مراقبه در اخلاق اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۵

2026-05-20T10:15:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۵
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	== ~~چیستی~~ و جایگاه [[مراقبه]] ==		== معناشناسی و جایگاه [[مراقبه]] ==
	مراقبه یعنی اینکه [[انسان]] مراقب تمام [[اعمال]] و گفتار و [[افکار]] خود باشد. مراقبه، نزد علمای [[علم اخلاق]] از منزلتی بسیار بلند برخوردار است. در [[قرآن کریم]] و [[احادیث]] [[معصومین]] {{ع}} نیز، هر چند به تفصیل ذکر نشده، امّا اهتمام ویژه‌ای به اصل [[مراقبه]] شده و بر آن تأکید شده است. در [[آیه]] شریفۀ {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و هر کس باید بنگرد برای (روزی چون) فردا چه پیش فرستاده است و از خداوند پروا کنید که خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره حشر، آیه ۱۸.</ref> نخست به [[تقوی]] و سپس به [[مراقبه]] [[امر]] شده است و در ادامه [[تقوی]] را با عبارت {{متن قرآن\|اتَّقُوا اللَّهَ}} و [[مراقبه]] را با عبارت {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}} تأکید کرده که این نشان از اهتمام [[قرآن کریم]] به این دو مسألۀ اساسی دارد. [[امام کاظم]] {{ع}} می‌فرمایند: «در شمار [[یاران]] ما نیست آنکس که نفس خود را هر [[روزه]] به [[محاسبه]] و [[مراقبه]] درنیاورد»<ref>{{متن حدیث\|لَیْسَ‏ مِنَّا مَنْ‏ لَمْ‏ یُحَاسِبْ‏ نَفْسَهُ‏ فِی‏ کُلِ‏ یَوْمٍ‏}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۵۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} نیز فرمودند: «از ما [[مسلمانان]] نیست هرکس که در هر روز خویشتن را به [[محاسبه]] نگیرد، که اگر عمل خوبی به جای آورده [[خداوند]] را [[سپاس]] گفته از او بطلبد که بیشتر بر انجام این [[امر خیر]] موفّق شود، و اگر عمل [[بدی]] انجام داده از [[خداوند]] پوزش بطلبد»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ {{ع}}: لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُحَاسِبْ نَفْسَهُ کُلَّ یَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ خَیْراً حَمِدَ اللَّهَ وَ اسْتَزَادَهُ وَ إِنْ عَمِلَ سُوءاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۵۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۰-۲۰۱.</ref>		مراقبه یعنی اینکه [[انسان]] مراقب تمام [[اعمال]] و گفتار و [[افکار]] خود باشد. مراقبه، نزد علمای [[علم اخلاق]] از منزلتی بسیار بلند برخوردار است. در [[قرآن کریم]] و [[احادیث]] [[معصومین]] {{ع}} نیز، هر چند به تفصیل ذکر نشده، امّا اهتمام ویژه‌ای به اصل [[مراقبه]] شده و بر آن تأکید شده است. در [[آیه]] شریفۀ {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و هر کس باید بنگرد برای (روزی چون) فردا چه پیش فرستاده است و از خداوند پروا کنید که خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره حشر، آیه ۱۸.</ref> نخست به [[تقوی]] و سپس به [[مراقبه]] [[امر]] شده است و در ادامه [[تقوی]] را با عبارت {{متن قرآن\|اتَّقُوا اللَّهَ}} و [[مراقبه]] را با عبارت {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}} تأکید کرده که این نشان از اهتمام [[قرآن کریم]] به این دو مسألۀ اساسی دارد. [[امام کاظم]] {{ع}} می‌فرمایند: «در شمار [[یاران]] ما نیست آنکس که نفس خود را هر [[روزه]] به [[محاسبه]] و [[مراقبه]] درنیاورد»<ref>{{متن حدیث\|لَیْسَ‏ مِنَّا مَنْ‏ لَمْ‏ یُحَاسِبْ‏ نَفْسَهُ‏ فِی‏ کُلِ‏ یَوْمٍ‏}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۵۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} نیز فرمودند: «از ما [[مسلمانان]] نیست هرکس که در هر روز خویشتن را به [[محاسبه]] نگیرد، که اگر عمل خوبی به جای آورده [[خداوند]] را [[سپاس]] گفته از او بطلبد که بیشتر بر انجام این امر خیر موفّق شود، و اگر عمل بدی انجام داده از [[خداوند]] پوزش بطلبد»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ {{ع}}: لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُحَاسِبْ نَفْسَهُ کُلَّ یَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ خَیْراً حَمِدَ اللَّهَ وَ اسْتَزَادَهُ وَ إِنْ عَمِلَ سُوءاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۵۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۲۰۰-۲۰۱.</ref>

	== مراتب مراقبه ==		== مراتب مراقبه ==
	مراقبه دارای دو مرتبه است:		مراقبه دارای دو مرتبه است:
	# مرتبه اجمالی: بنابر آنچه از [[قرآن کریم]] و [[روایات معصومین]] {{ع}} برداشت می‌شود، مرتبه اجمالی [[مراقبه]] آن است که [[انسان]] در تمامی گفتارها و کردارها و حتی افکارش، خود را [[محاسبه]] کند و شب‌ها از نفس خود حساب بکشد و او را در تمامی آنچه انجام داده [[محاکمه]] کند و او را بر تمامی گناهانی که انجام داده [[سرزنش]] و بازخواست نماید و بر [[اطاعت]] [[فرمان‌های الهی]] [[تشویق]] کند و [[خداوند]] را بر [[توفیق]] انجام این اطاعت‌ها [[حمد]] و [[سپاس]] گوید.		# مرتبه اجمالی: بنابر آنچه از [[قرآن کریم]] و [[روایات معصومین]] {{ع}} برداشت می‌شود، مرتبه اجمالی [[مراقبه]] آن است که [[انسان]] در تمامی گفتارها و کردارها و حتی افکارش، خود را [[محاسبه]] کند و شب‌ها از نفس خود حساب بکشد و او را در تمامی آنچه انجام داده محاکمه کند و او را بر تمامی گناهانی که انجام داده [[سرزنش]] و بازخواست نماید و بر [[اطاعت]] [[فرمان‌های الهی]] [[تشویق]] کند و [[خداوند]] را بر [[توفیق]] انجام این اطاعت‌ها [[حمد]] و [[سپاس]] گوید.
	# مرتبه تفصیلی:[[انسان]] هر روز صبح با نفس خود [[پیمان]] ببندد که در مسیر [[تهذیب]] آن به گونۀ عمومی بکوشد و یا صفتی خاص را ترک و یا به دست آورد. مثلا با نفس خودش [[پیمان]] ببندد که [[نماز]] را ابتدای وقت به جا آورد و یا تمامی آنچه ممکن است در شمار [[گناهان]] زبانی قرار گیرد را ترک نماید. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در این باره فرمودند: «بر زبان هر بنده‌ای نگهبانی هست که سخنان او را ضبط می‌‌نماید، از این‌رو باید هر بنده‌ای از [[خداوند]] [[تقوی]] ورزیده و کنترل نماید که چه می‌‌گوید»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}}: إِنَّ عَلَی لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ رَقِیباً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ الْعَبْدُ وَ لْیَنْظُرْ مَا یَقُولُ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۷۷.</ref>.[[استمرار]] بر این مرتبه از [[مراقبه]] در [[تهذیب نفس]] بسیار [[نافع]] است.		# مرتبه تفصیلی:[[انسان]] هر روز صبح با نفس خود [[پیمان]] ببندد که در مسیر [[تهذیب]] آن به گونۀ عمومی بکوشد و یا صفتی خاص را ترک و یا به دست آورد. مثلا با نفس خودش [[پیمان]] ببندد که [[نماز]] را ابتدای وقت به جا آورد و یا تمامی آنچه ممکن است در شمار [[گناهان]] زبانی قرار گیرد را ترک نماید. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در این باره فرمودند: «بر زبان هر بنده‌ای نگهبانی هست که سخنان او را ضبط می‌‌نماید، از این‌رو باید هر بنده‌ای از [[خداوند]] [[تقوی]] ورزیده و کنترل نماید که چه می‌‌گوید»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}}: إِنَّ عَلَی لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ رَقِیباً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ الْعَبْدُ وَ لْیَنْظُرْ مَا یَقُولُ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۷۷.</ref>.[[استمرار]] بر این مرتبه از [[مراقبه]] در [[تهذیب نفس]] بسیار نافع است.

	دقت و سخت‌گیری در [[مراقبه]]، شرط وصول به کمال و اهداف نهایی است، لذا اگر نفس در [[عهد]] و [[پیمان]]، [[سستی]] یا [[تعدی]] کرد باید او را [[عتاب]] و حتی [[عقاب]] [[شرعی]] کرد مثلا او را وادار به [[روزه]] نمود تا نفس [[ذلیل]] شده و هدایت‌پذیر گردد.		دقت و سخت‌گیری در [[مراقبه]]، شرط وصول به کمال و اهداف نهایی است، لذا اگر نفس در [[عهد]] و [[پیمان]]، [[سستی]] یا [[تعدی]] کرد باید او را [[عتاب]] و حتی عقاب [[شرعی]] کرد مثلا او را وادار به [[روزه]] نمود تا نفس [[ذلیل]] شده و هدایت‌پذیر گردد.

	قسمت‌های اصلی [[مراقبه]] عبارت‌اند از: شرط و [[پیمان]] با نفس؛ [[استواری]] بر [[پیمان]]؛ [[حسابرسی از ~~نفس]]؛ [[~~درشتی]] با او و سرانجام [[عقاب]] او<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص۱۹۸ ـ ۱۹۹.</ref>.		قسمت‌های اصلی [[مراقبه]] عبارت‌اند از: شرط و [[پیمان]] با نفس؛ [[استواری]] بر [[پیمان]]؛ حسابرسی از نفس؛ درشتی با او و سرانجام عقاب او<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص۱۹۸ ـ ۱۹۹.</ref>.

	== مراقبه از [[وظایف منتظران]] ==		== مراقبه از [[وظایف منتظران]] ==
	مراقبه، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]] {{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]] {{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]] {{ع}} درباره [[پیامبر]] {{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>		مراقبه، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در دوران غیبت است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]] {{ع}} عرضه می‌شود و حضرت از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که حضرت فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث شرمندگی او نزد [[امام]] {{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]] {{ع}} درباره [[پیامبر]] {{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ حضرت فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>

	«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کرده‌ایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکته‌ای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) می‌کشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیش‌تر است؛ اگر معاصی از طاعات بیش‌تر است، جبران کند و اگر کم‌تر است، آن را با [[نعمت‌های الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزی‌اش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملی‌اش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا می‌کند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۴]]، ص ۲۱۳.</ref>		«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کرده‌ایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکته‌ای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) می‌کشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیش‌تر است؛ اگر معاصی از طاعات بیش‌تر است، جبران کند و اگر کم‌تر است، آن را با [[نعمت‌های الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزی‌اش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملی‌اش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا می‌کند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۴]]، ص ۲۱۳.</ref>

Jaafari در ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۲

2026-04-26T06:22:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۲
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = مراقبه		\| موضوع مرتبط = مراقبه
	\| عنوان مدخل = مراقبه		\| عنوان مدخل = مراقبه
	\| مداخل مرتبط = [[مراقبه در قرآن]] - [[مراقبه در حدیث]] - [[مراقبه در معارف و سیره علوی]] - [[مراقبه در اخلاق اسلامی]] - [[مراقبه در معارف مهدویت]]		\| مداخل مرتبط = [[مراقبه در قرآن]] - [[مراقبه در حدیث]] - [[مراقبه در معارف و سیره علوی]] - [[مراقبه در اخلاق اسلامی]] - [[مراقبه در عرفان اسلامی]] - [[مراقبه در معارف مهدویت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۵

2024-04-13T08:35:43Z

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-25T08:00:05Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۰
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==چیستی و [[جایگاه]] [[مراقبه]]==		== چیستی و [[جایگاه]] [[مراقبه]] ==
	* [[مراقبه]] یعنی اینکه [[انسان]] مراقب تمام [[اعمال]] و گفتار و [[افکار]] خود باشد. [[مراقبه]]، نزد علمای [[علم اخلاق]] از منزلتی بسیار بلند برخوردار است. در [[قرآن کریم]] و [[احادیث]] [[معصومین]]{{ع}} نیز، هر چند به تفصیل ذکر نشده، امّا اهتمام ویژه‌ای به اصل [[مراقبه]] شده و بر آن تأکید شده است. در [[آیه]] شریفۀ {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و هر کس باید بنگرد برای (روزی چون) فردا چه پیش فرستاده است و از خداوند پروا کنید که خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره حشر، آیه ۱۸.</ref> نخست به [[تقوی]] و سپس به [[مراقبه]] [[امر]] شده است و در ادامه [[تقوی]] را با عبارت {{متن قرآن\|اتَّقُوا اللَّهَ}} و [[مراقبه]] را با عبارت {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}} تأکید کرده که این نشان از اهتمام [[قرآن کریم]] به این دو مسألۀ اساسی دارد. [[امام کاظم]]{{ع}} می‌فرمایند: «در شمار [[یاران]] ما نیست آنکس که نفس خود را هر [[روزه]] به [[محاسبه]] و [[مراقبه]] درنیاورد»<ref>{{متن حدیث\|لَیْسَ‏ مِنَّا مَنْ‏ لَمْ‏ یُحَاسِبْ‏ نَفْسَهُ‏ فِی‏ کُلِ‏ یَوْمٍ‏}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۵۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نیز فرمودند: «از ما [[مسلمانان]] نیست هرکس که در هر روز خویشتن را به [[محاسبه]] نگیرد، که اگر عمل خوبی به جای آورده [[خداوند]] را [[سپاس]] گفته از او بطلبد که بیشتر بر انجام این [[امر خیر]] موفّق شود، و اگر عمل [[بدی]] انجام داده از [[خداوند]] پوزش بطلبد»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ{{ع}}: لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُحَاسِبْ نَفْسَهُ کُلَّ یَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ خَیْراً حَمِدَ اللَّهَ وَ اسْتَزَادَهُ وَ إِنْ عَمِلَ سُوءاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۵۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۰-۲۰۱.</ref>		* [[مراقبه]] یعنی اینکه [[انسان]] مراقب تمام [[اعمال]] و گفتار و [[افکار]] خود باشد. [[مراقبه]]، نزد علمای [[علم اخلاق]] از منزلتی بسیار بلند برخوردار است. در [[قرآن کریم]] و [[احادیث]] [[معصومین]] {{ع}} نیز، هر چند به تفصیل ذکر نشده، امّا اهتمام ویژه‌ای به اصل [[مراقبه]] شده و بر آن تأکید شده است. در [[آیه]] شریفۀ {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و هر کس باید بنگرد برای (روزی چون) فردا چه پیش فرستاده است و از خداوند پروا کنید که خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره حشر، آیه ۱۸.</ref> نخست به [[تقوی]] و سپس به [[مراقبه]] [[امر]] شده است و در ادامه [[تقوی]] را با عبارت {{متن قرآن\|اتَّقُوا اللَّهَ}} و [[مراقبه]] را با عبارت {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}} تأکید کرده که این نشان از اهتمام [[قرآن کریم]] به این دو مسألۀ اساسی دارد. [[امام کاظم]] {{ع}} می‌فرمایند: «در شمار [[یاران]] ما نیست آنکس که نفس خود را هر [[روزه]] به [[محاسبه]] و [[مراقبه]] درنیاورد»<ref>{{متن حدیث\|لَیْسَ‏ مِنَّا مَنْ‏ لَمْ‏ یُحَاسِبْ‏ نَفْسَهُ‏ فِی‏ کُلِ‏ یَوْمٍ‏}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۵۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} نیز فرمودند: «از ما [[مسلمانان]] نیست هرکس که در هر روز خویشتن را به [[محاسبه]] نگیرد، که اگر عمل خوبی به جای آورده [[خداوند]] را [[سپاس]] گفته از او بطلبد که بیشتر بر انجام این [[امر خیر]] موفّق شود، و اگر عمل [[بدی]] انجام داده از [[خداوند]] پوزش بطلبد»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ {{ع}}: لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُحَاسِبْ نَفْسَهُ کُلَّ یَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ خَیْراً حَمِدَ اللَّهَ وَ اسْتَزَادَهُ وَ إِنْ عَمِلَ سُوءاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۵۹.</ref>.<ref>ر. ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۰-۲۰۱.</ref>
	==[[مراتب مراقبه]]==		== [[مراتب مراقبه]] ==
	* [[مراقبه]] دارای دو مرتبه است:		* [[مراقبه]] دارای دو مرتبه است:
	#مرتبه اجمالی: بنابر آنچه از [[قرآن کریم]] و [[روایات معصومین]]{{ع}} برداشت می‌شود، مرتبه اجمالی [[مراقبه]] آن است که [[انسان]] در تمامی گفتارها و کردارها و حتی افکارش، خود را [[محاسبه]] کند و شب‌ها از نفس خود حساب بکشد و او را در تمامی آنچه انجام داده [[محاکمه]] کند و او را بر تمامی گناهانی که انجام داده [[سرزنش]] و بازخواست نماید و بر [[اطاعت]] [[فرمان‌های الهی]] [[تشویق]] کند و [[خداوند]] را بر [[توفیق]] انجام این اطاعت‌ها [[حمد]] و [[سپاس]] گوید<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸.</ref>.		# مرتبه اجمالی: بنابر آنچه از [[قرآن کریم]] و [[روایات معصومین]] {{ع}} برداشت می‌شود، مرتبه اجمالی [[مراقبه]] آن است که [[انسان]] در تمامی گفتارها و کردارها و حتی افکارش، خود را [[محاسبه]] کند و شب‌ها از نفس خود حساب بکشد و او را در تمامی آنچه انجام داده [[محاکمه]] کند و او را بر تمامی گناهانی که انجام داده [[سرزنش]] و بازخواست نماید و بر [[اطاعت]] [[فرمان‌های الهی]] [[تشویق]] کند و [[خداوند]] را بر [[توفیق]] انجام این اطاعت‌ها [[حمد]] و [[سپاس]] گوید<ref>ر. ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸.</ref>.
	#مرتبه تفصیلی:[[انسان]] هر روز صبح با نفس خود [[پیمان]] ببندد که در مسیر [[تهذیب]] آن به گونۀ عمومی بکوشد و یا صفتی خاص را ترک و یا به دست آورد. مثلا با نفس خودش [[پیمان]] ببندد که [[نماز]] را ابتدای وقت به جا آورد و یا تمامی آنچه ممکن است در شمار [[گناهان]] زبانی قرار گیرد را ترک نماید. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در این باره فرمودند: «بر زبان هر بنده‌ای نگهبانی هست که سخنان او را ضبط می‌‌نماید، از این‌رو باید هر بنده‌ای از [[خداوند]] [[تقوی]] ورزیده و کنترل نماید که چه می‌‌گوید»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: إِنَّ عَلَی لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ رَقِیباً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ الْعَبْدُ وَ لْیَنْظُرْ مَا یَقُولُ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۷۷.</ref>.[[استمرار]] بر این مرتبه از [[مراقبه]] در [[تهذیب نفس]] بسیار [[نافع]] است<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸.</ref>.		# مرتبه تفصیلی:[[انسان]] هر روز صبح با نفس خود [[پیمان]] ببندد که در مسیر [[تهذیب]] آن به گونۀ عمومی بکوشد و یا صفتی خاص را ترک و یا به دست آورد. مثلا با نفس خودش [[پیمان]] ببندد که [[نماز]] را ابتدای وقت به جا آورد و یا تمامی آنچه ممکن است در شمار [[گناهان]] زبانی قرار گیرد را ترک نماید. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در این باره فرمودند: «بر زبان هر بنده‌ای نگهبانی هست که سخنان او را ضبط می‌‌نماید، از این‌رو باید هر بنده‌ای از [[خداوند]] [[تقوی]] ورزیده و کنترل نماید که چه می‌‌گوید»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}}: إِنَّ عَلَی لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ رَقِیباً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ الْعَبْدُ وَ لْیَنْظُرْ مَا یَقُولُ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۷۷.</ref>.[[استمرار]] بر این مرتبه از [[مراقبه]] در [[تهذیب نفس]] بسیار [[نافع]] است<ref>ر. ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸.</ref>.
	*دقت و سخت‌گیری در [[مراقبه]]، شرط وصول به کمال و اهداف نهایی است، لذا اگر نفس در [[عهد]] و [[پیمان]]، [[سستی]] یا [[تعدی]] کرد باید او را [[عتاب]] و حتی [[عقاب]] [[شرعی]] کرد مثلا او را وادار به [[روزه]] نمود تا نفس [[ذلیل]] شده و هدایت‌پذیر گردد<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸-۱۹۹.</ref>.		* دقت و سخت‌گیری در [[مراقبه]]، شرط وصول به کمال و اهداف نهایی است، لذا اگر نفس در [[عهد]] و [[پیمان]]، [[سستی]] یا [[تعدی]] کرد باید او را [[عتاب]] و حتی [[عقاب]] [[شرعی]] کرد مثلا او را وادار به [[روزه]] نمود تا نفس [[ذلیل]] شده و هدایت‌پذیر گردد<ref>ر. ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸-۱۹۹.</ref>.
	*قسمت‌های اصلی [[مراقبه]] عبارت‌اند از: شرط و [[پیمان]] با نفس؛ [[استواری]] بر [[پیمان]]؛ [[حسابرسی از نفس]]؛ [[درشتی]] با او و سرانجام [[عقاب]] او<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>.		* قسمت‌های اصلی [[مراقبه]] عبارت‌اند از: شرط و [[پیمان]] با نفس؛ [[استواری]] بر [[پیمان]]؛ [[حسابرسی از نفس]]؛ [[درشتی]] با او و سرانجام [[عقاب]] او<ref>ر. ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۹.</ref>.

	==[[مراقبه]] از [[وظایف منتظران]]==		== [[مراقبه]] از [[وظایف منتظران]] ==
	* [[مراقبه]]، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]]{{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]]{{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>		* [[مراقبه]]، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]] {{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]] {{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]] {{ع}} درباره [[پیامبر]] {{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر. ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>

	«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کرده‌ایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکته‌ای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) می‌کشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیش‌تر است؛ اگر معاصی از طاعات بیش‌تر است، جبران کند و اگر کم‌تر است، آن را با [[نعمت‌های الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزی‌اش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملی‌اش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا می‌کند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۲۱۳.</ref>		«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کرده‌ایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکته‌ای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) می‌کشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیش‌تر است؛ اگر معاصی از طاعات بیش‌تر است، جبران کند و اگر کم‌تر است، آن را با [[نعمت‌های الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزی‌اش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملی‌اش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا می‌کند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۲۱۳.</ref>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T09:50:42Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = مراقبه		\| موضوع مرتبط = مراقبه
خط ۸:		خط ۷:

	==چیستی و [[جایگاه]] [[مراقبه]]==		==چیستی و [[جایگاه]] [[مراقبه]]==
	*[[مراقبه]] یعنی اینکه [[انسان]] مراقب تمام [[اعمال]] و گفتار و [[افکار]] خود باشد. [[مراقبه]]، نزد علمای [[علم اخلاق]] از منزلتی بسیار بلند برخوردار است. در [[قرآن کریم]] و [[احادیث]] [[معصومین]]{{ع}} نیز، هر چند به تفصیل ذکر نشده، امّا اهتمام ویژه‌ای به اصل [[مراقبه]] شده و بر آن تأکید شده است. در [[آیه]] شریفۀ {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و هر کس باید بنگرد برای (روزی چون) فردا چه پیش فرستاده است و از خداوند پروا کنید که خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره حشر، آیه ۱۸.</ref> نخست به [[تقوی]] و سپس به [[مراقبه]] [[امر]] شده است و در ادامه [[تقوی]] را با عبارت {{متن قرآن\|اتَّقُوا اللَّهَ}} و [[مراقبه]] را با عبارت {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}} تأکید کرده که این نشان از اهتمام [[قرآن کریم]] به این دو مسألۀ اساسی دارد. [[امام کاظم]]{{ع}} می‌فرمایند: «در شمار [[یاران]] ما نیست آنکس که نفس خود را هر [[روزه]] به [[محاسبه]] و [[مراقبه]] درنیاورد»<ref>{{متن حدیث\|لَیْسَ‏ مِنَّا مَنْ‏ لَمْ‏ یُحَاسِبْ‏ نَفْسَهُ‏ فِی‏ کُلِ‏ یَوْمٍ‏}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۵۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نیز فرمودند: «از ما [[مسلمانان]] نیست هرکس که در هر روز خویشتن را به [[محاسبه]] نگیرد، که اگر عمل خوبی به جای آورده [[خداوند]] را [[سپاس]] گفته از او بطلبد که بیشتر بر انجام این [[امر خیر]] موفّق شود، و اگر عمل [[بدی]] انجام داده از [[خداوند]] پوزش بطلبد»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ{{ع}}: لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُحَاسِبْ نَفْسَهُ کُلَّ یَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ خَیْراً حَمِدَ اللَّهَ وَ اسْتَزَادَهُ وَ إِنْ عَمِلَ سُوءاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۵۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۰-۲۰۱.</ref>		* [[مراقبه]] یعنی اینکه [[انسان]] مراقب تمام [[اعمال]] و گفتار و [[افکار]] خود باشد. [[مراقبه]]، نزد علمای [[علم اخلاق]] از منزلتی بسیار بلند برخوردار است. در [[قرآن کریم]] و [[احادیث]] [[معصومین]]{{ع}} نیز، هر چند به تفصیل ذکر نشده، امّا اهتمام ویژه‌ای به اصل [[مراقبه]] شده و بر آن تأکید شده است. در [[آیه]] شریفۀ {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و هر کس باید بنگرد برای (روزی چون) فردا چه پیش فرستاده است و از خداوند پروا کنید که خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره حشر، آیه ۱۸.</ref> نخست به [[تقوی]] و سپس به [[مراقبه]] [[امر]] شده است و در ادامه [[تقوی]] را با عبارت {{متن قرآن\|اتَّقُوا اللَّهَ}} و [[مراقبه]] را با عبارت {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}} تأکید کرده که این نشان از اهتمام [[قرآن کریم]] به این دو مسألۀ اساسی دارد. [[امام کاظم]]{{ع}} می‌فرمایند: «در شمار [[یاران]] ما نیست آنکس که نفس خود را هر [[روزه]] به [[محاسبه]] و [[مراقبه]] درنیاورد»<ref>{{متن حدیث\|لَیْسَ‏ مِنَّا مَنْ‏ لَمْ‏ یُحَاسِبْ‏ نَفْسَهُ‏ فِی‏ کُلِ‏ یَوْمٍ‏}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۴۵۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نیز فرمودند: «از ما [[مسلمانان]] نیست هرکس که در هر روز خویشتن را به [[محاسبه]] نگیرد، که اگر عمل خوبی به جای آورده [[خداوند]] را [[سپاس]] گفته از او بطلبد که بیشتر بر انجام این [[امر خیر]] موفّق شود، و اگر عمل [[بدی]] انجام داده از [[خداوند]] پوزش بطلبد»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ{{ع}}: لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُحَاسِبْ نَفْسَهُ کُلَّ یَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ خَیْراً حَمِدَ اللَّهَ وَ اسْتَزَادَهُ وَ إِنْ عَمِلَ سُوءاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۵۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۰-۲۰۱.</ref>
	==[[مراتب مراقبه]]==		==[[مراتب مراقبه]]==
	*[[مراقبه]] دارای دو مرتبه است:		* [[مراقبه]] دارای دو مرتبه است:
	#مرتبه اجمالی: بنابر آنچه از [[قرآن کریم]] و [[روایات معصومین]]{{ع}} برداشت می‌شود، مرتبه اجمالی [[مراقبه]] آن است که [[انسان]] در تمامی گفتارها و کردارها و حتی افکارش، خود را [[محاسبه]] کند و شب‌ها از نفس خود حساب بکشد و او را در تمامی آنچه انجام داده [[محاکمه]] کند و او را بر تمامی گناهانی که انجام داده [[سرزنش]] و بازخواست نماید و بر [[اطاعت]] [[فرمان‌های الهی]] [[تشویق]] کند و [[خداوند]] را بر [[توفیق]] انجام این اطاعت‌ها [[حمد]] و [[سپاس]] گوید<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸.</ref>.		#مرتبه اجمالی: بنابر آنچه از [[قرآن کریم]] و [[روایات معصومین]]{{ع}} برداشت می‌شود، مرتبه اجمالی [[مراقبه]] آن است که [[انسان]] در تمامی گفتارها و کردارها و حتی افکارش، خود را [[محاسبه]] کند و شب‌ها از نفس خود حساب بکشد و او را در تمامی آنچه انجام داده [[محاکمه]] کند و او را بر تمامی گناهانی که انجام داده [[سرزنش]] و بازخواست نماید و بر [[اطاعت]] [[فرمان‌های الهی]] [[تشویق]] کند و [[خداوند]] را بر [[توفیق]] انجام این اطاعت‌ها [[حمد]] و [[سپاس]] گوید<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸.</ref>.
	#مرتبه تفصیلی:[[انسان]] هر روز صبح با نفس خود [[پیمان]] ببندد که در مسیر [[تهذیب]] آن به گونۀ عمومی بکوشد و یا صفتی خاص را ترک و یا به دست آورد. مثلا با نفس خودش [[پیمان]] ببندد که [[نماز]] را ابتدای وقت به جا آورد و یا تمامی آنچه ممکن است در شمار [[گناهان]] زبانی قرار گیرد را ترک نماید. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در این باره فرمودند: «بر زبان هر بنده‌ای نگهبانی هست که سخنان او را ضبط می‌‌نماید، از این‌رو باید هر بنده‌ای از [[خداوند]] [[تقوی]] ورزیده و کنترل نماید که چه می‌‌گوید»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: إِنَّ عَلَی لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ رَقِیباً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ الْعَبْدُ وَ لْیَنْظُرْ مَا یَقُولُ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۷۷.</ref>.[[استمرار]] بر این مرتبه از [[مراقبه]] در [[تهذیب نفس]] بسیار [[نافع]] است<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸.</ref>.		#مرتبه تفصیلی:[[انسان]] هر روز صبح با نفس خود [[پیمان]] ببندد که در مسیر [[تهذیب]] آن به گونۀ عمومی بکوشد و یا صفتی خاص را ترک و یا به دست آورد. مثلا با نفس خودش [[پیمان]] ببندد که [[نماز]] را ابتدای وقت به جا آورد و یا تمامی آنچه ممکن است در شمار [[گناهان]] زبانی قرار گیرد را ترک نماید. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در این باره فرمودند: «بر زبان هر بنده‌ای نگهبانی هست که سخنان او را ضبط می‌‌نماید، از این‌رو باید هر بنده‌ای از [[خداوند]] [[تقوی]] ورزیده و کنترل نماید که چه می‌‌گوید»<ref>{{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: إِنَّ عَلَی لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ رَقِیباً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ الْعَبْدُ وَ لْیَنْظُرْ مَا یَقُولُ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۷۷.</ref>.[[استمرار]] بر این مرتبه از [[مراقبه]] در [[تهذیب نفس]] بسیار [[نافع]] است<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۱۹۸.</ref>.
خط ۱۷:		خط ۱۶:

	==[[مراقبه]] از [[وظایف منتظران]]==		==[[مراقبه]] از [[وظایف منتظران]]==
	*[[مراقبه]]، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]]{{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]]{{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>		* [[مراقبه]]، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]]{{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]]{{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>

	«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کرده‌ایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکته‌ای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) می‌کشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیش‌تر است؛ اگر معاصی از طاعات بیش‌تر است، جبران کند و اگر کم‌تر است، آن را با [[نعمت‌های الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزی‌اش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملی‌اش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا می‌کند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۲۱۳.</ref>		«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کرده‌ایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکته‌ای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) می‌کشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیش‌تر است؛ اگر معاصی از طاعات بیش‌تر است، جبران کند و اگر کم‌تر است، آن را با [[نعمت‌های الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزی‌اش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملی‌اش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا می‌کند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۲۱۳.</ref>
خط ۲۵:		خط ۲۴:
	# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]
	# [[پرونده:10115255.jpg\|22px]] [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانش اخلاق اسلامی ج۱''']]		# [[پرونده:10115255.jpg\|22px]] [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانش اخلاق اسلامی ج۱''']]
	#[[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]		# [[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۳۱:		خط ۳۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده: مراقبه]]		[[رده: مراقبه]]

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T07:16:11Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از زیرشاخه‌های بحث '''~~[[مراقبه]]~~''' است. "'''[[مراقبه]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[مراقبه در قرآن]] - [[مراقبه در حدیث]] - [[مراقبه در نهج البلاغه]] - [[مراقبه در معارف دعا و زیارات]] - [[مراقبه در معارف و سیره علوی]] - [[مراقبه در اخلاق اسلامی]] - [[مراقبه در معارف مهدویت]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = مراقبه
			\| عنوان مدخل = [[مراقبه]]
			\| مداخل مرتبط = [[مراقبه در قرآن]] - [[مراقبه در حدیث]] - [[مراقبه در نهج البلاغه]] - [[مراقبه در معارف دعا و زیارات]] - [[مراقبه در معارف و سیره علوی]] - [[مراقبه در اخلاق اسلامی]] - [[مراقبه در معارف مهدویت]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==چیستی و [[جایگاه]] [[مراقبه]]==		==چیستی و [[جایگاه]] [[مراقبه]]==

Jaafari در ‏۱۰ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۱

2022-03-10T10:41:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[مراقبه]]''' است. "'''[[مراقبه]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[مراقبه]]''' است. "'''[[مراقبه]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[مراقبه در قرآن]] - [[مراقبه در حدیث]] - [[مراقبه در نهج البلاغه]] - [[مراقبه در معارف دعا و زیارات]] ~~</div>~~		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[مراقبه در قرآن]] - [[مراقبه در حدیث]] - [[مراقبه در نهج البلاغه]] - [[مراقبه در معارف دعا و زیارات]] - [[مراقبه در معارف و سیره علوی]] - [[مراقبه در اخلاق اسلامی]] - [[مراقبه در معارف مهدویت]]</div>
	~~<div style="background~~-~~color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~در ~~این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی~~ و ~~مصداقی مرتبط، وجود دارند که~~ در ~~مدخل '''~~[[مراقبه ~~(پرسش)~~]]~~''' قابل دسترسی خواهند بود.~~</div>

	==چیستی و [[جایگاه]] [[مراقبه]]==		==چیستی و [[جایگاه]] [[مراقبه]]==
خط ۱۵:		خط ۱۴:
	==[[مراقبه]] از [[وظایف منتظران]]==		==[[مراقبه]] از [[وظایف منتظران]]==
	*[[مراقبه]]، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]]{{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]]{{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>		*[[مراقبه]]، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]]{{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]]{{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>

			«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کرده‌ایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکته‌ای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) می‌کشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیش‌تر است؛ اگر معاصی از طاعات بیش‌تر است، جبران کند و اگر کم‌تر است، آن را با [[نعمت‌های الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزی‌اش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملی‌اش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا می‌کند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۲۱۳.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۲۰:		خط ۲۱:
	# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]
	# [[پرونده:10115255.jpg\|22px]] [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانش اخلاق اسلامی ج۱''']]		# [[پرونده:10115255.jpg\|22px]] [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانش اخلاق اسلامی ج۱''']]
			#[[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۲۵:		خط ۲۷:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده: ~~مدخل‌های درجه دو دانشنامه~~]]		[[رده:مدخل]]
	[[رده: مراقبه]]		[[رده: مراقبه]]

Heydari: جایگزینی متن - ':
' به '
'

2022-01-13T12:00:05Z

جایگزینی متن - ': <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">' به '<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۳۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[مراقبه]]''' است. "'''[[مراقبه]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[مراقبه]]''' است. "'''[[مراقبه]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[مراقبه در قرآن]] - [[مراقبه در حدیث]] - [[مراقبه در نهج البلاغه]] - [[مراقبه در معارف دعا و زیارات]] </div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[مراقبه در قرآن]] - [[مراقبه در حدیث]] - [[مراقبه در نهج البلاغه]] - [[مراقبه در معارف دعا و زیارات]] </div>
	<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[مراقبه (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>		<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[مراقبه (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

2021-12-18T00:07:50Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۳:۳۷
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	*[[مراقبه]]، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]]{{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]]{{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>		*[[مراقبه]]، یکی از [[وظایف]] [[انسان منتظر]] در [[دوران غیبت]] است، چرا که براساس [[روایات]]، [[اعمال]] [[شیعه]] بر [[امام زمان]]{{ع}} عرضه می‌شود و [[حضرت]] از احوال آنان [[آگاه]] می‌‌گردد، همانطور که [[حضرت]] فرموده است: «همانا بر احوال و [[اخبار]] شما آگاهیم و هیچ‌چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّا یُحِیطُ عِلْمُنَا بِأَنْبَائِکُمْ وَ لَا یَعْزُبُ عَنَّا شَیْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِکُمْ}}؛ بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۷۵.</ref>. در این صورت بر [[منتظر]] لازم است مراقب باشد و عملی را مرتکب نشود که حین [[عرضه اعمال]]، باعث [[شرمندگی]] او نزد [[امام]]{{ع}} شود. چنانچه [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: «چرا [[پیامبر اکرم]] را اذیّت می‌کنید؟ مردی به ایشان عرض کرد: فدایت شوم! ما چگونه ایشان را اذیّت می‌‌کنیم؟ [[حضرت]] فرمودند: آیا نمی‌دانید [[اعمال]] شما برایشان عرضه می‌‌شود، و چون گناهی در میان [[اعمال]] شما ببینند ناراحت می‌‌شوند؟ ایشان را اذیّت نکنید و در پی شادمان کردنشان باشید»<ref>{{متن حدیث\|عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: مَا لَکُمْ تَسُوءُونَ رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ أَعْمَالَکُمْ تُعْرَضُ عَلَیْهِ فَإِذَا رَأَی فِیهَا مَعْصِیَةً سَاءَهُ ذَلِکَ؟ فَلَا تَسُوءُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} وَ سُرُّوهُ}}؛ بحار الأنوار، ج ۲۳، ص ۳۴۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۶-۲۰۸؛ [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|موعودنامه]]، ص۶۳۳.</ref>

	==منابع==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-''']] == پانویس == {{پانویس}} +''']] {{پایان منابع}} == پانویس == {{پانویس}})

2021-12-16T18:58:38Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-''']] == پانویس == {{پانویس}} +''']] {{پایان منابع}} == پانویس == {{پانویس}})

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۲۸
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]		# [[پرونده:29873800.jpg\|22px]] [[مجتبی تونه‌ای\|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)\|'''موعودنامه''']]
	# [[پرونده:10115255.jpg\|22px]] [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانش اخلاق اسلامی ج۱''']]		# [[پرونده:10115255.jpg\|22px]] [[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانش اخلاق اسلامی ج۱''']]
			{{پایان منابع}}

	== پانویس ==		== پانویس ==