قوس صعود و نزول - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: /* حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول */

2026-04-12T06:26:12Z

حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۶
خط ۷:		خط ۷:

	== حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول ==		== حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول ==
	از موضوعات مطرح درباره [[انسان]] ~~در علم عرفان،~~ قوس صعود و نزول است<ref>تنزل و عروج مراتب وجود به صورت قوس نزولی و قوس صعودی است؛ این سیر نفسانی را می‌توان شبیه به سرگذشت حضرت یونس{{ع}} دانست؛ چنان‌که خداوند یونس را در دریا به حوت مبتلا کرد، نفس را نیز به تعلق در جسم مبتلا نمود و چنان که یونس در ظلمات ندا کرد: {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ}} «هیچ خدایی جز تو نیست، پاکا که تویی، بی‌گمان من از ستمکاران بوده‌ام» سوره انبیاء، آیه ۸۷؛ و خداوند در حق او فرمود: {{متن قرآن\|وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ}} «و او را از اندوه رهاندیم و بدین‌گونه مؤمنان را می‌رهانیم» سوره انبیاء، آیه ۸۸؛ هم‌چنین نفس در عین ظلمات طبیعت و بحر هیولانی و جسم ظلمانی به رب خود توجه نمود؛ بنابراین وحدانیت حق و فردانیتش بر او منکشف شد و به آن اقرار و به عجز و قصور خود اعتراف کرد؛ پس خداوند او را از مهالک طبیعت و آن ظلمات ثلاث که طبیعت و بحر هیولانی و جسم ظلمانی باشند، نجات داد و در مقابل، در انوار شریعت و طریقت و حقیقت داخل فرمود؛ از رسول الله{{صل}} حدیث است که {{متن حدیث\|الشَّرِيعَةُ أَقْوَالِي وَ الطَّرِيقَةُ أَفْعَالِي وَ الْحَقِيقَةُ أَحْوَالِي}}. (حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم فی شرح فُصوص الحِکَم، ص۸ و ۴۲۱)</ref>؛ یعنی [[انسان]] ابتدا در [[قرب]] به سر می‌برده و تا رسیدن به [[دنیا]] قوس نزول را پیموده است<ref>{{متن قرآن\|لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ * ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ}} «که ما انسان را در نیکوترین ساختار آفریده‌ایم * آنگاه او را به (پایه) فروترین فرومایگان بازگرداندیم» سوره تین، آیه ۴-۵.</ref>. حال باید پیش یا پس از [[مرگ]]، قوس صعود را به سوی [[قرب الهی]] بپیماید؛ درواقع حقیقت [[انسانی]] از خداست {{متن قرآن\|إِنَّا لِلَّهِ}}<ref>«ما از آن خداوندیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> و به سوی او بازخواهد گشت {{متن قرآن\|وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶؛ {{متن قرآن\|إِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ}} «بازگشت (هر چیز) به سوی خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۲۸؛ {{متن قرآن\|إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى}} «به یقین بازگشت به سوی پروردگار توست» سوره علق، آیه ۸؛ {{متن قرآن\|أَنَّ إِلَى رَبِّكَ الْمُنْتَهَى}} «و اینکه پایان (هر چیز) به سوی پروردگار توست» سوره نجم، آیه ۴۲؛ {{متن قرآن\|إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا}} «جز این نیست که هر که در آسمان‌ها و زمین است به بندگی به درگاه (خداوند) بخشنده می‌آید» سوره مریم، آیه ۹۳.</ref>.		از موضوعات مطرح درباره [[انسان در علم عرفان]]، قوس صعود و نزول است<ref>تنزل و عروج مراتب وجود به صورت قوس نزولی و قوس صعودی است؛ این سیر نفسانی را می‌توان شبیه به سرگذشت حضرت یونس{{ع}} دانست؛ چنان‌که خداوند یونس را در دریا به حوت مبتلا کرد، نفس را نیز به تعلق در جسم مبتلا نمود و چنان که یونس در ظلمات ندا کرد: {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ}} «هیچ خدایی جز تو نیست، پاکا که تویی، بی‌گمان من از ستمکاران بوده‌ام» سوره انبیاء، آیه ۸۷؛ و خداوند در حق او فرمود: {{متن قرآن\|وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ}} «و او را از اندوه رهاندیم و بدین‌گونه مؤمنان را می‌رهانیم» سوره انبیاء، آیه ۸۸؛ هم‌چنین نفس در عین ظلمات طبیعت و بحر هیولانی و جسم ظلمانی به رب خود توجه نمود؛ بنابراین وحدانیت حق و فردانیتش بر او منکشف شد و به آن اقرار و به عجز و قصور خود اعتراف کرد؛ پس خداوند او را از مهالک طبیعت و آن ظلمات ثلاث که طبیعت و بحر هیولانی و جسم ظلمانی باشند، نجات داد و در مقابل، در انوار شریعت و طریقت و حقیقت داخل فرمود؛ از رسول الله{{صل}} حدیث است که {{متن حدیث\|الشَّرِيعَةُ أَقْوَالِي وَ الطَّرِيقَةُ أَفْعَالِي وَ الْحَقِيقَةُ أَحْوَالِي}}. (حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم فی شرح فُصوص الحِکَم، ص۸ و ۴۲۱)</ref>؛ یعنی [[انسان]] ابتدا در [[قرب]] به سر می‌برده و تا رسیدن به [[دنیا]] قوس نزول را پیموده است<ref>{{متن قرآن\|لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ * ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ}} «که ما انسان را در نیکوترین ساختار آفریده‌ایم * آنگاه او را به (پایه) فروترین فرومایگان بازگرداندیم» سوره تین، آیه ۴-۵.</ref>. حال باید پیش یا پس از [[مرگ]]، قوس صعود را به سوی [[قرب الهی]] بپیماید؛ درواقع حقیقت [[انسانی]] از خداست {{متن قرآن\|إِنَّا لِلَّهِ}}<ref>«ما از آن خداوندیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> و به سوی او بازخواهد گشت {{متن قرآن\|وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶؛ {{متن قرآن\|إِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ}} «بازگشت (هر چیز) به سوی خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۲۸؛ {{متن قرآن\|إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى}} «به یقین بازگشت به سوی پروردگار توست» سوره علق، آیه ۸؛ {{متن قرآن\|أَنَّ إِلَى رَبِّكَ الْمُنْتَهَى}} «و اینکه پایان (هر چیز) به سوی پروردگار توست» سوره نجم، آیه ۴۲؛ {{متن قرآن\|إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا}} «جز این نیست که هر که در آسمان‌ها و زمین است به بندگی به درگاه (خداوند) بخشنده می‌آید» سوره مریم، آیه ۹۳.</ref>.

	از [[پیامبر]]{{صل}} [[روایت]] شده که {{متن حدیث\|أَنَّ لِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى سَبْعِينَ أَلْفَ حِجَابٍ مِنْ نُورٍ وَ ظُلْمَةٍ}}<ref>خداوند -عزوجل- در پسِ هفتادهزار حجاب نورانی و ظلمانی است. (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۵، ص۴۵)</ref>؛ هنگامی که [[روح انسانی]] را از [[قرب]] جوار [[رب العالمین]] به وحشت‌سرای قالب عنصری می‌آوردند، پس از عبور از چندین هزار عالم مختلف، هفتادهزار [[حجاب]] [[نورانی]] و ظلمانی برایش حاصل شد؛ اگرچه در نهایت هر یک واسطه تحصیل کمالی می‌شوند، لکن در ابتدا حجاب مشاهده [[جمال]] [[حق]] هستند. حالْ او که از اعلاعلیین قرب به [[اسفل السافلین]] چاه طبیعت آمده، هر چه می‌اندیشد، از آن خلوت‌سرای قرب هیچ به یاد نمی‌آورد؛ اول در عالم انس بود و به این جهت او را «[[انسان]]» نامیدند: {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>؛ سپس فراموش‌کار شد و او را «ناس» خواندند: {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ}}؛ اکنون شاید از فراموشی بازگردد و [[روزگار]] انس را یاد کند که [[خداوند]] فرمود: {{متن قرآن\|وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ}}<ref>«و روزهای خداوند را به آنان گوشزد کن» سوره ابراهیم، آیه ۵.</ref>، {{متن قرآن\|لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}}<ref>«باشد که آنان پند گیرند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>، {{متن قرآن\|لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ}}<ref>«باشد که آنان (از ایمان خود) بازگردند» سوره آل عمران، آیه ۷۲.</ref>؛ اما هر که بازنگردد، در درکات [[کفر]] می‌ماند و مصداق {{متن قرآن\|وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ}}<ref>«اما او به دنیا‌گرایید و از هوای نفس خود پیروی کرد؛ ازاین‌رو داستان او چون داستان سگ است» سوره اعراف، آیه ۱۷۶.</ref> می‌شود<ref>خزانن، به تحقیق و تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زاده آملی، ص۴۸۶، ۴۸۷.</ref>.		از [[پیامبر]]{{صل}} [[روایت]] شده که {{متن حدیث\|أَنَّ لِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى سَبْعِينَ أَلْفَ حِجَابٍ مِنْ نُورٍ وَ ظُلْمَةٍ}}<ref>خداوند -عزوجل- در پسِ هفتادهزار حجاب نورانی و ظلمانی است. (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۵، ص۴۵)</ref>؛ هنگامی که [[روح انسانی]] را از [[قرب]] جوار [[رب العالمین]] به وحشت‌سرای قالب عنصری می‌آوردند، پس از عبور از چندین هزار عالم مختلف، هفتادهزار [[حجاب]] [[نورانی]] و ظلمانی برایش حاصل شد؛ اگرچه در نهایت هر یک واسطه تحصیل کمالی می‌شوند، لکن در ابتدا حجاب مشاهده [[جمال]] [[حق]] هستند. حالْ او که از اعلاعلیین قرب به [[اسفل السافلین]] چاه طبیعت آمده، هر چه می‌اندیشد، از آن خلوت‌سرای قرب هیچ به یاد نمی‌آورد؛ اول در عالم انس بود و به این جهت او را «[[انسان]]» نامیدند: {{متن قرآن\|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>؛ سپس فراموش‌کار شد و او را «ناس» خواندند: {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ}}؛ اکنون شاید از فراموشی بازگردد و [[روزگار]] انس را یاد کند که [[خداوند]] فرمود: {{متن قرآن\|وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ}}<ref>«و روزهای خداوند را به آنان گوشزد کن» سوره ابراهیم، آیه ۵.</ref>، {{متن قرآن\|لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}}<ref>«باشد که آنان پند گیرند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>، {{متن قرآن\|لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ}}<ref>«باشد که آنان (از ایمان خود) بازگردند» سوره آل عمران، آیه ۷۲.</ref>؛ اما هر که بازنگردد، در درکات [[کفر]] می‌ماند و مصداق {{متن قرآن\|وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ}}<ref>«اما او به دنیا‌گرایید و از هوای نفس خود پیروی کرد؛ ازاین‌رو داستان او چون داستان سگ است» سوره اعراف، آیه ۱۷۶.</ref> می‌شود<ref>خزانن، به تحقیق و تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زاده آملی، ص۴۸۶، ۴۸۷.</ref>.

Wasity: /* حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول */

2026-04-12T06:25:34Z

حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۵
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۴۶۴)</ref>. همه موجودات در نیم دایره نزولی پایین آمدند؛ اما نمی‌توانند نیم‌دایره عروجی را به پایان برسانند؛ شاید یک درجه یا چند درجه طی کنند؛ ولی [[انسان کامل]] و [[حضرت ختمی مرتبت]]{{صل}} نیم‌دایره عروجی را به اتمام می‌رساند و دو سرخط حلقه هستی را به هم متصل می‌کند<ref>دو سرخط حلقه هستی *** به حقیقت به هم تو پیوستی (نظامی) </ref> و دَوَران کامل دارد و در حدود و قیود توقف نمی‌کند؛ [[وارث]] او، حضرت [[وصی]]{{ع}} نیز می‌تواند آن را تمام کند و بدان مقام راه یابد.		(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۴۶۴)</ref>. همه موجودات در نیم دایره نزولی پایین آمدند؛ اما نمی‌توانند نیم‌دایره عروجی را به پایان برسانند؛ شاید یک درجه یا چند درجه طی کنند؛ ولی [[انسان کامل]] و [[حضرت ختمی مرتبت]]{{صل}} نیم‌دایره عروجی را به اتمام می‌رساند و دو سرخط حلقه هستی را به هم متصل می‌کند<ref>دو سرخط حلقه هستی *** به حقیقت به هم تو پیوستی (نظامی) </ref> و دَوَران کامل دارد و در حدود و قیود توقف نمی‌کند؛ [[وارث]] او، حضرت [[وصی]]{{ع}} نیز می‌تواند آن را تمام کند و بدان مقام راه یابد.

	مایه تحیّر است که انسان از این قطره و نطفه و مایع، [[کون جامع]] و انسان کامل بشود، تا جایی که در ماده [[کائنات]] [[تصرف]] کند و [[کوه]] را بشکافد و دریا را مسخّر کند؛ سبحان‌الله که نطفه چنین صورتی شود که [[شقّ القمر]] کند، شقّ [[البحر]]، شقّ الجبل، [[ردّ الشمس]] کند و از فرش تا فوق [[عرش]] و تا صادر اول را طی کند<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فُصوص الحِکَم قیصری، ص۱۸۸ و همو، شرح مصباح الانس، ص۵۸.</ref>. [[خداوند]] برای چنین [[عروج]] و صعودی به انسان، بُعدی [[ملکوتی]] و [[روحانی]] بخشیده است ~~که در مطالب پیش‌رو بیشتر با آن آشنا می‌شویم~~<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref>.		مایه تحیّر است که انسان از این قطره و نطفه و مایع، [[کون جامع]] و انسان کامل بشود، تا جایی که در ماده [[کائنات]] [[تصرف]] کند و [[کوه]] را بشکافد و دریا را مسخّر کند؛ سبحان‌الله که نطفه چنین صورتی شود که [[شقّ القمر]] کند، شقّ [[البحر]]، شقّ الجبل، [[ردّ الشمس]] کند و از فرش تا فوق [[عرش]] و تا صادر اول را طی کند<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فُصوص الحِکَم قیصری، ص۱۸۸ و همو، شرح مصباح الانس، ص۵۸.</ref>. [[خداوند]] برای چنین [[عروج]] و صعودی به انسان، بُعدی [[ملکوتی]] و [[روحانی]] بخشیده است<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۰۴

2026-04-12T05:04:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = انسان‌شناسی
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط =

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول == از موضوعات مطرح درباره انسان در علم عرفان، قوس صعود و نزول استتنزل و عروج مراتب وجود به صورت قوس نزولی و قوس صعودی است؛ این سیر نفسا...» ایجاد کرد

2026-04-12T05:04:37Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول == از موضوعات مطرح درباره انسان در علم عرفان، قوس صعود و نزول است<ref>تنزل و عروج مراتب وجود به صورت قوس نزولی و قوس صعودی است؛ این سیر نفسا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

== حقیقت انسانی و قوس صعود و نزول ==
از موضوعات مطرح درباره [[انسان]] در علم عرفان، قوس صعود و نزول است<ref>تنزل و عروج مراتب وجود به صورت قوس نزولی و قوس صعودی است؛ این سیر نفسانی را می‌توان شبیه به سرگذشت حضرت یونس{{ع}} دانست؛ چنان‌که خداوند یونس را در دریا به حوت مبتلا کرد، نفس را نیز به تعلق در جسم مبتلا نمود و چنان که یونس در ظلمات ندا کرد: {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ}} «هیچ خدایی جز تو نیست، پاکا که تویی، بی‌گمان من از ستمکاران بوده‌ام» سوره انبیاء، آیه ۸۷؛ و خداوند در حق او فرمود: {{متن قرآن|وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ}} «و او را از اندوه رهاندیم و بدین‌گونه مؤمنان را می‌رهانیم» سوره انبیاء، آیه ۸۸؛ هم‌چنین نفس در عین ظلمات طبیعت و بحر هیولانی و جسم ظلمانی به رب خود توجه نمود؛ بنابراین وحدانیت حق و فردانیتش بر او منکشف شد و به آن اقرار و به عجز و قصور خود اعتراف کرد؛ پس خداوند او را از مهالک طبیعت و آن ظلمات ثلاث که طبیعت و بحر هیولانی و جسم ظلمانی باشند، نجات داد و در مقابل، در انوار شریعت و طریقت و حقیقت داخل فرمود؛ از رسول الله{{صل}} حدیث است که {{متن حدیث|الشَّرِيعَةُ أَقْوَالِي وَ الطَّرِيقَةُ أَفْعَالِي وَ الْحَقِيقَةُ أَحْوَالِي}}. (حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم فی شرح فُصوص الحِکَم، ص۸ و ۴۲۱)</ref>؛ یعنی [[انسان]] ابتدا در [[قرب]] به سر می‌برده و تا رسیدن به [[دنیا]] قوس نزول را پیموده است<ref>{{متن قرآن|لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ * ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ}} «که ما انسان را در نیکوترین ساختار آفریده‌ایم * آنگاه او را به (پایه) فروترین فرومایگان بازگرداندیم» سوره تین، آیه ۴-۵.</ref>. حال باید پیش یا پس از [[مرگ]]، قوس صعود را به سوی [[قرب الهی]] بپیماید؛ درواقع حقیقت [[انسانی]] از خداست {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ}}<ref>«ما از آن خداوندیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> و به سوی او بازخواهد گشت {{متن قرآن|وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶؛ {{متن قرآن|إِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ}} «بازگشت (هر چیز) به سوی خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۲۸؛ {{متن قرآن|إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى}} «به یقین بازگشت به سوی پروردگار توست» سوره علق، آیه ۸؛ {{متن قرآن|أَنَّ إِلَى رَبِّكَ الْمُنْتَهَى}} «و اینکه پایان (هر چیز) به سوی پروردگار توست» سوره نجم، آیه ۴۲؛ {{متن قرآن|إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا}} «جز این نیست که هر که در آسمان‌ها و زمین است به بندگی به درگاه (خداوند) بخشنده می‌آید» سوره مریم، آیه ۹۳.</ref>.

از [[پیامبر]]{{صل}} [[روایت]] شده که {{متن حدیث|أَنَّ لِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى سَبْعِينَ أَلْفَ حِجَابٍ مِنْ نُورٍ وَ ظُلْمَةٍ}}<ref>خداوند -عزوجل- در پسِ هفتادهزار حجاب نورانی و ظلمانی است. (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۵، ص۴۵)</ref>؛ هنگامی که [[روح انسانی]] را از [[قرب]] جوار [[رب العالمین]] به وحشت‌سرای قالب عنصری می‌آوردند، پس از عبور از چندین هزار عالم مختلف، هفتادهزار [[حجاب]] [[نورانی]] و ظلمانی برایش حاصل شد؛ اگرچه در نهایت هر یک واسطه تحصیل کمالی می‌شوند، لکن در ابتدا حجاب مشاهده [[جمال]] [[حق]] هستند. حالْ او که از اعلاعلیین قرب به [[اسفل السافلین]] چاه طبیعت آمده، هر چه می‌اندیشد، از آن خلوت‌سرای قرب هیچ به یاد نمی‌آورد؛ اول در عالم انس بود و به این جهت او را «[[انسان]]» نامیدند: {{متن قرآن|هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا}}<ref>«آیا بر آدمی پاره‌ای از روزگار گذشت که چیزی سزیده یادکرد نبود؟» سوره انسان، آیه ۱.</ref>؛ سپس فراموش‌کار شد و او را «ناس» خواندند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ}}؛ اکنون شاید از فراموشی بازگردد و [[روزگار]] انس را یاد کند که [[خداوند]] فرمود: {{متن قرآن|وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ}}<ref>«و روزهای خداوند را به آنان گوشزد کن» سوره ابراهیم، آیه ۵.</ref>، {{متن قرآن|لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}}<ref>«باشد که آنان پند گیرند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>، {{متن قرآن|لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ}}<ref>«باشد که آنان (از ایمان خود) بازگردند» سوره آل عمران، آیه ۷۲.</ref>؛ اما هر که بازنگردد، در درکات [[کفر]] می‌ماند و مصداق {{متن قرآن|وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ}}<ref>«اما او به دنیا‌گرایید و از هوای نفس خود پیروی کرد؛ ازاین‌رو داستان او چون داستان سگ است» سوره اعراف، آیه ۱۷۶.</ref> می‌شود<ref>خزانن، به تحقیق و تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زاده آملی، ص۴۸۶، ۴۸۷.</ref>.

نطفه [[انسانی]] آخرین مرحله سلسله نزولیِ وجودیِ ممکنات است و در عین حال، اولین مرتبه و مرحله صعودی و عروجی [[کمالات انسانی]] است و می‌تواند تا جایی صعود کند که «[[خلیفة الله]]» گردد که [[مقام]] فعلیت انسان است<ref>نگر در حبه نطفه چه خفته است *** در این یک دانه هر دانه نهفته است
چو تو یک دانه هر دانه هستی *** ندارد مثل تو یک دانه، هستی
ز بالقوه سوی بالفعل بشتاب *** مقام خویش را دریاب و دریاب
شود یک نقطه نطفه جهانی *** جداگانه زمین و آسمانی
(حسن حسن‌زاده آملی، دیوان اشعار، ص۴۶۴)</ref>. همه موجودات در نیم دایره نزولی پایین آمدند؛ اما نمی‌توانند نیم‌دایره عروجی را به پایان برسانند؛ شاید یک درجه یا چند درجه طی کنند؛ ولی [[انسان کامل]] و [[حضرت ختمی مرتبت]]{{صل}} نیم‌دایره عروجی را به اتمام می‌رساند و دو سرخط حلقه هستی را به هم متصل می‌کند<ref>دو سرخط حلقه هستی *** به حقیقت به هم تو پیوستی (نظامی) </ref> و دَوَران کامل دارد و در حدود و قیود توقف نمی‌کند؛ [[وارث]] او، حضرت [[وصی]]{{ع}} نیز می‌تواند آن را تمام کند و بدان مقام راه یابد.

مایه تحیّر است که انسان از این قطره و نطفه و مایع، [[کون جامع]] و انسان کامل بشود، تا جایی که در ماده [[کائنات]] [[تصرف]] کند و [[کوه]] را بشکافد و دریا را مسخّر کند؛ سبحان‌الله که نطفه چنین صورتی شود که [[شقّ القمر]] کند، شقّ [[البحر]]، شقّ الجبل، [[ردّ الشمس]] کند و از فرش تا فوق [[عرش]] و تا صادر اول را طی کند<ref>حسن حسن‌زاده آملی، دروس شرح فُصوص الحِکَم قیصری، ص۱۸۸ و همو، شرح مصباح الانس، ص۵۸.</ref>. [[خداوند]] برای چنین [[عروج]] و صعودی به انسان، بُعدی [[ملکوتی]] و [[روحانی]] بخشیده است که در مطالب پیش‌رو بیشتر با آن آشنا می‌شویم<ref>[[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM011007.jpg|22px]] [[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|'''عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اصطلاحات فلسفی]]