فیض - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: /* مقدمه */

2026-02-13T07:17:04Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۷
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	~~فیض،~~ در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ﻫ.ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. مقابل فیض واژه «غیض» قرار دارد که به معنای اندک است<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ص۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در امور مادی است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است «حدیث مستفیض» می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]]، ص ۱۳۰.</ref>.		«فیض» در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ﻫ.ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. مقابل فیض واژه «غیض» قرار دارد که به معنای اندک است<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ص۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در امور مادی است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است «حدیث مستفیض» می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]]، ص ۱۳۰.</ref>.

	== وساطت فیض ==		== وساطت فیض ==

Wasity: /* وساطت فیض */

2026-02-13T07:16:16Z

وساطت فیض

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۶
خط ۵:		خط ۵:

	== وساطت فیض ==		== وساطت فیض ==
			{{اصلی\|وساطت فیض}}
	آیا [[واسطه فیض]] بودن یک مخلوق ملازم با [[وساطت فاعلی]] و [[ولایت تکوینی]] داشتن اوست؟ این مهم‌ترین سؤالی است که در این بخش مختصراً باید بدان پاسخ گفت. با توجه به استفاده و معنایی که این مفهوم در ساحت [[عقل]] و نقل دارد [[جواب]] متفاوت است. در ساحت [[علوم عقلی]] مانند [[فلسفه]] و عرفان معمولاً جنبه وساطت فاعلی به راحتی از واسطه فیض قابل برداشت است، و بلکه برداشت منحصر از آن است که بر اساس آن قاعده الواحد و نظام اسباب و مسببات ترسیم می‌شود؛ اما از حیث نقلی ممکن است برخی [[تفسیری]] که از وساطت فیض دارند [[وساطت]] صرف است که نسبت به فاعلیت لا به شرط و حتی به شرط لا باشد. از [[تدبر]] و [[تأمل]] در [[قرآن]] و سخنان [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} به روشنی به دست می‌آید که [[امام]] در هر [[زمان]] مصداق و نمونه [[کامل‌ترین انسان]] [[روزگار]] خویش است، و از طرفی هدف از آفرینش [[جهان]] [[انسان کامل]] بوده است. نتیجه این دو مقدمه آن است که [[وجود امام]] [[فلسفه خلقت]] جهان می‌باشد. عمده این [[روایات]] در منابع حدیثی شیعه با عناوینی همچون {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَخْلُو مِنْ حُجَّةٍ}}<ref>«زمین خالی از حجت نمی‌باشد». ملا محسن فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۶٣؛ شیخ حر عاملی، الفصول المهمه، ج۱، ص۳۸۰؛ محمدباقر مجلسی، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج۲، ص٢٩۴؛ همو، بحار الانوار، ج۲۳، ص۱؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۷۸؛ علی بن حسین ابن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٢۵.</ref> و {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَبْقَى بِغَيْرِ إِمَامٍ}}<ref>«زمین بدون وجود امام بقا و دوام نخواهد داشت». محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ج۱، ص۴٨٨.</ref> ذکر شده است. [[امام صادق]]{{ع}} در [[حدیثی]] فرمودند: {{متن حدیث\|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ}}<ref>«زمین بدون حضور امام دوام نمی‌آورد». علی بن حسین ابن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٣٠، ح١٢؛ محمد بن ابراهیم ابن ابی زینب، الغیبة (للنعمانی)، ص۱۳۸، ح۸؛ محمد بن حسن طوسی، الغیبة، ص۲۲۰؛ ملا محسن فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۶۵؛ محمد بن علی بن بابویه، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۱؛ همو، علل الشرایع، ج۱، ص١٩۶ و ١٩٨.</ref>؛ همچنین [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|لَوْ أَنَّ الْإِمَامَ رُفِعَ مِنَ الْأَرْضِ سَاعَةً لَسَاخَتْ بِأَهْلِهِ كَمَا يَمُوجُ الْبَحْرُ بِأَهْلِهِ}}<ref>«اگر امام لحظه‌ای در زمین حضور نداشته باشد زمین تمام اهلش را در هم می‌کشد، همان‌گونه که دریا اهلش را دربر می‌گیرد». علی بن حسین بن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٣۴ و ٣۶؛ محمد بن علی بن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۸؛ همو، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۲ و ۲۰۳.</ref>.		آیا [[واسطه فیض]] بودن یک مخلوق ملازم با [[وساطت فاعلی]] و [[ولایت تکوینی]] داشتن اوست؟ این مهم‌ترین سؤالی است که در این بخش مختصراً باید بدان پاسخ گفت. با توجه به استفاده و معنایی که این مفهوم در ساحت [[عقل]] و نقل دارد [[جواب]] متفاوت است. در ساحت [[علوم عقلی]] مانند [[فلسفه]] و عرفان معمولاً جنبه وساطت فاعلی به راحتی از واسطه فیض قابل برداشت است، و بلکه برداشت منحصر از آن است که بر اساس آن قاعده الواحد و نظام اسباب و مسببات ترسیم می‌شود؛ اما از حیث نقلی ممکن است برخی [[تفسیری]] که از وساطت فیض دارند [[وساطت]] صرف است که نسبت به فاعلیت لا به شرط و حتی به شرط لا باشد. از [[تدبر]] و [[تأمل]] در [[قرآن]] و سخنان [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} به روشنی به دست می‌آید که [[امام]] در هر [[زمان]] مصداق و نمونه [[کامل‌ترین انسان]] [[روزگار]] خویش است، و از طرفی هدف از آفرینش [[جهان]] [[انسان کامل]] بوده است. نتیجه این دو مقدمه آن است که [[وجود امام]] [[فلسفه خلقت]] جهان می‌باشد. عمده این [[روایات]] در منابع حدیثی شیعه با عناوینی همچون {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَخْلُو مِنْ حُجَّةٍ}}<ref>«زمین خالی از حجت نمی‌باشد». ملا محسن فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۶٣؛ شیخ حر عاملی، الفصول المهمه، ج۱، ص۳۸۰؛ محمدباقر مجلسی، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج۲، ص٢٩۴؛ همو، بحار الانوار، ج۲۳، ص۱؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۷۸؛ علی بن حسین ابن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٢۵.</ref> و {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَبْقَى بِغَيْرِ إِمَامٍ}}<ref>«زمین بدون وجود امام بقا و دوام نخواهد داشت». محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ج۱، ص۴٨٨.</ref> ذکر شده است. [[امام صادق]]{{ع}} در [[حدیثی]] فرمودند: {{متن حدیث\|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ}}<ref>«زمین بدون حضور امام دوام نمی‌آورد». علی بن حسین ابن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٣٠، ح١٢؛ محمد بن ابراهیم ابن ابی زینب، الغیبة (للنعمانی)، ص۱۳۸، ح۸؛ محمد بن حسن طوسی، الغیبة، ص۲۲۰؛ ملا محسن فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۶۵؛ محمد بن علی بن بابویه، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۱؛ همو، علل الشرایع، ج۱، ص١٩۶ و ١٩٨.</ref>؛ همچنین [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|لَوْ أَنَّ الْإِمَامَ رُفِعَ مِنَ الْأَرْضِ سَاعَةً لَسَاخَتْ بِأَهْلِهِ كَمَا يَمُوجُ الْبَحْرُ بِأَهْلِهِ}}<ref>«اگر امام لحظه‌ای در زمین حضور نداشته باشد زمین تمام اهلش را در هم می‌کشد، همان‌گونه که دریا اهلش را دربر می‌گیرد». علی بن حسین بن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٣۴ و ٣۶؛ محمد بن علی بن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۸؛ همو، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۲ و ۲۰۳.</ref>.

Bahmani در ‏۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۹

2026-01-29T10:19:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۹
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	فیض، در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ﻫ.ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در [[امور مادی]] است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است ~~«[[حدیث مستفیض]]»~~ می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۳۰.</ref>		فیض، در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ﻫ.ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. مقابل فیض واژه «غیض» قرار دارد که به معنای اندک است<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ص۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در امور مادی است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است «حدیث مستفیض» می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]]، ص ۱۳۰.</ref>.

	==وساطت فیض==		== وساطت فیض ==
	فیض در لغت به معنای فزونی، سرشاری و فراوانی است. مقابل فیض واژه «غیض» قرار دارد که به معنای اندک است<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ص۶۵.</ref>. فراتر از لغت، مفهوم وساطت فیض از مفاهیم پرکاربرد در [[حکمت]]، [[عرفان]] و همچنین نقل است. آیا [[واسطه فیض]] بودن یک مخلوق ملازم با [[وساطت فاعلی]] و [[ولایت تکوینی]] داشتن اوست؟ این مهم‌ترین سؤالی است که در این بخش مختصراً باید بدان پاسخ گفت. با توجه به استفاده و معنایی که این مفهوم در ساحت [[عقل]] و نقل دارد [[جواب]] متفاوت است. در ساحت [[علوم عقلی]] مانند [[فلسفه]] و عرفان معمولاً جنبه وساطت فاعلی به [[راحتی]] از واسطه فیض قابل برداشت است، و بلکه برداشت منحصر از آن است که بر اساس آن [[قاعده الواحد]] و [[نظام اسباب و مسببات]] ترسیم می‌شود؛ اما از حیث نقلی ممکن است برخی [[تفسیری]] که از وساطت فیض دارند [[وساطت]] صرف است که نسبت به فاعلیت لا به شرط و حتی به شرط لا باشد. از [[تدبر]] و [[تأمل]] در [[قرآن]] و سخنان [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} به روشنی به دست می‌آید که [[امام]] در هر [[زمان]] مصداق و نمونه [[کامل‌ترین انسان]] [[روزگار]] خویش است، و از طرفی [[هدف از آفرینش]] [[جهان]] [[انسان کامل]] بوده است. نتیجه این دو مقدمه آن است که [[وجود امام]] [[فلسفه خلقت]] جهان می‌باشد. عمده این [[روایات]] در [[منابع حدیثی شیعه]] با عناوینی همچون {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَخْلُو مِنْ حُجَّةٍ}}<ref>«زمین خالی از حجت نمی‌باشد». ملا محسن فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۶٣؛ شیخ حر عاملی، الفصول المهمه، ج۱، ص۳۸۰؛ محمدباقر مجلسی، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج۲، ص٢٩۴؛ همو، بحار الانوار، ج۲۳، ص۱؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۷۸؛ علی بن حسین ابن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٢۵.</ref> و {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَبْقَى بِغَيْرِ إِمَامٍ}}<ref>«زمین بدون وجود امام بقا و دوام نخواهد داشت». محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ج۱، ص۴٨٨.</ref> ذکر شده است. [[امام صادق]]{{ع}} در [[حدیثی]] فرمودند: {{متن حدیث\|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ}}<ref>«زمین بدون حضور امام دوام نمی‌آورد». علی بن حسین ابن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٣٠، ح١٢؛ محمد بن ابراهیم ابن ابی زینب، الغیبة (للنعمانی)، ص۱۳۸، ح۸؛ محمد بن حسن طوسی، الغیبة، ص۲۲۰؛ ملا محسن فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۶۵؛ محمد بن علی بن بابویه، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۱؛ همو، علل الشرایع، ج۱، ص١٩۶ و ١٩٨.</ref>؛ همچنین [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|لَوْ أَنَّ الْإِمَامَ رُفِعَ مِنَ الْأَرْضِ سَاعَةً لَسَاخَتْ بِأَهْلِهِ كَمَا يَمُوجُ الْبَحْرُ بِأَهْلِهِ}}<ref>«اگر امام لحظه‌ای در زمین حضور نداشته باشد زمین تمام اهلش را در هم می‌کشد، همان‌گونه که دریا اهلش را دربر می‌گیرد». علی بن حسین بن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٣۴ و ٣۶؛ محمد بن علی بن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۸؛ همو، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۲ و ۲۰۳.</ref>.		آیا [[واسطه فیض]] بودن یک مخلوق ملازم با [[وساطت فاعلی]] و [[ولایت تکوینی]] داشتن اوست؟ این مهم‌ترین سؤالی است که در این بخش مختصراً باید بدان پاسخ گفت. با توجه به استفاده و معنایی که این مفهوم در ساحت [[عقل]] و نقل دارد [[جواب]] متفاوت است. در ساحت [[علوم عقلی]] مانند [[فلسفه]] و عرفان معمولاً جنبه وساطت فاعلی به راحتی از واسطه فیض قابل برداشت است، و بلکه برداشت منحصر از آن است که بر اساس آن قاعده الواحد و نظام اسباب و مسببات ترسیم می‌شود؛ اما از حیث نقلی ممکن است برخی [[تفسیری]] که از وساطت فیض دارند [[وساطت]] صرف است که نسبت به فاعلیت لا به شرط و حتی به شرط لا باشد. از [[تدبر]] و [[تأمل]] در [[قرآن]] و سخنان [[پیشوایان معصوم]]{{عم}} به روشنی به دست می‌آید که [[امام]] در هر [[زمان]] مصداق و نمونه [[کامل‌ترین انسان]] [[روزگار]] خویش است، و از طرفی هدف از آفرینش [[جهان]] [[انسان کامل]] بوده است. نتیجه این دو مقدمه آن است که [[وجود امام]] [[فلسفه خلقت]] جهان می‌باشد. عمده این [[روایات]] در منابع حدیثی شیعه با عناوینی همچون {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَخْلُو مِنْ حُجَّةٍ}}<ref>«زمین خالی از حجت نمی‌باشد». ملا محسن فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۶٣؛ شیخ حر عاملی، الفصول المهمه، ج۱، ص۳۸۰؛ محمدباقر مجلسی، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج۲، ص٢٩۴؛ همو، بحار الانوار، ج۲۳، ص۱؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۷۸؛ علی بن حسین ابن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٢۵.</ref> و {{متن حدیث\|إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَبْقَى بِغَيْرِ إِمَامٍ}}<ref>«زمین بدون وجود امام بقا و دوام نخواهد داشت». محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ج۱، ص۴٨٨.</ref> ذکر شده است. [[امام صادق]]{{ع}} در [[حدیثی]] فرمودند: {{متن حدیث\|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ}}<ref>«زمین بدون حضور امام دوام نمی‌آورد». علی بن حسین ابن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٣٠، ح١٢؛ محمد بن ابراهیم ابن ابی زینب، الغیبة (للنعمانی)، ص۱۳۸، ح۸؛ محمد بن حسن طوسی، الغیبة، ص۲۲۰؛ ملا محسن فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۶۵؛ محمد بن علی بن بابویه، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۱؛ همو، علل الشرایع، ج۱، ص١٩۶ و ١٩٨.</ref>؛ همچنین [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث\|لَوْ أَنَّ الْإِمَامَ رُفِعَ مِنَ الْأَرْضِ سَاعَةً لَسَاخَتْ بِأَهْلِهِ كَمَا يَمُوجُ الْبَحْرُ بِأَهْلِهِ}}<ref>«اگر امام لحظه‌ای در زمین حضور نداشته باشد زمین تمام اهلش را در هم می‌کشد، همان‌گونه که دریا اهلش را دربر می‌گیرد». علی بن حسین بن بابویه، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص٣۴ و ٣۶؛ محمد بن علی بن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۸؛ همو، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۰۲ و ۲۰۳.</ref>.

	از این [[روایات]] به دست می‌آید که [[وجود امام]] در [[نظام آفرینش]] مؤثر است، به گونه‌ای که [[سرنوشت]] [[حیات]] در [[زمین]] برای [[آدمیان]] و دیگر موجودات به وجود امام بستگی دارد. لازمه [[عقلی]] این بیانات آن است که از زمانی که [[زندگی]] در زمین به جریان افتاده است [[امام]] نیز وجود داشته است و تا آخرین لحظه نیز وجود خواهد داشت. این‌گونه [[وابستگی]] در گرو آن است که میان وجود امام و وجود حیات زمین برای [[انسان]] و غیر انسان رابطه [[علیت]] برقرار باشد؛ یعنی وجود امام در [[برقراری نظم]] و حیات در زمین نقش علیت را ایفا کند. علیت امام در [[نظام طبیعت]] و در سطحی فراتر، در [[نظام ~~خلقت]]،~~ به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ زیرا اگرچه فاعل و [[غایت]] بالذات همه موجودات [[وجود خداوند]] است، ولی از آنجا که نظام آفرینش بر اساس علیت و سببیت [[استوار]] است و در حدوث و بقای موجودات اسباب طبیعی و [[غیر طبیعی~~]] [[~~دخالت]] دارد، وجود امام در سلسله علیت فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد؛ یعنی در [[قوس ~~نزول]]،~~ فیض وجود به واسطه او به موجودات می‌رسد، و از طرفی [[سیر]] صعودی و تکاملی موجودات به ویژه [[انسان‌ها]] از طریق [[امام]] تحقق می‌یابد<ref>علی ربانی گلپایگانی، امامت در بینش اسلامی، ص۱۵۱ و ۱۵۲.</ref>.		از این [[روایات]] به دست می‌آید که [[وجود امام]] در [[نظام آفرینش]] مؤثر است، به گونه‌ای که [[سرنوشت]] [[حیات]] در [[زمین]] برای [[آدمیان]] و دیگر موجودات به وجود امام بستگی دارد. لازمه [[عقلی]] این بیانات آن است که از زمانی که [[زندگی]] در زمین به جریان افتاده است [[امام]] نیز وجود داشته است و تا آخرین لحظه نیز وجود خواهد داشت. این‌گونه [[وابستگی]] در گرو آن است که میان وجود امام و وجود حیات زمین برای [[انسان]] و غیر انسان رابطه [[علیت]] برقرار باشد؛ یعنی وجود امام در [[برقراری نظم]] و حیات در زمین نقش علیت را ایفا کند. علیت امام در نظام طبیعت و در سطحی فراتر، در نظام خلقت، به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ زیرا اگرچه فاعل و غایت بالذات همه موجودات وجود خداوند است، ولی از آنجا که نظام آفرینش بر اساس علیت و سببیت [[استوار]] است و در حدوث و بقای موجودات اسباب طبیعی و غیر طبیعی دخالت دارد، وجود امام در سلسله علیت فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد؛ یعنی در قوس نزول، فیض وجود به واسطه او به موجودات می‌رسد، و از طرفی [[سیر]] صعودی و تکاملی موجودات به ویژه [[انسان‌ها]] از طریق [[امام]] تحقق می‌یابد<ref>علی ربانی گلپایگانی، امامت در بینش اسلامی، ص۱۵۱ و ۱۵۲.</ref>.
	اگر [[وساطت فیض]] را غایی معنا کنیم به این معناست که در [[سنت الهی]]، قوام و [[پایداری]] این عالم بدون وجود [[واسطه فیض]] امکان‌پذیر نیست. به دیگر سخن صرفاً وجود فیزیکی [[امام]] که [[حجت]] و [[خلیفه خدا]] در [[نظام تکوین]] است، دارای اهمیت است و [[اعمال]] و تصرفات او ربطی به [[واسطه فیض]] بودنش ندارد؛ لذا امام بدون هیچ‌گونه [[تصرف تکوینی]] نیز می‌تواند واسطه فیض به شمار آید. در نتیجه دو مفهوم [[وساطت فیض]] و [[وساطت فاعلی]] مترادف هم به شمار نمی‌روند.

	حتی اگر وساطت فیض را فاعلی هم معنا کنیم می‌توان تفاوت‌هایی بین این دو مفهوم برشمرد؛ از جمله اینکه ولایت [[تکوینی]] مراتب مختلفی دارد و مخصوص به امام نیست، بلکه [[اولیای پاک]] [[خدا]] نیز چنین شأنی دارند و حال آنکه وساطت فیض مختص امام است و دیگران را به آن راهی نیست<ref>ر.ک: محمدحسین فاریاب، معنا و چیستی امامت در قرآن، سنت و آثار متکلمان، ص۴٠٩.</ref>.		اگر [[وساطت فیض]] را غایی معنا کنیم به این معناست که در [[سنت الهی]]، قوام و [[پایداری]] این عالم بدون وجود [[واسطه فیض]] امکان‌پذیر نیست. به دیگر سخن صرفاً وجود فیزیکی [[امام]] که [[حجت]] و [[خلیفه خدا]] در [[نظام تکوین]] است، دارای اهمیت است و [[اعمال]] و تصرفات او ربطی به [[واسطه فیض]] بودنش ندارد؛ لذا امام بدون هیچ‌گونه تصرف تکوینی نیز می‌تواند واسطه فیض به شمار آید. در نتیجه دو مفهوم [[وساطت فیض]] و [[وساطت فاعلی]] مترادف هم به شمار نمی‌روند.
	با توجه به آنچه بیان شد روشن می‌شود که مفهوم وساطت فاعلی و مفهوم وساطت فیض نمی‌توانند آینه تمام نمای یکدیگر باشند، و لذا بجاست که در [[شئون]] امامتْ آنها را دو [[شأن]] مستقل و جدا از هم به [[حساب]] آورد.
	لازم به ذکر است که گاه از مفهوم وساطت فیض با تعابیری همچون ([[هدایت معنوی]]) و یا ([[هدایت ایصالی]]) یاد می‌شود. همان‌طور که متذکر شدیم اصل مفهوم [[وساطت]] فیضْ هم می‌تواند به صورت غایی و هم فاعلی [[تفسیر]] شود؛ اما به نظر می‌رسد که در تعابیری این‌چنینی وجه فاعلی در آن برجسته‌تر شده است.<ref>[[سید محمد حسن صالح\|صالح، سید محمد حسن]]، [[ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات (کتاب)\|ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات]]، ص ۱۱۷.</ref>		حتی اگر وساطت فیض را فاعلی هم معنا کنیم می‌توان تفاوت‌هایی بین این دو مفهوم برشمرد؛ از جمله اینکه ولایت [[تکوینی]] مراتب مختلفی دارد و مخصوص به امام نیست، بلکه اولیای پاک [[خدا]] نیز چنین شأنی دارند و حال آنکه وساطت فیض مختص امام است و دیگران را به آن راهی نیست<ref>ر.ک: محمدحسین فاریاب، معنا و چیستی امامت در قرآن، سنت و آثار متکلمان، ص۴٠٩.</ref>.

			با توجه به آنچه بیان شد روشن می‌شود که مفهوم وساطت فاعلی و مفهوم وساطت فیض نمی‌توانند آینه تمام نمای یکدیگر باشند، و لذا بجاست که در [[شئون]] امامتْ آنها را دو [[شأن]] مستقل و جدا از هم به حساب آورد.

			لازم به ذکر است که گاه از مفهوم وساطت فیض با تعابیری همچون (هدایت معنوی) و یا (هدایت ایصالی) یاد می‌شود. همان‌طور که متذکر شدیم اصل مفهوم [[وساطت]] فیضْ هم می‌تواند به صورت غایی و هم فاعلی [[تفسیر]] شود؛ اما به نظر می‌رسد که در تعابیری این‌چنینی وجه فاعلی در آن برجسته‌تر شده است<ref>[[سید محمد حسن صالح\|صالح، سید محمد حسن]]، [[ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات (کتاب)\|ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات]]، ص ۱۱۷.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۲۳:		خط ۲۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~فیض~~]]		[[رده:مفاهیم]]

Jaafari: /* منابع */

2025-11-30T09:09:46Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۹
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1379152.jpg\|22px]] [[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|'''ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳''']]		# [[پرونده:1379152.jpg\|22px]] [[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|'''ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳''']]
			# [[پرونده:1525062444.jpg\|22px]] [[سید محمد حسن صالح\|صالح، سید محمد حسن]]، [[ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات (کتاب)\|'''ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-11-30T09:09:35Z

منابع

@@ خط ۳: / خط ۳: @@
 == مقدمه ==
 فیض، در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ﻫ.ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در [[امور مادی]] است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است «[[حدیث مستفیض]]» می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۳۰.</ref>
 == منابع ==

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

2023-06-07T08:53:12Z

جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۳
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	فیض، در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ~~۱۴۰۴ه~~. ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در [[امور مادی]] است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است «[[حدیث مستفیض]]» می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۳۰.</ref>		فیض، در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ﻫ.ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در [[امور مادی]] است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است «[[حدیث مستفیض]]» می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۳۰.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T07:36:17Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	فیض، در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ه.ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در [[امور مادی]] است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است «[[حدیث مستفیض]]» می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۳۰.</ref>		فیض، در لغت، به جریان [[سهل]] و فراوان چیزی گفته می‌شود<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ه. ق)، ج۴، ص۴۶۵.</ref>. چنین جریانی گاه در [[امور مادی]] است؛ مثل جریان آب یا [[اشک]] چشم و یا [[خون]] در مجرای خاص خود؛ چنان که به [[طغیان]] آب و بالا آمدن آن از سطح عادی خود در مسیل رودخانه «فیضان الماء» گفته می‌شود و یا به رودخانه‌های پر آب مثل نیل و [[فرات]] «نهر فیّاض» و یا «فیض» می‌گویند. گاهی نیز این جریان در [[امور معنوی]] است؛ مثلاً هنگام شیوع یک خبر، می‌گویند «فاض الخبر» و به خبری که در میان [[مردم]] و یا [[اهل]] [[علم]] شایع و منتشر است «[[حدیث مستفیض]]» می‌گویند<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین)، ج۳، ص۱۰۹۹.</ref>. بدین ترتیب می‌توان گفت که معنای محوری در مشتقات این لغت، سیلان امری همراه با [[پری]] و امتلاء (سرازیر شدن و سررفتن) است.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۳۰.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T09:15:35Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۵
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

خط ۱۴:		خط ۱۳:

	[[رده:فیض]]		[[رده:فیض]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T16:46:29Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۱۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]~~</div>~~

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: جایگزینی متن - '
' به '
'

2022-01-21T15:32:24Z

جایگزینی متن - '</div> <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">' به '</div>'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۰۲
خط ۲:		خط ۲:
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]</div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[فیض در قرآن]] - [[فیض در فلسفه اسلامی]]</div>
	~~<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">~~

	==مقدمه==		==مقدمه==

فیض - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: /* مقدمه */

Wasity: /* وساطت فیض */

Bahmani در ‏۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۹

Jaafari: /* منابع */

Jaafari: /* منابع */

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

Heydari: جایگزینی متن - ' ' به ''

Heydari: جایگزینی متن - '
' به '
'