Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== براساس مفاد قاعده «لاضرر» هر نوع حکمی که موجب ضرر و زیان شود از نظر شرع، منتفی اعلام شده است. نفی زیان از مکلف و یا هر کسی که از اجرای یک حکم ضرری زیان...» ایجاد کرد

2023-03-05T04:31:46Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== براساس مفاد قاعده «لاضرر» هر نوع حکمی که موجب ضرر و زیان شود از نظر شرع، منتفی اعلام شده است. نفی زیان از مکلف و یا هر کسی که از اجرای یک حکم ضرری زیان...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
براساس مفاد قاعده «[[لاضرر]]» هر نوع حکمی که موجب ضرر و [[زیان]] شود از نظر [[شرع]]، منتفی اعلام شده است. [[نفی]] زیان از [[مکلف]] و یا هر کسی که از اجرای یک [[حکم]] ضرری زیان می‌بیند، در [[حقیقت]] نوعی [[مصلحت اندیشی]] است که براساس آن، [[احکام]] ضرری در [[اسلام]] نفی شده است<ref>الکافی، ج۵، ص۲۹۴.</ref>.
قاعدۀ «لاضرر» در [[فقه]] و [[حقوق اسلامی]] کاربردهای متنوع و فراوانی دارد و یکی از موارد قابل توجه آن، [[حقوق عمومی]] است. مفاد قاعده «لاضرر» به عنوان یک اصل در حقوق عمومی [[حاکم]] و [[مبین]] [[روابط]] عادلانه [[جامعه]] در [[نظام اسلامی]] محسوب می‌شود.
همانطور که [[قانونمند]] بودن جامعه و [[حکومت]] [[نظم]] از حقوق عمومی به شمار می‌رود و مصونیت [[آحاد]] [[مردم]] از تعرض و [[تجاوز]] دیگران یکی از اصول [[عدالت]] است، مصونیت در برابر ضرر و زیان ناشی از عمل قانونی نیز از حقوق عمومی محسوب می‌شود.
مفاد قاعده «لاضرر» در واقع نفی نوعی تعرض، تجاوز و [[ظلم]] قانونمند است. براساس قاعدۀ «لاضرر» [[قانون]] نباید [[اجازه]] دهد به نفع فرد یا گروهی به فرد و یا گروه دیگری ضرر و زیان وارد شود.
قاعده «لاضرر» از مهم‌ترین و شایع‌ترین و عامل‌ترین [[قواعد]] [[فقهی]] است که کلیات آن [[مورد اتفاق]] همۀ [[فقهای اسلام]] بوده و [[کتب فقهی]] همه [[مذاهب فقهی]] در گذشته و حال، اعم از قدیم و جدید، مشحون از استناد به آن است، به طوری که کمتر بابی از فقه می‌توان یافت که از استناد به لاضرر و از مصادیق و [[فروع]] مربوط به این قاعده خالی باشد.
این قاعده به لحاظ عمومیت، بخش مهمی از کتب قواعد فقه را به خود اختصاص داده و توجه [[محققان]] را معطوف به خود کرده است<ref>رساله لاضرر (شیخ انصاری) و درس میرزای نائینی (رساله لاضرر)، رساله لاضرر (تقریرات و امام خمینی).</ref>.
کلمة لا، در [[لا ضرر]] به معنای نفی است و گاه در معنی [[نهی]] هم به کار برده می‌شود لا به معنای اول مفهوم خبری دارد ولی به معنای دوم جنبۀ انشایی و [[قانونگذاری]] در بردارد. [[نفی]] نیز گاه به صورت نفی جنس و [[حقیقت]] است مانند {{عربی|لا جاهل في الجامعة}} یعنی [[جاهل]] و [[بی‌سوادی]] در [[دانشگاه]] وجود ندارد و گاه در قالب نفی ادعایی است و این در صورتی است که در همان مثال به فرض اگر بی‌سوادی در دانشگاه وجود دارد، ادعا شود که او بی‌سواد نیست، به دلیل اینکه او با [[معاشرت]] و کسب بسیاری از خصایص آدم‌های با سواد مانند شخص با سواد به حساب می‌آید.

ضرر به معنای خسارت و زبان در برابر معنی نفع و بهره و [[سود]] اطلاق می‌شود. [[تقابل]] ضرر و نفع را می‌توان به صورت زیر [[تصور]] کرد:
تقابل تضاد مانند: تقابل رنگ‌های متضاد. در این صورت هر کدام از ضرر و نفع امر وجودی محسوب می‌شوند که در یکجا جمع نمی‌شود، اما امکان آن هست که کار یا چیزی را فاقد آن دو فرض کنیم، [[بدیهی]] است با چنین فرضی نمی‌توان گفت فقدان نفع، ضرر محسوب می‌شود زیرا ممکن است در کار یا چیزی هیچکدام وجود نداشته باشد<ref>قاموس اللغه؛ مجمع البحرین؛ صحاح اللغه.</ref>.
در [[حدیث]] [[زراره]] از [[امام باقر]]{{ع}} از [[رسول خدا]]{{صل}} آمده است که به [[مرد]] [[مزاحم]] فرمود: {{متن حدیث|إِنَّكَ رَجُلٌ مُضَارٌّ وَ لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ عَلَى مُؤْمِنٍ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۳۴۱؛ کافی، ج۵، ص۲۹۴.</ref>.
در حدیث [[عقبة بن خالد]] از [[امام صادق]]{{ع}} نیز چنین آمده است: {{متن حدیث|قَضَى رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} بِالشُّفْعَةِ بَيْنَ الشُّرَكَاءِ فِي الْأَرَضِينَ وَ الْمَسَاكِنِ وَ قَالَ لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ}}<ref>کافی، ج۵، ص۲۸۰.</ref> [[صدوق]] نیز حدیث زیر را از [[پیامبر]]{{صل}} نقل کرده است: {{متن حدیث|لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ فِي الْإِسْلَامِ- فَالْإِسْلَامُ يَزِيدُ الْمُسْلِمَ خَيْراً وَ لَا يَزِيدُهُ شَرّاً}}<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۲۴۳.</ref> و [[احادیث]] دیگری به همین مضمون در کتب [[روایی]] دیده می‌شود که جملگی بر مفهوم [[نفی ضرر]] متفقند.
هر چند نظریات [[فقها]] در مفاد [[قاعده لاضرر]] متفاوت به نظر می‌رسد اما در این امر متفقند که ضرر و [[زیان]] به نحو [[حقوقی]] یا [[قضایی]] در [[اسلام]] مردود شناخته شده است: {{متن قرآن|فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}}<ref>«در حجّ، آمیزش و نافرمانی و کشمکش (روا) نیست» سوره بقره، آیه ۱۹۷.</ref><ref>سلسله القواعد الفقهیه، ج۱، ص۷۵.</ref>. بی‌شک در صورت مساوی بودن دو ضرر یعنی زیان و [[سود]] [[حکم]]، تخییر خواهد بود و اگر یک طرف رجحان داشته باشد به مقتضای ترک ضرر اقوی با [[تحمل]] ضرر [[ضعیف]]، عمل خواهد شد<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۶۵۲ و ۶۵۵؛ ج۹، ص۱۹۹.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۳۳۳.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

قاعده لاضرر - تاریخچهٔ نسخه‌ها