قدرت الهی در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

2025-10-23T20:31:25Z

جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	# خداوند به موجودات قدرت داده است چنین کسی آن را داراست؛ کمال قدرت در او وجود دارد<ref>سعیدی‌مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، ص۳۰۷، نیز مراجعه کنید: لاهیجی، عبدالرزاق، گوهر مراد، ص۲۵۱.</ref>.<ref>[[جابر توحیدی اقدم\|توحیدی اقدم، جابر]]، [[قدرت الهی (مقاله)\|مقاله «قدرت الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۳۶.</ref>		# خداوند به موجودات قدرت داده است چنین کسی آن را داراست؛ کمال قدرت در او وجود دارد<ref>سعیدی‌مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، ص۳۰۷، نیز مراجعه کنید: لاهیجی، عبدالرزاق، گوهر مراد، ص۲۵۱.</ref>.<ref>[[جابر توحیدی اقدم\|توحیدی اقدم، جابر]]، [[قدرت الهی (مقاله)\|مقاله «قدرت الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۳۶.</ref>

	== ~~فروعات~~ ==		== فروع ==
	# هرچه صاحب قدرت از نظر وجودی کامل‌تر باشد، قدرت بیشتری دارد و طبعاً قدرت موجود دارای کمال بی‌نهایت نامحدود است؛ از همین‌رو، [[قدرت خداوند]] نامحدود است: {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«خداوند بر هر کاری تواناست» سوره بقره، آیه ۱۴۸.</ref>.		# هرچه صاحب قدرت از نظر وجودی کامل‌تر باشد، قدرت بیشتری دارد و طبعاً قدرت موجود دارای کمال بی‌نهایت نامحدود است؛ از همین‌رو، [[قدرت خداوند]] نامحدود است: {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«خداوند بر هر کاری تواناست» سوره بقره، آیه ۱۴۸.</ref>.
	# کاری که متعلق [[قدرت]] قرار می‌گیرد، باید امکان تحقق داشته باشد؛ پس، چیز ذاتاً محال متعلق قدرت قرار نمی‌گیرد و قدرت داشتن [[خدا]] بر هر کاری بدین معنا نیست که برای مثال بتواند خدای دیگری بیافریند؛ زیرا [[خدا]] آفریدنی نیست، یا بتواند عدد (۲) را با فرض عدد (۲) بودن از عدد (۳) بزرگ‌تر قرار دهد، یا [[فرزندی]] را با فرض فرزند بودن پیش از پدرش بیافریند.		# کاری که متعلق [[قدرت]] قرار می‌گیرد، باید امکان تحقق داشته باشد؛ پس، چیز ذاتاً محال متعلق قدرت قرار نمی‌گیرد و قدرت داشتن [[خدا]] بر هر کاری بدین معنا نیست که برای مثال بتواند خدای دیگری بیافریند؛ زیرا [[خدا]] آفریدنی نیست، یا بتواند عدد (۲) را با فرض عدد (۲) بودن از عدد (۳) بزرگ‌تر قرار دهد، یا [[فرزندی]] را با فرض فرزند بودن پیش از پدرش بیافریند.

Bahmani: /* پانویس */

2025-09-03T05:09:54Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۹
خط ۸۴:		خط ۸۴:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~قدرت الهی~~]]		[[رده:صفات خدا]]

Bahmani در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۹

2025-09-03T05:09:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۹
خط ۷:		خط ۷:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	=== ~~[[قدرت الهی]]~~ ===		=== معنای لغوی ===
	[[قدرت]]، در لغت به معنای نیرویی است که بتوان با آن کارها را انجام داد. «قدرت» اعم از «[[استطاعت]]» است که تنها درباره [[توانایی]] اعضا و جوارح به‌کار برده می‌شود؛ ازاین‌رو این واژه درباره [[خداوند]] به‌کار نمی‌رود؛ به خلاف «قدرت»؛ بنابراین، به خداوند «[[قادر]]»، «[[قدیر]]» و «[[مقتدر]]» گفته می‌شود<ref>کلانتری، الیاس، لغات قرآن در تفسیر مجمع البیان، ص۱۹؛ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۳۱۰.</ref>. به کسی که قدرت دارد نیز «قادر» گفته می‌شود.		[[قدرت]]، در لغت به معنای نیرویی است که بتوان با آن کارها را انجام داد. «قدرت» اعم از «[[استطاعت]]» است که تنها درباره [[توانایی]] اعضا و جوارح به‌کار برده می‌شود؛ ازاین‌رو این واژه درباره [[خداوند]] به‌کار نمی‌رود؛ به خلاف «قدرت»؛ بنابراین، به خداوند «[[قادر]]»، «[[قدیر]]» و «[[مقتدر]]» گفته می‌شود<ref>کلانتری، الیاس، لغات قرآن در تفسیر مجمع البیان، ص۱۹؛ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۳۱۰.</ref>. به کسی که قدرت دارد نیز «قادر» گفته می‌شود.

	== معنای اصطلاحی ==		=== معنای اصطلاحی ===
	از اصطلاحی دو تعریف برای قدرت بیان شده است: تعریف نخست. [[متکلمان]]: قدرت، صفتی است که به سبب آن انجام و ترک کار برای شخص ممکن می‌شود<ref>ربانی گلپایگانی، علی، عقاید استدلالی، ص۱۴۱.</ref>.		از اصطلاحی دو تعریف برای قدرت بیان شده است: تعریف نخست. [[متکلمان]]: قدرت، صفتی است که به سبب آن انجام و ترک کار برای شخص ممکن می‌شود<ref>ربانی گلپایگانی، علی، عقاید استدلالی، ص۱۴۱.</ref>.

Bahmani در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۸

2025-09-03T05:08:28Z

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-08-11T07:37:21Z

منابع

@@ خط ۳۳: / خط ۳۳: @@
 پس، در پاسخ پرسش‌های بالا در یک کلمه می‌توان گفت همه آنها چون محال ذاتی یا وقوعی هستند، انجام ممکن نیست و [[قدرت]] به آنها تعلق نمی‌گیرد و اصولاً نه دادن پاسخ مثبت به این [[پرسش‌ها]] صحیح است و نه دادن پاسخ منفی؛ زیرا لازمه [[پرسش]] اول این است که آن موجود هم مخلوق باشد و هم نباشد؛ اگر بخواهد مانند [[خدا]] باشد باید مخلوق نباشد؛ در صورتی که اگر [[خدا]] او را [[خلق]] کند مخلوق خواهد بود. لازمه [[پرسش]] دوم این است که تخم مرغ در یک [[زمان]] هم کوچک باشد و هم بزرگ و [[جهان]] [[خلقت]] در یک زمان بزرگ باشد و هم کوچک؛ زیرا باید تخم مرغ از این جهان بزرگ‌تر باشد تا جهان در آنجا بگیرد؛ با اینکه فرض کردیم، تخم مرغ باید به همان کوچکی باقی بماند پس به مراتب باید از جهان کوچک‌تر باشد. پس هم باید کوچک باشد هم بزرگ و لازمه چنین فرضی [[اجتماع]] در چیز نقیض است.
 لازمه پرسش سوم هم [[عجز]] [[خداوند]] نیست بلکه لازمه‌اش این است که آن موجود هم ممکن‌الوجود و مخلوق باشد، که فناپذیری را در پی خواهد داشت. از طرفی چون فناپذیر نیست پس ممکن نیست. پس باز این امر مستلزم اجتماع نقیض و محال است<ref>سبحانی، جعفر، الهیات و معارف اسلامی، ص۱۲۸-۱۳۰؛ همو، شناخت صفات خدا، ص۲۵-۳۱؛ و ر.ک: مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱-۲، ص۹۹؛ همو، آموزش فلسفه، ج۲، ص۳۸۲-۳۸۳؛ سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، ج۱، ص۲۴۰-۲۴۲.</ref>. در پرسش چهارم نیز مفهوم «سنگی که خداوند [[قادر]] به بلند کردن آن نباشد» تناقض درونی دارد؛ زیرا در این صورت [[آفریدن]] چنین سنگی منطقاً محال است<ref>پترسون، مایکل، و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۱۲۷.</ref>.<ref>[[سید ایوب هاشمی|هاشمی]] و [[جابر توحیدی اقدم|توحیدی اقدم]]، [[امور محال و قدرت الهی (مقاله)|مقاله «امور محال و قدرت الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۹۸.</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
 # [[پرونده:IM010873.jpg|22px]] [[سید ایوب هاشمی|هاشمی]] و [[جابر توحیدی اقدم|توحیدی اقدم]]، [[امور محال و قدرت الهی (مقاله)|مقاله «امور محال و قدرت الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
 {{پایان منابع}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = قدرت الهی | عنوان مدخل = قدرت الهی | مداخل مرتبط = قدرت الهی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - قدرت الهی در کلام اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== اعتقاد به اینکه قدرت خداوند نامحدود و بی‌انتهاست موجب گشته تا در ا...» ایجاد کرد

2025-07-30T05:05:58Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = قدرت الهی | عنوان مدخل = قدرت الهی | مداخل مرتبط = قدرت الهی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - قدرت الهی در کلام اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== اعتقاد به اینکه قدرت خداوند نامحدود و بی‌انتهاست موجب گشته تا در ا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = قدرت الهی
| عنوان مدخل = قدرت الهی
| مداخل مرتبط = [[قدرت الهی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[قدرت الهی در کلام اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
[[اعتقاد]] به اینکه [[قدرت خداوند]] نامحدود و بی‌انتهاست موجب گشته تا در این باره [[پرسش‌ها]] و شبهاتی مطرح شود؛ مانند اینکه:
آیا [[خداوند]] می‌تواند موجودی مانند خود بسازد؟
آیا خداوند می‌تواند [[جهان هستی]] را در تخم‌مرغی جای دهد بدون اینکه [[جهان]] را کوچک و یا تخم مرغ را بزرگ کند؟
آیا خداوند می‌تواند موجودی را [[خلق]] کند که نتواند آن را نابود کند؟
آیا خداوند می‌تواند سنگی بیافریند که خود نتواند آن را بلند کند؟
اگر پاسخ به این پرسش‌ها منفی باشد آیا دلیل بر این نیست که خداوند بر هرکاری توانا نیست و [[قدرت الهی]] محدود است؟

پاسخ
برای پاسخ به این [[سؤال‌ها]] توجه به چند نکته ضروری است:

'''نکته اول: فرض‌های متصور در مورد امور عالم''': کارهایی که [[انسان]] می‌کند برای آن چند فرض تصور می‌شود:
#کارهایی که انجام آن برای [[بشر]] با شرایط کنونی ممکن است؛ مانند ساختن ماشین و هواپیما و...؛
#کارهایی که با شرایط کنونی بشر انجام آن امکانی ندارد، ولی ممکن است با گذشت [[زمان]] و فراهم شدن شرایط مخصوص انجام آن ممکن شود؛ مانند [[زندگی]] در کرات آسمانی.
#کارهایی که با وسایل عادی و طبیعی به هیچ وجه ممکن نیست، ولی با علل ماوراء طبیعی امکان‌پذیر است؛ مانند گلستان شدن [[آتش]]، اژدها شدن [[عصا]]، بیرون آمدن شتر از [[دل]] [[کوه]] و زنده شدن مرده یا پرندگان گلی که برای [[پیامبران الهی]] با اتکا به [[نیروی الهی]] قابل انجام است.
#کارهایی که به هیچ‌وجه امکان وقوع ندارد؛ نه با علل طبیعی و نه با علل ماوراء طبیعی؛ مانند [[اجتماع]] دو چیز نقیض، بودن و نبودن یک چیز در یک زمان و با شرایط و نسبت‌ها مساوی، پنج شدن حاصل ضرب ۲ در ۲ و ۱...

'''نکته دوم. اقسام امور محال''': امور محال را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:
#محال ذاتی: امری است که در [[ذات]] خویش بدون آنکه پای امر دیگری در میان باشد، محال و ناشدنی است؛ مانند اجتماع یا ارتقاع نقیضین که از روشن‌ترین مصادیق محال ذاتی است.
#محال وقوعی: امری است که فی حد نفسه و با نظر به [[ذات]] آن محال نیست، ولی وقوع آن مستلزم محال ذاتی است؛ مانند وجود معلول بدون علت که محال وقوعی است؛ زیرا تحقق آن مستلزم تناقض خواهد بود و باید در یک آن، یک شیء (معلول) هم به علت نیاز داشته باشد (چون معلول است) و هم نیاز نداشته باشد. (بنابر فرض) و [[اجتماع]] نیاز و عدم نیاز، [[اجتماع نقیضین]] است. محال ذاتی و محال وقوعی را «محال [[عقلی]]» نیز می‌گویند.
#محال عادی: امری است که وقوع آن با نظر به [[قوانین]] شناخته شده طبیعت ناممکن است؛ لیکن تحقق آن نه ذاتاً ممتنع و نه مستلزم محال ذاتی است.

'''نکته سوم: موارد موجود در [[شبهه]]''': تمام مواردی که در تقریرهای مختلف این شبهه وارد شده است، از جمله محالات وقوعی‌اند. برای مثال، [[شریک]] داشتن [[خداوند]] از محالات وقوعی است؛ زیرا فرض دو [[واجب‌الوجود]]، پس از تحلیل به تناقض می‌انجامد؛ زیرا لازم می‌آید که دو واجب‌الوجود مفروض، در همان حال که واجب‌الوجودند، واجب‌الوجود، نباشند. وقوع مورد دوم یعنی قرار گرفتن [[جهان]] درون یک تخم‌مرغ نیز لازمه‌اش این است که جهان در همان حال که بزرگ است بزرگ نباشد؛ چون درون تخم‌مرغ جای گرفته است و...
بر اساس این دو نکته پاسخ این است که از آنجا که این امور از جمله موارد محال ذاتی و وقوعی است، تحقق آنها محال است؛ بنابراین [[قدرت]] هرچه هم زیاد باشد و یا مانند [[قدرت خدا]] بی‌پایان باشد؛ بالاخره به کاری تعلق می‌گیرد که انجام آن قابل تحقق باشد؛ یعنی خود متناقض یا مستلزم تناقض نباشد درحالی‌که در این موارد کار قابلیت انجام شدن ندارد و [[قصور]] و نارسایی در آفریننده و انجام‌دهنده نیست، بلکه در آن کار است و عدم تعلق [[قدرت خداوند]] به محالات ذاتی و وقوعی، در واقع هیچگونه محدودیتی برای [[قدرت الهی]] به شمار نمی‌آیند؛ زیرا این امور اصولا قابلیت ایجاد ندارند و لذا مادون مرتبه‌ای قرار دارند که قدرت به آن تعلق می‌پذیرد. پس، فاعلیت خداوند تام است، اما قابل که محالات ذاتی و وقوعی‌اند، قابلیت پذیرش فعل (یعنی ایجاد شدن) را ندارند<ref>سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی.</ref>؛ مانند کوزه‌گری که در عین داشتن بالاترین [[مهارت]] نمی‌تواند از آب کوزه بسازد یا [[خیاطی]] که نمی‌تواند از هوا [[لباس]] تهیه کند.

پس، در پاسخ پرسش‌های بالا در یک کلمه می‌توان گفت همه آنها چون محال ذاتی یا وقوعی هستند، انجام ممکن نیست و [[قدرت]] به آنها تعلق نمی‌گیرد و اصولاً نه دادن پاسخ مثبت به این [[پرسش‌ها]] صحیح است و نه دادن پاسخ منفی؛ زیرا لازمه [[پرسش]] اول این است که آن موجود هم مخلوق باشد و هم نباشد؛ اگر بخواهد مانند [[خدا]] باشد باید مخلوق نباشد؛ در صورتی که اگر [[خدا]] او را [[خلق]] کند مخلوق خواهد بود. لازمه [[پرسش]] دوم این است که تخم مرغ در یک [[زمان]] هم کوچک باشد و هم بزرگ و [[جهان]] [[خلقت]] در یک زمان بزرگ باشد و هم کوچک؛ زیرا باید تخم مرغ از این جهان بزرگ‌تر باشد تا جهان در آنجا بگیرد؛ با اینکه فرض کردیم، تخم مرغ باید به همان کوچکی باقی بماند پس به مراتب باید از جهان کوچک‌تر باشد. پس هم باید کوچک باشد هم بزرگ و لازمه چنین فرضی [[اجتماع]] در چیز نقیض است.
لازمه پرسش سوم هم [[عجز]] [[خداوند]] نیست بلکه لازمه‌اش این است که آن موجود هم ممکن‌الوجود و مخلوق باشد، که فناپذیری را در پی خواهد داشت. از طرفی چون فناپذیر نیست پس ممکن نیست. پس باز این امر مستلزم اجتماع نقیض و محال است<ref>سبحانی، جعفر، الهیات و معارف اسلامی، ص۱۲۸-۱۳۰؛ همو، شناخت صفات خدا، ص۲۵-۳۱؛ و ر.ک: مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱-۲، ص۹۹؛ همو، آموزش فلسفه، ج۲، ص۳۸۲-۳۸۳؛ سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، ج۱، ص۲۴۰-۲۴۲.</ref>. در پرسش چهارم نیز مفهوم «سنگی که خداوند [[قادر]] به بلند کردن آن نباشد» تناقض درونی دارد؛ زیرا در این صورت [[آفریدن]] چنین سنگی منطقاً محال است<ref>پترسون، مایکل، و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۱۲۷.</ref>.<ref>[[سید ایوب هاشمی|هاشمی]] و [[جابر توحیدی اقدم|توحیدی اقدم]]، [[امور محال و قدرت الهی (مقاله)|مقاله «امور محال و قدرت الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۹۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010873.jpg|22px]] [[سید ایوب هاشمی|هاشمی]] و [[جابر توحیدی اقدم|توحیدی اقدم]]، [[امور محال و قدرت الهی (مقاله)|مقاله «امور محال و قدرت الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:قدرت الهی]]