قیام مختار در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* آغاز انتقام */

2026-05-12T07:46:15Z

آغاز انتقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۶
خط ۲۰۷:		خط ۲۰۷:

	== آغاز [[انتقام]] ==		== آغاز [[انتقام]] ==
	پس از [[نصب]] ~~والبان~~ در [[شهرها]] و به دست گرفتن [[قدرت]]، مختار [[تصمیم]] بر انتقام از [[قاتلان امام حسین]] {{ع}} گرفت، و بر هر کسی که در این امر نقشی داشتند، دست می‌یافت او را به [[قتل]] می‌رساند؛ لذا بعضی [[کوفه]] را ترک کرده و فرار نمودند<ref>تجارب الامم، ج۲، ص۱۳۸.</ref>.<ref>[[علی نظری منفرد\|نظری منفرد، علی]]، [[نهضت‌های پس از عاشورا (کتاب)\|نهضت‌های پس از عاشورا]]، ص ۲۲۲.</ref>		پس از [[نصب]] والیان در [[شهرها]] و به دست گرفتن [[قدرت]]، مختار [[تصمیم]] بر انتقام از [[قاتلان امام حسین]] {{ع}} گرفت، و بر هر کسی که در این امر نقشی داشتند، دست می‌یافت او را به [[قتل]] می‌رساند؛ لذا بعضی [[کوفه]] را ترک کرده و فرار نمودند<ref>تجارب الامم، ج۲، ص۱۳۸.</ref>.<ref>[[علی نظری منفرد\|نظری منفرد، علی]]، [[نهضت‌های پس از عاشورا (کتاب)\|نهضت‌های پس از عاشورا]]، ص ۲۲۲.</ref>

	== اوضاع [[کوفه]] در [[حکومت]] کوتاه مختار ==		== اوضاع [[کوفه]] در [[حکومت]] کوتاه مختار ==

Bahmani: /* عبدالله بن مطیع */

2026-05-12T07:43:44Z

عبدالله بن مطیع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۳
خط ۷۸:		خط ۷۸:
	او که در ۲۵ [[رمضان]] سال ۶۶ از طرف [[ابن زبیر]] به [[امارت کوفه]] [[منصوب]] شد، وقتی وارد [[کوفه]] گردید بر [[منبر]] رفت و [[خطبه]] خواند، پس از آن به او گفته شد که: مختار گروهی را جمع کرده و قصد [[قیام]] دارد، او را احضار و [[زندانی]] کن تا امر [[مردم]] راست شده و [[آرامش]] برقرار گردد تا او نتواند با نیروهایش قیام کند.		او که در ۲۵ [[رمضان]] سال ۶۶ از طرف [[ابن زبیر]] به [[امارت کوفه]] [[منصوب]] شد، وقتی وارد [[کوفه]] گردید بر [[منبر]] رفت و [[خطبه]] خواند، پس از آن به او گفته شد که: مختار گروهی را جمع کرده و قصد [[قیام]] دارد، او را احضار و [[زندانی]] کن تا امر [[مردم]] راست شده و [[آرامش]] برقرار گردد تا او نتواند با نیروهایش قیام کند.
	عبدالله بن مطیع نزد مختار فرستاد و او را احضار نمود، چون مختار آماده می‌شد که نزد عبدالله بن مطیع برود شخصی که [[ابن مطیع]] نزد مختار فرستاده بود به نام [[زائدة بن قدامه]] این [[آیه]] را [[تلاوت]] کرد: {{متن قرآن\|إِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که کافران با تو نیرنگ می‌باختند تا تو را بازداشت کنند یا بکشند یا بیرون رانند» سوره انفال، آیه ۳۰.</ref>، و به او فهماند که قصد دستگیری او را دارند.		عبدالله بن مطیع نزد مختار فرستاد و او را احضار نمود، چون مختار آماده می‌شد که نزد عبدالله بن مطیع برود شخصی که [[ابن مطیع]] نزد مختار فرستاده بود به نام [[زائدة بن قدامه]] این [[آیه]] را [[تلاوت]] کرد: {{متن قرآن\|إِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که کافران با تو نیرنگ می‌باختند تا تو را بازداشت کنند یا بکشند یا بیرون رانند» سوره انفال، آیه ۳۰.</ref>، و به او فهماند که قصد دستگیری او را دارند.
	~~میختار~~ [[لباس]] از تن بیرون آورد و گفت: به [[امیر]] بگویید من حالم خوب نیست و بیمارم. آنان بازگشتند و به عبدالله بن مطیع گفتند: مختار [[بیمار]] است؛ لذا ابن مطیع از دستگیری مختار صرف نظر کرد<ref>کامل ابن اثیر، ج۴، ص۲۱۲.</ref>.<ref>[[علی نظری منفرد\|نظری منفرد، علی]]، [[نهضت‌های پس از عاشورا (کتاب)\|نهضت‌های پس از عاشورا]]، ص ۲۱۴.</ref>		مختار [[لباس]] از تن بیرون آورد و گفت: به [[امیر]] بگویید من حالم خوب نیست و بیمارم. آنان بازگشتند و به عبدالله بن مطیع گفتند: مختار [[بیمار]] است؛ لذا ابن مطیع از دستگیری مختار صرف نظر کرد<ref>کامل ابن اثیر، ج۴، ص۲۱۲.</ref>.<ref>[[علی نظری منفرد\|نظری منفرد، علی]]، [[نهضت‌های پس از عاشورا (کتاب)\|نهضت‌های پس از عاشورا]]، ص ۲۱۴.</ref>

	== اجازه از محمد بن حنفیه ==		== اجازه از محمد بن حنفیه ==

Bahmani: /* مقدمه */

2026-05-12T07:37:38Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۷
خط ۹:		خط ۹:
	مختار فرزند [[ابوعبید ثقفی]] در [[سال اول هجرت]] متولد شد؛ پدرش ابوعبید از بزرگان [[اصحاب رسول خدا]] {{صل}} بود و در سال سیزدهم [[هجرت]] [[والی عراق]] شد و در «[[یوم]] الجسر» ([[جنگی]] بوده بین [[مسلمان‌ها]] و [[اهل]] [[فارس]]) به [[قتل]] رسید<ref>الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۶۵ و ۱۷۰۹.</ref>.		مختار فرزند [[ابوعبید ثقفی]] در [[سال اول هجرت]] متولد شد؛ پدرش ابوعبید از بزرگان [[اصحاب رسول خدا]] {{صل}} بود و در سال سیزدهم [[هجرت]] [[والی عراق]] شد و در «[[یوم]] الجسر» ([[جنگی]] بوده بین [[مسلمان‌ها]] و [[اهل]] [[فارس]]) به [[قتل]] رسید<ref>الاستیعاب، ج۴، ص۱۴۶۵ و ۱۷۰۹.</ref>.

	مادر مختار، دومه دختر [[وهب بن عمر]] است؛ او می‌گوید: هنگامی که فرزندم متولد شد در [[خواب]] دیدم کسی به من گفت: او را مختار نام بگذارید.		مادر مختار، [[دومه دختر وهب بن عمر]] است؛ او می‌گوید: هنگامی که فرزندم متولد شد در [[خواب]] دیدم کسی به من گفت: او را مختار نام بگذارید.
	مختار دارای چهار [[برادر]] به نام‌های [[جبر]]، [[ابوجبر]]، ابوالحکم و [[ابو امیه]] بود<ref>بحارالانوار، ج۴۵ ص۳۵۰.</ref>.		مختار دارای چهار [[برادر]] به نام‌های [[جبر]]، [[ابوجبر]]، ابوالحکم و [[ابو امیه]] بود<ref>بحارالانوار، ج۴۵ ص۳۵۰.</ref>.
	عموی او به نام [[سعید بن مسعود]] از طرف [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} [[والی مدائن]] بوده است<ref>سفینة البحار، ج۱ ص۴۳۵.</ref>.		عموی او به نام [[سعید بن مسعود]] از طرف [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} [[والی مدائن]] بوده است<ref>سفینة البحار، ج۱ ص۴۳۵.</ref>.

Bahmani: /* منابع */

2026-05-12T07:29:47Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۳۷۱:		خط ۳۷۱:
	# [[پرونده:1100834.jpg\|22px]] [[علی نظری منفرد\|نظری منفرد، علی]]، [[نهضت‌های پس از عاشورا (کتاب)\|'''نهضت‌های پس از عاشورا''']]		# [[پرونده:1100834.jpg\|22px]] [[علی نظری منفرد\|نظری منفرد، علی]]، [[نهضت‌های پس از عاشورا (کتاب)\|'''نهضت‌های پس از عاشورا''']]
	# [[پرونده:IM010499.jpg\|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010499.jpg\|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]
			# [[پرونده:1100854.jpg\|22px]] [[محمد صادق مزینانی\|مزینانی، محمد صادق]]، [[نقش زنان در حماسه عاشورا (کتاب)\|'''نقش زنان در حماسه عاشورا''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* ارسال سرها به مدینه */

2026-05-12T07:29:03Z

ارسال سرها به مدینه

@@ خط ۳۲۲: / خط ۳۲۲: @@
 و گفته شده است: از روزی که [[امام حسین]] {{ع}} [[شهید]] شد کسی [[خنده]] را بر چهره علی بن الحسین {{ع}} ندید مگر آن روزی که سر عبیدالله بن زیاد را نزد او آوردند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۵۹.</ref>.
 و [[روایت]] شده است که: مختار ۱۸ هزار نفر از کسانی را در جنگ با امام حسین {{ع}} شرکت داشتند در ایام [[ولایت]] خود به [[قتل]] رساند، و مدت [[زمامداری]] او ۱۸ ماه بود از ماه [[ربیع الاول]] سال ۶۶ تا نیمه [[ماه رمضان]] سال ۶۷ و [[عمر]] مختار ۶۷ سال بود<ref>بحار الانوار، ج۴۵، ص۳۸۶.</ref>.<ref>[[علی نظری منفرد|نظری منفرد، علی]]، [[نهضت‌های پس از عاشورا (کتاب)|نهضت‌های پس از عاشورا]]، ص ۲۳۷.</ref>
 == سرانجام مختار ==

Bahmani: /* سرانجام مختار */

2026-05-12T07:06:11Z

سرانجام مختار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۳۴۸:		خط ۳۴۸:
	وقتی مختار وضع آنها را مشاهده کرد، گفت: به خدا من نه با آنها [[بیعت]] می‌کنم و نه به حکمشان [[تسلیم]] می‌شوم؛ سپس با نوزده نفر به قصد [[جنگ]] بیرون آمد. موقع خروج به یارانش گفت: «وقتی من به تنهایی بیرون رفتم و کشته شدم، ضعف و [[ذلت]] شما بیشتر می‌شود و اگر به [[حکم]] آنها تسلیم شوید، به شما حمله‌ور می‌شوند و هر یک از آنها درباره یکی از شما خواهد گفت این به [[قصاص]] فلان کس از بستگان من باید کشته شود. برخی را می‌کشند و بقیه کشته شدن آنها را خواهند دید و خواهند گفت ای کاش مختار را [[اطاعت]] کرده بودیم. اگر با من بیایید در صورت عدم پیروزی، با [[عزت]] خواهید مرد و اگر فرار کنید و به نزد [[عشیره]] خود بروید، از شما حمایت خواهند کرد. در غیر این صورت فردا شما در چنین وقتی خوارترین [[مردم]] روی [[زمین]] خواهید بود».		وقتی مختار وضع آنها را مشاهده کرد، گفت: به خدا من نه با آنها [[بیعت]] می‌کنم و نه به حکمشان [[تسلیم]] می‌شوم؛ سپس با نوزده نفر به قصد [[جنگ]] بیرون آمد. موقع خروج به یارانش گفت: «وقتی من به تنهایی بیرون رفتم و کشته شدم، ضعف و [[ذلت]] شما بیشتر می‌شود و اگر به [[حکم]] آنها تسلیم شوید، به شما حمله‌ور می‌شوند و هر یک از آنها درباره یکی از شما خواهد گفت این به [[قصاص]] فلان کس از بستگان من باید کشته شود. برخی را می‌کشند و بقیه کشته شدن آنها را خواهند دید و خواهند گفت ای کاش مختار را [[اطاعت]] کرده بودیم. اگر با من بیایید در صورت عدم پیروزی، با [[عزت]] خواهید مرد و اگر فرار کنید و به نزد [[عشیره]] خود بروید، از شما حمایت خواهند کرد. در غیر این صورت فردا شما در چنین وقتی خوارترین [[مردم]] روی [[زمین]] خواهید بود».

	سپس از قصر بیرون آمد و چندان جنگید تا کشته شد. [[روز]] بعد یکی از یاران مختار به نام [[بجیر بن عبدالله مسلی]] گفت: ای کاش اطاعت مختار کرده بودیم؛ اگر به آنها تسلیم شویم مانند گوسفند سرهای ما را خواهند [[برید]]؛ [[حمله]] کنید تا با [[احترام]] بمیرید، ولی [[کوفیان]] به او نیز توجه نکردند و گفتند: ما از کسی که اطاعت می‌کردیم و [[پند]] او را می‌پذیرفتیم، در این مورد [[پیروی]] نکردیم؛ آیا [[انتظار]] داری از تو شنوایی داشته باشیم؟ آن‌گاه با [[امان]] [[مصعب بن زبیر]] تسلیم شدند و به حکم [[دشمن]] گردن نهادند<ref>یعقوبی می‌نویسد مصعب به آنها امان داد و امان‌نامه‌ای با محکم‌ترین پیمان‌ها نوشت و آنها به اطمینان آن بیرون آمدند، ولی همه را یک به یک گردن زد و این یکی از پیمان‌شکنی‌های معروف تاریخ است (تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۶۳-۲۶۴).</ref>. پس از [[تسلیم]]، بازوهای آنها را بستند و از قصر بیرون آوردند و بسیاری از [[عرب‌ها]] آنان را به [[قصاص]] کسان خود کشتند و یک نفر از آن شش هزار تن را که عمدتاً [[ایرانی]] بودند، زنده نگذاشتند.		سپس از قصر بیرون آمد و چندان جنگید تا کشته شد. [[روز]] بعد یکی از یاران مختار به نام [[بجیر بن عبدالله مسلی]] گفت: ای کاش اطاعت مختار کرده بودیم؛ اگر به آنها تسلیم شویم مانند گوسفند سرهای ما را خواهند [[برید]]؛ حمله کنید تا با [[احترام]] بمیرید، ولی [[کوفیان]] به او نیز توجه نکردند و گفتند: ما از کسی که اطاعت می‌کردیم و [[پند]] او را می‌پذیرفتیم، در این مورد [[پیروی]] نکردیم؛ آیا [[انتظار]] داری از تو شنوایی داشته باشیم؟ آن‌گاه با [[امان]] [[مصعب بن زبیر]] تسلیم شدند و به حکم [[دشمن]] گردن نهادند<ref>یعقوبی می‌نویسد مصعب به آنها امان داد و امان‌نامه‌ای با محکم‌ترین پیمان‌ها نوشت و آنها به اطمینان آن بیرون آمدند، ولی همه را یک به یک گردن زد و این یکی از پیمان‌شکنی‌های معروف تاریخ است (تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۶۳-۲۶۴).</ref>. پس از [[تسلیم]]، بازوهای آنها را بستند و از قصر بیرون آوردند و بسیاری از [[عرب‌ها]] آنان را به [[قصاص]] کسان خود کشتند و یک نفر از آن شش هزار تن را که عمدتاً [[ایرانی]] بودند، زنده نگذاشتند.
	[[بجیر بن عبدالله مسلی]] از مصعب خواست تا او با بقیه کشته نشود؛ زیرا به آنها گفته بود که با [[شمشیر]] حمله‌ور شوند تا با [[عزت]] بمیرند، ولی آنها نپذیرفتند. مصعب نیز دستور داد او را جدای از بقیه به [[قتل]] رساندند. گویند مصعب ابتدا بر حال [[اسیران]] رقت آورد و قصد [[آزادی]] آنها را داشت، ولی سران و اشراف کوفه بر او فریاد آوردند که اینها بسیاری از بزرگان و عشیره‌های ما را کشته‌اند و باید قصاص شوند؛ یا ما را برای خود نگاه دار یا اینها را. مصعب هم تسلیم خواسته اشراف شد و همه را به قتل رساند. سپس دستور داد دست مختار را از مچ بریدند و با میخ آهنی به کنار [[مسجد]] کوبیدند. دست مختار همچنان بر دیوار بود تا [[حجاج بن یوسف ثقفی]] به [[حکومت]] [[کوفه]] رسید و پس از مشاهده آن و اطلاع از اینکه متعلق به مختار است، دستور داد آن را کندند.		[[بجیر بن عبدالله مسلی]] از مصعب خواست تا او با بقیه کشته نشود؛ زیرا به آنها گفته بود که با [[شمشیر]] حمله‌ور شوند تا با [[عزت]] بمیرند، ولی آنها نپذیرفتند. مصعب نیز دستور داد او را جدای از بقیه به [[قتل]] رساندند. گویند مصعب ابتدا بر حال [[اسیران]] رقت آورد و قصد [[آزادی]] آنها را داشت، ولی سران و اشراف کوفه بر او فریاد آوردند که اینها بسیاری از بزرگان و عشیره‌های ما را کشته‌اند و باید قصاص شوند؛ یا ما را برای خود نگاه دار یا اینها را. مصعب هم تسلیم خواسته اشراف شد و همه را به قتل رساند. سپس دستور داد دست مختار را از مچ بریدند و با میخ آهنی به کنار [[مسجد]] کوبیدند. دست مختار همچنان بر دیوار بود تا [[حجاج بن یوسف ثقفی]] به [[حکومت]] [[کوفه]] رسید و پس از مشاهده آن و اطلاع از اینکه متعلق به مختار است، دستور داد آن را کندند.

Bahmani: /* کشته شدن مختار */

2026-05-12T07:05:29Z

کشته شدن مختار

نمایش تغییرات

Bahmani: /* مروان بن حکم */

2026-05-12T06:48:34Z

مروان بن حکم

@@ خط ۲۰۸: / خط ۲۰۸: @@
 == آغاز [[انتقام]] ==
 پس از [[نصب]] والبان در [[شهرها]] و به دست گرفتن [[قدرت]]، مختار [[تصمیم]] بر انتقام از [[قاتلان امام حسین]] {{ع}} گرفت، و بر هر کسی که در این امر نقشی داشتند، دست می‌یافت او را به [[قتل]] می‌رساند؛ لذا بعضی [[کوفه]] را ترک کرده و فرار نمودند<ref>تجارب الامم، ج۲، ص۱۳۸.</ref>.<ref>[[علی نظری منفرد|نظری منفرد، علی]]، [[نهضت‌های پس از عاشورا (کتاب)|نهضت‌های پس از عاشورا]]، ص ۲۲۲.</ref>
 == [[مروان بن حکم]] ==

Bahmani: /* تسلط مختار در کوفه */

2026-05-12T06:47:58Z

تسلط مختار در کوفه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۷
خط ۱۷۹:		خط ۱۷۹:
	بنا به [[روایت]] [[مسعودی]]، مختار از جانب [[عبدالله بن زبیر]] به منظور [[بسیج]] [[شیعیان کوفه]] و اعزام آنها برای رویارویی با [[شامیان]] به [[کوفه]] آمده بود و پس از اینکه توانست گروه بسیاری از [[دوستداران]] [[اهل بیت]]{{عم}} و [[شیعیان]] را گرد خود جمع کند، با [[عبدالله بن مطیع]]، [[حاکم]] عبدالله بن زبیر بر کوفه درگیر شد و پس از [[غلبه]] بر او، برای خویش، [[خانه]] و [[باغی]] تهیه دید و [[اموال]] بسیاری را در بنای آنها صرف کرد و یا به [[مردم]] داد. آن گاه به عبدالله بن زبیر نوشت آنچه را [[خرج]] شده است، هزینه نموده و حساب کند. عبدالله بن زبیر این را نپذیرفت و به همین جهت، مختار از [[بیعت]] او سر باز زد و خواست تا با [[امام سجاد]]{{ع}} بیعت کند، ولی آن حضرت تقاضای او را قبول نکرد و رسماً از او [[عیب‌جویی]] کرد. مختار پس از [[ناامیدی]] از [[امام]]، رو به [[محمد بن حنفیه]] آورد و او در پاسخ مختار [[سکوت]] کرد<ref>مروج الذهب، ج۳، ص۸۳.</ref> (و در واقع [[تأیید]] ضمنی کرد).		بنا به [[روایت]] [[مسعودی]]، مختار از جانب [[عبدالله بن زبیر]] به منظور [[بسیج]] [[شیعیان کوفه]] و اعزام آنها برای رویارویی با [[شامیان]] به [[کوفه]] آمده بود و پس از اینکه توانست گروه بسیاری از [[دوستداران]] [[اهل بیت]]{{عم}} و [[شیعیان]] را گرد خود جمع کند، با [[عبدالله بن مطیع]]، [[حاکم]] عبدالله بن زبیر بر کوفه درگیر شد و پس از [[غلبه]] بر او، برای خویش، [[خانه]] و [[باغی]] تهیه دید و [[اموال]] بسیاری را در بنای آنها صرف کرد و یا به [[مردم]] داد. آن گاه به عبدالله بن زبیر نوشت آنچه را [[خرج]] شده است، هزینه نموده و حساب کند. عبدالله بن زبیر این را نپذیرفت و به همین جهت، مختار از [[بیعت]] او سر باز زد و خواست تا با [[امام سجاد]]{{ع}} بیعت کند، ولی آن حضرت تقاضای او را قبول نکرد و رسماً از او [[عیب‌جویی]] کرد. مختار پس از [[ناامیدی]] از [[امام]]، رو به [[محمد بن حنفیه]] آورد و او در پاسخ مختار [[سکوت]] کرد<ref>مروج الذهب، ج۳، ص۸۳.</ref> (و در واقع [[تأیید]] ضمنی کرد).

	به نظر نمی‌رسد قول مسعودی صحیح باشد؛ زیرا بعید است عبدالله بن زبیر با داشتن حاکمی در کوفه که [[قاتلان امام حسین]]{{ع}} جزو [[اصحاب]] و [[خواص]] او بودند، مختار را با [[انگیزه]] [[محبت اهل بیت]]{{عم}} و به منظور بسیج شیعیان کوفه اعزام کند و مختار هم پس از بسیج آنها، پیش از اینکه به رویارویی با شامیان برود، حاکم عبدالله بن زبیر را پس از [[جنگ]] سخت و خون‌ریزی‌های بسیار از هر دو طرف، [[اخراج]] کند و باز در [[اطاعت]] او باشد<ref>در متن مروج الذهب، میان پرانتز جمله‌ای توسط مصحح آمده که در پاورقی آورده است: این جمله افتاده است. جمله مزبور این عبارت است: «مختار به عبدالله بن زبیر اطلاع داد به سبب ناتوانی ابن مطیع او را از کوفه اخراج کرده است و خود، امر عبدالله بن زبیر را بر عهده خواهد گرفت.</ref>! سپس [[عبدالله بن زبیر]]، تنها مخارج زاید او را [[عیب]] گیرد و به تشنج پیش‌آمده در [[کوفه]] (مرکز نیمی از قلمروی خود) بی‌توجه باشد. گذشته از این، [[مسعودی]] با نظری منفی و تا حدی حاکی از [[نفرت]]، به مختار نگریسته است و این امر با توجه به اینکه بسیاری او را [[شیعه]] می‌دانند<ref>نویسنده این سطور با توجه به موارد متعددی در مروج الذهب مانند «ذوالنورین» خواندن عثمان خلیفه سوم و عزادار شدن امیر مؤمنان{{ع}} در قتل وی و... بر این باوراست که مسعودی شیعه نیست.</ref>، جای [[تعجب]] است؛ در حالی‌که [[ابوحنیفه]] دینوری و [[طبری]]، که [[سنی]] هستند، تا این حد چنین لحن و نظری نسبت به او ندارند<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۳۷۵.</ref>.		به نظر نمی‌رسد قول مسعودی صحیح باشد؛ زیرا بعید است عبدالله بن زبیر با داشتن حاکمی در کوفه که [[قاتلان امام حسین]]{{ع}} جزو [[اصحاب]] و [[خواص]] او بودند، مختار را با [[انگیزه]] [[محبت اهل بیت]]{{عم}} و به منظور بسیج شیعیان کوفه اعزام کند و مختار هم پس از بسیج آنها، پیش از اینکه به رویارویی با شامیان برود، حاکم عبدالله بن زبیر را پس از [[جنگ]] سخت و خون‌ریزی‌های بسیار از هر دو طرف، [[اخراج]] کند و باز در [[اطاعت]] او باشد<ref>در متن مروج الذهب، میان پرانتز جمله‌ای توسط مصحح آمده که در پاورقی آورده است: این جمله افتاده است. جمله مزبور این عبارت است: «مختار به عبدالله بن زبیر اطلاع داد به سبب ناتوانی ابن مطیع او را از کوفه اخراج کرده است و خود، امر عبدالله بن زبیر را بر عهده خواهد گرفت.</ref>! سپس [[عبدالله بن زبیر]]، تنها مخارج زاید او را [[عیب]] گیرد و به تشنج پیش‌آمده در [[کوفه]] (مرکز نیمی از قلمروی خود) بی‌توجه باشد. گذشته از این، [[مسعودی]] با نظری منفی و تا حدی حاکی از [[نفرت]]، به مختار نگریسته است و این امر با توجه به اینکه بسیاری او را [[شیعه]] می‌دانند<ref>نویسنده این سطور با توجه به موارد متعددی در مروج الذهب مانند «ذوالنورین» خواندن عثمان خلیفه سوم و عزادار شدن امیر مؤمنان{{ع}} در قتل وی و... بر این باوراست که مسعودی شیعه نیست.</ref>، جای [[تعجب]] است؛ در حالی‌که [[ابوحنیفه]] دینوری و [[طبری]]، که [[سنی]] هستند، تا این حد چنین لحن و نظری نسبت به او ندارند<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]]، ص ۳۷۵.</ref>.

	== [[خطبه]] مختار ==		== [[خطبه]] مختار ==

Bahmani: /* مختار و امامت در شیعه */

2026-05-12T06:47:30Z

مختار و امامت در شیعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۷
خط ۱۲۰:		خط ۱۲۰:

	بنابر تحقیق [[آیت‌الله]] العظمی خویی نه بیشتر احادیث منسوب به [[امام زین العابدین]]{{ع}} در رد مختار از نظر سند ضعیف و غیر قابل قبول است و اگر بعضی را هم بتوان پذیرفت، حتماً در [[مقام]] [[تقیه]] از امام سجاد{{ع}} صادر شده است،؛ چراکه آن حضرت در قلمرو زبیریان و سپس [[بنی امیه]] می‌زیست که آنان [[دشمنان]] سرسخت مختار بوده‌اند و [[حضرت سجاد]]{{ع}} برای دفع خطر آنان ناگزیر به بیان چنین نظراتی بوده است.		بنابر تحقیق [[آیت‌الله]] العظمی خویی نه بیشتر احادیث منسوب به [[امام زین العابدین]]{{ع}} در رد مختار از نظر سند ضعیف و غیر قابل قبول است و اگر بعضی را هم بتوان پذیرفت، حتماً در [[مقام]] [[تقیه]] از امام سجاد{{ع}} صادر شده است،؛ چراکه آن حضرت در قلمرو زبیریان و سپس [[بنی امیه]] می‌زیست که آنان [[دشمنان]] سرسخت مختار بوده‌اند و [[حضرت سجاد]]{{ع}} برای دفع خطر آنان ناگزیر به بیان چنین نظراتی بوده است.
	از سوی دیگر معنا ندارد از همان [[امام]] و [[امامان]] دیگری احادیث صحیح در [[تأیید]] وی، در کنار احادیث صحیح در رد او وارد شده باشد. این خود دلیل بر آن است که [[احادیث]] در ذم وی در حالت [[تقیه]] بیان گردیده است<ref>نک: معجم الرجال الحدیث، ج۱۸، ص۱۰۰-۱۰۳.</ref>. همچنین [[آیت‌الله]] العظمی خویی درباره [[مشروعیت]] [[قیام مختار]]، [[معتقد]] است علاوه بر [[اذن]] عامِ [[امام سجاد]]{{ع}} که [[قیام]] برای [[خون‌خواهی]] [[اهل بیت]]{{عم}} را حتی توسط غلامی زنگی تأیید فرموده، به استناد روایاتی می‌گویند: «از ظاهر برخی [[روایات]] به دست می‌آید که قیام مختار با اذن و [[اجازه]] خاص امام سجاد{{ع}} بوده است»<ref>معجم الرجال الحدیث، ج۱۸، ص۱۰۰-۱۰۳. برای اطلاع بیشتر از جزئیات قیام و اقدامات مختار، نک: قیام مختار، تألیف: ابوفاضل رضوی اردکانی.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۳۷۲.</ref>		از سوی دیگر معنا ندارد از همان [[امام]] و [[امامان]] دیگری احادیث صحیح در [[تأیید]] وی، در کنار احادیث صحیح در رد او وارد شده باشد. این خود دلیل بر آن است که [[احادیث]] در ذم وی در حالت [[تقیه]] بیان گردیده است<ref>نک: معجم الرجال الحدیث، ج۱۸، ص۱۰۰-۱۰۳.</ref>. همچنین [[آیت‌الله]] العظمی خویی درباره [[مشروعیت]] [[قیام مختار]]، [[معتقد]] است علاوه بر [[اذن]] عامِ [[امام سجاد]]{{ع}} که [[قیام]] برای [[خون‌خواهی]] [[اهل بیت]]{{عم}} را حتی توسط غلامی زنگی تأیید فرموده، به استناد روایاتی می‌گویند: «از ظاهر برخی [[روایات]] به دست می‌آید که قیام مختار با اذن و [[اجازه]] خاص امام سجاد{{ع}} بوده است»<ref>معجم الرجال الحدیث، ج۱۸، ص۱۰۰-۱۰۳. برای اطلاع بیشتر از جزئیات قیام و اقدامات مختار، نک: قیام مختار، تألیف: ابوفاضل رضوی اردکانی.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی\|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)\|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]]، ص ۳۷۲.</ref>

	== ابراهیم بن مالک ==		== ابراهیم بن مالک ==