متوکل عباسی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۸

2025-07-21T09:48:31Z

Bahmani: /* سخت‌گیری بر شیعیان و معتزله و رواج عقاید اهل سنت */

2025-07-21T09:47:19Z

سخت‌گیری بر شیعیان و معتزله و رواج عقاید اهل سنت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۷
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	[[محمد بن عبدالملک]]، [[وزیر]] [[معتصم]]، در خانواده‌ای متمول پرورش یافته و از [[دوران کودکی]] با [[آداب و رسوم]] [[کشورداری]] آشنا شده بود و به همین سبب معتصم وی را به [[وزارت]] [[برگزیده]] بود. محمد مردی [[خودخواه]] و [[ستمگر]] و [[بدرفتار]] و سنگدل بود<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۸۴؛ و نیز نک: مروج الذهب، ج۴، ص۱۸۸.</ref>؛ لذا [[مردم]] را بر [[ضد]] خود بر می‌انگیخت. واثق، از [[زمان]] [[ولایتعهدی]]، به این دلیل که ابن زیات معتصم را از دادن [[مالی]] به او باز داشته بود، [[کینه]] او را به [[دل]] گرفته و [[منتظر]] فرصتی مناسب برای [[انتقام‌جویی]] از وی بود و چون به خلافت رسید، در صدد برآمد که محمد را به قتل رساند؛ اما چون [[جانشین]] شایسته‌ای برای او نیافت، از این کار صرف نظر کرد و همچنان وزارت را به او سپرد. با وجود این، محمد بن عبدالملک از [[توطئه‌ها]] و دسیسه‌چینی‌های خود دست برنداشت و در دوره خلافت واثق نیز همواره متوکل را [[تحقیر]] و در [[تعیین جانشین]] برای واثق، از محمد فرزند او، جانبداری می‌کرد. از این‌رو، [[متوکل]] در آغاز خلافتش، به ایتاخ [[فرمان]] داد که محمد بن عبدالملک را دربند و [[اموال]] او را [[مصادره]] کند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[عذاب]] سخت به [[قتل]] رساند<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۹۶-۲۹۵؛ مروج الذهب، ج۴، ص۸۸.</ref>.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۱۰۸.</ref>.		[[محمد بن عبدالملک]]، [[وزیر]] [[معتصم]]، در خانواده‌ای متمول پرورش یافته و از [[دوران کودکی]] با [[آداب و رسوم]] [[کشورداری]] آشنا شده بود و به همین سبب معتصم وی را به [[وزارت]] [[برگزیده]] بود. محمد مردی [[خودخواه]] و [[ستمگر]] و [[بدرفتار]] و سنگدل بود<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۸۴؛ و نیز نک: مروج الذهب، ج۴، ص۱۸۸.</ref>؛ لذا [[مردم]] را بر [[ضد]] خود بر می‌انگیخت. واثق، از [[زمان]] [[ولایتعهدی]]، به این دلیل که ابن زیات معتصم را از دادن [[مالی]] به او باز داشته بود، [[کینه]] او را به [[دل]] گرفته و [[منتظر]] فرصتی مناسب برای [[انتقام‌جویی]] از وی بود و چون به خلافت رسید، در صدد برآمد که محمد را به قتل رساند؛ اما چون [[جانشین]] شایسته‌ای برای او نیافت، از این کار صرف نظر کرد و همچنان وزارت را به او سپرد. با وجود این، محمد بن عبدالملک از [[توطئه‌ها]] و دسیسه‌چینی‌های خود دست برنداشت و در دوره خلافت واثق نیز همواره متوکل را [[تحقیر]] و در [[تعیین جانشین]] برای واثق، از محمد فرزند او، جانبداری می‌کرد. از این‌رو، [[متوکل]] در آغاز خلافتش، به ایتاخ [[فرمان]] داد که محمد بن عبدالملک را دربند و [[اموال]] او را [[مصادره]] کند؛ سپس او را با [[شکنجه]] و [[عذاب]] سخت به [[قتل]] رساند<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۹۶-۲۹۵؛ مروج الذهب، ج۴، ص۸۸.</ref>.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۱۰۸.</ref>.

	== [[سخت‌گیری]] بر [[شیعیان]] و [[معتزله]] و رواج [[عقاید اهل سنت]] ==		== سخت‌گیری بر [[شیعیان]] و [[معتزله]] و رواج عقاید اهل سنت ==
	[[افراط]] و [[زیاده‌روی]] در انتشار [[افکار]] و اندیشه‌های مذهبی در عصر [[عباسیان]]، همواره عکس‌العمل‌های نامطلوبی به دنبال داشته است؛ [[خاصه]]، زمانی که [[خلفا]] شخصاً از مذهبی جانبداری و برای رواج آن، فرمان‌ها و [[دستورهای حکومتی]] صادر می‌کردند و توش و توان [[دستگاه خلافت]] را در انتشار آن به کار می‌بستند. چنانکه پیش از این اشاره کردیم، [[مأمون]] و دو [[جانشین]] وی از [[مذهب]] معتزله [[حمایت]] کردند و آن را مذهب رسمی [[دولت]] دانستند؛ از این‌رو [[فقیهان]]، قاضیان، [[امیران]] و کارمندان دولت مجبور بودند باورهای معتزله - از جمله اصل مخلوقیت [[قرآن]] و [[عدم رؤیت خداوند]] در [[روز قیامت]] - را بپذیرند و در رواج آن بکوشند و در غیر این صورت، از کار برکنار و به‌سختی [[مجازات]] می‌شدند. [[تعصب]] و [[سختگیری]] در این باره به آنجا رسید که هنگام مبادله [[اسیران]] میان عباسیان و دولت بیزانس به [[سال ۲۳۱ ق]]. [[واثق]] فرمان داد تا مأموران [[تفتیش]] [[عقاید]]، همه اسیران [[مسلمان]] را به دو اصل مخلوقیت قرآن و عدم رؤیت خداوند [[امتحان]] کردند و به کسانی که به آن دو اصل [[اقرار]] نکردند، اجازه بازگشت ندادند و آنان را دوباره به [[روم]] بازگرداندند<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۸۵۔۲۸۶.</ref>.		[[افراط]] و [[زیاده‌روی]] در انتشار [[افکار]] و اندیشه‌های مذهبی در عصر [[عباسیان]]، همواره عکس‌العمل‌های نامطلوبی به دنبال داشته است؛ [[خاصه]]، زمانی که [[خلفا]] شخصاً از مذهبی جانبداری و برای رواج آن، فرمان‌ها و [[دستورهای حکومتی]] صادر می‌کردند و توش و توان [[دستگاه خلافت]] را در انتشار آن به کار می‌بستند. چنانکه پیش از این اشاره کردیم، [[مأمون]] و دو [[جانشین]] وی از [[مذهب]] معتزله [[حمایت]] کردند و آن را مذهب رسمی [[دولت]] دانستند؛ از این‌رو [[فقیهان]]، قاضیان، [[امیران]] و کارمندان دولت مجبور بودند باورهای معتزله - از جمله اصل مخلوقیت [[قرآن]] و [[عدم رؤیت خداوند]] در [[روز قیامت]] - را بپذیرند و در رواج آن بکوشند و در غیر این صورت، از کار برکنار و به‌سختی [[مجازات]] می‌شدند. [[تعصب]] و [[سختگیری]] در این باره به آنجا رسید که هنگام مبادله [[اسیران]] میان عباسیان و دولت بیزانس به [[سال ۲۳۱ ق]]. [[واثق]] فرمان داد تا مأموران [[تفتیش]] [[عقاید]]، همه اسیران [[مسلمان]] را به دو اصل مخلوقیت قرآن و عدم رؤیت خداوند [[امتحان]] کردند و به کسانی که به آن دو اصل [[اقرار]] نکردند، اجازه بازگشت ندادند و آنان را دوباره به [[روم]] بازگرداندند<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۸۵۔۲۸۶.</ref>.

Bahmani: /* استبداد ترکان */

2025-07-21T09:47:06Z

استبداد ترکان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۷
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	به رغم این اقدامات و [[اعمال]] فشارها، تعلیمات معتزله نه تنها در میان [[عامه]] [[مردم]] رواج نیافت، بلکه موجب [[نارضایتی]] گروه بسیاری از [[پیشوایان]] [[مذاهب]]، فقیهان و دیگر [[مسلمانان]] شد. همزمان با اوج‌گیری این نارضایی‌ها، دستگاه خلافت [[عباسی]] در [[عهد]] متوکل به [[دفاع]] از معتزله پایان داد. متوکل، نخست، هرگونه بحث و [[گفتگو]] بر سر [[خلق]] قرآن را ممنوع ساخت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۸۴؛ و قس: مروج الذهب، ج۴، ص۸۶.</ref> و پس از آن، به [[سال ۲۳۷ ق]]. اصل [[مخلوق بودن]] [[قرآن]] را بدعتی در [[دین]] دانست و اعلام کرد که صاحبان این [[عقیده]] را به [[جرم]] [[ارتداد]] تعقیب خواهند کرد. بدین ترتیب، از دوره [[خلافت]] [[متوکل]]، [[مذهب]] سنیان مذهب رسمی [[دولت عباسی]] گردید و [[پیروان]] [[مذاهب]] دیگر، چون [[شیعیان]]، [[معتزله]] و [[خوارج]] مورد تعقیب و [[آزار]] قرار گرفتند. در این میان، چون بسیاری از سران معتزله از طبقات حاکمه یا [[رجال]] برجسته [[علمی]] بودند، به‌تدریج خود را از زیر فشارهای سخت و طاقت‌فرسای [[دستگاه خلافت]] بیرون کشیدند و [[عقاید]] خود را در محافل و مجالس علمی‌ای که مخفیانه تشکیل می‌گردید رواج می‌دادند تا اینکه [[آتش]] [[خشم]] متوکل و [[جانشینان]] او نسبت به معتزله فروکش کرد و آنان توانستند تعلیمات خود را به مرور در مناطق دورتر از مرکز خلافت گسترش دهند؛ چنانکه در [[قرن سوم]] و چهارم، عقاید آنها در [[ایران]] و آسیای میانه به‌سرعت انتشار یافت. باوجود این، [[سیاست]] متوکل در [[سختگیری]] و آزار شیعیان همچنان ادامه یافت. به گفته [[مورخان]]، متوکل نسبت به [[خاندان]] [[علوی]] بسیار سختگیر بود و براساس تهمت‌های ناروا، آنان را در بند می‌کرد و با خشم و [[کینه]] دست خود را به [[خون]] آنها می‌آلود<ref>مقاتل الطالبیین، ص۵۹۷.</ref>. تعقیب و آزار شیعیان بدانجا رسید که متوکل در [[سال ۲۳۶ ق]]. [[فرمان]] داد تا [[مرقد مطهر]] [[امام حسین]] {{ع}} و خانه‌های اطراف آن را ویران کردند و شخم زدند و علاقه‌مندان و [[دوستداران]] [[اهل بیت]] را از [[زیارت]] آن [[مرقد]] [[شریف]] باز داشتند<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۱۲.</ref> و [[زائران]] آن را نزد متوکل آوردند و او آنان را محکوم به [[مرگ]] و یا زندان‌های طولانی کرد<ref>الکامل، ج۷، ص۵۵.</ref> تا بدین گونه یاد و خاطره آن [[امام]] [[شهید]] و پیروان فداکارش را از [[دل]] شیعیان بیرون آورد؛ زیرا یاد [[شهیدان کربلا]] همواره موجب [[شورش]] علاقه‌مندان و دوستداران [[خاندان پیامبر]] {{صل}} بر [[ضد]] [[حاکمان ستمگر]] از آن جمله، خلفای بیدادگر [[عباسی]] بود.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۱۰۸.</ref>.		به رغم این اقدامات و [[اعمال]] فشارها، تعلیمات معتزله نه تنها در میان [[عامه]] [[مردم]] رواج نیافت، بلکه موجب [[نارضایتی]] گروه بسیاری از [[پیشوایان]] [[مذاهب]]، فقیهان و دیگر [[مسلمانان]] شد. همزمان با اوج‌گیری این نارضایی‌ها، دستگاه خلافت [[عباسی]] در [[عهد]] متوکل به [[دفاع]] از معتزله پایان داد. متوکل، نخست، هرگونه بحث و [[گفتگو]] بر سر [[خلق]] قرآن را ممنوع ساخت<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۸۴؛ و قس: مروج الذهب، ج۴، ص۸۶.</ref> و پس از آن، به [[سال ۲۳۷ ق]]. اصل [[مخلوق بودن]] [[قرآن]] را بدعتی در [[دین]] دانست و اعلام کرد که صاحبان این [[عقیده]] را به [[جرم]] [[ارتداد]] تعقیب خواهند کرد. بدین ترتیب، از دوره [[خلافت]] [[متوکل]]، [[مذهب]] سنیان مذهب رسمی [[دولت عباسی]] گردید و [[پیروان]] [[مذاهب]] دیگر، چون [[شیعیان]]، [[معتزله]] و [[خوارج]] مورد تعقیب و [[آزار]] قرار گرفتند. در این میان، چون بسیاری از سران معتزله از طبقات حاکمه یا [[رجال]] برجسته [[علمی]] بودند، به‌تدریج خود را از زیر فشارهای سخت و طاقت‌فرسای [[دستگاه خلافت]] بیرون کشیدند و [[عقاید]] خود را در محافل و مجالس علمی‌ای که مخفیانه تشکیل می‌گردید رواج می‌دادند تا اینکه [[آتش]] [[خشم]] متوکل و [[جانشینان]] او نسبت به معتزله فروکش کرد و آنان توانستند تعلیمات خود را به مرور در مناطق دورتر از مرکز خلافت گسترش دهند؛ چنانکه در [[قرن سوم]] و چهارم، عقاید آنها در [[ایران]] و آسیای میانه به‌سرعت انتشار یافت. باوجود این، [[سیاست]] متوکل در [[سختگیری]] و آزار شیعیان همچنان ادامه یافت. به گفته [[مورخان]]، متوکل نسبت به [[خاندان]] [[علوی]] بسیار سختگیر بود و براساس تهمت‌های ناروا، آنان را در بند می‌کرد و با خشم و [[کینه]] دست خود را به [[خون]] آنها می‌آلود<ref>مقاتل الطالبیین، ص۵۹۷.</ref>. تعقیب و آزار شیعیان بدانجا رسید که متوکل در [[سال ۲۳۶ ق]]. [[فرمان]] داد تا [[مرقد مطهر]] [[امام حسین]] {{ع}} و خانه‌های اطراف آن را ویران کردند و شخم زدند و علاقه‌مندان و [[دوستداران]] [[اهل بیت]] را از [[زیارت]] آن [[مرقد]] [[شریف]] باز داشتند<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۱۲.</ref> و [[زائران]] آن را نزد متوکل آوردند و او آنان را محکوم به [[مرگ]] و یا زندان‌های طولانی کرد<ref>الکامل، ج۷، ص۵۵.</ref> تا بدین گونه یاد و خاطره آن [[امام]] [[شهید]] و پیروان فداکارش را از [[دل]] شیعیان بیرون آورد؛ زیرا یاد [[شهیدان کربلا]] همواره موجب [[شورش]] علاقه‌مندان و دوستداران [[خاندان پیامبر]] {{صل}} بر [[ضد]] [[حاکمان ستمگر]] از آن جمله، خلفای بیدادگر [[عباسی]] بود.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۱۰۸.</ref>.

	== [[استبداد ترکان]] ==		== استبداد ترکان ==
	[[متوکل]] زمانی [[خلافت]] را به دست گرفت که دست کم چهارده سال از ورود [[ترکان]] به [[دستگاه خلافت عباسی]] سپری شده بود. در این مدت، [[قدرت]] و [[نفوذ]] ترکان [[روز]] به روز افزایش یافته بود؛ از این‌رو، آنان افزون بر آنکه ولایات بزرگ و [[فرماندهی سپاه]] را در [[اختیار]] داشتند، هم از آن روی که متوکل را به خلافت برداشته و صاحب‌نظران بزرگ [[خاندان عباسی]] را از دخالت در این امر باز داشته بودند، اقتداری مضاعف یافتند و در صدد بودند تا [[خلیفه]] و دستگاه خلافت را تحت امر خویش سازند. متوکل که استبداد ترکان را دریافته و [[احساس]] کرده بود که آنان به دستاویز آنکه وی را به خلافت رسانده‌اند می‌خواهند قدرت را از کف او در آورند، بر آن شد تا دست ترکان را کوتاه کند و به مرور از [[سلطه]] جابرانه آنان رها شود؛ در نتیجه، ابتدا، ایتاخ را با نیرنگی به [[قتل]] رساند. ایتاخ غلامی ترک بود که [[معتصم]] وی را به عنوان آشپز [[استخدام]] کرده بود<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳؛ الکامل، ج۷، ص۴۳.</ref>؛ اما وی به‌تدریج [[مناصب]] مهمی چون فرماندهی سپاه، اداره [[اموال]] و حاجبی را به دست آورد و قدرت فراوان کسب کرد<ref>نک: الکامل، ج۷، ص۴۳.</ref>. متوکل در [[سال ۲۳۵ ق]]. [[فرمان]] داد تا [[اسحاق بن ابراهیم]]، [[والی بغداد]]، ایتاخ و پسران و دبیرش را که عازم [[حج]] بودند، در [[بغداد]] گرفت و به قتل رساند<ref>تاریخ الطبری، ج۲، ص۴۸۵-۴۸۶؛ الکامل، ج۷، ص۴۶-۴۷؛ تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۳۴۲.</ref>؛		[[متوکل]] زمانی [[خلافت]] را به دست گرفت که دست کم چهارده سال از ورود ترکان به [[دستگاه خلافت عباسی]] سپری شده بود. در این مدت، [[قدرت]] و [[نفوذ]] ترکان [[روز]] به روز افزایش یافته بود؛ از این‌رو، آنان افزون بر آنکه ولایات بزرگ و [[فرماندهی سپاه]] را در [[اختیار]] داشتند، هم از آن روی که متوکل را به خلافت برداشته و صاحب‌نظران بزرگ [[خاندان عباسی]] را از دخالت در این امر باز داشته بودند، اقتداری مضاعف یافتند و در صدد بودند تا [[خلیفه]] و دستگاه خلافت را تحت امر خویش سازند. متوکل که استبداد ترکان را دریافته و [[احساس]] کرده بود که آنان به دستاویز آنکه وی را به خلافت رسانده‌اند می‌خواهند قدرت را از کف او در آورند، بر آن شد تا دست ترکان را کوتاه کند و به مرور از [[سلطه]] جابرانه آنان رها شود؛ در نتیجه، ابتدا، ایتاخ را با نیرنگی به [[قتل]] رساند. ایتاخ غلامی ترک بود که [[معتصم]] وی را به عنوان آشپز [[استخدام]] کرده بود<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳؛ الکامل، ج۷، ص۴۳.</ref>؛ اما وی به‌تدریج [[مناصب]] مهمی چون فرماندهی سپاه، اداره [[اموال]] و حاجبی را به دست آورد و قدرت فراوان کسب کرد<ref>نک: الکامل، ج۷، ص۴۳.</ref>. متوکل در [[سال ۲۳۵ ق]]. [[فرمان]] داد تا [[اسحاق بن ابراهیم]]، [[والی بغداد]]، ایتاخ و پسران و دبیرش را که عازم [[حج]] بودند، در [[بغداد]] گرفت و به قتل رساند<ref>تاریخ الطبری، ج۲، ص۴۸۵-۴۸۶؛ الکامل، ج۷، ص۴۶-۴۷؛ تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۳۴۲.</ref>؛

	سپس برای آنکه دست ترکان را در [[انتخاب]] خلفای پس از خود کوتاه کند، سه تن از پسرانش را به ترتیب به [[ولی‌عهدی]] برگزید و ایالت‌های بزرگ را براساس رسم پیشین خاندان عباسی میان آنان تقسیم کرد: محمد ملقب به [[المنتصر بالله]] را به ولی‌عهدی اول برگزید و [[امارت]] [[مغرب]] را به او داد؛ سپس امارت [[مشرق]] را به [[ابوعبدالله]] ملقب به المعتز داد و او را به [[ولی‌عهدی]] دوم گماشت و [[ابراهیم]] را با [[لقب]] المؤید [[ولی‌عهد]] سوم قرار داد و [[امارت]] [[جند]] [[حمص]] و [[دمشق]] و [[فلسطین]] را به او واگذاشت<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۰۶-۳۰۹؛ و قس: مروج الذهب که تنها به ولایتعهدی آن سه اشاره کرده است (ج ۴، ص۸۷).</ref> و بدین ترتیب [[ترکان]] را از [[مناصب]] مهمی که در [[زمان]] [[واثق]] داشتند [[محروم]] کرد. از طرفی، [[متوکل]] از [[اختناق]] ترکان در [[شهر]] [[سامرا]] به تنگ آمده و دریافته بود تا زمانی که در آن شهر بماند نخواهد توانست خود را از [[خفقان]] آنان برهاند؛ زیرا نیروی [[قدرتمند]] دیگری در آن شهر وجود نداشت که متوکل به اتکای آنان از دست ترکان رها گردد؛ از این‌رو مرکز [[خلافت]] را به [[شام]] منتقل کرد تا از [[قدرت]] و [[پشتیبانی]] [[اعراب]] برای [[نجات]] [[دستگاه خلافت]] استفاده نماید<ref>تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، ج۲، ص۷۰.</ref>. اما این کار حاصلی نداشت؛ زیرا رابطه [[دولت عباسی]] و اعراب، [[خاصه]] اعراب شام به‌شدت تیره بود،؛ چراکه [[آل عباس]] با کشتارهای دسته جمعی [[بنی‌امیه]] که سمبل [[قوم عرب]] بودند، [[حمایت]] و پشتیبانی اعراب را از دست داده و حدود یک قرن بدون توجه به آن [[قوم]] و به اتکای [[اقوام]] دیگری چون [[ایرانیان]] و ترکان خلافت کرده بودند. از این‌رو، زمانی که متوکل در شام بود (۲۴۳ق) [[سپاهیان]] بر او بشوریدند و عطایای خود را خواستند<ref>مروج الذهب، ج۴، ص۱۱۵-۱۱۷.</ref>. از سوی دیگر، [[سرداران]] ترک که مقصود متوکل را دانسته بودند، وی را وادار کردند که به سامرا باز گردد. در این زمان، [[کشمکش]] و برخورد میان [[خلیفه]] و ترکان بالا گرفت، خاصه آنکه [[منتصر]]، فرزند بزرگ متوکل نیز وارد معرکه شد و چون از [[خشونت]] و [[قساوت]] [[پدر]] درباره [[علویان]] ناراحت بود و [[کینه]] او را به [[دل]] داشت، در صدد برآمد تا با کمک وصیف و بُغای کوچک و عده‌ای دیگر از سرداران ترک، پدر را در دمشق از پای درآورد؛ اما بُغای بزرگ و [[فتح بن خاقان]] این [[توطئه]] را خنثی کردند. [[متوکل]] نیز [[منتصر]] را از [[ولی‌عهدی]] اول [[عزل]] و [[معتز]] را بر وی مقدم کرد؛ همچنین، [[اموال]] وصیف را [[مصادره]] و [[مناصب]] او را به فتح بن خاقان واگذار کرد. در نتیجه این کار، منتصر با دستیاری وصیف و باغر، متوکل و فتح را از پای درآورد (۲۴۷ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۹۲؛ التنبیه و الاشراف، ص۳۳۷.</ref> و خود بر سریر [[خلافت]] تکیه زد و از همگان [[بیعت]] گرفت.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۱۱۰.</ref>.		سپس برای آنکه دست ترکان را در [[انتخاب]] خلفای پس از خود کوتاه کند، سه تن از پسرانش را به ترتیب به [[ولی‌عهدی]] برگزید و ایالت‌های بزرگ را براساس رسم پیشین خاندان عباسی میان آنان تقسیم کرد: محمد ملقب به [[المنتصر بالله]] را به ولی‌عهدی اول برگزید و [[امارت]] [[مغرب]] را به او داد؛ سپس امارت [[مشرق]] را به [[ابوعبدالله]] ملقب به المعتز داد و او را به [[ولی‌عهدی]] دوم گماشت و [[ابراهیم]] را با [[لقب]] المؤید [[ولی‌عهد]] سوم قرار داد و [[امارت]] [[جند]] [[حمص]] و [[دمشق]] و [[فلسطین]] را به او واگذاشت<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۰۶-۳۰۹؛ و قس: مروج الذهب که تنها به ولایتعهدی آن سه اشاره کرده است (ج ۴، ص۸۷).</ref> و بدین ترتیب [[ترکان]] را از [[مناصب]] مهمی که در [[زمان]] [[واثق]] داشتند [[محروم]] کرد. از طرفی، [[متوکل]] از [[اختناق]] ترکان در [[شهر]] [[سامرا]] به تنگ آمده و دریافته بود تا زمانی که در آن شهر بماند نخواهد توانست خود را از [[خفقان]] آنان برهاند؛ زیرا نیروی [[قدرتمند]] دیگری در آن شهر وجود نداشت که متوکل به اتکای آنان از دست ترکان رها گردد؛ از این‌رو مرکز [[خلافت]] را به [[شام]] منتقل کرد تا از [[قدرت]] و [[پشتیبانی]] [[اعراب]] برای [[نجات]] [[دستگاه خلافت]] استفاده نماید<ref>تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، ج۲، ص۷۰.</ref>. اما این کار حاصلی نداشت؛ زیرا رابطه [[دولت عباسی]] و اعراب، [[خاصه]] اعراب شام به‌شدت تیره بود،؛ چراکه [[آل عباس]] با کشتارهای دسته جمعی [[بنی‌امیه]] که سمبل [[قوم عرب]] بودند، [[حمایت]] و پشتیبانی اعراب را از دست داده و حدود یک قرن بدون توجه به آن [[قوم]] و به اتکای [[اقوام]] دیگری چون [[ایرانیان]] و ترکان خلافت کرده بودند. از این‌رو، زمانی که متوکل در شام بود (۲۴۳ق) [[سپاهیان]] بر او بشوریدند و عطایای خود را خواستند<ref>مروج الذهب، ج۴، ص۱۱۵-۱۱۷.</ref>. از سوی دیگر، [[سرداران]] ترک که مقصود متوکل را دانسته بودند، وی را وادار کردند که به سامرا باز گردد. در این زمان، [[کشمکش]] و برخورد میان [[خلیفه]] و ترکان بالا گرفت، خاصه آنکه [[منتصر]]، فرزند بزرگ متوکل نیز وارد معرکه شد و چون از [[خشونت]] و [[قساوت]] [[پدر]] درباره [[علویان]] ناراحت بود و [[کینه]] او را به [[دل]] داشت، در صدد برآمد تا با کمک وصیف و بُغای کوچک و عده‌ای دیگر از سرداران ترک، پدر را در دمشق از پای درآورد؛ اما بُغای بزرگ و [[فتح بن خاقان]] این [[توطئه]] را خنثی کردند. [[متوکل]] نیز [[منتصر]] را از [[ولی‌عهدی]] اول [[عزل]] و [[معتز]] را بر وی مقدم کرد؛ همچنین، [[اموال]] وصیف را [[مصادره]] و [[مناصب]] او را به فتح بن خاقان واگذار کرد. در نتیجه این کار، منتصر با دستیاری وصیف و باغر، متوکل و فتح را از پای درآورد (۲۴۷ق)<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۹۲؛ التنبیه و الاشراف، ص۳۳۷.</ref> و خود بر سریر [[خلافت]] تکیه زد و از همگان [[بیعت]] گرفت.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۱۱۰.</ref>.

Bahmani: /* پانویس */

2025-07-21T09:46:51Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۶
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~متوکل~~ عباسی]]		[[رده:خلفای عباسی]]

Bahmani در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۵

2025-07-21T09:45:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = متوکل عباسی		\| موضوع مرتبط = متوکل عباسی
	\| عنوان مدخل = متوکل عباسی		\| عنوان مدخل = متوکل عباسی
	\| مداخل مرتبط = [[متوکل عباسی در تاریخ اسلامی~~]] - [[متوکل عباسی در معارف و سیره امام هادی~~]]		\| مداخل مرتبط = [[متوکل عباسی در تاریخ اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۶

2025-07-13T05:06:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~عباسیان~~		\| موضوع مرتبط = متوکل عباسی
	\| عنوان مدخل = [[متوکل عباسی]]		\| عنوان مدخل = متوکل عباسی
	\| مداخل مرتبط = [[متوکل عباسی در تاریخ اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[متوکل عباسی در تاریخ اسلامی]] - [[متوکل عباسی در معارف و سیره امام هادی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Ali در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۴۱

2024-02-08T06:41:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۱
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	[[رده:متوکل عباسی]]		[[رده:متوکل عباسی]]
	~~[[رده:اعلام]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T07:49:59Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T09:29:44Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۵۹
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = عباسیان		\| موضوع مرتبط = عباسیان
خط ۲۷:		خط ۲۶:

	متوکل به دنبال [[سختگیری]] بر [[پیروان]] [[عقاید]] و [[مذاهب]] دیگر، زندیقان و خرمدینان و [[مانویان]] و [[دهریان]] را تعقیب و امکان فعالیت مذهبی را از آنان سلب کرد؛ حتی [[اهل کتاب]] نیز گرفتار سختگیری‌های او و از [[خدمت]] در دستگاه‌های دولتی و [[سوار شدن]] بر اسب [[محروم]] شدند و به دنبال [[فرمان]] متوکل در [[سال ۲۳۵ ق]]. مجبور شدند لباس‌های مخصوصی، با نشانه‌هایی برای [[شناسایی]] بپوشند و بر سردر خانه‌هایشان تصویر [[ابلیس]] را به [[نشانه]] [[گمراهی]] خویش رسم نمایند. از دیگر حوادث دوران [[متوکل]]، [[شورش]] بطریقان ارمنستان در [[سال ۲۳۸ ق]]<ref>قس: ابن اثیر که این واقعه را در حوادث سال ۲۳۷ ق. ذکر کرده است (الکامل، ج۷، ص۵۸).</ref>. بود که به دست بغای کبیر [[سرکوب]] شد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۱۱۲.</ref>.		متوکل به دنبال [[سختگیری]] بر [[پیروان]] [[عقاید]] و [[مذاهب]] دیگر، زندیقان و خرمدینان و [[مانویان]] و [[دهریان]] را تعقیب و امکان فعالیت مذهبی را از آنان سلب کرد؛ حتی [[اهل کتاب]] نیز گرفتار سختگیری‌های او و از [[خدمت]] در دستگاه‌های دولتی و [[سوار شدن]] بر اسب [[محروم]] شدند و به دنبال [[فرمان]] متوکل در [[سال ۲۳۵ ق]]. مجبور شدند لباس‌های مخصوصی، با نشانه‌هایی برای [[شناسایی]] بپوشند و بر سردر خانه‌هایشان تصویر [[ابلیس]] را به [[نشانه]] [[گمراهی]] خویش رسم نمایند. از دیگر حوادث دوران [[متوکل]]، [[شورش]] بطریقان ارمنستان در [[سال ۲۳۸ ق]]<ref>قس: ابن اثیر که این واقعه را در حوادث سال ۲۳۷ ق. ذکر کرده است (الکامل، ج۷، ص۵۸).</ref>. بود که به دست بغای کبیر [[سرکوب]] شد.<ref>[[سید احمد رضا خضری\|خضری، سید احمد رضا]]، [[تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه (کتاب)\|تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه]] ص ۱۱۲.</ref>.

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	==منابع==		==منابع==
خط ۳۹:		خط ۳۶:

	[[رده:متوکل عباسی]]		[[رده:متوکل عباسی]]
	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:اعلام]]		[[رده:اعلام]]

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T07:15:29Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از زیرشاخه‌های بحث '''[[عباسیان]]''' است. "'''~~[[متوکل عباسی]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[متوکل عباسی در تاریخ اسلامی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = عباسیان
			\| عنوان مدخل = [[متوکل عباسی]]
			\| مداخل مرتبط = [[متوکل عباسی در تاریخ اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==[[المتوکل علی الله]] (۲۳۲-۲۴۷ق)==		==[[المتوکل علی الله]] (۲۳۲-۲۴۷ق)==