Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = صحابه| عنوان مدخل = محمود بن عمر خوارزمی زمخشری| مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == ابوالقاسم محمود بن عمر بن محمد بن احمد، مشهور به جاراللّه زمخشری خوارزمی مفسر، متکلم، ادیب و لغت شناس مشهور سده پنجم و ش...» ایجاد کرد

2023-06-17T04:54:38Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = صحابه| عنوان مدخل = محمود بن عمر خوارزمی زمخشری| مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == ابوالقاسم محمود بن عمر بن محمد بن احمد، مشهور به جاراللّه زمخشری خوارزمی مفسر، متکلم، ادیب و لغت شناس مشهور سده پنجم و ش...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = صحابه| عنوان مدخل = محمود بن عمر خوارزمی زمخشری| مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}
== مقدمه ==
[[ابوالقاسم محمود بن عمر بن محمد بن احمد]]، مشهور به [[جاراللّه زمخشری خوارزمی]] [[مفسر]]، [[متکلم]]، ادیب و لغت شناس مشهور سده پنجم و [[ششم هجری]]. در چهارشنبه [[۲۷ رجب]] [[سال]] ۴۶۷ه در روستای «زَمَخْشَر» از توابع خوارزم چشم به [[جهان]] گشود.<ref>نزهة الالباء ۳۹۲.</ref> وی در حادثه‌ای یک پایش را از دست داده بود. بنا بر مشهور وی پایش را بر اثر سرما و برف از دست داد؛ ولی [[یاقوت حموی]] به نقل از [[زمخشری]] نوشته است قطع پای او بر اثر [[نفرین]] مادرش بوده است؛ چه اینکه در [[کودکی]] پای گنجشکی را قطع کرده، مادرش چون از حادثه باخبر شد، ناراحت شده و او را نفرین کرد که [[خدا]] پایت را قطع کند. زمخشری بعد از وقوع این قضیه برای تحصیل راهی بخارا شد تا اینکه روزی از مرکب [[سقوط]] کرد و پایش [[شکست]] و در نهایت سبب قطع آن گردید.<ref>معجم الادباء ۱۹ / ۱۲۶ ـ ۱۲۷.</ref>

گویا تحصیلات مقدماتی را در خوارزم فرا گرفت و به زودی راهی [[سفر]] به شهرهای گوناگون [[خراسان]]، [[بغداد]] و [[مکه]] گردید و ازآن رو که مدتی در مکه سکونت داشت به جاراللّه ملقب گردید. او در این بلاد با استادان و شیوخ بسیاری [[ملاقات]] کرد و با بهره‌گیری از ایشان کوله باری از [[علوم]] و [[فنون]] گوناگون اندوخته و به شهرتی بی‌نظیر در [[روزگار]] خود دست یافت. [[ادبیات]] را از [[محمود بن جریر ضبی اصفهانی]] و [[علی بن مظفر نیشابوری]] فرا گرفت و [[حدیث]] را نزد [[ابومنصور نصر حارثی]] و [[ابوسعد شقانی]] شنید.<ref>معجم الادباء ۱۹ / ۱۲۶ ـ ۱۲۷.</ref> وی در [[تفسیر]]، [[فقه]]، [[حدیث]]، نحو، لغت، [[علم]] بیان، [[بلاغت]] و ادبیات استادی کامل و فردی بی‌نظیر بود؛ چنان که [[مرجع]] [[علمی]] بسیاری از بزرگان این فنون و علوم به شمار می‌‌رفت.<ref>وفیات الاعیان ۵ / ۱۶۸ ـ ۱۶۹.</ref> او از چنان آوازه‌ای برخوردار بود که هنگام ورود به [[شهرها]]، طالبان علم به محض اطلاع از ورود او به گردش جمع شده و از وی بهره می‌‌بردند.<ref>سیر اعلام النبلاء ۲۰ / ۱۵۴.</ref> در یکی از سفرها که زمحشری وارد [[بغداد]] شد مورد استقبال گرم [[شریف ابوالسعادات بن شجری]] از علمای بزرگ بغداد قرار گرفت و ابوالسعادت در [[مدح]] و [[تمجید]] از او اشعاری را خواند.<ref>المستفاد من ذیل تاریخ بغداد ۱۹ / ۲۲۸.</ref>

[[زمخشری]] [[شاگردان]] بسیاری را [[تربیت]] کرده که از آن میان می‌‌توان به افرادی همچون [[ابوالمحاسن اسماعیل بن عبداللّه طویلی]]، [[عبدالرحیم بن عبداللّه بزار]]، [[عامر بن حسن سمسار]] و [[احمد بن محمود شاشی]] اشاره کرد که از وی [[روایت]] کرده‌اند.<ref>الانساب ۳ / ۱۶۴.</ref> او علاوه بر [[علوم]] و [[فنون]] یاد شده، نسب‌شناس چیره دست بود و در [[شعر]] نیز دستی داشت. یافعی پاره‌ای از اشعار او را ذکر کرده است.<ref>مرآة الجنان ۳ / ۲۰۶.</ref> گفته شده وی در [[کلام]]، معتزلی [[مذهب]] و [[معتقد]] به [[خلق]] [[قرآن]] بود<ref>وفیات الاعیان ۵ / ۱۶۹.</ref> و در [[فروع]] و [[فقه]] [[حنفی]] مذهب به شمار می‌‌رفت.<ref>الجواهر المضیئه ۳ / ۴۴۸.</ref>

زمخشری سرانجام در [[شب عرفه]] [[سال]] ۵۳۸ه در جرجانیه از توابع خوارزم درگذشت.<ref> تاریخ الاسلام ۳۶ / ۴۸۹.</ref> وی آثار و تألیفات فراوانی دارد که از جمله مشهورترین آنها [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل]] است که به نوشته بروکلمان بالغ بر ۲۴ شرح و تعلیقه بر آن نوشته شده است و یازده نفر آن را به صورت‌های گوناگون به اختصار درآورده و سه مورد ردّیه بر آن نگاشته‌اند.<ref>تاریخ الادب العربی ۵ / ۲۲۴ و ۲۳۸.</ref>

دیگر آثار وی عبارت‌اند از: اساس البلاغة فی اللغه، اساس التقدیس، اسرار المواضع، اطواق الذهب، اعجب العجب شرح لامیة العرب، الامالی، انموذج فی مختصر المفصل، جواهر اللغه، خصائص العشرة الکرام البرره، دیوان التمثل، دیوان الرسائل، دیوان شعر، الرائض فی الفرائض، ربیع الابرار و نصوص الاخبار فی الادب و النوادر، الرسالة المبکیه، الرسالة الناصحه، رؤوس المسائل فی الفقه، زیادات النصوص، سوائر الامثال، شافی العی من کلام الامام الشافعی، شرح ابیات الکشاف، شرح کتاب سیبویه، شرح مختصر القدوری فی فروع الحنفیه، شقائق النعمان فی مناقب النعمان الامام ابی حنیفه، صحیح العربیه، ضالة الناشد، طلبة العفاة فی شرح التصرفات، الفائق و نسیم الرائق فی غریب الحدیث، فصوص الاخبار، فصوص النصوص، القسطاس فی العروض، الامکنة و الجبال و المیاه، کلمات العلماء، المحاجاة ومتمم مهام ارباب الحاجات فی الاحاجی و الاغلوطات، المستقصی فی الامثال، معجم الحدود، المفرد و المرکب فی العربیّه، المفرد و المؤلف فی النحو، المفصل فی النحو، المقامات، مقدمة الادب فی اللغه، مناسک الحج، المنتخب من ضالة المنشد، المنهاج فی الاصول، نزهة المتأنس، نصائح الصغار، نصائح الکبار، نصائح الملوک، نوابغ الکلم،<ref>هدیة العارفین ۲ / ۴۰۲.</ref> نکت الاعراب فی غریب الاعراب (فی غریب اعراب القرآن)، متشابه اسماء الرواة، مختصر الموافقة بین اهل البیت و الصحابه، الاصل لابی سعید الرازی اسماعیل، الکلم النوابغ فی المواعظ، رسالة المسأمه، عقل الکّل، صمیم العربیّه، الاجناس، حاشیة علی المفصّل، روح المسائل، تسلیة الضریر، رسالة الاسرار، دیوان خطب،<ref>معجم الادباء ۱۹ / ۱۳۴.</ref> المنتقی من شرح شعر المتنبی للواحدی<ref>الاعلام ۷ / ۱۷۸.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]] ج۴، ص۴۱۱ - ۴۱۲.</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[تفسیر الکشاف (کتاب)]]

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: IM009687.jpg|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۴ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۴''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:اصحاب پیامبر]]

محمود بن عمر خوارزمی زمخشری - تاریخچهٔ نسخه‌ها