قاعده لطف در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

2025-10-23T20:31:41Z

جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

Wasity: جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

2025-05-29T20:30:55Z

جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۰
خط ۶۰۸:		خط ۶۰۸:
	اگر گفته شود: شاید امام زمان برای ایشان ظاهر می‌شود و شما از این موضوع [[غافل]] هستید. می‌‌گوییم: عدم ظهور او برای شیعیان از اموری است که هیچ عاقلی در آن [[شک]] نمی‌کند<ref>{{عربی\|و ثانياً: بأنه ينبغي أن يظهر لأوليائه الذين يبذلون الأرواح والأموال على محبته وليس عندهم منه إلا مجرد الاسم. فإن قيل: لعله ظهر لهم وأنتم عنه غافلون. قلنا: عدم ظهوره لهم من العاديات التي لا ارتياب فيها لعاقل}}؛ شرح مقاصد، ج۲، ص۲۷۶.</ref>.		اگر گفته شود: شاید امام زمان برای ایشان ظاهر می‌شود و شما از این موضوع [[غافل]] هستید. می‌‌گوییم: عدم ظهور او برای شیعیان از اموری است که هیچ عاقلی در آن [[شک]] نمی‌کند<ref>{{عربی\|و ثانياً: بأنه ينبغي أن يظهر لأوليائه الذين يبذلون الأرواح والأموال على محبته وليس عندهم منه إلا مجرد الاسم. فإن قيل: لعله ظهر لهم وأنتم عنه غافلون. قلنا: عدم ظهوره لهم من العاديات التي لا ارتياب فيها لعاقل}}؛ شرح مقاصد، ج۲، ص۲۷۶.</ref>.

	~~ولیکن،~~ واقع مطلب این است که شیعیان [[حضرت مهدی]] همواره از [[برکات]] آن حضرت متنعم بوده و هستند، حتی گاهی منکران ولایت [[امامان اهل بیت]]{{عم}} بلکه [[کافران]] نیز از الطاف و عنایات حضرت [[امام عصر]]{{ع}} بهره‌مند شده‌اند؛ چراکه ایشان امام و ولی همه [[خلق]] است. در ادامه به نقل جریانی در این زمینه می‌پردازیم. [[امید]] است که این [[حقیقت]] موجب [[بیداری]] [[حق]] جریان گردد<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>.		ولکن، واقع مطلب این است که شیعیان [[حضرت مهدی]] همواره از [[برکات]] آن حضرت متنعم بوده و هستند، حتی گاهی منکران ولایت [[امامان اهل بیت]]{{عم}} بلکه [[کافران]] نیز از الطاف و عنایات حضرت [[امام عصر]]{{ع}} بهره‌مند شده‌اند؛ چراکه ایشان امام و ولی همه [[خلق]] است. در ادامه به نقل جریانی در این زمینه می‌پردازیم. [[امید]] است که این [[حقیقت]] موجب [[بیداری]] [[حق]] جریان گردد<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>.

	=== شبهه هفتم: [[خلوص]] بیشتر عمل در نبود [[امام]] ===		=== شبهه هفتم: [[خلوص]] بیشتر عمل در نبود [[امام]] ===

Bahmani: /* منابع */

2025-05-07T10:22:49Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۲
خط ۷۵۰:		خط ۷۵۰:
	# [[پرونده:Jawahir-kalam-1.jpg\|22px]] [[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|'''جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱''']]		# [[پرونده:Jawahir-kalam-1.jpg\|22px]] [[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|'''جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱''']]
	# [[پرونده:IM010560.jpg\|22px]] [[سلیمان امیری\|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)\|'''امامت و دلایل انتصابی بودن آن''']]		# [[پرونده:IM010560.jpg\|22px]] [[سلیمان امیری\|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)\|'''امامت و دلایل انتصابی بودن آن''']]
	# [[پرونده:IM010856.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|'''قرآن و علم کلام''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* اصل لطف */

2025-05-07T10:22:33Z

اصل لطف

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۲
خط ۷۴۲:		خط ۷۴۲:

	همچنین، همواره مشکلاتی وجود دارد که مانع از بهره‌مندی همگان از [[الطاف الهی]] می‌شود، اما رفع موانع خارجی بر عهده [[خدای تعالی]] نیست و از «[[قاعدۀ لطف]]» نیز چنین استفاده‌ای نمی‌شود؛ پس ممکن است برای عده‌ای به دلیل وجود برخی موانع هرگز حجت تمام نگردد. به عنوان مثال جنگ‌هایی که [[مشرکان]] علیه رسول خدا{{صل}} به راه انداختند، مانع بسیار مهمی برای نشر رسالت [[حضرت خاتم الانبیاء]] بود، در چنین شرایطی اگر موانع طوری باشد که واقعاً به جهت وجود آنها از رسیدن به آن حضرت [[محروم]] بشوند، مسلما این عده معذور خواهند بود، [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا * إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا * فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«از کسانی که فرشتگان جانشان را در حال ستم به خویش می‌گیرند، می‌پرسند: در چه حال بوده‌اید؟ می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟ بنابراین، سرای (پایانی) اینان دوزخ است و بد پایانه‌ای است * بجز آن مردان و زنان و کودکان ناتوان شمرده شده‌ای که نه چاره‌ای می‌توانند اندیشید و نه راه به جایی دارند * که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>		همچنین، همواره مشکلاتی وجود دارد که مانع از بهره‌مندی همگان از [[الطاف الهی]] می‌شود، اما رفع موانع خارجی بر عهده [[خدای تعالی]] نیست و از «[[قاعدۀ لطف]]» نیز چنین استفاده‌ای نمی‌شود؛ پس ممکن است برای عده‌ای به دلیل وجود برخی موانع هرگز حجت تمام نگردد. به عنوان مثال جنگ‌هایی که [[مشرکان]] علیه رسول خدا{{صل}} به راه انداختند، مانع بسیار مهمی برای نشر رسالت [[حضرت خاتم الانبیاء]] بود، در چنین شرایطی اگر موانع طوری باشد که واقعاً به جهت وجود آنها از رسیدن به آن حضرت [[محروم]] بشوند، مسلما این عده معذور خواهند بود، [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا * إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا * فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«از کسانی که فرشتگان جانشان را در حال ستم به خویش می‌گیرند، می‌پرسند: در چه حال بوده‌اید؟ می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟ بنابراین، سرای (پایانی) اینان دوزخ است و بد پایانه‌ای است * بجز آن مردان و زنان و کودکان ناتوان شمرده شده‌ای که نه چاره‌ای می‌توانند اندیشید و نه راه به جایی دارند * که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>

	~~==اصل [[لطف]]==~~
	واژه لطف در لغت در معانی: [[مهربانی]] و [[اکرام]]، [[قرب]] و نزدیکی، کوچکی و ریزی، خفا و پنهانی، [[نرمی]] و آشکاری به کار رفته است<ref>سعید شرتونی، اقرب الموارد، ج۲، ص۱۱۴۴؛ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۴۵۰؛ الفیومی المقری، المصباح المنیر، ج۲، ص۲۴۶؛ عبد القادر ابراهیم مصطفی، المعجم الوسیط، ج۲، ص۸۲۶.</ref>. مقصود از قاعده فوق این است که [[خداوند]] آنچه موجب و بستر [[گرایش]] [[مکلفان]] به [[اطاعت]] و دوری از [[معصیت]] باشد، را در [[حق]] آنان انجام داده و این امر مقتضای [[عدل]] و [[حکمت الهی]] است. در [[قرآن کریم]] در شش [[آیه]] خداوند خود را با وصف «لطیف» و «[[اللطیف]]» متصف نموده است؛ مانند:
	{{متن قرآن\|اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبَادِهِ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ}}<ref>«خداوند در کار بندگانش نازک‌بین است، هر که را بخواهد روزی می‌دهد و او توانای پیروزمند است» [[سوره شوری]]، آیه ۱۹؛ {{متن قرآن\|يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ}} «پسرکم! بی‌گمان اگر (کرداری) همسنگ دانه خردلی باشد در [[دل]] تخته سنگی یا در [[آسمان‌ها]] یا در [[زمین]]، خداوند آن را می‌آورد که خداوند نازک‌بین دانایی‌ست» [[سوره لقمان]]، آیه ۱۶؛ {{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ}} «آیا ندیده‌ای که خداوند از [[آسمان]] آبی فرو فرستاد که زمین (با آن) سرسبز می‌شود؛ به [[راستی]] خداوند نازک‌بینی [[آگاه]] است» [[سوره حج]]، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن\|وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ}} «و پدر و مادر خود را بر اورنگ (خویش) فرا برد و همه برای او به [[فروتنی]] در افتادند و گفت: پدر [[جان]]! این [[تعبیر خواب]] پیشین من است که [[خداوند]] آن را درست گردانید و بی‌گمان به من [[نیکی]] فرمود هنگامی که مرا از [[زندان]] بیرون آورد و شما را پس از آنکه [[شیطان]] میان من و برادرانم را خراب کرده بود از بیابان (نزد من) آورد؛ به [[راستی]] پروردگارم در آنچه بخواهد، نازک‌بین است؛ همانا اوست که دانای فرزانه است» [[سوره یوسف]]، [[آیه]] ۱۰۰؛ {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ}} «[[چشم‌ها]] او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین [[آگاه]] است» [[سوره انعام]]، آیه ۱۰۳؛ {{متن قرآن\|أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ}} «آیا آنکه [[آفریده]] است نمی‌داند؟ با آنکه او نازک‌بین آگاه است» [[سوره ملک]]، آیه ۱۴.</ref>.

	[[آیات]] دیگری نیز با اوصافی: [[حکمت]]، [[رحمت]]، [[جود]] و [[احسان]] به [[حقیقت]] [[لطف]] برمی‌‌گردد. خداوند در دو آیه تصریح می‌کند رحمت بر [[خلق]] را بر خود [[واجب]] نموده است.
	{{متن قرآن\|كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ}}<ref>«پروردگارتان بخشایش را بر خویش مقرّر داشته است» سوره انعام، آیه ۵۴؛ {{متن قرآن\|قُلْ لِمَنْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ}} «بگو آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آن کیست؟ بگو از آن خداوند است که بر خویش بخشایش را بر خویش مقرّر داشته است، شما را تا روز رستخیز- که در آن تردیدی نیست- گرد می‌آورد؛ کسانی که به خویشتن زیان رسانده‌اند ایمان نمی‌آورند» سوره انعام، آیه ۱۲؛ {{متن قرآن\|وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ}} «و پروردگار تو بی‌نیاز دارای بخشایش است؛ اگر بخواهد شما را باز می‌برد و آنچه را بخواهد پس از شما جانشین می‌گرداند به همان‌گونه که شما را از نسل گروه دیگری پدید آورد» سوره انعام، آیه ۱۳۳؛ {{متن قرآن\|وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُمْ بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلًا}} «و پروردگار توست که آمرزنده دارای بخشایش است؛ اگر آنان را برای کارهایی که کرده‌اند فرو می‌گرفت عذابشان را پیش می‌افکند امّا آنان موعدی دارند که هرگز در برابر آن پناهگاهی نخواهند یافت» سوره کهف، آیه ۵۸.</ref>.

	[[آیه]] دیگر ضمن تصریح به وجود یک [[حجت]] در درون [[انسان‌ها]] به نام [[عقل]] و [[فطرت]]، تأکید می‌کند [[خداوند]] برای [[لطف]] و [[هدایت]] انسان‌ها بدان بسنده ننمود و یک لطف دیگر به نام [[بعثت پیامبران]] را شامل حال انسان‌ها گرداند.
	{{متن قرآن\|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>.
	جمله {{متن قرآن\|عَزِيزًا حَكِيمًا}} بیانگر این است که بالذات کسی را بر خداوند حقی نیست، و حجتی ندارد، ولی از آنجا که [[خداوند حکیم]] است، مقتضای [[حکمت]]، هدایت [[بشر]] به وجه اکمل است؛ لذا [[پیامبران]] را [[مبعوث]] نموده است تا علاوه بر [[ابلاغ احکام]] [[الهی]] به آنان، از طریق [[بشارت]] و [[انذار]] آنان را به [[عمل به احکام]] الهی [[تشویق]] نمایند و از [[نافرمانی خداوند]] برحذر دارند. پذیرش قاعده فوق در پی خود تأثیرات و لوازمی مانند [[وجوب]] [[تکلیف شرعی]]، وجوب [[بعثت پیامبر]] و [[نصب امام]]، [[عصمت پیامبر]] و [[امام]]، عمل به [[وعده]] دارد<ref>علی ربانی گلپایگانی، القواعد الکلامیه، ص۱۱۴.</ref>.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص ۱۹۶</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2025-03-13T05:48:27Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۸
خط ۷۴۲:		خط ۷۴۲:

	همچنین، همواره مشکلاتی وجود دارد که مانع از بهره‌مندی همگان از [[الطاف الهی]] می‌شود، اما رفع موانع خارجی بر عهده [[خدای تعالی]] نیست و از «[[قاعدۀ لطف]]» نیز چنین استفاده‌ای نمی‌شود؛ پس ممکن است برای عده‌ای به دلیل وجود برخی موانع هرگز حجت تمام نگردد. به عنوان مثال جنگ‌هایی که [[مشرکان]] علیه رسول خدا{{صل}} به راه انداختند، مانع بسیار مهمی برای نشر رسالت [[حضرت خاتم الانبیاء]] بود، در چنین شرایطی اگر موانع طوری باشد که واقعاً به جهت وجود آنها از رسیدن به آن حضرت [[محروم]] بشوند، مسلما این عده معذور خواهند بود، [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا * إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا * فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«از کسانی که فرشتگان جانشان را در حال ستم به خویش می‌گیرند، می‌پرسند: در چه حال بوده‌اید؟ می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟ بنابراین، سرای (پایانی) اینان دوزخ است و بد پایانه‌ای است * بجز آن مردان و زنان و کودکان ناتوان شمرده شده‌ای که نه چاره‌ای می‌توانند اندیشید و نه راه به جایی دارند * که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>		همچنین، همواره مشکلاتی وجود دارد که مانع از بهره‌مندی همگان از [[الطاف الهی]] می‌شود، اما رفع موانع خارجی بر عهده [[خدای تعالی]] نیست و از «[[قاعدۀ لطف]]» نیز چنین استفاده‌ای نمی‌شود؛ پس ممکن است برای عده‌ای به دلیل وجود برخی موانع هرگز حجت تمام نگردد. به عنوان مثال جنگ‌هایی که [[مشرکان]] علیه رسول خدا{{صل}} به راه انداختند، مانع بسیار مهمی برای نشر رسالت [[حضرت خاتم الانبیاء]] بود، در چنین شرایطی اگر موانع طوری باشد که واقعاً به جهت وجود آنها از رسیدن به آن حضرت [[محروم]] بشوند، مسلما این عده معذور خواهند بود، [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا * إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا * فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«از کسانی که فرشتگان جانشان را در حال ستم به خویش می‌گیرند، می‌پرسند: در چه حال بوده‌اید؟ می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟ بنابراین، سرای (پایانی) اینان دوزخ است و بد پایانه‌ای است * بجز آن مردان و زنان و کودکان ناتوان شمرده شده‌ای که نه چاره‌ای می‌توانند اندیشید و نه راه به جایی دارند * که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>

			==اصل [[لطف]]==
			واژه لطف در لغت در معانی: [[مهربانی]] و [[اکرام]]، [[قرب]] و نزدیکی، کوچکی و ریزی، خفا و پنهانی، [[نرمی]] و آشکاری به کار رفته است<ref>سعید شرتونی، اقرب الموارد، ج۲، ص۱۱۴۴؛ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۴۵۰؛ الفیومی المقری، المصباح المنیر، ج۲، ص۲۴۶؛ عبد القادر ابراهیم مصطفی، المعجم الوسیط، ج۲، ص۸۲۶.</ref>. مقصود از قاعده فوق این است که [[خداوند]] آنچه موجب و بستر [[گرایش]] [[مکلفان]] به [[اطاعت]] و دوری از [[معصیت]] باشد، را در [[حق]] آنان انجام داده و این امر مقتضای [[عدل]] و [[حکمت الهی]] است. در [[قرآن کریم]] در شش [[آیه]] خداوند خود را با وصف «لطیف» و «[[اللطیف]]» متصف نموده است؛ مانند:
			{{متن قرآن\|اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبَادِهِ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ}}<ref>«خداوند در کار بندگانش نازک‌بین است، هر که را بخواهد روزی می‌دهد و او توانای پیروزمند است» [[سوره شوری]]، آیه ۱۹؛ {{متن قرآن\|يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ}} «پسرکم! بی‌گمان اگر (کرداری) همسنگ دانه خردلی باشد در [[دل]] تخته سنگی یا در [[آسمان‌ها]] یا در [[زمین]]، خداوند آن را می‌آورد که خداوند نازک‌بین دانایی‌ست» [[سوره لقمان]]، آیه ۱۶؛ {{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ}} «آیا ندیده‌ای که خداوند از [[آسمان]] آبی فرو فرستاد که زمین (با آن) سرسبز می‌شود؛ به [[راستی]] خداوند نازک‌بینی [[آگاه]] است» [[سوره حج]]، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن\|وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ}} «و پدر و مادر خود را بر اورنگ (خویش) فرا برد و همه برای او به [[فروتنی]] در افتادند و گفت: پدر [[جان]]! این [[تعبیر خواب]] پیشین من است که [[خداوند]] آن را درست گردانید و بی‌گمان به من [[نیکی]] فرمود هنگامی که مرا از [[زندان]] بیرون آورد و شما را پس از آنکه [[شیطان]] میان من و برادرانم را خراب کرده بود از بیابان (نزد من) آورد؛ به [[راستی]] پروردگارم در آنچه بخواهد، نازک‌بین است؛ همانا اوست که دانای فرزانه است» [[سوره یوسف]]، [[آیه]] ۱۰۰؛ {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ}} «[[چشم‌ها]] او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین [[آگاه]] است» [[سوره انعام]]، آیه ۱۰۳؛ {{متن قرآن\|أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ}} «آیا آنکه [[آفریده]] است نمی‌داند؟ با آنکه او نازک‌بین آگاه است» [[سوره ملک]]، آیه ۱۴.</ref>.

			[[آیات]] دیگری نیز با اوصافی: [[حکمت]]، [[رحمت]]، [[جود]] و [[احسان]] به [[حقیقت]] [[لطف]] برمی‌‌گردد. خداوند در دو آیه تصریح می‌کند رحمت بر [[خلق]] را بر خود [[واجب]] نموده است.
			{{متن قرآن\|كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ}}<ref>«پروردگارتان بخشایش را بر خویش مقرّر داشته است» سوره انعام، آیه ۵۴؛ {{متن قرآن\|قُلْ لِمَنْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ}} «بگو آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آن کیست؟ بگو از آن خداوند است که بر خویش بخشایش را بر خویش مقرّر داشته است، شما را تا روز رستخیز- که در آن تردیدی نیست- گرد می‌آورد؛ کسانی که به خویشتن زیان رسانده‌اند ایمان نمی‌آورند» سوره انعام، آیه ۱۲؛ {{متن قرآن\|وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ}} «و پروردگار تو بی‌نیاز دارای بخشایش است؛ اگر بخواهد شما را باز می‌برد و آنچه را بخواهد پس از شما جانشین می‌گرداند به همان‌گونه که شما را از نسل گروه دیگری پدید آورد» سوره انعام، آیه ۱۳۳؛ {{متن قرآن\|وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُمْ بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلًا}} «و پروردگار توست که آمرزنده دارای بخشایش است؛ اگر آنان را برای کارهایی که کرده‌اند فرو می‌گرفت عذابشان را پیش می‌افکند امّا آنان موعدی دارند که هرگز در برابر آن پناهگاهی نخواهند یافت» سوره کهف، آیه ۵۸.</ref>.

			[[آیه]] دیگر ضمن تصریح به وجود یک [[حجت]] در درون [[انسان‌ها]] به نام [[عقل]] و [[فطرت]]، تأکید می‌کند [[خداوند]] برای [[لطف]] و [[هدایت]] انسان‌ها بدان بسنده ننمود و یک لطف دیگر به نام [[بعثت پیامبران]] را شامل حال انسان‌ها گرداند.
			{{متن قرآن\|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>.
			جمله {{متن قرآن\|عَزِيزًا حَكِيمًا}} بیانگر این است که بالذات کسی را بر خداوند حقی نیست، و حجتی ندارد، ولی از آنجا که [[خداوند حکیم]] است، مقتضای [[حکمت]]، هدایت [[بشر]] به وجه اکمل است؛ لذا [[پیامبران]] را [[مبعوث]] نموده است تا علاوه بر [[ابلاغ احکام]] [[الهی]] به آنان، از طریق [[بشارت]] و [[انذار]] آنان را به [[عمل به احکام]] الهی [[تشویق]] نمایند و از [[نافرمانی خداوند]] برحذر دارند. پذیرش قاعده فوق در پی خود تأثیرات و لوازمی مانند [[وجوب]] [[تکلیف شرعی]]، وجوب [[بعثت پیامبر]] و [[نصب امام]]، [[عصمت پیامبر]] و [[امام]]، عمل به [[وعده]] دارد<ref>علی ربانی گلپایگانی، القواعد الکلامیه، ص۱۱۴.</ref>.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص ۱۹۶</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۷۵۰:		خط ۷۶۱:
	# [[پرونده:Jawahir-kalam-1.jpg\|22px]] [[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|'''جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱''']]		# [[پرونده:Jawahir-kalam-1.jpg\|22px]] [[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|'''جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱''']]
	# [[پرونده:IM010560.jpg\|22px]] [[سلیمان امیری\|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)\|'''امامت و دلایل انتصابی بودن آن''']]		# [[پرونده:IM010560.jpg\|22px]] [[سلیمان امیری\|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)\|'''امامت و دلایل انتصابی بودن آن''']]
			# [[پرونده:IM010856.jpg\|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|'''قرآن و علم کلام''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* شبهه غیبت امام به بیانی دیگر */

2024-12-24T08:01:35Z

شبهه غیبت امام به بیانی دیگر

نمایش تغییرات

Bahmani: /* شبهه ششم: لطف در عصر غیبت امام */

2024-12-24T07:53:55Z

شبهه ششم: لطف در عصر غیبت امام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۲۳
خط ۵۱۲:		خط ۵۱۲:
	[[خواجه نصیر]] نیز در عبارتی کوتاه، ضمن بیان [[عقلی]] قاعده لطف، به این اشکال چنین پاسخ می‌دهد: {{عربی\|الإمام لطف، فيجب نصبه على الله تعالى تحصيلاً للغرض. و المفاسد معلومة الانتفاء. و انحصار اللّطف فيه معلوم للعقلاء. و وجوده لطف، و تصرّفة لطف آخر، و غيبتة منّا}}.		[[خواجه نصیر]] نیز در عبارتی کوتاه، ضمن بیان [[عقلی]] قاعده لطف، به این اشکال چنین پاسخ می‌دهد: {{عربی\|الإمام لطف، فيجب نصبه على الله تعالى تحصيلاً للغرض. و المفاسد معلومة الانتفاء. و انحصار اللّطف فيه معلوم للعقلاء. و وجوده لطف، و تصرّفة لطف آخر، و غيبتة منّا}}.

	بنابراین، [[ضرورت وجود امام]] در همه زمان‌ها [[لطف]] است؛ که بنا بر قاعده لطف ثابت می‌شود؛ همچنین بسط ید او در تصرّف در امور و [[زمام‌داری]] بر [[امّت]] نیز با قاعده لطف ثابت می‌شود؛ اما مشروط بر آنکه [[مانع]] خارجی وجود نداشته باشد. حال اگر به [[دلیل]] [[تقصیر]] [[امّت]] در عدم [[یاری امام]] - مانند آنچه در زمان [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و [[امام مجتبی]] {{ع}} و سایر حضرات ائمّه [[معصومین]] {{عم}} رخ داد- [[امام]] از تصرّف در [[اداره امور]] منع شد، خللی به قاعده لطف وارد نمی‌شود؛ چنان‌که [[خداوند]] خود را ملتزم به تأمین [[رزق]] [[بندگان]] نموده است{{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ}}<ref> «بی‌گمان این خداوند است که بسیار روزی‌بخش توانمند استوار است» سوره ذاریات، آیه ۵۸.</ref>، و اگر کسی به [[تقصیر]] خود به دنبال [[رزق]] نرفت و یا رزقی را از خود منع کرد، به [[سنت]] رزاقیّت [[الهی]] لطمه‌ای وارد نمی‌شود.		بنابراین، [[ضرورت وجود امام]] در همه زمان‌ها [[لطف]] است؛ که بنا بر قاعده لطف ثابت می‌شود؛ همچنین بسط ید او در تصرّف در امور و [[زمام‌داری]] بر [[امّت]] نیز با قاعده لطف ثابت می‌شود؛ اما مشروط بر آنکه مانع خارجی وجود نداشته باشد. حال اگر به [[دلیل]] [[تقصیر]] [[امّت]] در عدم یاری امام - مانند آنچه در زمان [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و [[امام مجتبی]] {{ع}} و سایر حضرات ائمّه [[معصومین]] {{عم}} رخ داد- [[امام]] از تصرّف در [[اداره امور]] منع شد، خللی به قاعده لطف وارد نمی‌شود؛ چنان‌که [[خداوند]] خود را ملتزم به تأمین [[رزق]] [[بندگان]] نموده است{{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ}}<ref> «بی‌گمان این خداوند است که بسیار روزی‌بخش توانمند استوار است» سوره ذاریات، آیه ۵۸.</ref>، و اگر کسی به [[تقصیر]] خود به دنبال [[رزق]] نرفت و یا رزقی را از خود منع کرد، به [[سنت]] رزاقیّت [[الهی]] لطمه‌ای وارد نمی‌شود.

	همین قاعده درباره [[غیبت امام]] نیز وجود دارد؛ که اگر غاصبان و [[مستکبران]]، محیط را برای حضور امام به حدّی تنگ کردند که وجود ایشان در معرض خطر قرار گرفت، [[خداوند]] تا موقعی که [[صلاح]] بداند، [[نعمت]] حضور امام را در راستای [[مصالح]] والاتر، بر [[امّت]] منع می‌کند.		همین قاعده درباره [[غیبت امام]] نیز وجود دارد؛ که اگر غاصبان و [[مستکبران]]، محیط را برای حضور امام به حدّی تنگ کردند که وجود ایشان در معرض خطر قرار گرفت، [[خداوند]] تا موقعی که [[صلاح]] بداند، [[نعمت]] حضور امام را در راستای [[مصالح]] والاتر، بر [[امّت]] منع می‌کند.

Bahmani: /* شبهه ششم: لطف در عصر غیبت امام */

2024-12-24T07:53:23Z

شبهه ششم: لطف در عصر غیبت امام

نمایش تغییرات

Bahmani: /* عدم شمول لطف بر عموم بندگان */

2024-12-24T07:50:14Z

عدم شمول لطف بر عموم بندگان

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2024-12-24T07:47:26Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۷
خط ۶۱۹:		خط ۶۱۹:

	به علاوه خود تفتازانی و دیگر [[متکلمان]] [[سنی]]، در مقام اثبات [[وجوب]] [[گزینش امام]] توسط [[مردم]]، مسأله جلب منافع و دفع مضرات را مطرح می‌کنند. این موضوع از این واقعیت حکایت دارد که [[اهل سنت]] فرض عصمت خلق را منتفی می‌دانند. به همین جهت معتقدند که [[وجود امام]]، برای اقامۀ حدود، [[قصاص]]، اخذ [[حق]] [[مظلوم]] از [[ظالم]] و غیره لازم است. اگر همه معصوم باشند دیگر چه فرقی بین [[امام]] و مأموم خواهد بود؟ چه نیازی به امام هست؟ [[اجرای حدود]] و قصاص به چه معناست؛ در نتیجه روشن است که انظار ارائه شده باید ناظر به واقع باشد و الا بحث [[امامت]] از اساس بی‌معنا خواهد بود<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>.		به علاوه خود تفتازانی و دیگر [[متکلمان]] [[سنی]]، در مقام اثبات [[وجوب]] [[گزینش امام]] توسط [[مردم]]، مسأله جلب منافع و دفع مضرات را مطرح می‌کنند. این موضوع از این واقعیت حکایت دارد که [[اهل سنت]] فرض عصمت خلق را منتفی می‌دانند. به همین جهت معتقدند که [[وجود امام]]، برای اقامۀ حدود، [[قصاص]]، اخذ [[حق]] [[مظلوم]] از [[ظالم]] و غیره لازم است. اگر همه معصوم باشند دیگر چه فرقی بین [[امام]] و مأموم خواهد بود؟ چه نیازی به امام هست؟ [[اجرای حدود]] و قصاص به چه معناست؛ در نتیجه روشن است که انظار ارائه شده باید ناظر به واقع باشد و الا بحث [[امامت]] از اساس بی‌معنا خواهد بود<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>.

			=== عدم شمول [[لطف]] بر عموم [[بندگان]] ===
			'''بیان [[شبهه]]:'''

			اگر [[هدف]] [[خداوند]] از [[خلقت انسان‌ها]] [[هدایت]] و [[حرکت]] آنها به سوی کمال باشد، لازم است که این لطف شامل [[حال]] عموم [[مردم]] گردد. اما لازمۀ تحقق این لطف از طریق [[ارسال رسل]] و [[نصب]] [[امامان]]، [[محرومیت]] بسیاری از [[انسان‌ها]] از آن خواهد بود؛ زیرا می‌دانیم که [[خداوند متعال]] در هر عصری، [[رسولان]] خود را در محیط خاصی [[مبعوث]] کرده است و عدۀ محدودی از این لطف بهره مند شده‌اند. به عنوان مثال [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} در [[جزیرة العرب]] مبعوث شده است و اگر [[بعثت]] ایشان از سر لطف [[واجب]] باشد. این لطف شامل حال مردم آن [[دیار]] گردید و دیگران از آن [[محروم]] بوده‌اند. حال سؤال این است که آیا لطف به مردم سرزمین‌های دیگر بر خداوند واجب نبوده است؟ و اگر واجب بوده پس چرا [[خدای تعالی]] آنان را محروم ساخته است؟

			'''پاسخ [[شبهه]]:'''

			روشن است که این اشکال صرفا یک ادعای بی‌دلیل است؛ چراکه هر چند [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[سرزمین حجاز]] مبعوث شدند، اما زمینه برای [[آگاهی]] مردم سایر [[سرزمین‌ها]] از [[رسالت]] ایشان فراهم بود.

			[[حضرت خاتم الانبیاء]]{{صل}} در حالی مبعوث شدند که [[کتب آسمانی]] گذشته [[پیروان]] خویش را به بعثت ایشان نوید داده بودند، بنابراین [[اهل کتاب]] به خوبی از آمدن پیامبر اکرم{{صل}} آگاهی داشتند، حتی بر اساس [[تواریخ]] مسلم و [[روایات صحیح]]، بسیاری از اهل کتاب -به خصوص [[عالمان]] ایشان- در [[انتظار]] آمدن [[پیامبر خاتم]]{{صل}} بودند.

			همچنین از آنجا که [[رسول خدا]]{{صل}} در [[مکه]] مبعوث شدند، امکان [[ابلاغ رسالت]] ایشان به [[مشرکان]] سایر سرزمین‌ها نیز وجود داشت،؛ چراکه آنان حداقل برای [[زیارت]] بت‌هایی -که در [[کعبه]] نصب شده بود- به مکه [[سفر]] می‌کردند. به علاوه [[حجاز]] یک مرکز [[تجاری]] مهم بود؛ لذا کاروان‌های تجاری از سرزمین‌های مختلف جهت [[خرید و فروش]] به این مرکز آمد و شد می‌کردند و یا به جهت مرکزیت [[سرزمین حجاز]]، این [[سرزمین]] مسیر عبور کاروان‌های مختلف بود. به عبارت دیگر سرزمین حجاز در آن [[روزگار]] [[ام القری]] بوده است و این همه حکایت ازآن دارد که [[بعثت]] [[رسول خدا]]{{صل}} در آن سرزمین امری [[حکیمانه]] بوده است.

			صرف نظر از موقعیت [[حجاز]]، پس از تثبیت [[اسلام]] در آن سرزمین، رسول خدا{{صل}} به سران دولت‌های بزرگ آن عصر یعنی [[امپراطوری روم]] و [[ایران]] [[نامه]] نوشتند و آنها و قومشان را به اسلام [[دعوت]] کردند<ref>متن نامه‌های پیغمبر اکرم{{صل}} به سرزمین‌های مختلف در کتاب مکاتیب الرسول گردآوری شده است.</ref>.

			[[پیامبر اکرم]]{{صل}} علاوه بر [[نامه نگاری]] با سران دولت‌های آن روزگار، نمایندگانی هم به برخی [[سرزمین‌ها]] فرستادند، از جمله می‌توان به [[سفر]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[یمن]] اشاره کرد. [[حضرت امیر]] در این سفر موفق شدند در طی چند جلسه و ایراد چند [[خطبه]]، [[مردم]] آن سامان را به [[دین اسلام]] مشرف سازند.

			در اقدامی دیگر [[قرآن]] به عنوان [[کتاب آسمانی]] [[مسلمانان]] به سایر بلاد ارسال شد. افرادی که از سرزمین‌های مختلف برای [[ملاقات]] با رسول خدا{{صل}} به حجاز می‌آمدند، پس از [[تشرف]] به اسلام عملا نقش سفیران آن حضرت را ایفا می‌کردند. و خلاصه، بعثت رسول خدا{{صل}} در حجاز از روی [[حکمت]] و مطابق با [[هدف]] [[خداوند متعال]] بوده است.

			پس روشن است که خداوند متعال [[نقض غرض]] نمی‌کند و هر آن چه در مسیر [[تحقق غرض الهی]] مؤثر باشد، انجام می‌دهد. [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref> و در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَلَوْ شِئْنَا لَبَعَثْنَا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيرًا}}<ref>«و اگر می‌خواستیم در هر شهری بیم‌دهنده‌ای برمی‌انگیختیم» سوره فرقان، آیه ۵۱.</ref>.

			بر اساس این [[آیه شریفه]] چنان چه [[اتمام حجت الهی]] به [[برانگیخته شدن]] [[پیامبران الهی]] در هر سرزمینی مشروط بود قطعا [[خداوند]] این کار را می‌کرد،؛ چراکه [[ذات مقدس]] [[پروردگار]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا}}<ref>«و ما تا پیامبری برنینگیزیم (کسی را) عذاب نمی‌کنیم» سوره اسراء، آیه ۱۵.</ref>.

			بدیهی است که بدون [[ارسال رسل]] [[حجت]] بر [[بندگان]] تمام نمی‌شود و جای سؤال و [[اعتراض]] برای بندگان باقی می‌ماند، [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى * وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى}}<ref>«و گفتند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش برای ما نمی‌آورد؛ آیا برهانی که در کتاب‌های (آسمانی) پیشین است، به آنان نرسیده است؟ * و اگر ما پیش از آن با عذابی آنان را نابود می‌کردیم می‌گفتند: پروردگارا! چرا فرستاده‌ای برای ما نفرستادی تا از آیات تو پیش از آنکه زبون و خوار گردیم پیروی کنیم» سوره طه، آیه ۱۳۳-۱۳۴.</ref>. با توجه به این [[آیه]] [[خداوند]] راه هر گونه عذری را بر بندگان بسته است، از این‌رو می‌فرماید: {{متن قرآن\|قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ}}<ref>«بگو: برهان رسا از آن خداوند است» سوره انعام، آیه ۱۴۹.</ref>.

			از [[امام صادق]]{{ع}} در مورد این [[آیه سؤال]] شد، حضرتش فرمودند: {{متن حدیث\|إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ لِلْعَبْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَبْدِي أَ كُنْتَ عَالِماً فَإِنْ قَالَ نَعَمْ قَالَ لَهُ أَ فَلَا عَمِلْتَ بِمَا عَلِمْتَ وَ إِنْ قَالَ كُنْتُ جَاهِلًا قَالَ لَهُ أَ فَلَا تَعَلَّمْتَ حَتَّى تَعْمَلَ فَيَخْصِمُهُ وَ ذَلِكَ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ}}<ref>امالی مفید، ص۲۲۷؛ امالی طوسی، ص۹؛ تفسیر نور الثقلین، ج۱، ص۷۷۶.</ref>؛ همانا خدای تعالی در [[روز قیامت]] به [[بنده]] می‌گوید: بندۀ من آیا تو عالم بودی؟ پس اگر گوید: بله خداوند به او می‌فرماید: پس چرا به آن چه می‌دانستی عمل نکردی؟ و چنان چه بگوید: من [[جاهل]] بودم به او می‌فرماید: پس چرا یاد نگرفتی تا عمل کنی؟ پس [[خدا]] او را [[شکست]] می‌دهد. و این است [[برهان]] رسای خداوند.

			حاصل آنکه [[خداوند متعال]]، ابتدا حجت را بر بندگان تمام می‌کند، سپس ایشان را مورد بازخواست قرار می‌دهد. اما برای [[اتمام حجت]] لزوما به ارسال [[رسول]] به تمام [[سرزمین‌ها]] نیاز نیست بلکه رسیدن [[پیام]] [[رسولان]] به [[مردم]] سرزمین‌های گوناگون برای [[اتمام حجت]] کافی است. در مورد [[رسول خدا]]{{صل}} نیز -چنان که گفتیم- این مهم تحقق یافته بود. یعنی با [[بعثت]] ایشان در [[سرزمین حجاز]] زمینه برای نشر [[رسالت]] ایشان به خوبی آماده بود و افراد مختلفی از سرزمین‌های دور و نزدیک -هر یک جهت کاری- به قصد [[حجاز]] [[سفر]] می‌کردند یا این [[سرزمین]] را محل عبور خویش قرار می‌دادند، این افراد در [[ملاقات]] با رسول خدا{{صل}} از انفاس قدسی حضرتش بهره می‌بردند و تحت تأثیر [[خلق و خوی]] استثنایی ایشان و یا با شنیدن [[آیات قرآن]] منقلب می‌شدند و به عنوان سفیران [[پیامبر اکرم]]{{صل}} عمل می‌کردند. مگر کسانی که قلوبشان همچون سنگ است.

			توجه به این نکته هم ضروری است که [[حجت خدا]] به منزله [[کعبه]] است، پس چنان که رفتن به سوی کعبه [[وظیفه]] [[بندگان]] است؛ همین طور شتافتن به سوی حجت خدا جهت [[یاد گرفتن]] [[اوامر و نواهی الهی]] و عمل به آنها بر همۀ کسانی که از وجود [[حجت]] [[آگاهی]] یافته‌اند، [[واجب]] است. اما [[حجت خداوند]] موظف نیست به سراغ مردم برود. در نتیجه کسی که [[روحیه]] [[تسلیم]] و پذیرش داشته باشد با مراجعه به حجت خدا [[تکلیف]] خود را مشخص می‌سازد، و آنکه طریق [[عناد]] و [[سرکشی]] را می‌پیماید، از [[نعمت]] [[هدایت]] و [[لطف الهی]] بی‌بهره خواهد بود حتی اگر [[پیامبر خدا]]{{صل}} به در خانۀ او برود!

			همچنین، همواره مشکلاتی وجود دارد که مانع از بهره‌مندی همگان از [[الطاف الهی]] می‌شود، اما رفع موانع خارجی بر عهده [[خدای تعالی]] نیست و از «[[قاعدۀ لطف]]» نیز چنین استفاده‌ای نمی‌شود؛ پس ممکن است برای عده‌ای به دلیل وجود برخی موانع هرگز حجت تمام نگردد. به عنوان مثال جنگ‌هایی که [[مشرکان]] علیه رسول خدا{{صل}} به راه انداختند، مانع بسیار مهمی برای نشر رسالت [[حضرت خاتم الانبیاء]] بود، در چنین شرایطی اگر موانع طوری باشد که واقعاً به جهت وجود آنها از رسیدن به آن حضرت [[محروم]] بشوند، مسلما این عده معذور خواهند بود، [[خدای تعالی]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا * إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا * فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«از کسانی که فرشتگان جانشان را در حال ستم به خویش می‌گیرند، می‌پرسند: در چه حال بوده‌اید؟ می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟ بنابراین، سرای (پایانی) اینان دوزخ است و بد پایانه‌ای است * بجز آن مردان و زنان و کودکان ناتوان شمرده شده‌ای که نه چاره‌ای می‌توانند اندیشید و نه راه به جایی دارند * که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۷.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی\|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۱ (کتاب)\|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام، ج۱]]، ص ۴۰۳-۴۳۵.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==