قلب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۲۳

2023-05-27T08:23:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در لغت]] - [[قلب در قرآن]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[قلب در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در لغت]] - [[قلب در قرآن]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره علوی]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[قلب در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.		مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.

Jaafari در ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۵۰

2023-05-27T07:50:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در قرآن]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[قلب در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در لغت]] - [[قلب در قرآن]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[قلب در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.		مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.

Bahmani: /* پانویس */

2023-04-11T08:33:24Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~امام علی]]~~		[[رده:مفاهیم]]
	~~[[رده:قلب~~]]
	[[رده:مدخل نهج البلاغه]]		[[رده:مدخل نهج البلاغه]]

Jaafari: /* وصف قلب */

2023-03-30T17:05:15Z

وصف قلب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۳۵
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	== وصف قلب ==		== وصف قلب ==
	[[دل]]، [[لوح]] دیده است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۰۹: {{متن حدیث\|"الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ"}}</ref>. در این عبارت، [[کلام]] [[حضرت]] {{ع}} با معیارهای توصیف سازگار است. از رگ‌های [[آدمی]] پاره‌گوشتی آویزان است که شگفت‌انگیزترین عضو کالبد او به‌شمار می‌آید. این قطعه گوشت، قلب است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۰۸: {{متن حدیث\|"لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ [هُوَ] ذَلِكَ الْقَلْبُ"}}</ref>. بدیهی است که در این [[کلام]] [[امام]] {{ع}}، حدّ و رسم<ref>"حدّ" و "رسم" دوگونه از تعریف‌اند که در علم منطق از آن‌ها و ویژگی‌هایشا سخن گفته می‌‌شود.</ref> را به معنای منطقی نمی‌توان جست‌وجو کرد. امّا یکی از شیوه‌های [[امام]] {{ع}} در توصیف و تعریف، بیان گزاره‌های معلوم برای روشنگری و رفع مجهولات است<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص ۲۲۶.</ref>		[[دل]]، [[لوح]] دیده است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۰۹: {{متن حدیث\|"الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ"}}</ref>. در این عبارت، [[کلام]] [[حضرت]] {{ع}} با معیارهای توصیف سازگار است. از رگ‌های [[آدمی]] پاره‌گوشتی آویزان است که شگفت‌انگیزترین عضو کالبد او به‌شمار می‌آید. این قطعه گوشت، قلب است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۰۸: {{متن حدیث\|"لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ [هُوَ] ذَلِكَ الْقَلْبُ"}}</ref>. بدیهی است که در این [[کلام]] [[امام]] {{ع}}، حدّ و رسم<ref>"حدّ" و "رسم" دوگونه از تعریف‌اند که در علم منطق از آن‌ها و ویژگی‌هایشا سخن گفته می‌‌شود.</ref> را به معنای منطقی نمی‌توان جست‌وجو کرد. امّا یکی از شیوه‌های [[امام]] {{ع}} در توصیف و تعریف، بیان گزاره‌های معلوم برای روشنگری و رفع مجهولات است<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص ۲۲۶.</ref>

			==[[حضور قلب]]==

	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==

Msadeq در ‏۳۰ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۱۶

2023-03-30T06:16:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در قرآن]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[~~قصاص~~ در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در قرآن]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[قلب در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.		مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.

Msadeq در ‏۳۰ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۱۶

2023-03-30T06:16:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در قرآن~~]] - [[قلب در حدیث~~]] - [[قلب در نهج البلاغه~~]] - [[قلب در کلام اسلامی]] - [[قلب در اخلاق اسلامی~~]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[~~قلب~~ در معارف ~~و سیره رضوی~~]]\| پرسش مرتبط = ~~قلب (پرسش)~~}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در قرآن]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[قصاص در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] \| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.		مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.

	قلب [[روحانی]] حد و مرز بین [[انسان]] و حیوان است. [[انسان]] به‌واسطه قلب [[روحانی]] حقایق معنوی را [[درک]] می‌کند و راه کمال را می‌پیماید. قلب [[روحانی]] ابزار [[آدمی]] در رسیدن و دریافت [[کمالات]] معنوی و حصول [[معرفت]] و باورهای یقینی و به‌کارگیری [[ایمان]] و [[اعتقاد]] است. [[آدمیان]] به نسبت صفای قلب خود، دریافت‌کننده حقایق معنوی و [[قرآنی]] می‌شوند. از این‌رو [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] بر [[حقیقت]] قلب [[روحانی]] صحه گذاشته و از آن به‌عنوان یکی از ارکان اصلی [[هدایت]] یاد کرده است: (بی‌گمان) در این هلاک پیشینیان [[پند]] و تذکر است آن را که قلبی هوشیار داشته باشد~~...<ref>~~{{متن قرآن\|إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى ~~لِمَن~~ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ }}؛ سوره ق، آیه ۳۷</ref>. هم‌چنین در فرازهایی نپذیرفتن سخن [[حق]] را به‌دلیل [[مرگ]] [[قلوب]] یا عدم [[توان]] دریافت قلبی افراد می‌داند: چه آن‌که آن‌ها را دل‌هایی است بی‌ادراک و [[معرفت]]، و دیده‌هایی بی‌نور و [[بصیرت]]، و گوش‌هایی ناشنوایی [[حقیقت]]؛ آن‌ها مانند چهارپایان‌اند، بلکه بسی گمراه‌تر~~<ref>~~{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا ~~مِّنَ~~ الْجِنِّ ~~وَالإِنسِ~~ لَهُمْ قُلُوبٌ ~~لاَّ~~ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ ~~لاَّ~~ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ ~~لاَّ~~ يَسْمَعُونَ بِهَا ~~أُوْلَئِكَ كَالأَنْعَامِ~~ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ~~أُوْلَئِكَ~~ هُمُ الْغَافِلُونَ }}~~؛ سوره اعراف، آیه۱۷۹~~</ref>~~<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲~~ (~~کتاب~~)~~\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳-۶۴۴~~.</ref>.		قلب [[روحانی]] حد و مرز بین [[انسان]] و حیوان است. [[انسان]] به‌واسطه قلب [[روحانی]] حقایق معنوی را [[درک]] می‌کند و راه کمال را می‌پیماید. قلب [[روحانی]] ابزار [[آدمی]] در رسیدن و دریافت [[کمالات]] معنوی و حصول [[معرفت]] و باورهای یقینی و به‌کارگیری [[ایمان]] و [[اعتقاد]] است. [[آدمیان]] به نسبت صفای قلب خود، دریافت‌کننده حقایق معنوی و [[قرآنی]] می‌شوند. از این‌رو [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] بر [[حقیقت]] قلب [[روحانی]] صحه گذاشته و از آن به‌عنوان یکی از ارکان اصلی [[هدایت]] یاد کرده است: (بی‌گمان) در این هلاک پیشینیان [[پند]] و تذکر است آن را که قلبی هوشیار داشته باشد {{متن قرآن\|إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ}}<ref>«بی‌گمان در این، یادکردی است برای آنکه دلی دارد یا (به سخن) گوش می‌سپارد در حالی که خود گواه است» سوره ق، آیه ۳۷.</ref>. هم‌چنین در فرازهایی نپذیرفتن سخن [[حق]] را به‌دلیل [[مرگ]] [[قلوب]] یا عدم [[توان]] دریافت قلبی افراد می‌داند: چه آن‌که آن‌ها را دل‌هایی است بی‌ادراک و [[معرفت]]، و دیده‌هایی بی‌نور و [[بصیرت]]، و گوش‌هایی ناشنوایی [[حقیقت]]؛ آن‌ها مانند چهارپایان‌اند، بلکه بسی گمراه‌تر {{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ}}<ref>«و بی‌گمان بسیاری از پریان و آدمیان را برای دوزخ آفریده‌ایم؛ (زیرا) دل‌هایی دارند که با آن درنمی‌یابند و دیدگانی که با آن نمی‌نگرند و گوش‌هایی که با آن نمی‌شنوند؛ آنان چون چارپایانند بلکه گمراه‌ترند ؛ آنانند که ناآگاهند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref>

	[[امام علی]] {{ع}} [[انسانیت]] [[انسان]] را در قلب او می‌داند و نیز [[دانایی]] را همچون درختی برمی‌شمارد که [[جایگاه]] رویش آن در قلب [[آدمی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۰۶</ref>. از این‌رو قلب سرچشمه [[دانایی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۶۹</ref>. قلب [[باطنی]] لطیفه‌ای است [[روحانی]] که تعلقی به [[بدن]] [[آدمی]] دارد و حقیقتی معنوی و [[الهی]] است که به [[روح]] [[انسان]] داده شده و در توجه به [[بدن]] [[انسان]] به قلب بدنی توجه می‌کند. قلب بدنی ما مرکز توجه قلب معنوی است. از این‌رو گاه در شرایط خاص و هیجان‌ها و تألمات گوناگون، قلب ظاهری [[آدمی]] کانون تألمات و [[رنج‌ها]] یا شادی‌ها و هیجانات قرار می‌گیرد و احساس حقیقی [[آدمی]] در قلب ظاهری او بروز می‌یابد. [[شناخت]] و [[اصلاح]] قلب به [[فضیلت]] [[تهذیب نفس]] می‌انجامد و سیر [[آدمی]] را به سوی کمال، آسان می‌کند. از این‌رو [[امام]] {{ع}} [[باطن]] قلب [[انسان]] را نسبت به [[درک]] [[اسرار غیب]]، بسیار نزدیک می‌بیند<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.		[[امام علی]] {{ع}} [[انسانیت]] [[انسان]] را در قلب او می‌داند و نیز [[دانایی]] را همچون درختی برمی‌شمارد که [[جایگاه]] رویش آن در قلب [[آدمی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۰۶</ref>. از این‌رو قلب سرچشمه [[دانایی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۶۹</ref>. قلب [[باطنی]] لطیفه‌ای است [[روحانی]] که تعلقی به [[بدن]] [[آدمی]] دارد و حقیقتی معنوی و [[الهی]] است که به [[روح]] [[انسان]] داده شده و در توجه به [[بدن]] [[انسان]] به قلب بدنی توجه می‌کند. قلب بدنی ما مرکز توجه قلب معنوی است. از این‌رو گاه در شرایط خاص و هیجان‌ها و تألمات گوناگون، قلب ظاهری [[آدمی]] کانون تألمات و [[رنج‌ها]] یا شادی‌ها و هیجانات قرار می‌گیرد و احساس حقیقی [[آدمی]] در قلب ظاهری او بروز می‌یابد. [[شناخت]] و [[اصلاح]] قلب به [[فضیلت]] [[تهذیب نفس]] می‌انجامد و سیر [[آدمی]] را به سوی کمال، آسان می‌کند. از این‌رو [[امام]] {{ع}} [[باطن]] قلب [[انسان]] را نسبت به [[درک]] [[اسرار غیب]]، بسیار نزدیک می‌بیند.

	[[امام علی]] {{ع}} قلب را [[جایگاه]] توجه [[خداوند]] و پاک‌سازی قلب را باعث نظر [[خداوند]] می‌داند. از این‌رو موضوع قلب و نقش آن در حیات معنوی [[آدمی]] امری بسیار مهم و مؤثر است و مورد توجه [[تعالیم قرآن]] و [[اهل بیت]] {{عم}} قرار دارد. قلب و [[عقل]] در وجود [[آدمی]] دو [[حقیقت]] مستقل و در ارتباط تنگاتنگ با یکدیگرند. در [[تعالیم دینی]] نقش [[عقل]] در قلب [[انسان]] به‌مثابه چراغ و [[بیداری]] قلب و جلوگیری از [[سستی]] و رکود آن برشمرده‌اند. از جمله [[امام علی]] {{ع}} در [[نامه]] [[تربیتی]] خود می‌فرماید: دلت را به [[اندرز]] زنده‌دار و به [[پارسایی]] بمیران، به [[یقین]] نیرو بخش و به [[حکمت]] روشن گردان، با یاد مرگش [[خوار]] و به اقرار به ~~نیست‌شدنش~~ وادار ساز. به سختی‌های دنیایش [[بینا]] گردان و از صولت روزگار و دگرگونی آشکار لیل و نهارش بترسان. خبرهای گذشتگان را بدو عرضه‌دار و آنچه را به آنان که پیش از تو بودند رسید به یادش آر<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱: {{متن حدیث\|"أَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ وَ أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ وَ قَوِّهِ بِالْيَقِينِ وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ وَ ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ وَ قَرِّرْهُ بِالْفَنَاءِ وَ بَصِّرْهُ فَجَائِعَ الدُّنْيَا وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ وَ فُحْشَ تَقَلُّبِ اللَّيَالِي وَ الْأَيَّامِ وَ اعْرِضْ عَلَيْهِ أَخْبَارَ الْمَاضِينَ وَ ذَكِّرْهُ بِمَا أَصَابَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ مِنَ الْأَوَّلِينَ"}}</ref><ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.		[[امام علی]]{{ع}} قلب را [[جایگاه]] توجه [[خداوند]] و پاک‌سازی قلب را باعث نظر [[خداوند]] می‌داند. از این‌رو موضوع قلب و نقش آن در حیات معنوی [[آدمی]] امری بسیار مهم و مؤثر است و مورد توجه [[تعالیم قرآن]] و [[اهل بیت]] {{عم}} قرار دارد. قلب و [[عقل]] در وجود [[آدمی]] دو [[حقیقت]] مستقل و در ارتباط تنگاتنگ با یکدیگرند. در [[تعالیم دینی]] نقش [[عقل]] در قلب [[انسان]] به‌مثابه چراغ و [[بیداری]] قلب و جلوگیری از [[سستی]] و رکود آن برشمرده‌اند. از جمله [[امام علی]] {{ع}} در [[نامه]] [[تربیتی]] خود می‌فرماید: دلت را به [[اندرز]] زنده‌دار و به [[پارسایی]] بمیران، به [[یقین]] نیرو بخش و به [[حکمت]] روشن گردان، با یاد مرگش [[خوار]] و به اقرار به نیست‌ شدنش وادار ساز. به سختی‌های دنیایش [[بینا]] گردان و از صولت روزگار و دگرگونی آشکار لیل و نهارش بترسان. خبرهای گذشتگان را بدو عرضه‌دار و آنچه را به آنان که پیش از تو بودند رسید به یادش آر<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱: {{متن حدیث\|"أَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ وَ أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ وَ قَوِّهِ بِالْيَقِينِ وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ وَ ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ وَ قَرِّرْهُ بِالْفَنَاءِ وَ بَصِّرْهُ فَجَائِعَ الدُّنْيَا وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ وَ فُحْشَ تَقَلُّبِ اللَّيَالِي وَ الْأَيَّامِ وَ اعْرِضْ عَلَيْهِ أَخْبَارَ الْمَاضِينَ وَ ذَكِّرْهُ بِمَا أَصَابَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ مِنَ الْأَوَّلِينَ"}}</ref>.

	از این‌روایت چنین به‌دست می‌آید که قلب [[آدمی]] با [[موعظه]] و [[پند]] زنده می‌شود و با [[زهد]] ورزیدن عنان آن کنترل خواهد شد. [[یقین]]، قلب را قوت می‌بخشد، [[حکمت]] و [[دانش]] قلب را روشن و [[آگاه]] می‌سازد، یاد [[مرگ]] قلب را [[مطیع]] می‌کند، [[تفکر]] در نابودی [[دنیا]] و [[عالم هستی]] قلب را به‌خضوع وامی‌دارد و [[تفکر]] در [[دنیا]] و حوادث آن قلب را [[بصیر]] و [[بینا]] می‌گرداند<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۵.</ref>.		از این‌روایت چنین به‌دست می‌آید که قلب [[آدمی]] با [[موعظه]] و [[پند]] زنده می‌شود و با [[زهد]] ورزیدن عنان آن کنترل خواهد شد. [[یقین]]، قلب را قوت می‌بخشد، [[حکمت]] و [[دانش]] قلب را روشن و [[آگاه]] می‌سازد، یاد [[مرگ]] قلب را [[مطیع]] می‌کند، [[تفکر]] در نابودی [[دنیا]] و [[عالم هستی]] قلب را به‌خضوع وامی‌دارد و [[تفکر]] در [[دنیا]] و حوادث آن قلب را [[بصیر]] و [[بینا]] می‌گرداند<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 643- ۶۴۵.</ref>.

	== وصف قلب ==		== وصف قلب ==
خط ۱۷:		خط ۱۶:
	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==
	* [[رابطه قلب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]		* [[رابطه قلب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{مدخل وابسته}}		{{مدخل وابسته}}

Wasity: /* پرسش‌های وابسته */

2022-10-31T05:07:57Z

پرسش‌های وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۷
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==
	* [[رابطه قلب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]		* [[رابطه قلب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
			== جستارهای وابسته ==
			{{مدخل وابسته}}
			* [[سکینه]] / [[آرامش]]
			* [[پریشانی قلب]]
			{{پایان مدخل‌ وابسته}}

	== منابع ==		== منابع ==

Wasity: جایگزینی متن - 'ref>دین‌پرور، سید حسین، [[دانشنامه نهج البلاغه'

2022-10-09T19:42:16Z

جایگزینی متن - 'ref>[[دانشنامه نهج البلاغه' به 'ref>دین‌پرور، سید حسین، [[دانشنامه نهج البلاغه'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۱۲
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.		مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.

	قلب [[روحانی]] حد و مرز بین [[انسان]] و حیوان است. [[انسان]] به‌واسطه قلب [[روحانی]] حقایق معنوی را [[درک]] می‌کند و راه کمال را می‌پیماید. قلب [[روحانی]] ابزار [[آدمی]] در رسیدن و دریافت [[کمالات]] معنوی و حصول [[معرفت]] و باورهای یقینی و به‌کارگیری [[ایمان]] و [[اعتقاد]] است. [[آدمیان]] به نسبت صفای قلب خود، دریافت‌کننده حقایق معنوی و [[قرآنی]] می‌شوند. از این‌رو [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] بر [[حقیقت]] قلب [[روحانی]] صحه گذاشته و از آن به‌عنوان یکی از ارکان اصلی [[هدایت]] یاد کرده است: (بی‌گمان) در این هلاک پیشینیان [[پند]] و تذکر است آن را که قلبی هوشیار داشته باشد...<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ }}؛ سوره ق، آیه ۳۷</ref>. هم‌چنین در فرازهایی نپذیرفتن سخن [[حق]] را به‌دلیل [[مرگ]] [[قلوب]] یا عدم [[توان]] دریافت قلبی افراد می‌داند: چه آن‌که آن‌ها را دل‌هایی است بی‌ادراک و [[معرفت]]، و دیده‌هایی بی‌نور و [[بصیرت]]، و گوش‌هایی ناشنوایی [[حقیقت]]؛ آن‌ها مانند چهارپایان‌اند، بلکه بسی گمراه‌تر<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ }}؛ سوره اعراف، آیه۱۷۹</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳-۶۴۴.</ref>.		قلب [[روحانی]] حد و مرز بین [[انسان]] و حیوان است. [[انسان]] به‌واسطه قلب [[روحانی]] حقایق معنوی را [[درک]] می‌کند و راه کمال را می‌پیماید. قلب [[روحانی]] ابزار [[آدمی]] در رسیدن و دریافت [[کمالات]] معنوی و حصول [[معرفت]] و باورهای یقینی و به‌کارگیری [[ایمان]] و [[اعتقاد]] است. [[آدمیان]] به نسبت صفای قلب خود، دریافت‌کننده حقایق معنوی و [[قرآنی]] می‌شوند. از این‌رو [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] بر [[حقیقت]] قلب [[روحانی]] صحه گذاشته و از آن به‌عنوان یکی از ارکان اصلی [[هدایت]] یاد کرده است: (بی‌گمان) در این هلاک پیشینیان [[پند]] و تذکر است آن را که قلبی هوشیار داشته باشد...<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ }}؛ سوره ق، آیه ۳۷</ref>. هم‌چنین در فرازهایی نپذیرفتن سخن [[حق]] را به‌دلیل [[مرگ]] [[قلوب]] یا عدم [[توان]] دریافت قلبی افراد می‌داند: چه آن‌که آن‌ها را دل‌هایی است بی‌ادراک و [[معرفت]]، و دیده‌هایی بی‌نور و [[بصیرت]]، و گوش‌هایی ناشنوایی [[حقیقت]]؛ آن‌ها مانند چهارپایان‌اند، بلکه بسی گمراه‌تر<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ }}؛ سوره اعراف، آیه۱۷۹</ref><ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳-۶۴۴.</ref>.

	[[امام علی]] {{ع}} [[انسانیت]] [[انسان]] را در قلب او می‌داند و نیز [[دانایی]] را همچون درختی برمی‌شمارد که [[جایگاه]] رویش آن در قلب [[آدمی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۰۶</ref>. از این‌رو قلب سرچشمه [[دانایی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۶۹</ref>. قلب [[باطنی]] لطیفه‌ای است [[روحانی]] که تعلقی به [[بدن]] [[آدمی]] دارد و حقیقتی معنوی و [[الهی]] است که به [[روح]] [[انسان]] داده شده و در توجه به [[بدن]] [[انسان]] به قلب بدنی توجه می‌کند. قلب بدنی ما مرکز توجه قلب معنوی است. از این‌رو گاه در شرایط خاص و هیجان‌ها و تألمات گوناگون، قلب ظاهری [[آدمی]] کانون تألمات و [[رنج‌ها]] یا شادی‌ها و هیجانات قرار می‌گیرد و احساس حقیقی [[آدمی]] در قلب ظاهری او بروز می‌یابد. [[شناخت]] و [[اصلاح]] قلب به [[فضیلت]] [[تهذیب نفس]] می‌انجامد و سیر [[آدمی]] را به سوی کمال، آسان می‌کند. از این‌رو [[امام]] {{ع}} [[باطن]] قلب [[انسان]] را نسبت به [[درک]] [[اسرار غیب]]، بسیار نزدیک می‌بیند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.		[[امام علی]] {{ع}} [[انسانیت]] [[انسان]] را در قلب او می‌داند و نیز [[دانایی]] را همچون درختی برمی‌شمارد که [[جایگاه]] رویش آن در قلب [[آدمی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۰۶</ref>. از این‌رو قلب سرچشمه [[دانایی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۶۹</ref>. قلب [[باطنی]] لطیفه‌ای است [[روحانی]] که تعلقی به [[بدن]] [[آدمی]] دارد و حقیقتی معنوی و [[الهی]] است که به [[روح]] [[انسان]] داده شده و در توجه به [[بدن]] [[انسان]] به قلب بدنی توجه می‌کند. قلب بدنی ما مرکز توجه قلب معنوی است. از این‌رو گاه در شرایط خاص و هیجان‌ها و تألمات گوناگون، قلب ظاهری [[آدمی]] کانون تألمات و [[رنج‌ها]] یا شادی‌ها و هیجانات قرار می‌گیرد و احساس حقیقی [[آدمی]] در قلب ظاهری او بروز می‌یابد. [[شناخت]] و [[اصلاح]] قلب به [[فضیلت]] [[تهذیب نفس]] می‌انجامد و سیر [[آدمی]] را به سوی کمال، آسان می‌کند. از این‌رو [[امام]] {{ع}} [[باطن]] قلب [[انسان]] را نسبت به [[درک]] [[اسرار غیب]]، بسیار نزدیک می‌بیند<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.

	[[امام علی]] {{ع}} قلب را [[جایگاه]] توجه [[خداوند]] و پاک‌سازی قلب را باعث نظر [[خداوند]] می‌داند. از این‌رو موضوع قلب و نقش آن در حیات معنوی [[آدمی]] امری بسیار مهم و مؤثر است و مورد توجه [[تعالیم قرآن]] و [[اهل بیت]] {{عم}} قرار دارد. قلب و [[عقل]] در وجود [[آدمی]] دو [[حقیقت]] مستقل و در ارتباط تنگاتنگ با یکدیگرند. در [[تعالیم دینی]] نقش [[عقل]] در قلب [[انسان]] به‌مثابه چراغ و [[بیداری]] قلب و جلوگیری از [[سستی]] و رکود آن برشمرده‌اند. از جمله [[امام علی]] {{ع}} در [[نامه]] [[تربیتی]] خود می‌فرماید: دلت را به [[اندرز]] زنده‌دار و به [[پارسایی]] بمیران، به [[یقین]] نیرو بخش و به [[حکمت]] روشن گردان، با یاد مرگش [[خوار]] و به اقرار به نیست‌شدنش وادار ساز. به سختی‌های دنیایش [[بینا]] گردان و از صولت روزگار و دگرگونی آشکار لیل و نهارش بترسان. خبرهای گذشتگان را بدو عرضه‌دار و آنچه را به آنان که پیش از تو بودند رسید به یادش آر<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱: {{متن حدیث\|"أَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ وَ أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ وَ قَوِّهِ بِالْيَقِينِ وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ وَ ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ وَ قَرِّرْهُ بِالْفَنَاءِ وَ بَصِّرْهُ فَجَائِعَ الدُّنْيَا وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ وَ فُحْشَ تَقَلُّبِ اللَّيَالِي وَ الْأَيَّامِ وَ اعْرِضْ عَلَيْهِ أَخْبَارَ الْمَاضِينَ وَ ذَكِّرْهُ بِمَا أَصَابَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ مِنَ الْأَوَّلِينَ"}}</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.		[[امام علی]] {{ع}} قلب را [[جایگاه]] توجه [[خداوند]] و پاک‌سازی قلب را باعث نظر [[خداوند]] می‌داند. از این‌رو موضوع قلب و نقش آن در حیات معنوی [[آدمی]] امری بسیار مهم و مؤثر است و مورد توجه [[تعالیم قرآن]] و [[اهل بیت]] {{عم}} قرار دارد. قلب و [[عقل]] در وجود [[آدمی]] دو [[حقیقت]] مستقل و در ارتباط تنگاتنگ با یکدیگرند. در [[تعالیم دینی]] نقش [[عقل]] در قلب [[انسان]] به‌مثابه چراغ و [[بیداری]] قلب و جلوگیری از [[سستی]] و رکود آن برشمرده‌اند. از جمله [[امام علی]] {{ع}} در [[نامه]] [[تربیتی]] خود می‌فرماید: دلت را به [[اندرز]] زنده‌دار و به [[پارسایی]] بمیران، به [[یقین]] نیرو بخش و به [[حکمت]] روشن گردان، با یاد مرگش [[خوار]] و به اقرار به نیست‌شدنش وادار ساز. به سختی‌های دنیایش [[بینا]] گردان و از صولت روزگار و دگرگونی آشکار لیل و نهارش بترسان. خبرهای گذشتگان را بدو عرضه‌دار و آنچه را به آنان که پیش از تو بودند رسید به یادش آر<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱: {{متن حدیث\|"أَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ وَ أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ وَ قَوِّهِ بِالْيَقِينِ وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ وَ ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ وَ قَرِّرْهُ بِالْفَنَاءِ وَ بَصِّرْهُ فَجَائِعَ الدُّنْيَا وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ وَ فُحْشَ تَقَلُّبِ اللَّيَالِي وَ الْأَيَّامِ وَ اعْرِضْ عَلَيْهِ أَخْبَارَ الْمَاضِينَ وَ ذَكِّرْهُ بِمَا أَصَابَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ مِنَ الْأَوَّلِينَ"}}</ref><ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.

	از این‌روایت چنین به‌دست می‌آید که قلب [[آدمی]] با [[موعظه]] و [[پند]] زنده می‌شود و با [[زهد]] ورزیدن عنان آن کنترل خواهد شد. [[یقین]]، قلب را قوت می‌بخشد، [[حکمت]] و [[دانش]] قلب را روشن و [[آگاه]] می‌سازد، یاد [[مرگ]] قلب را [[مطیع]] می‌کند، [[تفکر]] در نابودی [[دنیا]] و [[عالم هستی]] قلب را به‌خضوع وامی‌دارد و [[تفکر]] در [[دنیا]] و حوادث آن قلب را [[بصیر]] و [[بینا]] می‌گرداند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۵.</ref>.		از این‌روایت چنین به‌دست می‌آید که قلب [[آدمی]] با [[موعظه]] و [[پند]] زنده می‌شود و با [[زهد]] ورزیدن عنان آن کنترل خواهد شد. [[یقین]]، قلب را قوت می‌بخشد، [[حکمت]] و [[دانش]] قلب را روشن و [[آگاه]] می‌سازد، یاد [[مرگ]] قلب را [[مطیع]] می‌کند، [[تفکر]] در نابودی [[دنیا]] و [[عالم هستی]] قلب را به‌خضوع وامی‌دارد و [[تفکر]] در [[دنیا]] و حوادث آن قلب را [[بصیر]] و [[بینا]] می‌گرداند<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۵.</ref>.

	== وصف قلب ==		== وصف قلب ==
	[[دل]]، [[لوح]] دیده است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۰۹: {{متن حدیث\|"الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ"}}</ref>. در این عبارت، [[کلام]] [[حضرت]] {{ع}} با معیارهای توصیف سازگار است. از رگ‌های [[آدمی]] پاره‌گوشتی آویزان است که شگفت‌انگیزترین عضو کالبد او به‌شمار می‌آید. این قطعه گوشت، قلب است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۰۸: {{متن حدیث\|"لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ [هُوَ] ذَلِكَ الْقَلْبُ"}}</ref>. بدیهی است که در این [[کلام]] [[امام]] {{ع}}، حدّ و رسم<ref>"حدّ" و "رسم" دوگونه از تعریف‌اند که در علم منطق از آن‌ها و ویژگی‌هایشا سخن گفته می‌‌شود.</ref> را به معنای منطقی نمی‌توان جست‌وجو کرد. امّا یکی از شیوه‌های [[امام]] {{ع}} در توصیف و تعریف، بیان گزاره‌های معلوم برای روشنگری و رفع مجهولات است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص ۲۲۶.</ref>		[[دل]]، [[لوح]] دیده است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۰۹: {{متن حدیث\|"الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ"}}</ref>. در این عبارت، [[کلام]] [[حضرت]] {{ع}} با معیارهای توصیف سازگار است. از رگ‌های [[آدمی]] پاره‌گوشتی آویزان است که شگفت‌انگیزترین عضو کالبد او به‌شمار می‌آید. این قطعه گوشت، قلب است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۰۸: {{متن حدیث\|"لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ [هُوَ] ذَلِكَ الْقَلْبُ"}}</ref>. بدیهی است که در این [[کلام]] [[امام]] {{ع}}، حدّ و رسم<ref>"حدّ" و "رسم" دوگونه از تعریف‌اند که در علم منطق از آن‌ها و ویژگی‌هایشا سخن گفته می‌‌شود.</ref> را به معنای منطقی نمی‌توان جست‌وجو کرد. امّا یکی از شیوه‌های [[امام]] {{ع}} در توصیف و تعریف، بیان گزاره‌های معلوم برای روشنگری و رفع مجهولات است<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص ۲۲۶.</ref>

	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==

Wasity: جایگزینی متن - 'jpg|22px]] 22px دین‌پرور، سید حسین، [[دانشنامه نهج البلاغه'

2022-10-09T19:32:21Z

جایگزینی متن - 'jpg|22px]] 22px دین‌پرور، سید حسین، [[دانشنامه نهج البلاغه'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۰۲
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:13681049.jpg\|22px]] [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']]		# [[پرونده:13681049.jpg\|22px]] [[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T07:41:37Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در قرآن]] - [[قلب در حدیث]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در کلام اسلامی]] - [[قلب در اخلاق اسلامی]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[قلب در معارف و سیره رضوی]]\| پرسش مرتبط = قلب (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[قلب در قرآن]] - [[قلب در حدیث]] - [[قلب در نهج البلاغه]] - [[قلب در کلام اسلامی]] - [[قلب در اخلاق اسلامی]] - [[قلب در معارف دعا و زیارات]] - [[قلب در معارف و سیره سجادی]] - [[قلب در معارف و سیره رضوی]]\| پرسش مرتبط = قلب (پرسش)}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.		مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۱۲
خط ۲:		خط ۲:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.		مراد از قلب در وجود [[انسان]]، "قلب [[روحانی]]" است (که البته با قلب ظاهری نیز در ارتباط است)<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳.</ref>.

	قلب [[روحانی]] حد و مرز بین [[انسان]] و حیوان است. [[انسان]] به‌واسطه قلب [[روحانی]] حقایق معنوی را [[درک]] می‌کند و راه کمال را می‌پیماید. قلب [[روحانی]] ابزار [[آدمی]] در رسیدن و دریافت [[کمالات]] معنوی و حصول [[معرفت]] و باورهای یقینی و به‌کارگیری [[ایمان]] و [[اعتقاد]] است. [[آدمیان]] به نسبت صفای قلب خود، دریافت‌کننده حقایق معنوی و [[قرآنی]] می‌شوند. از این‌رو [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] بر [[حقیقت]] قلب [[روحانی]] صحه گذاشته و از آن به‌عنوان یکی از ارکان اصلی [[هدایت]] یاد کرده است: (بی‌گمان) در این هلاک پیشینیان [[پند]] و تذکر است آن را که قلبی هوشیار داشته باشد...<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ }}؛ سوره ق، آیه ۳۷</ref>. هم‌چنین در فرازهایی نپذیرفتن سخن [[حق]] را به‌دلیل [[مرگ]] [[قلوب]] یا عدم [[توان]] دریافت قلبی افراد می‌داند: چه آن‌که آن‌ها را دل‌هایی است بی‌ادراک و [[معرفت]]، و دیده‌هایی بی‌نور و [[بصیرت]]، و گوش‌هایی ناشنوایی [[حقیقت]]؛ آن‌ها مانند چهارپایان‌اند، بلکه بسی گمراه‌تر<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ }}؛ سوره اعراف، آیه۱۷۹</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳-۶۴۴.</ref>.		قلب [[روحانی]] حد و مرز بین [[انسان]] و حیوان است. [[انسان]] به‌واسطه قلب [[روحانی]] حقایق معنوی را [[درک]] می‌کند و راه کمال را می‌پیماید. قلب [[روحانی]] ابزار [[آدمی]] در رسیدن و دریافت [[کمالات]] معنوی و حصول [[معرفت]] و باورهای یقینی و به‌کارگیری [[ایمان]] و [[اعتقاد]] است. [[آدمیان]] به نسبت صفای قلب خود، دریافت‌کننده حقایق معنوی و [[قرآنی]] می‌شوند. از این‌رو [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] بر [[حقیقت]] قلب [[روحانی]] صحه گذاشته و از آن به‌عنوان یکی از ارکان اصلی [[هدایت]] یاد کرده است: (بی‌گمان) در این هلاک پیشینیان [[پند]] و تذکر است آن را که قلبی هوشیار داشته باشد...<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ }}؛ سوره ق، آیه ۳۷</ref>. هم‌چنین در فرازهایی نپذیرفتن سخن [[حق]] را به‌دلیل [[مرگ]] [[قلوب]] یا عدم [[توان]] دریافت قلبی افراد می‌داند: چه آن‌که آن‌ها را دل‌هایی است بی‌ادراک و [[معرفت]]، و دیده‌هایی بی‌نور و [[بصیرت]]، و گوش‌هایی ناشنوایی [[حقیقت]]؛ آن‌ها مانند چهارپایان‌اند، بلکه بسی گمراه‌تر<ref>{{متن قرآن\|وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ }}؛ سوره اعراف، آیه۱۷۹</ref><ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۳-۶۴۴.</ref>.

	[[امام علی]] {{ع}} [[انسانیت]] [[انسان]] را در قلب او می‌داند و نیز [[دانایی]] را همچون درختی برمی‌شمارد که [[جایگاه]] رویش آن در قلب [[آدمی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۰۶</ref>. از این‌رو قلب سرچشمه [[دانایی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۶۹</ref>. قلب [[باطنی]] لطیفه‌ای است [[روحانی]] که تعلقی به [[بدن]] [[آدمی]] دارد و حقیقتی معنوی و [[الهی]] است که به [[روح]] [[انسان]] داده شده و در توجه به [[بدن]] [[انسان]] به قلب بدنی توجه می‌کند. قلب بدنی ما مرکز توجه قلب معنوی است. از این‌رو گاه در شرایط خاص و هیجان‌ها و تألمات گوناگون، قلب ظاهری [[آدمی]] کانون تألمات و [[رنج‌ها]] یا شادی‌ها و هیجانات قرار می‌گیرد و احساس حقیقی [[آدمی]] در قلب ظاهری او بروز می‌یابد. [[شناخت]] و [[اصلاح]] قلب به [[فضیلت]] [[تهذیب نفس]] می‌انجامد و سیر [[آدمی]] را به سوی کمال، آسان می‌کند. از این‌رو [[امام]] {{ع}} [[باطن]] قلب [[انسان]] را نسبت به [[درک]] [[اسرار غیب]]، بسیار نزدیک می‌بیند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.		[[امام علی]] {{ع}} [[انسانیت]] [[انسان]] را در قلب او می‌داند و نیز [[دانایی]] را همچون درختی برمی‌شمارد که [[جایگاه]] رویش آن در قلب [[آدمی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۰۶</ref>. از این‌رو قلب سرچشمه [[دانایی]] است<ref>غررالحکم، ۲ / ۱۶۹</ref>. قلب [[باطنی]] لطیفه‌ای است [[روحانی]] که تعلقی به [[بدن]] [[آدمی]] دارد و حقیقتی معنوی و [[الهی]] است که به [[روح]] [[انسان]] داده شده و در توجه به [[بدن]] [[انسان]] به قلب بدنی توجه می‌کند. قلب بدنی ما مرکز توجه قلب معنوی است. از این‌رو گاه در شرایط خاص و هیجان‌ها و تألمات گوناگون، قلب ظاهری [[آدمی]] کانون تألمات و [[رنج‌ها]] یا شادی‌ها و هیجانات قرار می‌گیرد و احساس حقیقی [[آدمی]] در قلب ظاهری او بروز می‌یابد. [[شناخت]] و [[اصلاح]] قلب به [[فضیلت]] [[تهذیب نفس]] می‌انجامد و سیر [[آدمی]] را به سوی کمال، آسان می‌کند. از این‌رو [[امام]] {{ع}} [[باطن]] قلب [[انسان]] را نسبت به [[درک]] [[اسرار غیب]]، بسیار نزدیک می‌بیند<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.

	[[امام علی]] {{ع}} قلب را [[جایگاه]] توجه [[خداوند]] و پاک‌سازی قلب را باعث نظر [[خداوند]] می‌داند. از این‌رو موضوع قلب و نقش آن در حیات معنوی [[آدمی]] امری بسیار مهم و مؤثر است و مورد توجه [[تعالیم قرآن]] و [[اهل بیت]] {{عم}} قرار دارد. قلب و [[عقل]] در وجود [[آدمی]] دو [[حقیقت]] مستقل و در ارتباط تنگاتنگ با یکدیگرند. در [[تعالیم دینی]] نقش [[عقل]] در قلب [[انسان]] به‌مثابه چراغ و [[بیداری]] قلب و جلوگیری از [[سستی]] و رکود آن برشمرده‌اند. از جمله [[امام علی]] {{ع}} در [[نامه]] [[تربیتی]] خود می‌فرماید: دلت را به [[اندرز]] زنده‌دار و به [[پارسایی]] بمیران، به [[یقین]] نیرو بخش و به [[حکمت]] روشن گردان، با یاد مرگش [[خوار]] و به اقرار به نیست‌شدنش وادار ساز. به سختی‌های دنیایش [[بینا]] گردان و از صولت روزگار و دگرگونی آشکار لیل و نهارش بترسان. خبرهای گذشتگان را بدو عرضه‌دار و آنچه را به آنان که پیش از تو بودند رسید به یادش آر<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱: {{متن حدیث\|"أَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ وَ أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ وَ قَوِّهِ بِالْيَقِينِ وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ وَ ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ وَ قَرِّرْهُ بِالْفَنَاءِ وَ بَصِّرْهُ فَجَائِعَ الدُّنْيَا وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ وَ فُحْشَ تَقَلُّبِ اللَّيَالِي وَ الْأَيَّامِ وَ اعْرِضْ عَلَيْهِ أَخْبَارَ الْمَاضِينَ وَ ذَكِّرْهُ بِمَا أَصَابَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ مِنَ الْأَوَّلِينَ"}}</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.		[[امام علی]] {{ع}} قلب را [[جایگاه]] توجه [[خداوند]] و پاک‌سازی قلب را باعث نظر [[خداوند]] می‌داند. از این‌رو موضوع قلب و نقش آن در حیات معنوی [[آدمی]] امری بسیار مهم و مؤثر است و مورد توجه [[تعالیم قرآن]] و [[اهل بیت]] {{عم}} قرار دارد. قلب و [[عقل]] در وجود [[آدمی]] دو [[حقیقت]] مستقل و در ارتباط تنگاتنگ با یکدیگرند. در [[تعالیم دینی]] نقش [[عقل]] در قلب [[انسان]] به‌مثابه چراغ و [[بیداری]] قلب و جلوگیری از [[سستی]] و رکود آن برشمرده‌اند. از جمله [[امام علی]] {{ع}} در [[نامه]] [[تربیتی]] خود می‌فرماید: دلت را به [[اندرز]] زنده‌دار و به [[پارسایی]] بمیران، به [[یقین]] نیرو بخش و به [[حکمت]] روشن گردان، با یاد مرگش [[خوار]] و به اقرار به نیست‌شدنش وادار ساز. به سختی‌های دنیایش [[بینا]] گردان و از صولت روزگار و دگرگونی آشکار لیل و نهارش بترسان. خبرهای گذشتگان را بدو عرضه‌دار و آنچه را به آنان که پیش از تو بودند رسید به یادش آر<ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱: {{متن حدیث\|"أَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ وَ أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ وَ قَوِّهِ بِالْيَقِينِ وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ وَ ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ وَ قَرِّرْهُ بِالْفَنَاءِ وَ بَصِّرْهُ فَجَائِعَ الدُّنْيَا وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ وَ فُحْشَ تَقَلُّبِ اللَّيَالِي وَ الْأَيَّامِ وَ اعْرِضْ عَلَيْهِ أَخْبَارَ الْمَاضِينَ وَ ذَكِّرْهُ بِمَا أَصَابَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ مِنَ الْأَوَّلِينَ"}}</ref><ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۴.</ref>.

	از این‌روایت چنین به‌دست می‌آید که قلب [[آدمی]] با [[موعظه]] و [[پند]] زنده می‌شود و با [[زهد]] ورزیدن عنان آن کنترل خواهد شد. [[یقین]]، قلب را قوت می‌بخشد، [[حکمت]] و [[دانش]] قلب را روشن و [[آگاه]] می‌سازد، یاد [[مرگ]] قلب را [[مطیع]] می‌کند، [[تفکر]] در نابودی [[دنیا]] و [[عالم هستی]] قلب را به‌خضوع وامی‌دارد و [[تفکر]] در [[دنیا]] و حوادث آن قلب را [[بصیر]] و [[بینا]] می‌گرداند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۵.</ref>.		از این‌روایت چنین به‌دست می‌آید که قلب [[آدمی]] با [[موعظه]] و [[پند]] زنده می‌شود و با [[زهد]] ورزیدن عنان آن کنترل خواهد شد. [[یقین]]، قلب را قوت می‌بخشد، [[حکمت]] و [[دانش]] قلب را روشن و [[آگاه]] می‌سازد، یاد [[مرگ]] قلب را [[مطیع]] می‌کند، [[تفکر]] در نابودی [[دنیا]] و [[عالم هستی]] قلب را به‌خضوع وامی‌دارد و [[تفکر]] در [[دنیا]] و حوادث آن قلب را [[بصیر]] و [[بینا]] می‌گرداند<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۴۵.</ref>.

	== وصف قلب ==		== وصف قلب ==
	[[دل]]، [[لوح]] دیده است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۰۹: {{متن حدیث\|"الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ"}}</ref>. در این عبارت، [[کلام]] [[حضرت]] {{ع}} با معیارهای توصیف سازگار است. از رگ‌های [[آدمی]] پاره‌گوشتی آویزان است که شگفت‌انگیزترین عضو کالبد او به‌شمار می‌آید. این قطعه گوشت، قلب است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۰۸: {{متن حدیث\|"لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ [هُوَ] ذَلِكَ الْقَلْبُ"}}</ref>. بدیهی است که در این [[کلام]] [[امام]] {{ع}}، حدّ و رسم<ref>"حدّ" و "رسم" دوگونه از تعریف‌اند که در علم منطق از آن‌ها و ویژگی‌هایشا سخن گفته می‌‌شود.</ref> را به معنای منطقی نمی‌توان جست‌وجو کرد. امّا یکی از شیوه‌های [[امام]] {{ع}} در توصیف و تعریف، بیان گزاره‌های معلوم برای روشنگری و رفع مجهولات است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص ۲۲۶.</ref>		[[دل]]، [[لوح]] دیده است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۰۹: {{متن حدیث\|"الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ"}}</ref>. در این عبارت، [[کلام]] [[حضرت]] {{ع}} با معیارهای توصیف سازگار است. از رگ‌های [[آدمی]] پاره‌گوشتی آویزان است که شگفت‌انگیزترین عضو کالبد او به‌شمار می‌آید. این قطعه گوشت، قلب است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۰۸: {{متن حدیث\|"لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ وَ [هُوَ] ذَلِكَ الْقَلْبُ"}}</ref>. بدیهی است که در این [[کلام]] [[امام]] {{ع}}، حدّ و رسم<ref>"حدّ" و "رسم" دوگونه از تعریف‌اند که در علم منطق از آن‌ها و ویژگی‌هایشا سخن گفته می‌‌شود.</ref> را به معنای منطقی نمی‌توان جست‌وجو کرد. امّا یکی از شیوه‌های [[امام]] {{ع}} در توصیف و تعریف، بیان گزاره‌های معلوم برای روشنگری و رفع مجهولات است<ref>[[سید حسین دین‌پرور\|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)\|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص ۲۲۶.</ref>

	== پرسش‌های وابسته ==		== پرسش‌های وابسته ==