قرعه در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2025-10-21T06:06:35Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۶
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	یکی از آثار اهتمام به [[حقوق عمومی]] در [[نظام حقوقی اسلام]] رعایت [[مساوات]] در مواردی است که راه [[کشف]] واقع به ظاهر مسدود و [[احقاق حق]] ناممکن است قاعده فقهی {{عربی\|"القرعة لكل أمر مشكل"}} برای رعایت حقوق عمومی و حل و فصل عادلانه منظور شده است. چنان‌که از مفاد [[آیه]]: {{متن قرآن\|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref> که در مورد [[حضرت یونس]]{{ع}} نازل شده استفاده می‌شود. هنگامی که حضرت یونس{{ع}} [[قوم]] خود را به [[عذاب]] [[وعده]] داد، بدون اینکه [[منتظر]] [[امر خداوند]] بماند، از میان [[مردم]] خارج شد. حضرت یونس{{ع}} به جایی رسید و در آنجا گفتند بنده‌ای از مولای خود فرار کرده و این [[بنده]] در میان [[جمعیت]] است. برای شناختن او قرعه انداختند و قرعه به نام حضرت یونس{{ع}} درآمد. حضرت نیز از [[خوف]] به بند کشیده شدن خود را به آب انداخت و گرفتار آن موجود دریایی شد:		یکی از آثار اهتمام به [[حقوق عمومی]] در [[نظام حقوقی اسلام]] رعایت [[مساوات]] در مواردی است که راه [[کشف]] واقع به ظاهر مسدود و [[احقاق حق]] ناممکن است قاعده فقهی {{عربی\|"القرعة لكل أمر مشكل"}} برای رعایت حقوق عمومی و حل و فصل عادلانه منظور شده است. چنان‌که از مفاد [[آیه]]: {{متن قرآن\|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref> که در مورد [[حضرت یونس]]{{ع}} نازل شده استفاده می‌شود. هنگامی که حضرت یونس{{ع}} [[قوم]] خود را به [[عذاب]] [[وعده]] داد، بدون اینکه [[منتظر]] [[امر خداوند]] بماند، از میان [[مردم]] خارج شد. حضرت یونس{{ع}} به جایی رسید و در آنجا گفتند بنده‌ای از مولای خود فرار کرده و این [[بنده]] در میان جمعیت است. برای شناختن او قرعه انداختند و قرعه به نام حضرت یونس{{ع}} درآمد. حضرت نیز از [[خوف]] به بند کشیده شدن خود را به آب انداخت و گرفتار آن موجود دریایی شد: آیه {{متن قرآن\|وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ}}<ref>«و تو هنگامی که آنان تیرچه‌های (قرعه) خود را (در آب) می‌افکندند تا (بدانند) کدام، مریم را سرپرستی کند و هنگامی که با هم (در این کار) ستیزه می‌ورزیدند نزد آنان نبودی» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref> نیز به قرعه انداختن برای تکفل [[حضرت مریم]]{{ع}} اشاره می‌کند که [[حضرت زکریا]]{{ع}} با جمعی دیگر در کنار نهر اردن [[اقدام]] به انداختن [[اقلام]] کردند و چون قلم [[زکریا]]{{ع}} در سه مرتبه بر روی آب ماند، در قرعه‌کشی غالب و [[پیروز]] شد.
	آیه {{متن قرآن\|وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ}}<ref>«و تو هنگامی که آنان تیرچه‌های (قرعه) خود را (در آب) می‌افکندند تا (بدانند) کدام، مریم را سرپرستی کند و هنگامی که با هم (در این کار) ستیزه می‌ورزیدند نزد آنان نبودی» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref> نیز به قرعه انداختن برای تکفل [[حضرت مریم]]{{ع}} اشاره می‌کند که [[حضرت زکریا]]{{ع}} با جمعی دیگر در کنار [[نهر اردن]] [[اقدام]] به انداختن [[اقلام]] کردند و چون قلم [[زکریا]]{{ع}} در سه مرتبه بر روی آب ماند، در قرعه‌کشی غالب و [[پیروز]] شد.

	قرعه برای رفع [[تحیر]] در مسائلی به‌کار می‌رود که راه کشف واقع در آن مسدود باشد و از برخی [[روایات]] [[اماره]] بودن آن نیز استفاده می‌شود، مانند [[روایت]] {{متن حدیث\|مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} عَنْ شَيْ‌ءٍ فَقَالَ لِي كُلُّ مَجْهُولٍ فَفِيهِ الْقُرْعَةُ قُلْتُ لَهُ إِنَّ الْقُرْعَةَ تُخْطِئُ وَ تُصِيبُ قَالَ كُلُّ مَا حَكَمَ اللَّهُ بِهِ فَلَيْسَ بِمُخْطِئٍ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۱ و ۱۸.</ref> در روایتی دیگر برای واقع‌نما بودن قرعه به [[آیه]] نیز، استناد شده است: {{متن حدیث\|قَالَ الصَّادِقُ{{ع}}: مَا تَنَازَعَ قَوْمٌ فَفَوَّضُوا أَمْرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا خَرَجَ سَهْمُ الْمُحِقِّ وَ قَالَ أَيُّ قَضِيَّةٍ أَعْدَلُ مِنَ الْقُرْعَةِ إِذَا فُوِّضَ الْأَمْرُ إِلَى اللَّهِ أَ لَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ {{متن قرآن\|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref>}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۳ و ۱۷.</ref>.		قرعه برای رفع [[تحیر]] در مسائلی به‌کار می‌رود که راه کشف واقع در آن مسدود باشد و از برخی [[روایات]] اماره بودن آن نیز استفاده می‌شود، مانند [[روایت]] {{متن حدیث\|مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} عَنْ شَيْ‌ءٍ فَقَالَ لِي كُلُّ مَجْهُولٍ فَفِيهِ الْقُرْعَةُ قُلْتُ لَهُ إِنَّ الْقُرْعَةَ تُخْطِئُ وَ تُصِيبُ قَالَ كُلُّ مَا حَكَمَ اللَّهُ بِهِ فَلَيْسَ بِمُخْطِئٍ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۱ و ۱۸.</ref> در روایتی دیگر برای واقع‌نما بودن قرعه به [[آیه]] نیز، استناد شده است: {{متن حدیث\|قَالَ الصَّادِقُ{{ع}}: مَا تَنَازَعَ قَوْمٌ فَفَوَّضُوا أَمْرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا خَرَجَ سَهْمُ الْمُحِقِّ وَ قَالَ أَيُّ قَضِيَّةٍ أَعْدَلُ مِنَ الْقُرْعَةِ إِذَا فُوِّضَ الْأَمْرُ إِلَى اللَّهِ أَ لَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ {{متن قرآن\|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref>}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۳ و ۱۷.</ref>.

	بر اساس مفاد این [[روایات]] می‌توان گفت: هرچند که قرعه مانند اصل، وسیله‌ای برای رفع [[حیرت]] در [[مقام عمل]] است و به قولی «قرعه [[حاکم]] [[کور]] است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۷۸۲.</ref> اما مفاد روایات بر واقع‌نمایی آن دلالت دارد، پس با توجه به روایات می‌توانیم قرعه را کاشف از واقع و نوعی [[اماره]] بدانیم.		بر اساس مفاد این [[روایات]] می‌توان گفت: هرچند که قرعه مانند اصل، وسیله‌ای برای رفع [[حیرت]] در مقام عمل است و به قولی «قرعه [[حاکم]] کور است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۷۸۲.</ref> اما مفاد روایات بر واقع‌نمایی آن دلالت دارد، پس با توجه به روایات می‌توانیم قرعه را کاشف از واقع و نوعی اماره بدانیم.

	باید توجه داشت که قرعه در [[شبهات]] [[حکمیه]] جریان ندارد و مورد استفاده آن به‌طور کلی در شبهات موضوعیه است که مقرون به [[علم اجمالی]] خوهد بود، چنانچه امکان [[احتیاط]] وجود نداشته باشد (یا شرعاً احتیاط جایز نباشد) و اصل یا اماره‌ای نیز علم اجمالی را منحل نکند می‌توان قرعه را جاری دانست<ref>القواعد الفقهیه (بجنوردی)، ج۱، ص۵۳ – ۵۲. </ref>.		باید توجه داشت که قرعه در [[شبهات]] حکمیه جریان ندارد و مورد استفاده آن به‌طور کلی در شبهات موضوعیه است که مقرون به [[علم اجمالی]] خوهد بود، چنانچه امکان [[احتیاط]] وجود نداشته باشد (یا شرعاً احتیاط جایز نباشد) و اصل یا اماره‌ای نیز علم اجمالی را منحل نکند می‌توان قرعه را جاری دانست<ref>القواعد الفقهیه (بجنوردی)، ج۱، ص۵۳ – ۵۲. </ref>.

	بسیاری از [[فقها]] قرعه را در موردی جاری دانسته‌اند که واقع معلوم و ظاهر مشتبه باشد، اما مرحوم [[میر~~]] [[~~فتاح]] می‌گوید به دلیل عموم و اطلاق [[ادله]]، [[قاعده قرعه]] تمامی [[مشکلات]] و مشتبهات اعم از [[واقعی]] و ظاهری را دربرمی‌گیرد<ref>العناوین (میرفتاح حسینی مراغی)، ج۱، ص۳۴۹.</ref>.		بسیاری از [[فقها]] قرعه را در موردی جاری دانسته‌اند که واقع معلوم و ظاهر مشتبه باشد، اما مرحوم میر فتاح می‌گوید به دلیل عموم و اطلاق [[ادله]]، [[قاعده قرعه]] تمامی [[مشکلات]] و مشتبهات اعم از واقعی و ظاهری را دربرمی‌گیرد<ref>العناوین (میرفتاح حسینی مراغی)، ج۱، ص۳۴۹.</ref>.

	قرعه را به لحاظ آثار مترتب بر آن می‌توان به دو قسم تقسیم کرد<ref>ترمینولوژی حقوق، ص۵۴۱، ش۴۲۷۵.</ref>:		قرعه را به لحاظ آثار مترتب بر آن می‌توان به دو قسم تقسیم کرد<ref>ترمینولوژی حقوق، ص۵۴۱، ش۴۲۷۵.</ref>:
	#قرعه اعلامی که برای تعیین چیزی است که در واقع معین است، ولی در ظاهر مجهول است (ماده ۱۵۷ [[قانون]] [[مدنی]]).		# قرعه اعلامی که برای تعیین چیزی است که در واقع معین است، ولی در ظاهر مجهول است (ماده ۱۵۷ [[قانون]] مدنی).
	#قرعه تعیینی (یا تأسیسی) که برای [[کشف]] مجهول نبوده، بلکه برای تعیین چیزی به‌کار می‌رود مانند قرعه در باب تقسیم [[مال]] مشاع<ref>ماده ۵۹۸ قانون مدنی.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۷۰۰ و ۷۰۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۴۰۱.</ref>		# قرعه تعیینی (یا تأسیسی) که برای [[کشف]] مجهول نبوده، بلکه برای تعیین چیزی به‌کار می‌رود مانند قرعه در باب تقسیم [[مال]] مشاع<ref>ماده ۵۹۸ قانون مدنی.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۷۰۰ و ۷۰۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۴۰۱.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* پانویس */

2025-10-21T06:01:00Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۱
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اصطلاحات فقهی~~]]		[[رده:قرعه]]

Jaafari در ‏۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۳

2025-10-04T07:53:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = قرعه		\| موضوع مرتبط = قرعه
	\| عنوان مدخل = قرعه		\| عنوان مدخل = قرعه
	\| مداخل مرتبط = [[قرعه در قرآن]] - [[قرعه در فقه سیاسی]]		\| مداخل مرتبط = [[قرعه در قرآن]] - [[قرعه در فقه سیاسی]] - [[قرعه در معارف و سیره علوی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۲ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۰۲

2024-03-02T05:02:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۲
خط ۷:		خط ۷:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	یکی از آثار اهتمام به [[حقوق عمومی]] در [[نظام حقوقی اسلام]] رعایت [[مساوات]] در مواردی است که راه [[کشف]] واقع به ظاهر مسدود و [[احقاق حق]] ناممکن است [[قاعده فقهی]] {{عربی\|القرعة لكل أمر مشكل}} برای رعایت حقوق عمومی و حل و فصل عادلانه منظور شده است. چنان‌که از مفاد [[آیه]]: {{متن قرآن\|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref> که در مورد [[حضرت یونس]]{{ع}} نازل شده استفاده می‌شود. هنگامی که حضرت یونس{{ع}} [[قوم]] خود را به [[عذاب]] [[وعده]] داد، بدون اینکه [[منتظر]] [[امر خداوند]] بماند، از میان [[مردم]] خارج شد. حضرت یونس{{ع}} به جایی رسید و در آنجا گفتند بنده‌ای از مولای خود فرار کرده و این [[بنده]] در میان [[جمعیت]] است. برای شناختن او قرعه انداختند و قرعه به نام حضرت یونس{{ع}} درآمد. حضرت نیز از [[خوف]] به بند کشیده شدن خود را به آب انداخت و گرفتار آن موجود دریایی شد:		یکی از آثار اهتمام به [[حقوق عمومی]] در [[نظام حقوقی اسلام]] رعایت [[مساوات]] در مواردی است که راه [[کشف]] واقع به ظاهر مسدود و [[احقاق حق]] ناممکن است قاعده فقهی {{عربی\|"القرعة لكل أمر مشكل"}} برای رعایت حقوق عمومی و حل و فصل عادلانه منظور شده است. چنان‌که از مفاد [[آیه]]: {{متن قرآن\|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref> که در مورد [[حضرت یونس]]{{ع}} نازل شده استفاده می‌شود. هنگامی که حضرت یونس{{ع}} [[قوم]] خود را به [[عذاب]] [[وعده]] داد، بدون اینکه [[منتظر]] [[امر خداوند]] بماند، از میان [[مردم]] خارج شد. حضرت یونس{{ع}} به جایی رسید و در آنجا گفتند بنده‌ای از مولای خود فرار کرده و این [[بنده]] در میان [[جمعیت]] است. برای شناختن او قرعه انداختند و قرعه به نام حضرت یونس{{ع}} درآمد. حضرت نیز از [[خوف]] به بند کشیده شدن خود را به آب انداخت و گرفتار آن موجود دریایی شد:
	آیه {{متن قرآن\|وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ}}<ref>«و تو هنگامی که آنان تیرچه‌های (قرعه) خود را (در آب) می‌افکندند تا (بدانند) کدام، مریم را سرپرستی کند و هنگامی که با هم (در این کار) ستیزه می‌ورزیدند نزد آنان نبودی» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref> نیز به قرعه انداختن برای تکفل [[حضرت مریم]]{{ع}} اشاره می‌کند که [[حضرت زکریا]]{{ع}} با جمعی دیگر در کنار [[نهر اردن]] [[اقدام]] به انداختن [[اقلام]] کردند و چون قلم [[زکریا]]{{ع}} در سه مرتبه بر روی آب ماند، در قرعه‌کشی غالب و [[پیروز]] شد.		آیه {{متن قرآن\|وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ}}<ref>«و تو هنگامی که آنان تیرچه‌های (قرعه) خود را (در آب) می‌افکندند تا (بدانند) کدام، مریم را سرپرستی کند و هنگامی که با هم (در این کار) ستیزه می‌ورزیدند نزد آنان نبودی» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref> نیز به قرعه انداختن برای تکفل [[حضرت مریم]]{{ع}} اشاره می‌کند که [[حضرت زکریا]]{{ع}} با جمعی دیگر در کنار [[نهر اردن]] [[اقدام]] به انداختن [[اقلام]] کردند و چون قلم [[زکریا]]{{ع}} در سه مرتبه بر روی آب ماند، در قرعه‌کشی غالب و [[پیروز]] شد.

	قرعه برای رفع [[تحیر]] در مسائلی به‌کار می‌رود که راه کشف واقع در آن مسدود باشد و از برخی [[روایات]] [[اماره]] بودن آن نیز استفاده می‌شود، مانند [[روایت]] {{متن حدیث\|مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} عَنْ شَيْ‌ءٍ فَقَالَ لِي كُلُّ مَجْهُولٍ فَفِيهِ الْقُرْعَةُ قُلْتُ لَهُ إِنَّ الْقُرْعَةَ تُخْطِئُ وَ تُصِيبُ قَالَ كُلُّ مَا حَكَمَ اللَّهُ بِهِ فَلَيْسَ بِمُخْطِئٍ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۱ و ۱۸.</ref> در روایتی دیگر برای واقع‌نما بودن قرعه به [[آیه]] نیز، استناد شده است: {{متن حدیث\|قَالَ الصَّادِقُ{{ع}}: مَا تَنَازَعَ قَوْمٌ فَفَوَّضُوا أَمْرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا خَرَجَ سَهْمُ الْمُحِقِّ وَ قَالَ أَيُّ قَضِيَّةٍ أَعْدَلُ مِنَ الْقُرْعَةِ إِذَا فُوِّضَ الْأَمْرُ إِلَى اللَّهِ أَ لَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ {{متن قرآن\|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref>}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۳ و ۱۷.</ref>.		قرعه برای رفع [[تحیر]] در مسائلی به‌کار می‌رود که راه کشف واقع در آن مسدود باشد و از برخی [[روایات]] [[اماره]] بودن آن نیز استفاده می‌شود، مانند [[روایت]] {{متن حدیث\|مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} عَنْ شَيْ‌ءٍ فَقَالَ لِي كُلُّ مَجْهُولٍ فَفِيهِ الْقُرْعَةُ قُلْتُ لَهُ إِنَّ الْقُرْعَةَ تُخْطِئُ وَ تُصِيبُ قَالَ كُلُّ مَا حَكَمَ اللَّهُ بِهِ فَلَيْسَ بِمُخْطِئٍ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۱ و ۱۸.</ref> در روایتی دیگر برای واقع‌نما بودن قرعه به [[آیه]] نیز، استناد شده است: {{متن حدیث\|قَالَ الصَّادِقُ{{ع}}: مَا تَنَازَعَ قَوْمٌ فَفَوَّضُوا أَمْرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا خَرَجَ سَهْمُ الْمُحِقِّ وَ قَالَ أَيُّ قَضِيَّةٍ أَعْدَلُ مِنَ الْقُرْعَةِ إِذَا فُوِّضَ الْأَمْرُ إِلَى اللَّهِ أَ لَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ {{متن قرآن\|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref>}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۳ و ۱۷.</ref>.

	بر اساس مفاد این [[روایات]] می‌توان گفت: هرچند که قرعه مانند اصل، وسیله‌ای برای رفع [[حیرت]] در [[مقام عمل]] است و به قولی «قرعه [[حاکم]] [[کور]] است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۷۸۲.</ref> اما مفاد روایات بر واقع‌نمایی آن دلالت دارد، پس با توجه به روایات می‌توانیم قرعه را کاشف از واقع و نوعی [[اماره]] بدانیم.		بر اساس مفاد این [[روایات]] می‌توان گفت: هرچند که قرعه مانند اصل، وسیله‌ای برای رفع [[حیرت]] در [[مقام عمل]] است و به قولی «قرعه [[حاکم]] [[کور]] است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۷۸۲.</ref> اما مفاد روایات بر واقع‌نمایی آن دلالت دارد، پس با توجه به روایات می‌توانیم قرعه را کاشف از واقع و نوعی [[اماره]] بدانیم.

	باید توجه داشت که قرعه در [[شبهات]] [[حکمیه]] جریان ندارد و مورد استفاده آن به‌طور کلی در شبهات موضوعیه است که مقرون به [[علم اجمالی]] خوهد بود، چنانچه امکان [[احتیاط]] وجود نداشته باشد (یا شرعاً احتیاط جایز نباشد) و اصل یا اماره‌ای نیز علم اجمالی را منحل نکند می‌توان قرعه را جاری دانست<ref>القواعد الفقهیه (بجنوردی)، ج۱، ص۵۳ – ۵۲. </ref>.		باید توجه داشت که قرعه در [[شبهات]] [[حکمیه]] جریان ندارد و مورد استفاده آن به‌طور کلی در شبهات موضوعیه است که مقرون به [[علم اجمالی]] خوهد بود، چنانچه امکان [[احتیاط]] وجود نداشته باشد (یا شرعاً احتیاط جایز نباشد) و اصل یا اماره‌ای نیز علم اجمالی را منحل نکند می‌توان قرعه را جاری دانست<ref>القواعد الفقهیه (بجنوردی)، ج۱، ص۵۳ – ۵۲. </ref>.

	بسیاری از [[فقها]] قرعه را در موردی جاری دانسته‌اند که واقع معلوم و ظاهر مشتبه باشد، اما مرحوم [[میر]] [[فتاح]] می‌گوید به دلیل عموم و اطلاق [[ادله]]، [[قاعده قرعه]] تمامی [[مشکلات]] و مشتبهات اعم از [[واقعی]] و ظاهری را دربرمی‌گیرد<ref>العناوین (میرفتاح حسینی مراغی)، ج۱، ص۳۴۹.</ref>.		بسیاری از [[فقها]] قرعه را در موردی جاری دانسته‌اند که واقع معلوم و ظاهر مشتبه باشد، اما مرحوم [[میر]] [[فتاح]] می‌گوید به دلیل عموم و اطلاق [[ادله]]، [[قاعده قرعه]] تمامی [[مشکلات]] و مشتبهات اعم از [[واقعی]] و ظاهری را دربرمی‌گیرد<ref>العناوین (میرفتاح حسینی مراغی)، ج۱، ص۳۴۹.</ref>.

	قرعه را به لحاظ آثار مترتب بر آن می‌توان به دو قسم تقسیم کرد<ref>ترمینولوژی حقوق، ص۵۴۱، ش۴۲۷۵.</ref>:		قرعه را به لحاظ آثار مترتب بر آن می‌توان به دو قسم تقسیم کرد<ref>ترمینولوژی حقوق، ص۵۴۱، ش۴۲۷۵.</ref>:
	#قرعه اعلامی که برای تعیین چیزی است که در واقع معین است، ولی در ظاهر مجهول است (ماده ۱۵۷ [[قانون]] [[مدنی]]).		#قرعه اعلامی که برای تعیین چیزی است که در واقع معین است، ولی در ظاهر مجهول است (ماده ۱۵۷ [[قانون]] [[مدنی]]).
	#قرعه تعیینی (یا تأسیسی) که برای [[کشف]] مجهول نبوده، بلکه برای تعیین چیزی به‌کار می‌رود مانند قرعه در باب تقسیم [[مال]] مشاع<ref>ماده ۵۹۸ قانون مدنی.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۷۰۰ و ۷۰۲.</ref><ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۴۰۱.</ref>		#قرعه تعیینی (یا تأسیسی) که برای [[کشف]] مجهول نبوده، بلکه برای تعیین چیزی به‌کار می‌رود مانند قرعه در باب تقسیم [[مال]] مشاع<ref>ماده ۵۹۸ قانون مدنی.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۷۰۰ و ۷۰۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۴۰۱.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۲۶:		خط ۳۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~قرعه~~]]		[[رده:اصطلاحات فقهی]]

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = قرعه | عنوان مدخل = قرعه | مداخل مرتبط = قرعه در قرآن - قرعه در فقه سیاسی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== یکی از آثار اهتمام به حقوق عمومی در نظام حقوقی اسلام رعایت مساوات در مواردی است که راه کشف واقع به ظاهر مسدود...» ایجاد کرد

2023-03-11T07:07:24Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = قرعه | عنوان مدخل = قرعه | مداخل مرتبط = قرعه در قرآن - قرعه در فقه سیاسی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== یکی از آثار اهتمام به حقوق عمومی در نظام حقوقی اسلام رعایت مساوات در مواردی است که راه کشف واقع به ظاهر مسدود...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = قرعه
| عنوان مدخل = قرعه
| مداخل مرتبط = [[قرعه در قرآن]] - [[قرعه در فقه سیاسی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
یکی از آثار اهتمام به [[حقوق عمومی]] در [[نظام حقوقی اسلام]] رعایت [[مساوات]] در مواردی است که راه [[کشف]] واقع به ظاهر مسدود و [[احقاق حق]] ناممکن است [[قاعده فقهی]] {{عربی|القرعة لكل أمر مشكل}} برای رعایت حقوق عمومی و حل و فصل عادلانه منظور شده است. چنان‌که از مفاد [[آیه]]: {{متن قرآن|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref> که در مورد [[حضرت یونس]]{{ع}} نازل شده استفاده می‌شود. هنگامی که حضرت یونس{{ع}} [[قوم]] خود را به [[عذاب]] [[وعده]] داد، بدون اینکه [[منتظر]] [[امر خداوند]] بماند، از میان [[مردم]] خارج شد. حضرت یونس{{ع}} به جایی رسید و در آنجا گفتند بنده‌ای از مولای خود فرار کرده و این [[بنده]] در میان [[جمعیت]] است. برای شناختن او قرعه انداختند و قرعه به نام حضرت یونس{{ع}} درآمد. حضرت نیز از [[خوف]] به بند کشیده شدن خود را به آب انداخت و گرفتار آن موجود دریایی شد:
آیه {{متن قرآن|وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ}}<ref>«و تو هنگامی که آنان تیرچه‌های (قرعه) خود را (در آب) می‌افکندند تا (بدانند) کدام، مریم را سرپرستی کند و هنگامی که با هم (در این کار) ستیزه می‌ورزیدند نزد آنان نبودی» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref> نیز به قرعه انداختن برای تکفل [[حضرت مریم]]{{ع}} اشاره می‌کند که [[حضرت زکریا]]{{ع}} با جمعی دیگر در کنار [[نهر اردن]] [[اقدام]] به انداختن [[اقلام]] کردند و چون قلم [[زکریا]]{{ع}} در سه مرتبه بر روی آب ماند، در قرعه‌کشی غالب و [[پیروز]] شد.
قرعه برای رفع [[تحیر]] در مسائلی به‌کار می‌رود که راه کشف واقع در آن مسدود باشد و از برخی [[روایات]] [[اماره]] بودن آن نیز استفاده می‌شود، مانند [[روایت]] {{متن حدیث|مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} عَنْ شَيْ‌ءٍ فَقَالَ لِي كُلُّ مَجْهُولٍ فَفِيهِ الْقُرْعَةُ قُلْتُ لَهُ إِنَّ الْقُرْعَةَ تُخْطِئُ وَ تُصِيبُ قَالَ كُلُّ مَا حَكَمَ اللَّهُ بِهِ فَلَيْسَ بِمُخْطِئٍ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۱ و ۱۸.</ref> در روایتی دیگر برای واقع‌نما بودن قرعه به [[آیه]] نیز، استناد شده است: {{متن حدیث|قَالَ الصَّادِقُ{{ع}}: مَا تَنَازَعَ قَوْمٌ فَفَوَّضُوا أَمْرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا خَرَجَ سَهْمُ الْمُحِقِّ وَ قَالَ أَيُّ قَضِيَّةٍ أَعْدَلُ مِنَ الْقُرْعَةِ إِذَا فُوِّضَ الْأَمْرُ إِلَى اللَّهِ أَ لَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ {{متن قرآن|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref>}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۳ و ۱۷.</ref>.

بر اساس مفاد این [[روایات]] می‌توان گفت: هرچند که قرعه مانند اصل، وسیله‌ای برای رفع [[حیرت]] در [[مقام عمل]] است و به قولی «قرعه [[حاکم]] [[کور]] است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۷۸۲.</ref> اما مفاد روایات بر واقع‌نمایی آن دلالت دارد، پس با توجه به روایات می‌توانیم قرعه را کاشف از واقع و نوعی [[اماره]] بدانیم.
باید توجه داشت که قرعه در [[شبهات]] [[حکمیه]] جریان ندارد و مورد استفاده آن به‌طور کلی در شبهات موضوعیه است که مقرون به [[علم اجمالی]] خوهد بود، چنانچه امکان [[احتیاط]] وجود نداشته باشد (یا شرعاً احتیاط جایز نباشد) و اصل یا اماره‌ای نیز علم اجمالی را منحل نکند می‌توان قرعه را جاری دانست<ref>القواعد الفقهیه (بجنوردی)، ج۱، ص۵۳ – ۵۲. </ref>.
بسیاری از [[فقها]] قرعه را در موردی جاری دانسته‌اند که واقع معلوم و ظاهر مشتبه باشد، اما مرحوم [[میر]] [[فتاح]] می‌گوید به دلیل عموم و اطلاق [[ادله]]، [[قاعده قرعه]] تمامی [[مشکلات]] و مشتبهات اعم از [[واقعی]] و ظاهری را دربرمی‌گیرد<ref>العناوین (میرفتاح حسینی مراغی)، ج۱، ص۳۴۹.</ref>.
قرعه را به لحاظ آثار مترتب بر آن می‌توان به دو قسم تقسیم کرد<ref>ترمینولوژی حقوق، ص۵۴۱، ش۴۲۷۵.</ref>:
#قرعه اعلامی که برای تعیین چیزی است که در واقع معین است، ولی در ظاهر مجهول است (ماده ۱۵۷ [[قانون]] [[مدنی]]).
#قرعه تعیینی (یا تأسیسی) که برای [[کشف]] مجهول نبوده، بلکه برای تعیین چیزی به‌کار می‌رود مانند قرعه در باب تقسیم [[مال]] مشاع<ref>ماده ۵۹۸ قانون مدنی.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۷۰۰ و ۷۰۲.</ref><ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۴۰۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:قرعه]]