Jaafari: /* منابع */

2026-05-13T07:06:27Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۶۴:		خط ۶۴:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM010865.jpg\|22px]] [[علی نقی امیری\|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)\|'''~~انواع بهره‌مندی از نور الهی~~''']]		# [[پرونده:IM010865.jpg\|22px]] [[علی نقی امیری\|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)\|'''الگوی اداره در نهج البلاغه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۳۲

2026-05-13T05:32:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۰۲
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = مدیریت		\| موضوع مرتبط = مدیریت
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط = [[مدیریت دینی در نهج البلاغه]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مدیریت | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مفاهیم و واژه‌ها== ===توضیح اجمالی محورهای اصلی در الگوی مدیریت دینی=== ===ارکان مدیریت=== ارکان، جمع واژه «رکن» است؛ رکن در لغت به جانب قوی یک چیز گفته می‌‌شود...» ایجاد کرد

2026-05-13T05:31:19Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مدیریت | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مفاهیم و واژه‌ها== ===توضیح اجمالی محورهای اصلی در الگوی مدیریت دینی=== ===ارکان مدیریت=== ارکان، جمع واژه «رکن» است؛ رکن در لغت به جانب قوی یک چیز گفته می‌‌شود<ref>...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = مدیریت
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مفاهیم و واژه‌ها==
===توضیح اجمالی محورهای اصلی در الگوی مدیریت دینی===
===ارکان مدیریت===
ارکان، جمع واژه «رکن» است؛ رکن در لغت به جانب [[قوی]] یک چیز گفته می‌‌شود<ref>موسوی خوئی، سید ابوالقاسم، موسوعة الامام الخویی، ج۱۴.</ref> که قوام و [[پایداری]] آن چیز به این جزء مستند می‌شود<ref>میرداماد، محمدباقر، السبع الشداد.</ref>.
در [[علم کلام]] نیز کاربرد واژه رکن تعبیر دیگری از [[اصول دین]] است که در واقع زیربنا و منشأ تحقق و قوام [[دین]] هستند. یا رکن در [[نماز]] به معنی اجزای [[واجب]] آن است، به گونه‌ای که انجام ندادن آنها - به عمد یا به [[سهو]]- باعث بطلان نماز و اقامه نشدن آن می‌شوند<ref>پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، شماره ۱۵۹۶۴.</ref>؛ منظور از ارکان مدیریت نیز، مواردی هستند که نقش رکن، پایه و امور مبنایی در اداره را دارند و می‌‌توان آنها را مترادف مبانی اداره دانست. منظور از مبانی هم مباحث بنیادین و زیرساختی در [[حکومت]]، مدیریت و [[اداره امور]] عمومی است؛ به گونه‌ای که نقش قوام‌بخش نسبت به آن دارند و با [[تغییر]] آنها، کیفیت امور در این حوزه تغییر می‌کند<ref>دلشاد تهرانی، رایت درایت: اخلاق مدیریتی در عهدنامه مالک اشتر، ص۱۴.</ref>.
ارکان اداره امور بر مبنای [[نامه ۵۳]] شامل قوائم، [[قواعد]] و [[قوانین]] هستند.<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۴۵.</ref>

====قوائم====
یکی از مصداق‌های ارکان مدیریت عبارت است از قوائم اداره؛ قوائم یعنی اموری که کاری یا چیزی به آن [[قائم]] باشد. درواقع [[استواری]] و [[استحکام]] یک چیز به قوائم آن بستگی دارد. بنابراین، قوائم اداره را می‌‌توان شامل [[اصول موضوعه]]، یا پیش‌فرض‌هایی دانست که در شکل‌گیری [[علم]] نقش اساسی ایفا می‌کنند. از جمله مواردی که [[امام علی]]{{ع}} در [[نامه]] خود به [[مالک اشتر]] به منزله امور قوام‌بخش [[القا]] می‌کند، عبارت‌اند از جهت‌گیری‌ها و اهداف ترسیم شده:

الف) '''جهت‌گیری‌ها''': یکی از مسائل مهمی که در نامه ۵۳، از همان فرازهای آغازین به چشم می‌‌خورد، ترسیم جهت‌گیری‌های کلی [[حاکم]] بر نامه است؛ جهت به معنی سمت‌وسو و جهت‌گیری، یعنی تعیین سمت‌وسوی [[حرکت]]؛ با توجه به فرازهایی از [[فرمان امام علی]]{{ع}} می‌‌توان مفاهیمی چون [[اصول موضوعه]] و پیش‌فرض‌ها را بر مبنای [[نظام الهی]]، [[استنباط]] کرد؛ برای مثال در همان فراز اول، ماهیت [[حکومتی]] [[نامه]]، [[خدامحوری]]، [[اقتدار]] و [[مشروعیت الهی]] و عمل در چارچوب [[نظام الهی]]، از جمله مواردی هستند که دلالت بر جهت‌گیری‌های [[حاکم]] بر این [[فرمان]] دارند.

ب) '''اهداف''': [[هدف]] عبارت است از نقطه‌ای که کوشش‌ها معطوف به آن هستند. هدف، مسیر و جهت [[حرکت]] را مشخص می‌کند و باعث می‌شود مأموریت‌ها و اهداف خاص، خردمندانه تعقیب شوند. هدف، راهنمای تصمیم‌هاست و به آنها جهت می‌دهد.
از جمله موارد مهم دیگری که در [[نامه امام علی]]{{ع}} به آن پرداخته شده، «اهداف» و مسئولیت‌هایی است که در چارچوب [[نظام خدامحور]]، باید دستیابی به آنها، مورد توجه باشد.
[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در همان فراز اول، اهداف کلانی را برای [[مالک اشتر]] ترسیم کرده و در طول نامه، به تبیین آنها پرداخته است، در فراز اول، چهار هدف اصلی مطرح شده که باید در [[اداره امور]] از سوی [[زمامدار]]، همواره مورد نظر و توجه باشند. این اهداف عبارت‌اند از: [[درآمدزایی]]، [[امنیت]]، [[اصلاح]] افراد و اصلاح ساختار که در جای خود بررسی خواهند شد.<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۴۵.</ref>

====قوانین====
حرکت در هر مسیری مستلزم آن است که بر چگونگی و نحوه حرکت از ابعاد مختلف، توجه شده و حد و مرزهای آن مشخص شود. به سخن دیگر، پس از تبیین جهت‌گیری‌ها و اهداف حاکم بر اداره، تعقیب اهداف و [[ثبات]] جهت، مستلزم در دست داشتن [[ضوابط]]، قوانین و مقرراتی هماهنگ و هم‌سنخ آنهاست، به گونه‌ای که ضمن ارتباط منطقی با [[ذات]] اهداف، فضای نزدیک شدن به آنها را فراهم سازد. برهمین اساس است که [[امام علی]]{{ع}} در فراز اول، به [[حفظ]] جهت و [[اهداف]] (هذا ما امر به...) دستور می‌دهد و در فراز دوم و در راستای تکمیل [[اوامر]] خود، امر به تقیّد نسبت به حدود کرده و ضوابطی را سرلوحه بیان خود قرار می‌‌دهد که درواقع توجیه‌کننده آن اهداف و مأموریت‌ها و هموار‌کننده تحقق آنها هستند. حد و مرزها در این فراز بیشتر بر محور تقیّد به [[حدود الهی]] و [[احکام شرعی]] است.<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۴۶.</ref>

====قواعد====
دومین رکن در مدل [[مدیریت عمومی]] [[حاکم]] بر [[عهدنامه]]، اصول، یا قواعد هستند. منظور از اصول، امور کلی، عملی و ثابت است که بر همه [[تصمیم‌ها]] و اقدام‌های [[حکومتی]] و [[زمامداری]] و [[مدیریتی]] حاکم هستند. اصول، درواقع برخاسته از مبانی‌اند. در [[نامه امام علی]]{{ع}} به [[مالک اشتر]]، از اصول متعددی بحث شده که مبتنی بر مبانی و [[اصول موضوعه]] شکل گرفته‌اند و می‌‌توانند در اجزا و ابعاد مختلف [[نظام مدیریت]]، جاری و ساری شوند. از جمله مهم‌ترین این اصول «[[هماهنگی]] و [[انسجام]]»، «[[انصاف]] و [[عدالت]]»، «[[اعتماد]] و اعتمادسازی» و «[[وفای به عهد]]» هستند.<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۴۷.</ref>

===ابعاد مدیریت===
بر اساس مطالعه دقیق شاخص‌ها، مؤلفه‌ها و مقوله‌های مندرج در [[فرمان امام علی]]{{ع}} به مالک اشتر، سه بعد اصلی وجود دارد که در همه فرازها به نوعی می‌‌توان آنها را ملاحظه کرد: [[زمامدار]]، [[مردم]] و [[خدا]]. به سخن دیگر، در همه حالت‌ها، موضوع مدیریت «مردم» و آنچه برای مالک اشتر ترسیم شده، درواقع نظام مدیریت امور «مردم» است. [[امام علی]]{{ع}} پیش از اینکه به ماهیت، کیفیت و چگونگی مدیریت امور مردم بپردازد، دو عنصر دیگر، یعنی «خود» و «خدا» را به گونه‌ای مطرح می‌کند که جای پای آنها را در همه اجزای این [[نظام مدیریتی]]، می‌‌توان ملاحظه کرد.
به بیان دیگر، زمامدار برای اینکه بتواند [[مدیریتی]] مطلوب نسبت به مردم داشته باشد، این مدیریت باید در چارچوب و فضائی صورت بگیرد که از نسبت میان خود و خدا [[تبعیت]] کند. بدین معنا که زمامدار، زمانی می‌تواند دیگران را مدیریت کند که قبل از هر چیز بتواند خود را اداره کند.
اما نکته بسیار اساسی آن است که هم [[مدیریت بر خود]] و هم مدیریت بر مردم، بدون توجه به [[نظام خدامحور]] و مفروضات [[هستی‌شناسی]]، [[انسان‌شناسی]]، [[معرفت‌شناسی]] و [[مردم‌شناسی]] آن امکان ندارد.

برای جریان تأثیر این مفروضات در کیفیت مدیریت مردم، که وجه تمایز اصلی [[مدیریت اسلامی]] از دیگر [[مدیریت‌ها]] را رقم می‌زند، زمامدار باید از یک سو و به طور دائم نگاهی به درون خود داشته و به اداره ظرفیت‌‌‌های خویش بپردازد، تا [[اهلیت]] و شایستگی‌های لازم برای [[توسعه]] مدیریت امور مردم را در خود پرورش دهد، و از سوی دیگر، این توسعه درونی را در ارتباط با عالم وجود و بیرون از خود، یعنی [[خداوند]] قرار داده و در فرایندی مبتنی بر ارتباط درون و بیرون، آمادگی‌های متناسب با آن را مبتنی بر [[تولّی]] و [[ولایت]] کسب کند. به سخن دیگر، [[مدیریت]] بر خویشتن را بر مبنای [[ارتباط با خدا]] و تولّی به ولایت و [[سرپرستی]] او [[مقید]] سازد، و از سوی دیگر، خود را لایق جریان [[ولایت الهی]] و سرازیر شدن [[رحمت]] بر وجود خویش قرار دهد.
قطعاً ثمره این ارتباط متقابل میان خود و [[خدا]] (تولّی) و خدا و خود (ولایت) به عنوان یک پارادایم [[حاکم]]، در همه موقعیت‌ها و مصداق‌های [[مدیریت]] [[مردم]]، ساری و جاری خواهد بود.

بر این مبنا، ارتباط‌های اساسی [[زمامدار]] در [[نظام خدامحور]] را می‌‌توان شامل سه نوع «[[ارتباط با خود]]»، «ارتباط با خدا» و «[[ارتباط با مردم]]» دانست که لازمه برقراری درست این روابط، مدیریت اثربخش زمامدار در رابطه با هر یک از اینهاست.<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۴۷.</ref>

===ماهیت مدیریت===
ماهیت هر چیز اشاره به مواردی دارد که چیستی آن را مشخص می‌کند. در [[اداره امور]] نیز وقتی مدیری اقدام به مدیریت می‌کند، درواقع کیفیت عمل او، از یک سو در خود او و صفات، ویژگی‌ها و خصوصیات وی و از سوی دیگر، وظایفی که بر عهده دارد و نحوه انجام آنها، منعکس شده و در مجموع، ماهیت عملکرد او را مشخص می‌کند.

====ویژگی‌ها و خصوصیات مدیر یا زمامدار====
از جمله مواردی که کیفیت عملکرد [[مدیران]] و در نتیجه ماهیت مدیریت آنها را معلوم می‌‌کند، ویژگی‌ها و خصوصیاتی است که یک مدیر داراست و [[رفتار]] او، بازتابی از آنهاست.
این خصوصیات با توجه به موضوع، اداره می‌‌توانند به دو دسته تقسیم شوند: خصوصیات عام که هر [[انسانی]] و از جمله یک مدیر باید آنها را داشته باشد؛ و خصوصیات خاص که ارتباط منطقی با موضوع اداره دارد و بدون آنها انجام درست [[وظایف]]، امکان‌پذیر نیست. این ویژگی‌ها و خصوصیات در جای خود بررسی خواهند شد.<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۴۹.</ref>

====وظایف زمامدار====
مفهوم مهم دیگری که در مدل حاکم بر [[مدیریت عمومی]] برخاسته از [[فرمان امام علی]]{{ع}} به [[مالک اشتر]]، ایفای نقش می‌کند، وظایف زمامدار در راستای تحقق اهداف و مسئولیت‌های خود است.
اگرچه گوناگونی تعریف‌های مدیریت، که خود ناشی از نگرش‌های افراد به مسئله مدیریت و [[زمامداری]] است، باعث شده نسبت به وظایف مدیریت هم نظر واحدی وجود نداشته باشد، ولی، توجه به ماهیت عملکرد مدیریت و زمامداری در سطوح مختلف، به بروز وظایف مشترکی منجر شده که هر [[زمامدار]] در تعقیب اهداف، ملزم به [[رعایت]] آنهاست، از جمله این [[وظایف]] عبارت‌اند از: [[برنامه‌ریزی]]، [[تصمیم‌گیری]]، [[سازماندهی]]، [[رهبری]]، [[مدیریت منابع انسانی]] و [[کنترل و نظارت]]. در [[نامه ۵۳]] [[نهج البلاغه]]، شواهد گوناگونی وجود دارند که به نوعی، توجه به وظایف یاد شده را، البته در چارچوب مبانی، اصول و رفتارهای مطرح شده و هماهنگ با آنها، مورد تأکید قرار می‌دهند. این مباحث در مباحث [[آینده]] بررسی می‌شوند.<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۵۰.</ref>

===رفتارهای اداره===
مهم‌ترین مطلبی که در نامه ۵۳ نهج البلاغه مورد تأکید [[امام]]{{ع}} قرار گرفته و بیشترین تفاوت [[مدیریت اسلامی]] با دیگر [[مدیریت‌ها]] در آن نهفته‌اند، مباحث مربوط به [[رفتارها]]، سبک‌ها و کیفیت [[مدیریت]] هستند.
منظور از [[رفتار]]، موضع‌گیری‌های متغیری هستند که به تناسب شرایط، اوضاع و احوال، [[زمان]] و مکان، مقتضیات، مراتب و موقعیت، برای دستیابی به اهداف، انجام می‌گیرند. رفتارها درواقع برخاسته از اصول و اصول هم برخاسته از مبانی‌اند.

در نامه ۵۳، با [[الهام]] از [[فلسفه خلقت]] و مفروضات [[هستی‌شناسی]] و [[انسان‌شناسی]] در [[اسلام]]، مدیریت‌ها به دو گونه «[[انسانی]]» و «حیوانی یا سبعانه» تقسیم شده‌اند. بدین معنا که ماهیت مدیریت‌ها یا انسانی و مبتنی بر [[فطرت]] و [[خلقت]] و هماهنگ با اهداف هستی است و یا حیوانی و سبعانه و ناهماهنگ با فطرت و اهداف هستی است که قطعاً اولی مطلوب و دومی نامطلوب است.
بر این مبنا شالوده اصلی [[الگوی مدیریتی]] [[حاکم]] بر [[نامه]]، بحث از سبک‌های [[رفتاری]] مختلف [[مدیریتی]] است که به صورت ایجابی و در قالب «مدیریت انسانی»، یا به صورت سلبی و در قالب «مدیریت سبعانه» مورد تأکید قرار گرفته است.
در تشریح هر یک از این دو نوع مدیریت، و در راستای تبیین آنها، رفتارهای گوناگونی موضوعیت یافته‌اند.
در [[فرمان امام علی]]{{ع}} به [[مالک اشتر]]، بسته به شرایط مختلف، از رفتارهای ایجابی و سلبی متعددی بحث شده است؛ برخی از این رفتارها عبارت‌اند از: برخورد مناسب با [[عیوب]] [[مردم]]، صلح‌مداری و [[هوشیاری]] در روابط، [[محکم‌کاری]]، رفتارهای ایثارگرانه، [[اعتدال]] در رفتار، تجربه‌آموزی، و [[پرهیز]] از رفتارهای آمرانه، متکبرانه، [[منت‌گذاری]]، [[تملق]] و [[مبالغه]] در کار، مردم‌گریزی، و [[ویژه‌خواری]].<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۵۰.</ref>

===انواع اداره===
پس از تعیین ماهیت مدیریت، بر مبنای ماهیت [[جامعه]] و طبقات مختلف آن، مصداق‌های متعددی از مدیریت شکل می‌گیرد که امام{{ع}} با توجه به تنوع [[فرهنگی]]، قومی و شغلی در جامعه، برای هر یک، نوعی خاص از مدیریت را ترسیم کرده‌اند. در این بخش نیز دو بعد قابل طرح است: «جایگاه و ارتباط تقومی طبقات» و «مدیریت‌های خاص هر طبقه و کیفیت آن».
در این بخش، گروه‌ها و [[طبقات اجتماعی]] مختلف معرفی شده و از اهمیت و ارتباط آنها در جامعه بحث شده است. عمده مباحث عبارت‌اند از: [[فلسفه وجودی]] طبقات اجتماعی، گروه‌های [[اجتماعی]] مهم، [[حقوق]] گروه‌های اجتماعی، جایگاه و ارتباط تقومی طبقات اجتماعی، مدیریت طبقات اجتماعی، مدیریت امور نظامی، مدیریت امور قضائی، مدیریت امور [[دبیران]] (مدیریت اطلاعاتی و [[امنیتی]])، مدیریت [[امور مالی]] و مالیاتی (مدیریت [[امور اقتصادی]])، مدیریت و [[نظارت]] بر امور [[کارگزاران]] (مدیریت امور دولتی)، مدیریت امور [[بازرگانی]] و صنعتی، و مدیریت امور [[مستضعفان]] (مدیریت [[تأمین اجتماعی]]).<ref>[[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|الگوی اداره در نهج البلاغه]]، ص ۵۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010865.jpg|22px]] [[علی نقی امیری|امیری، علی نقی]]، [[الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)|'''انواع بهره‌مندی از نور الهی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:مدیریت]]

مدیریت دینی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

Jaafari در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۳۲