	#در این میان، [[خلیفه الهی]] نسبت به خداوند - که [[غنی]] بالذات است - بیشترین [[معرفت]] به غنای او و فقر خود را دارد. در نتیجه، او [[بهترین عبادت]] و [[خضوع]] و [[خشوع]] را در [[درگاه الهی]] می‌نماید و نسبت به سایر [[مخلوقات]]، اغنای آنها است و همگی طالب او و مستمند فیوضات [[الهی]] از طریق او هستند<ref>تفسیر القرآن الکریم (صدرا) (ط. بیدار، ۱۳۶۱ ه.ش)، ج۲، ص۳۰۰.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۵۹.</ref>		#در این میان، [[خلیفه الهی]] نسبت به خداوند - که [[غنی]] بالذات است - بیشترین [[معرفت]] به غنای او و فقر خود را دارد. در نتیجه، او [[بهترین عبادت]] و [[خضوع]] و [[خشوع]] را در [[درگاه الهی]] می‌نماید و نسبت به سایر [[مخلوقات]]، اغنای آنها است و همگی طالب او و مستمند فیوضات [[الهی]] از طریق او هستند<ref>تفسیر القرآن الکریم (صدرا) (ط. بیدار، ۱۳۶۱ ه.ش)، ج۲، ص۳۰۰.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۵۹.</ref>

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۱۰۲:		خط ۹۹:

	[[رده:فقر وجودی]]		[[رده:فقر وجودی]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T07:13:11Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~فقر وجودی~~]]''' است. "'''~~فقر وجودی~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[فقر وجودی در عرفان اسلامی]] - [[فقر وجودی در فلسفه اسلامی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = فقر وجودی
			\| عنوان مدخل = فقر وجودی
			\| مداخل مرتبط = [[فقر وجودی در عرفان اسلامی]] - [[فقر وجودی در فلسفه اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: جایگزینی متن - '
' به '
'

2022-01-21T15:40:04Z

جایگزینی متن - '</div> <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">' به '</div>'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۰
خط ۲:		خط ۲:
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[فقر وجودی]]''' است. "'''فقر وجودی'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[فقر وجودی]]''' است. "'''فقر وجودی'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[فقر وجودی در عرفان اسلامی]] - [[فقر وجودی در فلسفه اسلامی]]</div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[فقر وجودی در عرفان اسلامی]] - [[فقر وجودی در فلسفه اسلامی]]</div>
	~~<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">~~

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)

2021-12-18T01:50:35Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۲۰
خط ۹۵:		خط ۹۵:
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	==پانویس==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:فقر وجودی]]		[[رده:فقر وجودی]]
	[[رده:مدخل]]		[[رده:مدخل]]