قسم در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۰

2025-10-21T06:50:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	سوگند، به شهادت‌طلبیدن یا [[شاهد]] قراردادن [[خداوند]] بر [[صحت]] گفتار کسی است که سوگند یاد می‌کند. سوگند در همه [[ادیان الهی]]، دارای اهمیتی ویژه بوده است. [[اهل]] [[ایمان]]، خداوند را [[حاکم]] مطلق بر کل موجودات می‌دانند، سوگند به نام او را [[محترم]] می‌شمارند و از [[عقوبت]] سوگند [[کذب]]، [[هراس]] دارند. از این‌روی، سوگندِ فرد [[مؤمن]] پذیرفته می‌شود و اگر ثابت شود که [[سوگند دروغ]] یاد کرده است، برایش [[مجازات]] تعیین می‌گردد<ref>قانون مجازات جمهوری اسلامی ایران در ماده ۶۴۹ اشعار می‌دارد: «هر کس در دعوای حقوقی یا جزایی که قسم متوجه او شده باشد، سوگند دروغ یاد نماید، به شش ماه تا دو سال حبس محکوم خواهد شد».</ref>.		سوگند، به شهادت‌طلبیدن یا [[شاهد]] قراردادن [[خداوند]] بر صحت گفتار کسی است که سوگند یاد می‌کند. سوگند در همه [[ادیان الهی]]، دارای اهمیتی ویژه بوده است. [[اهل]] [[ایمان]]، خداوند را [[حاکم]] مطلق بر کل موجودات می‌دانند، سوگند به نام او را [[محترم]] می‌شمارند و از [[عقوبت]] سوگند [[کذب]]، [[هراس]] دارند. از این‌روی، سوگندِ فرد [[مؤمن]] پذیرفته می‌شود و اگر ثابت شود که [[سوگند دروغ]] یاد کرده است، برایش [[مجازات]] تعیین می‌گردد<ref>قانون مجازات جمهوری اسلامی ایران در ماده ۶۴۹ اشعار می‌دارد: «هر کس در دعوای حقوقی یا جزایی که قسم متوجه او شده باشد، سوگند دروغ یاد نماید، به شش ماه تا دو سال حبس محکوم خواهد شد».</ref>.
	علی{{ع}} در قضاوت‌های بسیاری برای [[فصل خصومت]] و یا تکمیل [[ادله]] از [[سوگند]] استفاده کرده است. علی{{ع}} [[یهودیان]] را به کتاب [[تورات]] قسم می‌داد<ref>وسائل الشیعه، باب ۳۲، ابواب کتاب الایمان، ح۳، ۸، ۱۱، ۱۲، ۱۳.</ref>. و نیز از [[یهود]] و [[نصارا]] می‌خواست که در مکان‌های عبادتشان قسم یاد کنند<ref>وسائل الشیعه، باب ۲۹، ح۲، ص۲۹۸.</ref>. [[فقها]] برای [[حجیت]] [[یمین]] به این [[حدیث مشهور]] [[استدلال]] کرده‌اند: {{متن حدیث\|الْبَيِّنَةُ عَلَى الْمُدَّعِي وَ الْيَمِينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۲۷، ابواب کیفیة الحکم، باب ۳، ح۳، ص۲۳۳.</ref>. بر اساس این [[روایت]] مشهور، قسم [[حق]] و امتیازی برای مدعی است که هرگاه نتوانست اقامه [[بینه]] کند، بتواند از منکر، درخواست سوگند نماید. البته قسم دادن، در برخی مقام‌ها حق [[قاضی]] است که به بعضی از این مقام‌ها اشاره می‌شود:
	#هرگاه دو نفر مدعی باشند و هر دو بر ادعای خویش بینه اقامه کنند، با قسم مشکل آن دو حل می‌شود. دو نفر درباره حیوانی به نزد علی{{ع}} [[شکایت]] بردند، در حالی که هر یک بر ادعای خود بینه‌ای داشت. علی{{ع}} آن دو را قسم داد. یکی قسم یاد کرد، اما دیگری از اتیان قسم امتناع کرد. از این‌رو، علی{{ع}} به نفع اتیان‌کننده سوگند، [[حکم]] فرمود<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۲، ص۲۵۰.</ref>.		علی{{ع}} در قضاوت‌های بسیاری برای [[فصل خصومت]] و یا تکمیل [[ادله]] از [[سوگند]] استفاده کرده است. علی{{ع}} [[یهودیان]] را به کتاب [[تورات]] قسم می‌داد<ref>وسائل الشیعه، باب ۳۲، ابواب کتاب الایمان، ح۳، ۸، ۱۱، ۱۲، ۱۳.</ref>. و نیز از [[یهود]] و [[نصارا]] می‌خواست که در مکان‌های عبادتشان قسم یاد کنند<ref>وسائل الشیعه، باب ۲۹، ح۲، ص۲۹۸.</ref>. [[فقها]] برای حجیت [[یمین]] به این حدیث مشهور [[استدلال]] کرده‌اند: {{متن حدیث\|الْبَيِّنَةُ عَلَى الْمُدَّعِي وَ الْيَمِينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۲۷، ابواب کیفیة الحکم، باب ۳، ح۳، ص۲۳۳.</ref>. بر اساس این [[روایت]] مشهور، قسم [[حق]] و امتیازی برای مدعی است که هرگاه نتوانست اقامه [[بینه]] کند، بتواند از منکر، درخواست سوگند نماید. البته قسم دادن، در برخی مقام‌ها حق [[قاضی]] است که به بعضی از این مقام‌ها اشاره می‌شود:
	#هرگاه گواهانِ یکی از طرفین دعوا بیش‌تر بود، علی{{ع}} پس از سوگند دادنِ [[گواهان]]، به نفع طرفی حکم می‌کرد که گواهان بیش‌تری داشت<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۱، ص۲۴۹.</ref>.		# هرگاه دو نفر مدعی باشند و هر دو بر ادعای خویش بینه اقامه کنند، با قسم مشکل آن دو حل می‌شود. دو نفر درباره حیوانی به نزد علی{{ع}} [[شکایت]] بردند، در حالی که هر یک بر ادعای خود بینه‌ای داشت. علی{{ع}} آن دو را قسم داد. یکی قسم یاد کرد، اما دیگری از اتیان قسم امتناع کرد. از این‌رو، علی{{ع}} به نفع اتیان‌کننده سوگند، [[حکم]] فرمود<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۲، ص۲۵۰.</ref>.
	#هرگاه حقی بر میت ادعا می‌شد، علی{{ع}} مدعی را پس از [[اثبات]] دعوایش، بدون درخواست [[وارث]] یا [[وصی]] میت، قسم می‌داد<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۱، ص۲۴۹.</ref>. در [[علم ~~حقوق]]،~~ چنین قسمی را قسم استظهاری می‌نامند.		# هرگاه گواهانِ یکی از طرفین دعوا بیش‌تر بود، علی{{ع}} پس از سوگند دادنِ [[گواهان]]، به نفع طرفی حکم می‌کرد که گواهان بیش‌تری داشت<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۱، ص۲۴۹.</ref>.
			# هرگاه حقی بر میت ادعا می‌شد، علی{{ع}} مدعی را پس از [[اثبات]] دعوایش، بدون درخواست [[وارث]] یا [[وصی]] میت، قسم می‌داد<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۱، ص۲۴۹.</ref>. در علم حقوق، چنین قسمی را قسم استظهاری می‌نامند.

	از مظاهر [[رحمت]] در [[دین اسلام]] این است که از [[اقامه حدود]] بر اساس [[سوگند]]، منع کرده است. علی{{ع}} در دادرسی‌های خود به این قاعده [[اسلامی]] عمل می‌کردند که به دو نمونه از آنها اشاره می‌کنیم:		از مظاهر [[رحمت]] در [[دین اسلام]] این است که از [[اقامه حدود]] بر اساس [[سوگند]]، منع کرده است. علی{{ع}} در دادرسی‌های خود به این قاعده [[اسلامی]] عمل می‌کردند که به دو نمونه از آنها اشاره می‌کنیم:
	#شخصی، مردی را نزد [[امیرالمؤمنین]] آورد و مدعی شد که به او [[تهمت]] [[زنا]] زده است و چون بینه‌ای نداشت، از علی{{ع}} خواست تا مرد دیگر را قسم دهد. حضرت فرمود: «در حد سوگند نیست»<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۱۰، ص۷۶، ح۳۱.</ref>.		# شخصی، مردی را نزد [[امیرالمؤمنین]] آورد و مدعی شد که به او [[تهمت]] [[زنا]] زده است و چون بینه‌ای نداشت، از علی{{ع}} خواست تا مرد دیگر را قسم دهد. حضرت فرمود: «در حد سوگند نیست»<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۱۰، ص۷۶، ح۳۱.</ref>.
	#مردی نزد علی{{ع}} آمد و گفت فلانی به من [[افترا]] زده است. آن حضرت به آن مرد گفت: آیا چنین کاری را کرده‌ای؟ گفت: نه. آن‌گاه حضرت به فرد مدعی گفت: آیا بر ادعای خود بینه‌ای داری؟ مرد گفت: بینه‌ای ندارم، ولی او را قسم بده. علی{{ع}} فرمود: «بر این فرد (مدعیٰ‌علیه) سوگندی نیست»<ref>وسائل الشیعه، باب ۳، ص۲۹۹، ح۱.</ref>.<ref>[[احمد رمضانی\|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)\|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۴۲۰.</ref>		# مردی نزد علی{{ع}} آمد و گفت فلانی به من [[افترا]] زده است. آن حضرت به آن مرد گفت: آیا چنین کاری را کرده‌ای؟ گفت: نه. آن‌گاه حضرت به فرد مدعی گفت: آیا بر ادعای خود بینه‌ای داری؟ مرد گفت: بینه‌ای ندارم، ولی او را قسم بده. علی{{ع}} فرمود: «بر این فرد (مدعیٰ‌علیه) سوگندی نیست»<ref>وسائل الشیعه، باب ۳، ص۲۹۹، ح۱.</ref>.<ref>[[احمد رمضانی\|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)\|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]]، ص ۴۲۰.</ref>

	==قسامه==		== قسامه ==
	در [[حقوق ~~کیفری]]،~~ یکی از [[دلایل]] اثبات دعوا، قسامه است. برای قسامه، در [[مذاهب مختلف اسلامی]]، تعاریف متعددی وجود دارد. از نظر [[امامیه]]، قسامه عبارت است از: [[سوگندها]] یا گروهی که سوگندها را ادا می‌کنند<ref>ر.ک: منصوری، سعید، فقه تطبیقی (ادله اثبات دعوا)، ص۱۰۵-۱۲۱.</ref>. [[ائمه اطهار]] برای قسامه اهمیت و نقش بسزایی قائل شده‌اند<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ص٢۴٩، ح۱.</ref>. همچنان که اصل [[قصاص]] در [[قرآن کریم]]، ضامن [[حیات]] و بقای [[زندگی]] [[جامعه بشری]] معرفی شده<ref>{{متن قرآن\|وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}} «و شما را ای [[خردمندان]] در قصاص، زندگانی (نهفته) است؛ باشد که شما [[پرهیزگاری]] ورزید» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۷۹.</ref>، قسامه در لسان [[روایات]]، عامل [[حفظ]] [[جان‌ها]] و [[نجات]] [[مردم]]، و نیز عامل جلوگیری از هدر رفتنِ [[خون]] مردم معرفی شده است.		در حقوق کیفری، یکی از [[دلایل]] اثبات دعوا، قسامه است. برای قسامه، در [[مذاهب مختلف اسلامی]]، تعاریف متعددی وجود دارد. از نظر [[امامیه]]، قسامه عبارت است از: [[سوگندها]] یا گروهی که سوگندها را ادا می‌کنند<ref>ر.ک: منصوری، سعید، فقه تطبیقی (ادله اثبات دعوا)، ص۱۰۵-۱۲۱.</ref>. [[ائمه اطهار]] برای قسامه اهمیت و نقش بسزایی قائل شده‌اند<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ص٢۴٩، ح۱.</ref>. همچنان که اصل [[قصاص]] در [[قرآن کریم]]، ضامن [[حیات]] و بقای [[زندگی]] [[جامعه بشری]] معرفی شده<ref>{{متن قرآن\|وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}} «و شما را ای [[خردمندان]] در قصاص، زندگانی (نهفته) است؛ باشد که شما [[پرهیزگاری]] ورزید» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۷۹.</ref>، قسامه در لسان [[روایات]]، عامل [[حفظ]] [[جان‌ها]] و [[نجات]] [[مردم]]، و نیز عامل جلوگیری از هدر رفتنِ [[خون]] مردم معرفی شده است.

	[[زراره]] در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} چنین نقل می‌کند که ایشان فرمود: «اگر قسامه نبود، همواره برخی از مردم، برخی دیگر را می‌کشتند»<ref>وسائل الشیعه، ج۲۹، باب ۹ از ابواب دعوی القتل، ح۸ و ۹.</ref>. به [[عقیده]] اکثر فقهای [[عامه]] و [[خاصه]]، زمینه اجرای قسامه، وجود لوث است. لوث، [[گمان]] قوی‌ای است که برای [[قاضی]]، به خاطرِ دلالتِ قراین و امارات بر [[صدق]] مدعی و توجه [[اتهام]] به مدعیٰ‌علیه، حاصل می‌شود<ref>درباره تعریف لوث و قسامه، ر.ک: طباطبایی، سید علی، ریاض المسائل، ج۱۰، ص۳۱۷؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ج۴، ص۲۰۷؛ فاضل، محمد، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، کتاب القصاص، ص۱۷۲؛ موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه القصاص، ص۲۵۹.</ref>. لفظ [[قسامه]] در سخن علی{{ع}} فقط در یک جا وارد شده است؛ «قسامه در [[قتل ~~عمد]]،~~ [[سوگند]] پنجاه مرد و در [[قتل نفس]] به صورت غیر عمدی (خطایی)، قسم ۲۵ مرد قرار داده شده است»<ref>وسائل الشیعه، ج۲۹، ابواب دعوی القتل، باب ۱۱، ح۲، ص۱۵۹: {{متن حدیث\|... وَ الْقَسَامَةُ جُعِلَ فِي النَّفْسِ عَلَى الْعَمْدِ خَمْسِينَ رَجُلًا، وَ جُعِلَ فِي النَّفْسِ عَلَى الْخَطَإِ خَمْسَةً وَ عِشْرِينَ رَجُلًا وَ...}}.</ref>. بر اساس این [[حدیث]]، آن‌چه در [[قتل]] عمدی لازم است، سوگندِ پنجاه نفر است، نه پنجاه سوگند<ref>ماده ۲۴۸ قانون مجازات اسلامی مقرر می‌دارد: «در موارد لوث قتل عمد با پنجاه قسم ثابت می‌شود.»...</ref>. در هر حال، به نظر می‌آید اتیان قسم توسط پنجاه نفر، با [[حکمت]] و [[هدف]] قسامه سازگاری بیشتری داشته باشد<ref>در این باره، ر.ک: رازی زاده، محمدعلی، قسامه در نظام قضائی اسلام، ص۱۲۱ به بعد.</ref>.<ref>[[احمد رمضانی\|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)\|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۴۲۲.</ref>		[[زراره]] در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} چنین نقل می‌کند که ایشان فرمود: «اگر قسامه نبود، همواره برخی از مردم، برخی دیگر را می‌کشتند»<ref>وسائل الشیعه، ج۲۹، باب ۹ از ابواب دعوی القتل، ح۸ و ۹.</ref>. به [[عقیده]] اکثر فقهای [[عامه]] و [[خاصه]]، زمینه اجرای قسامه، وجود لوث است. لوث، [[گمان]] قوی‌ای است که برای [[قاضی]]، به خاطرِ دلالتِ قراین و امارات بر [[صدق]] مدعی و توجه [[اتهام]] به مدعیٰ‌علیه، حاصل می‌شود<ref>درباره تعریف لوث و قسامه، ر.ک: طباطبایی، سید علی، ریاض المسائل، ج۱۰، ص۳۱۷؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ج۴، ص۲۰۷؛ فاضل، محمد، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، کتاب القصاص، ص۱۷۲؛ موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه القصاص، ص۲۵۹.</ref>. لفظ قسامه در سخن علی{{ع}} فقط در یک جا وارد شده است؛ «قسامه در قتل عمد، [[سوگند]] پنجاه مرد و در [[قتل نفس]] به صورت غیر عمدی (خطایی)، قسم ۲۵ مرد قرار داده شده است»<ref>وسائل الشیعه، ج۲۹، ابواب دعوی القتل، باب ۱۱، ح۲، ص۱۵۹: {{متن حدیث\|... وَ الْقَسَامَةُ جُعِلَ فِي النَّفْسِ عَلَى الْعَمْدِ خَمْسِينَ رَجُلًا، وَ جُعِلَ فِي النَّفْسِ عَلَى الْخَطَإِ خَمْسَةً وَ عِشْرِينَ رَجُلًا وَ...}}.</ref>. بر اساس این [[حدیث]]، آن‌چه در [[قتل]] عمدی لازم است، سوگندِ پنجاه نفر است، نه پنجاه سوگند<ref>ماده ۲۴۸ قانون مجازات اسلامی مقرر می‌دارد: «در موارد لوث قتل عمد با پنجاه قسم ثابت می‌شود.»...</ref>. در هر حال، به نظر می‌آید اتیان قسم توسط پنجاه نفر، با [[حکمت]] و [[هدف]] قسامه سازگاری بیشتری داشته باشد<ref>در این باره، ر.ک: رازی زاده، محمدعلی، قسامه در نظام قضائی اسلام، ص۱۲۱ به بعد.</ref>.<ref>[[احمد رمضانی\|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)\|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]]، ص ۴۲۲.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* پانویس */

2025-10-21T06:42:54Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۲
خط ۳۰:		خط ۳۰:

	[[رده:قسم]]		[[رده:قسم]]
	~~[[رده:امام علی]]~~

Jaafari: /* منابع */

2025-10-04T07:44:41Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۴
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	#شخصی، مردی را نزد [[امیرالمؤمنین]] آورد و مدعی شد که به او [[تهمت]] [[زنا]] زده است و چون بینه‌ای نداشت، از علی{{ع}} خواست تا مرد دیگر را قسم دهد. حضرت فرمود: «در حد سوگند نیست»<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۱۰، ص۷۶، ح۳۱.</ref>.		#شخصی، مردی را نزد [[امیرالمؤمنین]] آورد و مدعی شد که به او [[تهمت]] [[زنا]] زده است و چون بینه‌ای نداشت، از علی{{ع}} خواست تا مرد دیگر را قسم دهد. حضرت فرمود: «در حد سوگند نیست»<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۱۰، ص۷۶، ح۳۱.</ref>.
	#مردی نزد علی{{ع}} آمد و گفت فلانی به من [[افترا]] زده است. آن حضرت به آن مرد گفت: آیا چنین کاری را کرده‌ای؟ گفت: نه. آن‌گاه حضرت به فرد مدعی گفت: آیا بر ادعای خود بینه‌ای داری؟ مرد گفت: بینه‌ای ندارم، ولی او را قسم بده. علی{{ع}} فرمود: «بر این فرد (مدعیٰ‌علیه) سوگندی نیست»<ref>وسائل الشیعه، باب ۳، ص۲۹۹، ح۱.</ref>.<ref>[[احمد رمضانی\|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)\|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۴۲۰.</ref>		#مردی نزد علی{{ع}} آمد و گفت فلانی به من [[افترا]] زده است. آن حضرت به آن مرد گفت: آیا چنین کاری را کرده‌ای؟ گفت: نه. آن‌گاه حضرت به فرد مدعی گفت: آیا بر ادعای خود بینه‌ای داری؟ مرد گفت: بینه‌ای ندارم، ولی او را قسم بده. علی{{ع}} فرمود: «بر این فرد (مدعیٰ‌علیه) سوگندی نیست»<ref>وسائل الشیعه، باب ۳، ص۲۹۹، ح۱.</ref>.<ref>[[احمد رمضانی\|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)\|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۴۲۰.</ref>

			==قسامه==
			در [[حقوق کیفری]]، یکی از [[دلایل]] اثبات دعوا، قسامه است. برای قسامه، در [[مذاهب مختلف اسلامی]]، تعاریف متعددی وجود دارد. از نظر [[امامیه]]، قسامه عبارت است از: [[سوگندها]] یا گروهی که سوگندها را ادا می‌کنند<ref>ر.ک: منصوری، سعید، فقه تطبیقی (ادله اثبات دعوا)، ص۱۰۵-۱۲۱.</ref>. [[ائمه اطهار]] برای قسامه اهمیت و نقش بسزایی قائل شده‌اند<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ص٢۴٩، ح۱.</ref>. همچنان که اصل [[قصاص]] در [[قرآن کریم]]، ضامن [[حیات]] و بقای [[زندگی]] [[جامعه بشری]] معرفی شده<ref>{{متن قرآن\|وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}} «و شما را ای [[خردمندان]] در قصاص، زندگانی (نهفته) است؛ باشد که شما [[پرهیزگاری]] ورزید» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۷۹.</ref>، قسامه در لسان [[روایات]]، عامل [[حفظ]] [[جان‌ها]] و [[نجات]] [[مردم]]، و نیز عامل جلوگیری از هدر رفتنِ [[خون]] مردم معرفی شده است.

			[[زراره]] در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} چنین نقل می‌کند که ایشان فرمود: «اگر قسامه نبود، همواره برخی از مردم، برخی دیگر را می‌کشتند»<ref>وسائل الشیعه، ج۲۹، باب ۹ از ابواب دعوی القتل، ح۸ و ۹.</ref>. به [[عقیده]] اکثر فقهای [[عامه]] و [[خاصه]]، زمینه اجرای قسامه، وجود لوث است. لوث، [[گمان]] قوی‌ای است که برای [[قاضی]]، به خاطرِ دلالتِ قراین و امارات بر [[صدق]] مدعی و توجه [[اتهام]] به مدعیٰ‌علیه، حاصل می‌شود<ref>درباره تعریف لوث و قسامه، ر.ک: طباطبایی، سید علی، ریاض المسائل، ج۱۰، ص۳۱۷؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ج۴، ص۲۰۷؛ فاضل، محمد، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، کتاب القصاص، ص۱۷۲؛ موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، فقه القصاص، ص۲۵۹.</ref>. لفظ [[قسامه]] در سخن علی{{ع}} فقط در یک جا وارد شده است؛ «قسامه در [[قتل عمد]]، [[سوگند]] پنجاه مرد و در [[قتل نفس]] به صورت غیر عمدی (خطایی)، قسم ۲۵ مرد قرار داده شده است»<ref>وسائل الشیعه، ج۲۹، ابواب دعوی القتل، باب ۱۱، ح۲، ص۱۵۹: {{متن حدیث\|... وَ الْقَسَامَةُ جُعِلَ فِي النَّفْسِ عَلَى الْعَمْدِ خَمْسِينَ رَجُلًا، وَ جُعِلَ فِي النَّفْسِ عَلَى الْخَطَإِ خَمْسَةً وَ عِشْرِينَ رَجُلًا وَ...}}.</ref>. بر اساس این [[حدیث]]، آن‌چه در [[قتل]] عمدی لازم است، سوگندِ پنجاه نفر است، نه پنجاه سوگند<ref>ماده ۲۴۸ قانون مجازات اسلامی مقرر می‌دارد: «در موارد لوث قتل عمد با پنجاه قسم ثابت می‌شود.»...</ref>. در هر حال، به نظر می‌آید اتیان قسم توسط پنجاه نفر، با [[حکمت]] و [[هدف]] قسامه سازگاری بیشتری داشته باشد<ref>در این باره، ر.ک: رازی زاده، محمدعلی، قسامه در نظام قضائی اسلام، ص۱۲۱ به بعد.</ref>.<ref>[[احمد رمضانی\|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)\|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۴۲۲.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = قسم | عنوان مدخل = قسم | مداخل مرتبط = قسم در قرآن - قسم در معارف دعا و زیارات - قسم در معارف و سیره علوی - قسم در معارف و سیره سجادی - قسم در جامعه‌شناسی اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== سوگند، به شهادت‌طلبیدن ی...» ایجاد کرد

2025-10-04T07:43:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = قسم | عنوان مدخل = قسم | مداخل مرتبط = قسم در قرآن - قسم در معارف دعا و زیارات - قسم در معارف و سیره علوی - قسم در معارف و سیره سجادی - قسم در جامعه‌شناسی اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== سوگند، به شهادت‌طلبیدن ی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = قسم
| عنوان مدخل = قسم
| مداخل مرتبط = [[قسم در قرآن]] - [[قسم در معارف دعا و زیارات]] - [[قسم در معارف و سیره علوی]] - [[قسم در معارف و سیره سجادی]] - [[قسم در جامعه‌شناسی اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
سوگند، به شهادت‌طلبیدن یا [[شاهد]] قراردادن [[خداوند]] بر [[صحت]] گفتار کسی است که سوگند یاد می‌کند. سوگند در همه [[ادیان الهی]]، دارای اهمیتی ویژه بوده است. [[اهل]] [[ایمان]]، خداوند را [[حاکم]] مطلق بر کل موجودات می‌دانند، سوگند به نام او را [[محترم]] می‌شمارند و از [[عقوبت]] سوگند [[کذب]]، [[هراس]] دارند. از این‌روی، سوگندِ فرد [[مؤمن]] پذیرفته می‌شود و اگر ثابت شود که [[سوگند دروغ]] یاد کرده است، برایش [[مجازات]] تعیین می‌گردد<ref>قانون مجازات جمهوری اسلامی ایران در ماده ۶۴۹ اشعار می‌دارد: «هر کس در دعوای حقوقی یا جزایی که قسم متوجه او شده باشد، سوگند دروغ یاد نماید، به شش ماه تا دو سال حبس محکوم خواهد شد».</ref>.
علی{{ع}} در قضاوت‌های بسیاری برای [[فصل خصومت]] و یا تکمیل [[ادله]] از [[سوگند]] استفاده کرده است. علی{{ع}} [[یهودیان]] را به کتاب [[تورات]] قسم می‌داد<ref>وسائل الشیعه، باب ۳۲، ابواب کتاب الایمان، ح۳، ۸، ۱۱، ۱۲، ۱۳.</ref>. و نیز از [[یهود]] و [[نصارا]] می‌خواست که در مکان‌های عبادتشان قسم یاد کنند<ref>وسائل الشیعه، باب ۲۹، ح۲، ص۲۹۸.</ref>. [[فقها]] برای [[حجیت]] [[یمین]] به این [[حدیث مشهور]] [[استدلال]] کرده‌اند: {{متن حدیث|الْبَيِّنَةُ عَلَى الْمُدَّعِي وَ الْيَمِينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۲۷، ابواب کیفیة الحکم، باب ۳، ح۳، ص۲۳۳.</ref>. بر اساس این [[روایت]] مشهور، قسم [[حق]] و امتیازی برای مدعی است که هرگاه نتوانست اقامه [[بینه]] کند، بتواند از منکر، درخواست سوگند نماید. البته قسم دادن، در برخی مقام‌ها حق [[قاضی]] است که به بعضی از این مقام‌ها اشاره می‌شود:
#هرگاه دو نفر مدعی باشند و هر دو بر ادعای خویش بینه اقامه کنند، با قسم مشکل آن دو حل می‌شود. دو نفر درباره حیوانی به نزد علی{{ع}} [[شکایت]] بردند، در حالی که هر یک بر ادعای خود بینه‌ای داشت. علی{{ع}} آن دو را قسم داد. یکی قسم یاد کرد، اما دیگری از اتیان قسم امتناع کرد. از این‌رو، علی{{ع}} به نفع اتیان‌کننده سوگند، [[حکم]] فرمود<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۲، ص۲۵۰.</ref>.
#هرگاه گواهانِ یکی از طرفین دعوا بیش‌تر بود، علی{{ع}} پس از سوگند دادنِ [[گواهان]]، به نفع طرفی حکم می‌کرد که گواهان بیش‌تری داشت<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۱، ص۲۴۹.</ref>.
#هرگاه حقی بر میت ادعا می‌شد، علی{{ع}} مدعی را پس از [[اثبات]] دعوایش، بدون درخواست [[وارث]] یا [[وصی]] میت، قسم می‌داد<ref>ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۷، باب ۱۲، ابواب کیفیة الحکم، ح۱، ص۲۴۹.</ref>. در [[علم حقوق]]، چنین قسمی را قسم استظهاری می‌نامند.
از مظاهر [[رحمت]] در [[دین اسلام]] این است که از [[اقامه حدود]] بر اساس [[سوگند]]، منع کرده است. علی{{ع}} در دادرسی‌های خود به این قاعده [[اسلامی]] عمل می‌کردند که به دو نمونه از آنها اشاره می‌کنیم:
#شخصی، مردی را نزد [[امیرالمؤمنین]] آورد و مدعی شد که به او [[تهمت]] [[زنا]] زده است و چون بینه‌ای نداشت، از علی{{ع}} خواست تا مرد دیگر را قسم دهد. حضرت فرمود: «در حد سوگند نیست»<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۱۰، ص۷۶، ح۳۱.</ref>.
#مردی نزد علی{{ع}} آمد و گفت فلانی به من [[افترا]] زده است. آن حضرت به آن مرد گفت: آیا چنین کاری را کرده‌ای؟ گفت: نه. آن‌گاه حضرت به فرد مدعی گفت: آیا بر ادعای خود بینه‌ای داری؟ مرد گفت: بینه‌ای ندارم، ولی او را قسم بده. علی{{ع}} فرمود: «بر این فرد (مدعیٰ‌علیه) سوگندی نیست»<ref>وسائل الشیعه، باب ۳، ص۲۹۹، ح۱.</ref>.<ref>[[احمد رمضانی|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۴۲۰.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1368103.jpg|22px]] [[احمد رمضانی|رمضانی، احمد]]، [[آیین دادرسی (مقاله)|مقاله «آیین دادرسی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۵''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:قسم]]
[[رده:امام علی]]