فقه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۵ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۲۱

2025-10-15T06:21:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فقه در لغت]] - [[فقه در قرآن]] - [[فقه در فقه سیاسی]] - [[فقه در فقه اسلامی]] - [[فقه در معارف و سیره ~~امام علی~~]] - [[فقه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فقه در لغت]] - [[فقه در قرآن]] - [[فقه در فقه سیاسی]] - [[فقه در فقه اسلامی]] - [[فقه در معارف و سیره علوی]] - [[فقه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''فقه''' به معنای فهم و فطانت، به معنای فهم عمیق از معارف و آموزه‏‌های [[اسلامی]] به [[کار]] رفته و در اصطلاح [[فقها]] عبارت است از [[علم به احکام شرعی]] فرعی از [[ادله]] تفصیلی آن. احکتم [[فقهی]] از چهار منبع [[قرآن]]، [[سنت]]، [[عقل]] و [[اجماع]] به‌دست می‌آید. موضوع [[علم]] فقه، فعل [[مکلف]] است.		'''فقه''' به معنای فهم و فطانت، به معنای فهم عمیق از معارف و آموزه‏‌های [[اسلامی]] به [[کار]] رفته و در اصطلاح [[فقها]] عبارت است از [[علم به احکام شرعی]] فرعی از [[ادله]] تفصیلی آن. احکتم [[فقهی]] از چهار منبع [[قرآن]]، [[سنت]]، [[عقل]] و [[اجماع]] به‌دست می‌آید. موضوع [[علم]] فقه، فعل [[مکلف]] است.

Jaafari در ‏۲۴ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۵۲

2025-09-24T04:52:07Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فقه در لغت]] - [[فقه در قرآن]] - [[فقه در فقه سیاسی]] - [[فقه در فقه اسلامی]] - [[فقه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فقه در لغت]] - [[فقه در قرآن]] - [[فقه در فقه سیاسی]] - [[فقه در فقه اسلامی]] - [[فقه در معارف و سیره امام علی]] - [[فقه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''فقه''' به معنای فهم و فطانت، به معنای فهم عمیق از معارف و آموزه‏‌های [[اسلامی]] به [[کار]] رفته و در اصطلاح [[فقها]] عبارت است از [[علم به احکام شرعی]] فرعی از [[ادله]] تفصیلی آن. احکتم [[فقهی]] از چهار منبع [[قرآن]]، [[سنت]]، [[عقل]] و [[اجماع]] به‌دست می‌آید. موضوع [[علم]] فقه، فعل [[مکلف]] است.		'''فقه''' به معنای فهم و فطانت، به معنای فهم عمیق از معارف و آموزه‏‌های [[اسلامی]] به [[کار]] رفته و در اصطلاح [[فقها]] عبارت است از [[علم به احکام شرعی]] فرعی از [[ادله]] تفصیلی آن. احکتم [[فقهی]] از چهار منبع [[قرآن]]، [[سنت]]، [[عقل]] و [[اجماع]] به‌دست می‌آید. موضوع [[علم]] فقه، فعل [[مکلف]] است.
خط ۶:		خط ۶:
	=== معنای لغوی ===		=== معنای لغوی ===
	{{اصلی\|فقه در لغت}}		{{اصلی\|فقه در لغت}}
	فقه معانی مختلفی دارد: ~~“فطانت~~ و ~~زیرکی”~~<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۴۴۲.</ref>، ~~“بریدن~~ و ~~گشودن”~~<ref>{{عربی\|الفقه حقیقة: الشق و الفتح، والفقیه: العالم الذی یشق الاحکام و یفتش عن حقائقها، و یفتح ما استغلق منها}}، زمخشری، الفائق فی غریب الحدیث، ج۳، ص۴۵.</ref>، ~~“رسیدن~~ از دانشی آشکار به دانشی ~~پنهان”~~<ref>{{عربی\|الفقه التوصل الی علم غائب بعلم شاهد}}، اصفهانی، المفردات، ص۳۸۴.</ref> و ~~“علم~~ و [[آگاهی]] دقیق و عمیق به چیزی و فهم و [[درک]] ~~آن”~~<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، ج۱۳، ص۵۲۲؛ اصفهانی، المفردات، ص۳۸۴؛ مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۹، ص۱۲۴.</ref>. بنابراین، فقه معنا و مفهومی اخص از [[علم]] و [[دانش]] دارد. از نظر برخی از لغت‌شناسان به دلیل [[فضیلت]] و [[برتری]] [[دین]]، بر ~~“علم~~ و آگاهی و درک ~~دین”~~ اطلاق می‌شود<ref>ابن سیده، المحکم والمحیط الاعظم، ج۴، ص۱۲۸.</ref>. از برخی لغت‌شناسان هم نقل شده که آن را به معنای ~~“بصیرت~~ در امر ~~دین”~~ دانسته‌اند، نه فقط علم و آگاهی صِرف<ref>ر.ک: طریحی، مجمع البحرین، ج۶، ص۳۵۵.</ref>.<ref>[[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|درسنامه فقه سیاسی]]، ص۳.</ref>		فقه معانی مختلفی دارد: «فطانت و زیرکی»<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۴۴۲.</ref>، «بریدن و گشودن»<ref>{{عربی\|الفقه حقیقة: الشق و الفتح، والفقیه: العالم الذی یشق الاحکام و یفتش عن حقائقها، و یفتح ما استغلق منها}}، زمخشری، الفائق فی غریب الحدیث، ج۳، ص۴۵.</ref>، «رسیدن از دانشی آشکار به دانشی پنهان»<ref>{{عربی\|الفقه التوصل الی علم غائب بعلم شاهد}}، اصفهانی، المفردات، ص۳۸۴.</ref> و «علم و [[آگاهی]] دقیق و عمیق به چیزی و فهم و [[درک]] آن»<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، ج۱۳، ص۵۲۲؛ اصفهانی، المفردات، ص۳۸۴؛ مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۹، ص۱۲۴.</ref>. بنابراین، فقه معنا و مفهومی اخص از [[علم]] و [[دانش]] دارد. از نظر برخی از لغت‌شناسان به دلیل [[فضیلت]] و [[برتری]] [[دین]]، بر «علم و آگاهی و درک دین» اطلاق می‌شود<ref>ابن سیده، المحکم والمحیط الاعظم، ج۴، ص۱۲۸.</ref>. از برخی لغت‌شناسان هم نقل شده که آن را به معنای «بصیرت در امر دین» دانسته‌اند، نه فقط علم و آگاهی صِرف<ref>ر.ک: طریحی، مجمع البحرین، ج۶، ص۳۵۵.</ref>.<ref>[[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|درسنامه فقه سیاسی]]، ص۳.</ref>

	=== معنای اصطلاحی ===		=== معنای اصطلاحی ===
	معنای اصطلاحی رایج فقه در زبان [[فقیهان]] عبارت است از: ~~"آگاهی~~ از [[احکام]] فرعی [[شرعی]] از روی [[دلایل]] تفصیلی و منابع ~~استنباط"~~<ref>{{عربی\|العلم بالاحکام الشرعیة الفرعیة عن ادلّتها التفصیلیه}}، مشکینی، مصطلحات الفقه، ص۱۸۰.</ref>. براساس این تعریف، آگاهی از اصول و [[معارف اعتقادی]] [[دین]]، همچنین مسائلی که در دانش اصول فقه مطرح می‌شود، و [[آگاهی]] سطحی شخص [[مکلف]]، فقه مصطلح نامیده نمی‌شود، تنها به آگاهی از احکام واقعی [[دین]] که از [[قرآن]]، [[سنت]] و [[عقل]] [[استنباط]] می‌شود و احکام ظاهری و وضعی [[دین]] که از [[اخبار]] آحاد، امارات دیگر و اصول عملیه به‌دست می‌آید، فقه گویند<ref>[[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|درسنامه فقه سیاسی]]، ص۳.</ref>.		معنای اصطلاحی رایج فقه در زبان [[فقیهان]] عبارت است از: «آگاهی از [[احکام]] فرعی [[شرعی]] از روی [[دلایل]] تفصیلی و منابع استنباط»<ref>{{عربی\|العلم بالاحکام الشرعیة الفرعیة عن ادلّتها التفصیلیه}}، مشکینی، مصطلحات الفقه، ص۱۸۰.</ref>. براساس این تعریف، آگاهی از اصول و [[معارف اعتقادی]] [[دین]]، همچنین مسائلی که در دانش اصول فقه مطرح می‌شود، و [[آگاهی]] سطحی شخص [[مکلف]]، فقه مصطلح نامیده نمی‌شود، تنها به آگاهی از احکام واقعی [[دین]] که از [[قرآن]]، [[سنت]] و [[عقل]] [[استنباط]] می‌شود و احکام ظاهری و وضعی [[دین]] که از [[اخبار]] آحاد، امارات دیگر و اصول عملیه به‌دست می‌آید، فقه گویند<ref>[[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|درسنامه فقه سیاسی]]، ص۳.</ref>.

	== پیشینه ==		== پیشینه ==

Bahmani: /* منابع */

2025-06-18T08:22:51Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۲
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM010571.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]		# [[پرونده:IM010571.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]
	~~# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]~~
	# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]		# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]
	# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]

Bahmani در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۹

2025-05-07T07:09:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۹
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	== جایگاه علم فقه در میان [[علوم]] ==		== جایگاه علم فقه در میان [[علوم]] ==
	پس از [[شناخت خداوند]] و [[رهبران الهی]] ([[پیامبران]] و [[جانشینان]] ایشان)، برترین علم، علم فقه است؛ زیرا سامان دهنده امور مربوط به معاش و [[معاد]] [[انسان]] است و در پرتو آن کمال نوع بشری و [[شناخت]] تمامی [[اوامر و نواهی الهی]] که سبب [[نجات]] [[ابدی]] است، حاصل می‏‌شود<ref>تحریرالاحکام، ج۱، ص:۴۰.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ~~ج۵، صفحه 723~~-~~730~~.</ref>		پس از [[شناخت خداوند]] و [[رهبران الهی]] ([[پیامبران]] و [[جانشینان]] ایشان)، برترین علم، علم فقه است؛ زیرا سامان دهنده امور مربوط به معاش و [[معاد]] [[انسان]] است و در پرتو آن کمال نوع بشری و [[شناخت]] تمامی [[اوامر و نواهی الهی]] که سبب [[نجات]] [[ابدی]] است، حاصل می‏‌شود<ref>تحریرالاحکام، ج۱، ص:۴۰.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵]]، ص۷۲۳-۷۳۰.</ref>

	== گستره ==		== گستره ==
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	احکام شرعی به دو بخش کلی تکلیفی و وضعی تقسیم می‏‌شود:		احکام شرعی به دو بخش کلی تکلیفی و وضعی تقسیم می‏‌شود:
	# '''[[احکام تکلیفی]]:''' عبارت از بایدها و نبایدهای الزامی و غیر الزامی است که به طور مستقیم مرتبط با فعل [[مکلف]] است و به پنج نوع [[واجب]]، [[مستحب]]، [[حرام]]، [[مکروه]] و [[مباح]] تقسیم می‏‌گردد.		# '''[[احکام تکلیفی]]:''' عبارت از بایدها و نبایدهای الزامی و غیر الزامی است که به طور مستقیم مرتبط با فعل [[مکلف]] است و به پنج نوع [[واجب]]، [[مستحب]]، [[حرام]]، [[مکروه]] و [[مباح]] تقسیم می‏‌گردد.
	# '''[[احکام وضعی]]:''' به طور مستقیم مرتبط با فعل مکلف نیست و بیشتر موضوع [[حکم تکلیفی]] قرار می‏‌گیرد، مانند: [[طهارت]] و [[نجاست]] که وصف اعیان خارجی است و یا صحّت و [[فساد]] که وصف [[اعمال عبادی]] و یا [[عقود]] و ایقاعات قرار می‏‌گیرد<ref>دروس فی اصول فقه الامامیة، ص:۳۹۶ ـ ۳۹۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ~~ج۵، صفحه 723~~-~~730~~.</ref>		# '''[[احکام وضعی]]:''' به طور مستقیم مرتبط با فعل مکلف نیست و بیشتر موضوع [[حکم تکلیفی]] قرار می‏‌گیرد، مانند: [[طهارت]] و [[نجاست]] که وصف اعیان خارجی است و یا صحّت و [[فساد]] که وصف [[اعمال عبادی]] و یا [[عقود]] و ایقاعات قرار می‏‌گیرد<ref>دروس فی اصول فقه الامامیة، ص:۳۹۶ ـ ۳۹۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵]]، ص۷۲۳-۷۳۰.</ref>

	== ویژگی‌های فقه شیعه ==		== ویژگی‌های فقه شیعه ==
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	# [[قرآن کریم]]، نخستین مصدر [[تشریع احکام]] [[الهی]] است و ظهوراتش حجّت است؛ لکن استناد به ظهورات [[قرآن]] جز با کامل کردن بحث و تحقیق در دو مرحله ممکن نیست:		# [[قرآن کریم]]، نخستین مصدر [[تشریع احکام]] [[الهی]] است و ظهوراتش حجّت است؛ لکن استناد به ظهورات [[قرآن]] جز با کامل کردن بحث و تحقیق در دو مرحله ممکن نیست:
	## [[ظهور]] دلالت [[آیات]] بر احکام شرعی باید احراز شود		## [[ظهور]] دلالت [[آیات]] بر احکام شرعی باید احراز شود
	## شناخت آیات عام و خاص، [[ناسخ و منسوخ]] و [[محکم و متشابه]] از راه [[سنّت]]<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ~~ج۵، صفحه 723~~-~~730~~.</ref>		## شناخت آیات عام و خاص، [[ناسخ و منسوخ]] و [[محکم و متشابه]] از راه [[سنّت]]<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵]]، ص۷۲۳-۷۳۰.</ref>

	== پرسش مستقیم ==		== پرسش مستقیم ==

Bahmani: /* منابع */

2025-05-07T07:07:31Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۷
خط ۷۴:		خط ۷۴:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~1368945~~.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]		# [[پرونده:IM010571.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]
	# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]		# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]
	# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]		# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]

Bahmani: /* منابع */

2025-05-07T07:06:56Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۷۸:		خط ۷۸:
	# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]		# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]
	# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]
	~~# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]~~
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* اقسام احکام شرعی */

2025-05-07T07:06:37Z

اقسام احکام شرعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	== اقسام احکام شرعی ==		== اقسام احکام شرعی ==
	احکام شرعی به دو بخش کلی تکلیفی و وضعی تقسیم می‏‌شود:		احکام شرعی به دو بخش کلی تکلیفی و وضعی تقسیم می‏‌شود:
	# [[احکام تکلیفی]]: عبارت از بایدها و نبایدهای الزامی و غیر الزامی است که به طور مستقیم مرتبط با فعل [[مکلف]] است و به پنج نوع [[واجب]]، [[مستحب]]، [[حرام]]، [[مکروه]] و [[مباح]] تقسیم می‏‌گردد.		# '''[[احکام تکلیفی]]:''' عبارت از بایدها و نبایدهای الزامی و غیر الزامی است که به طور مستقیم مرتبط با فعل [[مکلف]] است و به پنج نوع [[واجب]]، [[مستحب]]، [[حرام]]، [[مکروه]] و [[مباح]] تقسیم می‏‌گردد.
	# [[احکام وضعی]]: به طور مستقیم مرتبط با فعل مکلف نیست و بیشتر موضوع [[حکم تکلیفی]] قرار می‏‌گیرد، مانند: [[طهارت]] و [[نجاست]] که وصف اعیان خارجی است و یا صحّت و [[فساد]] که وصف [[اعمال عبادی]] و یا [[عقود]] و ایقاعات قرار می‏‌گیرد<ref>دروس فی اصول فقه الامامیة، ص:۳۹۶ ـ ۳۹۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه 723-730.</ref>		# '''[[احکام وضعی]]:''' به طور مستقیم مرتبط با فعل مکلف نیست و بیشتر موضوع [[حکم تکلیفی]] قرار می‏‌گیرد، مانند: [[طهارت]] و [[نجاست]] که وصف اعیان خارجی است و یا صحّت و [[فساد]] که وصف [[اعمال عبادی]] و یا [[عقود]] و ایقاعات قرار می‏‌گیرد<ref>دروس فی اصول فقه الامامیة، ص:۳۹۶ ـ ۳۹۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه 723-730.</ref>

	== ویژگی‌های فقه شیعه ==		== ویژگی‌های فقه شیعه ==

Bahmani در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۶

2025-05-07T07:06:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۹:		خط ۹:

	=== معنای اصطلاحی ===		=== معنای اصطلاحی ===
	معنای اصطلاحی رایج فقه در زبان [[فقیهان]] عبارت است از: "آگاهی از [[احکام]] فرعی [[شرعی]] از روی [[دلایل]] تفصیلی و منابع استنباط"<ref>{{عربی\|العلم بالاحکام الشرعیة الفرعیة عن ادلّتها التفصیلیه}}، مشکینی، مصطلحات الفقه، ص۱۸۰.</ref>. براساس این تعریف، آگاهی از اصول و [[معارف اعتقادی]] [[دین]]، همچنین مسائلی که در دانش اصول فقه مطرح می‌شود، و [[آگاهی]] سطحی شخص [[مکلف]]، [[فقه]] مصطلح نامیده نمی‌شود، تنها به آگاهی از احکام واقعی [[دین]] که از [[قرآن]]، [[سنت]] و [[عقل]] [[استنباط]] می‌شود و احکام ظاهری و وضعی [[دین]] که از [[اخبار]] آحاد، امارات دیگر و اصول عملیه به‌دست می‌آید، فقه گویند<ref>[[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|درسنامه فقه سیاسی]]، ص۳.</ref>.		معنای اصطلاحی رایج فقه در زبان [[فقیهان]] عبارت است از: "آگاهی از [[احکام]] فرعی [[شرعی]] از روی [[دلایل]] تفصیلی و منابع استنباط"<ref>{{عربی\|العلم بالاحکام الشرعیة الفرعیة عن ادلّتها التفصیلیه}}، مشکینی، مصطلحات الفقه، ص۱۸۰.</ref>. براساس این تعریف، آگاهی از اصول و [[معارف اعتقادی]] [[دین]]، همچنین مسائلی که در دانش اصول فقه مطرح می‌شود، و [[آگاهی]] سطحی شخص [[مکلف]]، فقه مصطلح نامیده نمی‌شود، تنها به آگاهی از احکام واقعی [[دین]] که از [[قرآن]]، [[سنت]] و [[عقل]] [[استنباط]] می‌شود و احکام ظاهری و وضعی [[دین]] که از [[اخبار]] آحاد، امارات دیگر و اصول عملیه به‌دست می‌آید، فقه گویند<ref>[[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|درسنامه فقه سیاسی]]، ص۳.</ref>.

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
	[[قانون]] و برنامه [[زندگی]] در [[تاریخ]] [[بشر]] پیشینه‌ای دراز دارد. [[فرعونیان]] [[مصر]] دربارۀ [[جرم]]، [[مالکیت]] و تقسیم [[ارث]]، [[قوانین]] دقیقی داشته‌اند<ref>دورانت، تاریخ تمدن، ۱/۱۹۳–۱۹۴.</ref>. قدیمی‌ترین قانون بشری منظمی که به دست آمده، قانون حمورابی (۲۱۲۳–۲۰۸۱ق م) است که بسیاری از قوانین آن بر گرفته از [[شرایع آسمانی]] بوده است<ref>شهابی، ادوار فقه، ۱/۳۸.</ref>، بلکه گفته شده این قانون‌نامه مانند [[شریعت]] [[حضرت موسی]]{{ع}} از [[آسمان]] نازل شده است<ref>دورانت، تاریخ تمدن، ۱/۲۶۰.</ref>. همه [[ادیان آسمانی]] به‌ویژه [[آیین یهود]] دارای شریعت بوده‌اند<ref>شهابی، ادوار فقه، ۱/۳۸.</ref>. در اسفار پنج‌گانه [[تورات]] و شریعت [[یهود]] همه چیز از خوراکی، پزشکی، [[بهداشت]] شخصی و عمومی، مسائل مربوط به [[زنان]] و فعالیت‌های جنسی به عنوان [[واجبات]] و [[محرمات]]، عنوان [[دینی]] دارند<ref>دورانت، تاریخ تمدن، ۱/۳۸۴–۳۸۵.</ref>. در فرمان‌های ده‌گانه [[موسی]]{{ع}} دربارۀ مسائل [[خانواده]]، روزهای سال، [[مالکیت]]، [[جنگ]] و [[صلح]] و ارتباطات [[مردم]] با یکدیگر دستورهایی وارد شده است<ref>فرمان‌های ده‌گانه موسی{{ع}}، خروج، ب۲۰، ۱–۱۷؛ افشار، بازشناسی ده‌ فرمان در تورات و قرآن، ۲۶–۲۸.</ref>. [[مسیحیان]] نیز پیرو [[شریعت]] موسی{{ع}} بوده‌اند<ref>شهابی، ادوار فقه، ۱/۳۸.</ref>. [[عرب جاهلی]] نیز در حوزه [[احکام]] مدنی، جزایی و پیمان‌های [[اجتماعی]] قوانینی داشتند<ref>علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۴/۳۳۳–۳۶۰ و ۵/۵۰۶، ۵۲۶.</ref> که برخی از آنها در [[اسلام]] پذیرفته شد<ref>احمد بن‌ حنبل، مسند الامام، ۲/۲۰۷؛ علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۵/۴۸۵.</ref> و برخی هم پذیرفته نشد<ref>نساء، ۱۹؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۴/۳۴۸–۳۴۹.</ref>.		[[قانون]] و برنامه [[زندگی]] در [[تاریخ]] [[بشر]] پیشینه‌ای دراز دارد. [[فرعونیان]] [[مصر]] دربارۀ [[جرم]]، [[مالکیت]] و تقسیم [[ارث]]، [[قوانین]] دقیقی داشته‌اند<ref>دورانت، تاریخ تمدن، ۱/۱۹۳–۱۹۴.</ref>. قدیمی‌ترین قانون بشری منظمی که به دست آمده، قانون حمورابی (۲۱۲۳–۲۰۸۱ق م) است که بسیاری از قوانین آن بر گرفته از [[شرایع آسمانی]] بوده است<ref>شهابی، ادوار فقه، ۱/۳۸.</ref>، بلکه گفته شده این قانون‌نامه مانند [[شریعت]] [[حضرت موسی]]{{ع}} از [[آسمان]] نازل شده است<ref>دورانت، تاریخ تمدن، ۱/۲۶۰.</ref>. همه [[ادیان آسمانی]] به‌ویژه [[آیین یهود]] دارای شریعت بوده‌اند<ref>شهابی، ادوار فقه، ۱/۳۸.</ref>. در اسفار پنج‌گانه [[تورات]] و شریعت [[یهود]] همه چیز از خوراکی، پزشکی، [[بهداشت]] شخصی و عمومی، مسائل مربوط به [[زنان]] و فعالیت‌های جنسی به عنوان [[واجبات]] و [[محرمات]]، عنوان [[دینی]] دارند<ref>دورانت، تاریخ تمدن، ۱/۳۸۴–۳۸۵.</ref>. در فرمان‌های ده‌گانه [[موسی]]{{ع}} دربارۀ مسائل [[خانواده]]، روزهای سال، [[مالکیت]]، [[جنگ]] و [[صلح]] و ارتباطات [[مردم]] با یکدیگر دستورهایی وارد شده است<ref>فرمان‌های ده‌گانه موسی{{ع}}، خروج، ب۲۰، ۱–۱۷؛ افشار، بازشناسی ده‌ فرمان در تورات و قرآن، ۲۶–۲۸.</ref>. [[مسیحیان]] نیز پیرو [[شریعت]] موسی{{ع}} بوده‌اند<ref>شهابی، ادوار فقه، ۱/۳۸.</ref>. [[عرب جاهلی]] نیز در حوزه [[احکام]] مدنی، جزایی و پیمان‌های [[اجتماعی]] قوانینی داشتند<ref>علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۴/۳۳۳–۳۶۰ و ۵/۵۰۶، ۵۲۶.</ref> که برخی از آنها در [[اسلام]] پذیرفته شد<ref>احمد بن‌ حنبل، مسند الامام، ۲/۲۰۷؛ علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۵/۴۸۵.</ref> و برخی هم پذیرفته نشد<ref>نساء، ۱۹؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۴/۳۴۸–۳۴۹.</ref>.

	در [[قرآن کریم]] بنابر نظر مشهور، حدود پانصد [[آیه]] دربارۀ احکام آمده است<ref>فاضل مقداد، کنز العرفان، ۱/۵.</ref> و تفصیل و جزئیات آنها در [[روایات]] آمده است. در [[قرآن]] به [[مسلمانان]] سفارش شده است در [[دین]] [[تفقه]] کنند و آن را به دیگران بیاموزند<ref>سوره توبه، آیه ۱۲۲.</ref>.<ref>امام خمینی، معتمد الاصول، ۱/۴۸۲.</ref> [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز در [[تفسیری]] از سخن ایشان<ref>امام خمینی، چهل حدیث، ۳۹۰–۳۹۱.</ref> [[دانش]] را به [[علوم]] [[عقاید]]، [[اخلاق]] و [[علم]] ظاهر و [[آداب]] قالبیه ([[فقه]]) تقسیم کرد<ref>کلینی، کافی، ۱/۳۲.</ref>؛ چنان‌که به [[دستور خداوند]]،<ref>توبه، ۱۲۲.</ref> مأمورانی برای [[تعلیم]] مردم به مناطق مختلف اعزام می‌کرد<ref>ابن‌هشام، السیرة النبویه{{صل}}، ۲/۱۸۴.</ref>.		در [[قرآن کریم]] بنابر نظر مشهور، حدود پانصد [[آیه]] دربارۀ احکام آمده است<ref>فاضل مقداد، کنز العرفان، ۱/۵.</ref> و تفصیل و جزئیات آنها در [[روایات]] آمده است. در [[قرآن]] به [[مسلمانان]] سفارش شده است در [[دین]] [[تفقه]] کنند و آن را به دیگران بیاموزند<ref>سوره توبه، آیه ۱۲۲.</ref>.<ref>امام خمینی، معتمد الاصول، ۱/۴۸۲.</ref> [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز در [[تفسیری]] از سخن ایشان<ref>امام خمینی، چهل حدیث، ۳۹۰–۳۹۱.</ref> [[دانش]] را به [[علوم]] [[عقاید]]، [[اخلاق]] و [[علم]] ظاهر و [[آداب]] قالبیه (فقه) تقسیم کرد<ref>کلینی، کافی، ۱/۳۲.</ref>؛ چنان‌که به [[دستور خداوند]]،<ref>توبه، ۱۲۲.</ref> مأمورانی برای [[تعلیم]] مردم به مناطق مختلف اعزام می‌کرد<ref>ابن‌هشام، السیرة النبویه{{صل}}، ۲/۱۸۴.</ref>.

	در دوره [[امام باقر]]{{ع}} و [[امام صادق]]{{ع}} فقه شیعه گسترش یافت<ref>مفید، الارشاد، ۲/۱۶۰–۱۶۳؛ آقابزرگ، الذریعه، ۲/۱۳۱–۱۳۲؛ امام خمینی، صحیفه، ۱۴/۳۷۳–۳۷۴.</ref> و طبقه‌ای از [[یاران]] امام صادق{{ع}} به «[[فقها]]» شهره شدند<ref>کشی، رجال، ۲۳۸ و ۳۷۵.</ref> و عده‌ای از [[اصحاب]] آن حضرت دارای کتاب [[فقهی]] بودند<ref>نجاشی، رجال، ۲۳۰–۲۳۲ و ۲۳۵.</ref>. در آغاز دوره غیبت، کتاب‌های فقهی در قالب [[حدیث]]<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۲۰/۷۱.</ref> و فتوایی و استدلالی، به قلم [[ابن‌ ابی‌عقیل عمانی]]، ابن‌ جنید اسکافی، [[شیخ مفید]] و برخی دیگر نگاشته شدند<ref>گرجی، تاریخ فقه و فقها، ۱۴۰–۱۴۱.</ref> و به‌تدریج گسترش یافتند و از آن [[زمان]] تاکنون حوزه‌های [[تدریس]] [[فقه]] برقرار بوده است و فقها آثار بسیاری در این زمینه نگاشته‌اند<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۲۰/۶۸–۸۸.</ref>.<ref>[[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۷]]، ص۵۹۸ – ۶۱۱.</ref>		در دوره [[امام باقر]]{{ع}} و [[امام صادق]]{{ع}} فقه شیعه گسترش یافت<ref>مفید، الارشاد، ۲/۱۶۰–۱۶۳؛ آقابزرگ، الذریعه، ۲/۱۳۱–۱۳۲؛ امام خمینی، صحیفه، ۱۴/۳۷۳–۳۷۴.</ref> و طبقه‌ای از [[یاران]] امام صادق{{ع}} به «[[فقها]]» شهره شدند<ref>کشی، رجال، ۲۳۸ و ۳۷۵.</ref> و عده‌ای از [[اصحاب]] آن حضرت دارای کتاب [[فقهی]] بودند<ref>نجاشی، رجال، ۲۳۰–۲۳۲ و ۲۳۵.</ref>. در آغاز دوره غیبت، کتاب‌های فقهی در قالب [[حدیث]]<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۲۰/۷۱.</ref> و فتوایی و استدلالی، به قلم [[ابن‌ ابی‌عقیل عمانی]]، ابن‌ جنید اسکافی، [[شیخ مفید]] و برخی دیگر نگاشته شدند<ref>گرجی، تاریخ فقه و فقها، ۱۴۰–۱۴۱.</ref> و به‌تدریج گسترش یافتند و از آن [[زمان]] تاکنون حوزه‌های [[تدریس]] فقه برقرار بوده است و فقها آثار بسیاری در این زمینه نگاشته‌اند<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۲۰/۶۸–۸۸.</ref>.<ref>[[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۷]]، ص۵۹۸ – ۶۱۱.</ref>

	== فقه در قرآن ==		== فقه در قرآن ==
خط ۳۰:		خط ۳۰:

	== گستره ==		== گستره ==
	[[اندیشمندان اسلامی]] رویکردهای مختلفی در زمینه قلمرو فقه دارند. غزالی فقه را متکفل مصالح دنیوی مردم و فقیه را عالم به [[قانون]] سیاست و اداره امور دنیا و حل و فصل خصومات دانسته است<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۱/۳۰–۳۲.</ref> برخی نگاه حداکثری دارند<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۲/۶۵؛ جوادی آملی، شریعت در آینه، ۱۳۰–۱۳۵.</ref> و برآن‌اند که برنامه [[دین]] و [[شریعت]]، [[سعادت ابدی]]<ref>عاملی، مدارک الاحکام، ۱/۳–۴.</ref> و [[صلاح]] [[زندگی]] دو [[جهان]]<ref>طباطبایی، المیزان، ۲/۱۴۰؛ مطهری، مجموعه آثار، ۲/۱۷۵؛ صدر، الاسلام یقود الحیاة، ۲۴–۳۰.</ref> است. [[فقه]] حدود پنجاه کتاب یا باب دارد که از [[طهارت]] آغاز و به [[قصاص]] و دیات ختم می‌شود.<ref>شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱/۲۴۵ و ۱۰/۱۰۵؛ مطهری، مجموعه آثار، ۲۰/۱۱۹–۱۲۰؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۱۴ و ۲/۵۷۷.</ref> این باب‌ها و کتاب‌ها همه شئون زندگی [[انسان]] را دربر می‌گیرند و مسائلی که در جهان امروز با انواع حقوق طرح می‌شود، همانند [[حقوق اساسی]]، حقوق مدنی، [[حقوق]] [[خانوادگی]]، حقوق جزایی و حقوق سیاسی در باب‌های گوناگون فقه آمده‌اند. افزون بر این در حوزه فقه، مسائلی چون [[عبادات]] وجود دارد که در حقوق امروز مطرح نیست<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۲۰/۶۳.</ref>.		[[اندیشمندان اسلامی]] رویکردهای مختلفی در زمینه قلمرو فقه دارند. غزالی فقه را متکفل مصالح دنیوی مردم و فقیه را عالم به [[قانون]] سیاست و اداره امور دنیا و حل و فصل خصومات دانسته است<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۱/۳۰–۳۲.</ref> برخی نگاه حداکثری دارند<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۲/۶۵؛ جوادی آملی، شریعت در آینه، ۱۳۰–۱۳۵.</ref> و برآن‌اند که برنامه [[دین]] و [[شریعت]]، [[سعادت ابدی]]<ref>عاملی، مدارک الاحکام، ۱/۳–۴.</ref> و [[صلاح]] [[زندگی]] دو [[جهان]]<ref>طباطبایی، المیزان، ۲/۱۴۰؛ مطهری، مجموعه آثار، ۲/۱۷۵؛ صدر، الاسلام یقود الحیاة، ۲۴–۳۰.</ref> است. فقه حدود پنجاه کتاب یا باب دارد که از [[طهارت]] آغاز و به [[قصاص]] و دیات ختم می‌شود.<ref>شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱/۲۴۵ و ۱۰/۱۰۵؛ مطهری، مجموعه آثار، ۲۰/۱۱۹–۱۲۰؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۱۴ و ۲/۵۷۷.</ref> این باب‌ها و کتاب‌ها همه شئون زندگی [[انسان]] را دربر می‌گیرند و مسائلی که در جهان امروز با انواع حقوق طرح می‌شود، همانند [[حقوق اساسی]]، حقوق مدنی، [[حقوق]] [[خانوادگی]]، حقوق جزایی و حقوق سیاسی در باب‌های گوناگون فقه آمده‌اند. افزون بر این در حوزه فقه، مسائلی چون [[عبادات]] وجود دارد که در حقوق امروز مطرح نیست<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۲۰/۶۳.</ref>.

	بسیاری از [[فقها]] برآن‌اند که [[اسلام]] افزون بر بُعد [[تبلیغ]]، متکفل [[اجرای احکام]] نیز است<ref>حلی، علامه، مختلف الشیعه، ۴/۴۶۳؛ نجفی، جواهر، ۲۱/۳۹۶؛ خویی، موسوعه، مبانی تکمله، ۴۱/۲۷۳؛ آهنگران و مسعودیان، اجرای حدود در عصر غیبت، ۱۵۱.</ref> و [[شریعت اسلام]] احکامش را بر اساس نهاد دولت و [[حکومت]] [[استوار]] ساخته است<ref>منتظری، دراسات فی ولایة الفقیه، ۱/۹۱.</ref>.<ref>[[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۷]]، ص۵۹۸ – ۶۱۱.</ref>		بسیاری از [[فقها]] برآن‌اند که [[اسلام]] افزون بر بُعد [[تبلیغ]]، متکفل [[اجرای احکام]] نیز است<ref>حلی، علامه، مختلف الشیعه، ۴/۴۶۳؛ نجفی، جواهر، ۲۱/۳۹۶؛ خویی، موسوعه، مبانی تکمله، ۴۱/۲۷۳؛ آهنگران و مسعودیان، اجرای حدود در عصر غیبت، ۱۵۱.</ref> و [[شریعت اسلام]] احکامش را بر اساس نهاد دولت و [[حکومت]] [[استوار]] ساخته است<ref>منتظری، دراسات فی ولایة الفقیه، ۱/۹۱.</ref>.<ref>[[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۷]]، ص۵۹۸ – ۶۱۱.</ref>

Bahmani در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۵

2025-05-07T07:05:10Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2025-05-07T07:01:30Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۷۸:		خط ۷۸:
	# [[پرونده:1368945.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]		# [[پرونده:1368945.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]
	# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]		# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]
			# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]
	# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]
	# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]		# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۲
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM010571.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]		# [[پرونده:IM010571.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]
	~~# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]~~
	# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]		# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]
	# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۷۸:		خط ۷۸:
	# [[پرونده:1368945.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]		# [[پرونده:1368945.jpg\|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)\|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]
	# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]		# [[پرونده:11123.jpg\|22px]] [[محسن اراکی\|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)\|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]
			# [[پرونده:IM009875.jpg\|22px]] [[سید عباس رضوی\|رضوی]] و [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی]]، [[فقه - رضوی و مزینانی (مقاله)\| مقاله «فقه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۷ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۷''']]
	# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]		# [[پرونده:1100625.jpg\|22px]] [[سید جواد ورعی\|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)\|'''درسنامه فقه سیاسی''']]
	# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]		# [[پرونده:1100662.jpg\|22px]] [[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|'''فرهنگ مطهر''']]