مرجعیت علمی امام کاظم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-04-20T13:29:08Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۵۹
خط ۴۷:		خط ۴۷:

	[[رده:امام کاظم]]		[[رده:امام کاظم]]
			[[رده:مرجعیت علمی]]

Bahmani: /* مرجعیت علمی امام کاظم */

2023-06-14T03:38:52Z

مرجعیت علمی امام کاظم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۰۸
خط ۸:		خط ۸:
	== مرجعیت علمی امام کاظم ==		== مرجعیت علمی امام کاظم ==
	{{همچنین\|مرجعیت علمی اهل بیت}}		{{همچنین\|مرجعیت علمی اهل بیت}}
	از مهم‌ترین [[فعالیت‌های فرهنگی]] [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.		از مهم‌ترین فعالیت‌های فرهنگی [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن حضرت در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.
	بر این پایه بخشی از مهم‌ترین [[میراث علمی]] باقی مانده از امام کاظم{{ع}} [[احادیث]] و رساله‌های [[علمی]] باقی مانده در [[مسائل شرعی]] و [[معارف الهی]] است که از مهم‌ترین میراث ماندگار [[شیعه]] امامی‌اند. نوشته‌هایی با عناوین مختلف رسائل، مسائل، کتاب حدیث و... به آن حضرت منسوب شده‌اند که برخی عبارت‌اند از: رساله‌ای در مسائل شرعی که [[نجاشی]] آن را در پاسخ [[امام]] به مسائل شرعی [[مردم]] و از طریق [[علی بن سوید سائی]] [[اهل]] [[قریه]] «[[السایه]]» (نزدیک [[مدینه]]) نقل کرده است<ref>نجاشی، رجال نجاشی، ص۱۹۶؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳۴-۲۴۰.</ref>؛ یا رساله‌ای در [[عقل]] و کارکردهای آنکه این رساله را امام خطاب به [[هشام بن حکم]] فرموده و [[کلینی]] آن را در دفتر عقل و [[جهل]] [[کتاب کافی]] آورده و برخی به عنوان [[وصیت امام]] به هشام از آن یاد کرده‌اند<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۳- ۲۰.</ref>؛ رساله در [[توحید]] که امام کاظم{{ع}} آن را در پاسخ به پرسش‌های [[فتح بن عبدالله]]، [[مولی]] [[بنی هاشم]] نوشته و بخشی از این کتاب در کتاب التوحید [[شیخ صدوق]] آمده است<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۴۰، باب توحید.</ref>.		بر این پایه بخشی از مهم‌ترین [[میراث علمی]] باقی مانده از امام کاظم{{ع}} [[احادیث]] و رساله‌های [[علمی]] باقی مانده در [[مسائل شرعی]] و [[معارف الهی]] است که از مهم‌ترین میراث ماندگار [[شیعه]] امامی‌اند. نوشته‌هایی با عناوین مختلف رسائل، مسائل، کتاب حدیث و... به آن حضرت منسوب شده‌اند که برخی عبارت‌اند از: رساله‌ای در مسائل شرعی که [[نجاشی]] آن را در پاسخ [[امام]] به مسائل شرعی [[مردم]] و از طریق [[علی بن سوید سائی]] [[اهل]] [[قریه]] «[[السایه]]» (نزدیک [[مدینه]]) نقل کرده است<ref>نجاشی، رجال نجاشی، ص۱۹۶؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳۴-۲۴۰.</ref>؛ یا رساله‌ای در [[عقل]] و کارکردهای آنکه این رساله را امام خطاب به [[هشام بن حکم]] فرموده و [[کلینی]] آن را در دفتر عقل و [[جهل]] [[کتاب کافی]] آورده و برخی به عنوان [[وصیت امام]] به هشام از آن یاد کرده‌اند<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۳- ۲۰.</ref>؛ رساله در [[توحید]] که امام کاظم{{ع}} آن را در پاسخ به پرسش‌های [[فتح بن عبدالله]]، [[مولی]] [[بنی هاشم]] نوشته و بخشی از این کتاب در کتاب التوحید [[شیخ صدوق]] آمده است<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۴۰، باب توحید.</ref>.

	همچنین آثار بسیار دیگری منسوب به [[امام کاظم]]{{ع}} است که به طور طبیعی همه آنها برگرفته از کلمات و [[احادیث]] [[نورانی]] آن حضرت‌اند که مستقیم یا با واسطه از آن [[حضرت]] شنیده شده است. بخشی از این آثار تحت عنوان کتاب الحدیث و از طریق [[راویان]] مختلفی مانند [[محمد بن فضیل بن کثیر صیرفی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۶۴.</ref>، [[ابراهیم بن مهزم أسدی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۰۵.</ref>، [[یاسین بصری]] روغن فروش [[نابینا]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷؛ بحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار{{عم}}، ج۴، ص۵۷.</ref>، [[یحیی بن عبدالرحمن بن أبی بلاد کوفی]]<ref>طوسی، الفهرست، ص۳۶۱؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۲.</ref>، [[یحیی بن عمران حلبی]]<ref>نجاشی، الفهرست، ص۴۴۴؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۳.</ref> با مطالب مختلف از آن حضرت نقل شده‌اند. بخشی نیز تحت عنوان کتاب [[الحلال و الحرام (کتاب)\|الحلال و الحرام]]<ref>حسین، الإمام الکاظم، ص۴۰؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۷، ص۶۱.</ref> یا با عنوان رسالة [[أبی الحسن موسی]]{{ع}} که [[نامه‌های امام]] به اشخاص مختلف‌اند<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۱، ص۷.</ref> یا با عنوان مسائل أبی الحسن موسی{{ع}}<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۳۴.</ref> که پاسخ سؤالات اشخاص برجسته‌ای مثل [[علی بن یقطین]]<ref>نجاشی، رجال، ص۱۹۵؛ طوسی، الفهرست، ص۱۵۴-۱۵۵.</ref>، [[یونس بن عبدالرحمن]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۶۹.</ref>؛ پرسش‌های فتح بن عبدالله [[مولی بنی هاشم]]<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۱۴۰ باب توحید.</ref> هستند.		همچنین آثار بسیار دیگری منسوب به [[امام کاظم]]{{ع}} است که به طور طبیعی همه آنها برگرفته از کلمات و [[احادیث]] [[نورانی]] آن حضرت‌اند که مستقیم یا با واسطه از آن حضرت شنیده شده است. بخشی از این آثار تحت عنوان کتاب الحدیث و از طریق [[راویان]] مختلفی مانند [[محمد بن فضیل بن کثیر صیرفی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۶۴.</ref>، [[ابراهیم بن مهزم أسدی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۰۵.</ref>، [[یاسین بصری]] روغن فروش [[نابینا]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷؛ بحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار{{عم}}، ج۴، ص۵۷.</ref>، [[یحیی بن عبدالرحمن بن أبی بلاد کوفی]]<ref>طوسی، الفهرست، ص۳۶۱؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۲.</ref>، [[یحیی بن عمران حلبی]]<ref>نجاشی، الفهرست، ص۴۴۴؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۳.</ref> با مطالب مختلف از آن حضرت نقل شده‌اند. بخشی نیز تحت عنوان کتاب [[الحلال و الحرام (کتاب)\|الحلال و الحرام]]<ref>حسین، الإمام الکاظم، ص۴۰؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۷، ص۶۱.</ref> یا با عنوان رسالة [[أبی الحسن موسی]]{{ع}} که [[نامه‌های امام]] به اشخاص مختلف‌اند<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۱، ص۷.</ref> یا با عنوان مسائل أبی الحسن موسی{{ع}}<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۳۴.</ref> که پاسخ سؤالات اشخاص برجسته‌ای مثل [[علی بن یقطین]]<ref>نجاشی، رجال، ص۱۹۵؛ طوسی، الفهرست، ص۱۵۴-۱۵۵.</ref>، [[یونس بن عبدالرحمن]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۶۹.</ref>؛ پرسش‌های فتح بن عبدالله [[مولی بنی هاشم]]<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۱۴۰ باب توحید.</ref> هستند.

	[[آقابزرگ تهرانی]] از آثار دیگری تحت عنوان نسخة [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نام می‌برد که به افراد متعددی مانند [[محمد بن ثابت]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref>، محمد بن [[زرقان]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref> منسوب شده‌اند. افزون بر این آثار ادعیه‌ای نیز از امام کاظم{{ع}} نقل شده<ref>اشکوری، فهرس النسخ الخطیة لمکتبة آیة الله الفاضل الخوانساری، ج۱، ص۲۴۷؛ درایتی، فهرست‌واره دست‌نوشته‌های ایران، ج۱، ص۴۸۶.</ref> که از مهم‌ترین آنها دعای جوشن صغیر است<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۵، ص۲۸۷.</ref>.		[[آقابزرگ تهرانی]] از آثار دیگری تحت عنوان نسخة [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نام می‌برد که به افراد متعددی مانند [[محمد بن ثابت]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref>، محمد بن [[زرقان]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref> منسوب شده‌اند. افزون بر این آثار ادعیه‌ای نیز از امام کاظم{{ع}} نقل شده<ref>اشکوری، فهرس النسخ الخطیة لمکتبة آیة الله الفاضل الخوانساری، ج۱، ص۲۴۷؛ درایتی، فهرست‌واره دست‌نوشته‌های ایران، ج۱، ص۴۸۶.</ref> که از مهم‌ترین آنها دعای جوشن صغیر است<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۵، ص۲۸۷.</ref>.

	[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن [[حضرت]] با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>		[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن حضرت با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>

	== تربیت شاگردان ==		== تربیت شاگردان ==

Bahmani: /* =تربیت شاگردان = */

2022-11-22T09:45:56Z

=تربیت شاگردان =

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن [[حضرت]] با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>		[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن [[حضرت]] با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>

	= =تربیت شاگردان ==		== تربیت شاگردان ==
	[[امام کاظم]]{{ع}} با وجود محدویت‌ها و فضای سخت تقیه‌ای که دانسته شد، پس از [[شهادت]] [[پدر]] بزرگوارش اداره کننده حوزه‌های درسی شد که شاگردان آن از [[مکتب]] پر [[فیض]] [[امام صادق]]{{ع}} بهره‌های وافری برده بودند. آن حضرت در ادامه کار امام صادق{{ع}}، ضمن [[توسعه]] مرزهای [[دانش]] و [[تربیت]] دانش آموختگان جدید، مدارج عالی‌تری از [[علم]] و دانش را به شاگردان خویش آموخت به طوری که برخی پایه‌های علم از سوی آن حضرت نهاده شدند و دامنه و قلمرو برخی [[علوم]] چون [[فقه]]، [[کلام]]، حدیث و [[تفسیر]] از سوی ایشان و شاگردان دانشمندش، گسترش و توسعه یافتند.		[[امام کاظم]]{{ع}} با وجود محدویت‌ها و فضای سخت تقیه‌ای که دانسته شد، پس از [[شهادت]] [[پدر]] بزرگوارش اداره کننده حوزه‌های درسی شد که شاگردان آن از [[مکتب]] پر [[فیض]] [[امام صادق]]{{ع}} بهره‌های وافری برده بودند. آن حضرت در ادامه کار امام صادق{{ع}}، ضمن [[توسعه]] مرزهای [[دانش]] و [[تربیت]] دانش آموختگان جدید، مدارج عالی‌تری از [[علم]] و دانش را به شاگردان خویش آموخت به طوری که برخی پایه‌های علم از سوی آن حضرت نهاده شدند و دامنه و قلمرو برخی [[علوم]] چون [[فقه]]، [[کلام]]، حدیث و [[تفسیر]] از سوی ایشان و شاگردان دانشمندش، گسترش و توسعه یافتند.

Bahmani در ‏۲۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۴۵

2022-11-22T09:45:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مرجعیت علمی امام کاظم==		== مرجعیت علمی امام کاظم ==
	{{همچنین\|مرجعیت علمی اهل بیت}}		{{همچنین\|مرجعیت علمی اهل بیت}}
	از مهم‌ترین [[فعالیت‌های فرهنگی]] [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.		از مهم‌ترین [[فعالیت‌های فرهنگی]] [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	[[آقابزرگ تهرانی]] از آثار دیگری تحت عنوان نسخة [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نام می‌برد که به افراد متعددی مانند [[محمد بن ثابت]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref>، محمد بن [[زرقان]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref> منسوب شده‌اند. افزون بر این آثار ادعیه‌ای نیز از امام کاظم{{ع}} نقل شده<ref>اشکوری، فهرس النسخ الخطیة لمکتبة آیة الله الفاضل الخوانساری، ج۱، ص۲۴۷؛ درایتی، فهرست‌واره دست‌نوشته‌های ایران، ج۱، ص۴۸۶.</ref> که از مهم‌ترین آنها دعای جوشن صغیر است<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۵، ص۲۸۷.</ref>.		[[آقابزرگ تهرانی]] از آثار دیگری تحت عنوان نسخة [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نام می‌برد که به افراد متعددی مانند [[محمد بن ثابت]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref>، محمد بن [[زرقان]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref> منسوب شده‌اند. افزون بر این آثار ادعیه‌ای نیز از امام کاظم{{ع}} نقل شده<ref>اشکوری، فهرس النسخ الخطیة لمکتبة آیة الله الفاضل الخوانساری، ج۱، ص۲۴۷؛ درایتی، فهرست‌واره دست‌نوشته‌های ایران، ج۱، ص۴۸۶.</ref> که از مهم‌ترین آنها دعای جوشن صغیر است<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۵، ص۲۸۷.</ref>.

	[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن [[حضرت]] با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>		[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن [[حضرت]] با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>

	==تربیت شاگردان==		= =تربیت شاگردان ==
	[[امام کاظم]]{{ع}} با وجود محدویت‌ها و فضای سخت تقیه‌ای که دانسته شد، پس از [[شهادت]] [[پدر]] بزرگوارش اداره کننده حوزه‌های درسی شد که شاگردان آن از [[مکتب]] پر [[فیض]] [[امام صادق]]{{ع}} بهره‌های وافری برده بودند. آن حضرت در ادامه کار امام صادق{{ع}}، ضمن [[توسعه]] مرزهای [[دانش]] و [[تربیت]] دانش آموختگان جدید، مدارج عالی‌تری از [[علم]] و دانش را به شاگردان خویش آموخت به طوری که برخی پایه‌های علم از سوی آن حضرت نهاده شدند و دامنه و قلمرو برخی [[علوم]] چون [[فقه]]، [[کلام]]، حدیث و [[تفسیر]] از سوی ایشان و شاگردان دانشمندش، گسترش و توسعه یافتند.		[[امام کاظم]]{{ع}} با وجود محدویت‌ها و فضای سخت تقیه‌ای که دانسته شد، پس از [[شهادت]] [[پدر]] بزرگوارش اداره کننده حوزه‌های درسی شد که شاگردان آن از [[مکتب]] پر [[فیض]] [[امام صادق]]{{ع}} بهره‌های وافری برده بودند. آن حضرت در ادامه کار امام صادق{{ع}}، ضمن [[توسعه]] مرزهای [[دانش]] و [[تربیت]] دانش آموختگان جدید، مدارج عالی‌تری از [[علم]] و دانش را به شاگردان خویش آموخت به طوری که برخی پایه‌های علم از سوی آن حضرت نهاده شدند و دامنه و قلمرو برخی [[علوم]] چون [[فقه]]، [[کلام]]، حدیث و [[تفسیر]] از سوی ایشان و شاگردان دانشمندش، گسترش و توسعه یافتند.

	علاوه، بخشی از فعالیت‌های [[سازمان وکالت]] نیز که در [[عصر امام کاظم]]{{ع}} تأسیس شده و رونق یافته بود به حوزه علم و [[فرهنگ]] اختصاص داشت<ref>برای نمونه بنگرید: جباری، سازمان وکالت، ج۱، ص۱۱۵ و ص۲۹۸.</ref>.		علاوه، بخشی از فعالیت‌های [[سازمان وکالت]] نیز که در [[عصر امام کاظم]]{{ع}} تأسیس شده و رونق یافته بود به حوزه علم و [[فرهنگ]] اختصاص داشت<ref>برای نمونه بنگرید: جباری، سازمان وکالت، ج۱، ص۱۱۵ و ص۲۹۸.</ref>.

	احادیث و [[اخبار]] باقی مانده از آن حضرت، هرچند در [[منابع اهل سنت]] اندک است؛ اما از ایشان [[روایات]] بسیاری در [[منابع شیعه]] نقل شده است<ref>امینی، «روایات اهل بیت{{عم}} در منابع اهل سنت»، فصلنامه علوم حدیث، سال سیزدهم، شماره اول، ص۳۰.</ref>.		احادیث و [[اخبار]] باقی مانده از آن حضرت، هرچند در [[منابع اهل سنت]] اندک است؛ اما از ایشان [[روایات]] بسیاری در [[منابع شیعه]] نقل شده است<ref>امینی، «روایات اهل بیت{{عم}} در منابع اهل سنت»، فصلنامه علوم حدیث، سال سیزدهم، شماره اول، ص۳۰.</ref>.

	در تعداد [[اصحاب]] و [[راویان امام کاظم]]{{ع}} ارقام متعددی نقل شده است. [[برقی]]<ref>برقی، الرجال، ص۴۸ تا ص۵۳.</ref> تعداد آنان را ۱۶۵ نفر؛ [[شیخ طوسی]] ۲۷۲ نفر<ref>رجال طوسی، ص۳۳۱- ۳۵۰.</ref> و برخی دیگر ۳۱۹ و یا ۵۳۳ نفر ذکر کرده‌اند<ref>قرشی، باقر شریف، الامام موسی بن جعفر{{ع}}، ج۲، ص۲۲۵ تا ۳۷۵.</ref>. مرحوم [[عطاردی]] در کتاب [[مسند الامام الکاظم (کتاب)\|مسند الامام الکاظم]]{{ع}}، تعداد [[راویان]] آن حضرت را که به صورت مستقیم از آن حضرت [[روایت]] کرده‌اند ۶۳۸ نفر ذکر کرده است<ref>عطاردی، مسند الامام الکاظم، ج۳، ص۲۵۱ تا ۵۳۶.</ref>.		در تعداد [[اصحاب]] و [[راویان امام کاظم]]{{ع}} ارقام متعددی نقل شده است. [[برقی]]<ref>برقی، الرجال، ص۴۸ تا ص۵۳.</ref> تعداد آنان را ۱۶۵ نفر؛ [[شیخ طوسی]] ۲۷۲ نفر<ref>رجال طوسی، ص۳۳۱- ۳۵۰.</ref> و برخی دیگر ۳۱۹ و یا ۵۳۳ نفر ذکر کرده‌اند<ref>قرشی، باقر شریف، الامام موسی بن جعفر{{ع}}، ج۲، ص۲۲۵ تا ۳۷۵.</ref>. مرحوم [[عطاردی]] در کتاب [[مسند الامام الکاظم (کتاب)\|مسند الامام الکاظم]]{{ع}}، تعداد [[راویان]] آن حضرت را که به صورت مستقیم از آن حضرت [[روایت]] کرده‌اند ۶۳۸ نفر ذکر کرده است<ref>عطاردی، مسند الامام الکاظم، ج۳، ص۲۵۱ تا ۵۳۶.</ref>.

	البته پر واضح است که این تعداد اصحاب، فارغ از [[مذهب]] و باورهای آنان و اعم از [[راوی]] و اصحاب است. ۴۲ نفر از این [[شاگردان]]، از مؤلفان بوده و تعداد تألیفات آنان تا بیش از ۲۰۰ اثر شمارش شده است<ref>میرخانی، سیر حدیث در اسلام، ص۲۱۳.</ref>. برخی تعداد مؤلفان را ۲۱۵ نفر و مجموع تألیفات آنان را ۳۷۴ اثر دانسته‌اند<ref>شبستری در کتاب احسن التراجم للاصحاب الامام الکاظم{{ع}} و در ضمن معرفی اصحاب آن حضرت از برخی کتاب‌های اصحاب آن حضرت نام برده است.</ref>. گونه‌شناسی [[اصحاب امام کاظم]]{{ع}} نشان می‌دهد که آنان در حوزه‌های مختلف [[علوم]] که اشاره شد [[تخصص]] داشته‌اند.		البته پر واضح است که این تعداد اصحاب، فارغ از [[مذهب]] و باورهای آنان و اعم از [[راوی]] و اصحاب است. ۴۲ نفر از این [[شاگردان]]، از مؤلفان بوده و تعداد تألیفات آنان تا بیش از ۲۰۰ اثر شمارش شده است<ref>میرخانی، سیر حدیث در اسلام، ص۲۱۳.</ref>. برخی تعداد مؤلفان را ۲۱۵ نفر و مجموع تألیفات آنان را ۳۷۴ اثر دانسته‌اند<ref>شبستری در کتاب احسن التراجم للاصحاب الامام الکاظم{{ع}} و در ضمن معرفی اصحاب آن حضرت از برخی کتاب‌های اصحاب آن حضرت نام برده است.</ref>. گونه‌شناسی [[اصحاب امام کاظم]]{{ع}} نشان می‌دهد که آنان در حوزه‌های مختلف [[علوم]] که اشاره شد [[تخصص]] داشته‌اند.

	برخی از شاگردان و [[اصحاب خاص]] [[امام کاظم]]{{ع}} در [[ترویج]] و [[توسعه]] [[مذهب تشیع]] نقش مهمی ایفا کردند، شش نفر از [[اصحاب اجماع]] و شمار بسیاری از [[ثقات]] از [[راویان احادیث ائمه]]{{عم}} از برجسته‌ترین [[شاگردان امام کاظم]]{{ع}} هستند که برخی از مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:		برخی از شاگردان و [[اصحاب خاص]] [[امام کاظم]]{{ع}} در [[ترویج]] و [[توسعه]] [[مذهب تشیع]] نقش مهمی ایفا کردند، شش نفر از [[اصحاب اجماع]] و شمار بسیاری از [[ثقات]] از [[راویان احادیث ائمه]]{{عم}} از برجسته‌ترین [[شاگردان امام کاظم]]{{ع}} هستند که برخی از مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
	# [[هشام بن حکم]]؛ [[متکلم]] مشهور که برای او بیست<ref>برای آگاهی از عناوین کتاب‌های هشام ر.ک: رجال نجاشی، ص۴۴۸.</ref> تا سی عنوان کتاب<ref>هشام بن حکم، نعمه، ص۱۱۰.</ref> نام برده شده است. از جمله کتاب الامامة در [[اثبات امامت]] که مطالب آن همان احتجاج‌های هشام درباره امامت‌اند<ref>بحرانی، بهجة النظر، ص۲۰.</ref>.		# [[هشام بن حکم]]؛ [[متکلم]] مشهور که برای او بیست<ref>برای آگاهی از عناوین کتاب‌های هشام ر.ک: رجال نجاشی، ص۴۴۸.</ref> تا سی عنوان کتاب<ref>هشام بن حکم، نعمه، ص۱۱۰.</ref> نام برده شده است. از جمله کتاب الامامة در [[اثبات امامت]] که مطالب آن همان احتجاج‌های هشام درباره امامت‌اند<ref>بحرانی، بهجة النظر، ص۲۰.</ref>.
خط ۲۹:		خط ۳۵:
	# [[محمد بن علی بن نعمان بجلی کوفی]]، مشهور به [[مؤمن الطاق]]؛ [[صحابی]] دیگر [[امام صادق]]{{ع}} و [[امام کاظم]]{{ع}} است که در [[علم کلام]] تبحر داشت. از او کتاب‌های بسیاری نام برده‌اند که از جمله آنهاست: کتاب [[الامامة (کتاب)\|الامامة]]، کتاب [[المعرفة (کتاب)\|المعرفة]]، کتاب [[اثبات الوصیة (کتاب)\|اثبات الوصیة]]، کتاب [[الرد علی المعتزلة فی امامة المفضول (کتاب)\|الرد علی المعتزلة فی امامة المفضول]]، کتاب فی أمر طلحة و الزبیر وعائشة، و المناظرة مع أبی حنیفة<ref>طوسی، الفهرست، ص۲۰۷؛ نجاشی، رجال، ص۳۲۵.</ref>؛		# [[محمد بن علی بن نعمان بجلی کوفی]]، مشهور به [[مؤمن الطاق]]؛ [[صحابی]] دیگر [[امام صادق]]{{ع}} و [[امام کاظم]]{{ع}} است که در [[علم کلام]] تبحر داشت. از او کتاب‌های بسیاری نام برده‌اند که از جمله آنهاست: کتاب [[الامامة (کتاب)\|الامامة]]، کتاب [[المعرفة (کتاب)\|المعرفة]]، کتاب [[اثبات الوصیة (کتاب)\|اثبات الوصیة]]، کتاب [[الرد علی المعتزلة فی امامة المفضول (کتاب)\|الرد علی المعتزلة فی امامة المفضول]]، کتاب فی أمر طلحة و الزبیر وعائشة، و المناظرة مع أبی حنیفة<ref>طوسی، الفهرست، ص۲۰۷؛ نجاشی، رجال، ص۳۲۵.</ref>؛
	# [[عبدالله بن ابراهیم بن محمدبن علی بن عبدالله بن جعفر بن ابی طالب]]{{ع}} مشهور به [[ابومحمد جعفری]] از [[یاران]] و [[شاگردان]] [[راوی امام صادق]]{{ع}} و امام کاظم{{ع}} است<ref>نجاشی، رجال، ص۲۵۶.</ref>. وی روایاتی درباره [[حج]] از امام کاظم{{ع}} نقل کرده است و کتاب‌هایی نیز داشته است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: کتاب خروج [[صاحب فخ]] و مقتله<ref>نجاشی، رجال، ص۲۱۷؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۸۸.</ref> و کتابی در [[وصیت]] امام کاظم{{ع}}<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۳۱۶-۳۱۹؛ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۳۳-۳۷.</ref>. [[نجاشی]] وی را [[توثیق]] کرده است<ref>نجاشی، رجال، ص۲۱۷؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۸۸.</ref>.		# [[عبدالله بن ابراهیم بن محمدبن علی بن عبدالله بن جعفر بن ابی طالب]]{{ع}} مشهور به [[ابومحمد جعفری]] از [[یاران]] و [[شاگردان]] [[راوی امام صادق]]{{ع}} و امام کاظم{{ع}} است<ref>نجاشی، رجال، ص۲۵۶.</ref>. وی روایاتی درباره [[حج]] از امام کاظم{{ع}} نقل کرده است و کتاب‌هایی نیز داشته است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: کتاب خروج [[صاحب فخ]] و مقتله<ref>نجاشی، رجال، ص۲۱۷؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۸۸.</ref> و کتابی در [[وصیت]] امام کاظم{{ع}}<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۳۱۶-۳۱۹؛ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۳۳-۳۷.</ref>. [[نجاشی]] وی را [[توثیق]] کرده است<ref>نجاشی، رجال، ص۲۱۷؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۸۸.</ref>.

	این شاگردان که از خوشه‌چینان خرمن [[معارف امام]] کاظم{{ع}} و دارای تألیفات هم بودند، نقش مهمی در [[نشر معارف]] حقه [[شیعی]] داشتند. برخی نیز مانند [[محمد بن حکیم]] به دستور امام{{ع}} در [[مسجد رسول خدا]]{{صل}} می‌نشست و به بحث و [[گفتگو]] می‌پرداخت<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۴۹؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۲، ص۱۳۷.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۳.</ref>		این شاگردان که از خوشه‌چینان خرمن [[معارف امام]] کاظم{{ع}} و دارای تألیفات هم بودند، نقش مهمی در [[نشر معارف]] حقه [[شیعی]] داشتند. برخی نیز مانند [[محمد بن حکیم]] به دستور امام{{ع}} در [[مسجد رسول خدا]]{{صل}} می‌نشست و به بحث و [[گفتگو]] می‌پرداخت<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۴۹؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۲، ص۱۳۷.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۳.</ref>

خط ۳۸:		خط ۴۵:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:امام کاظم]]

Wasity: /* مرجعیت علمی امام کاظم */

2022-11-15T09:22:23Z

مرجعیت علمی امام کاظم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۵۲
خط ۹:		خط ۹:
	{{همچنین\|مرجعیت علمی اهل بیت}}		{{همچنین\|مرجعیت علمی اهل بیت}}
	از مهم‌ترین [[فعالیت‌های فرهنگی]] [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.		از مهم‌ترین [[فعالیت‌های فرهنگی]] [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.
	بر این پایه بخشی از مهم‌ترین [[میراث علمی]] باقی مانده از امام کاظم{{ع}} [[احادیث]] و رساله‌های [[علمی]] باقی مانده در [[مسائل شرعی]] و [[معارف الهی]] است که از مهم‌ترین میراث ماندگار [[شیعه]] امامی‌اند. نوشته‌هایی با عناوین مختلف رسائل، مسائل، کتاب حدیث و... به آن حضرت منسوب شده‌اند که برخی عبارت‌اند از: رساله‌ای در مسائل شرعی که [[نجاشی]] آن را در پاسخ [[امام]] به مسائل شرعی [[مردم]] و از طریق [[علی بن سوید ~~ساعی~~]] [[اهل]] [[قریه]] السایه (نزدیک [[مدینه]]) نقل کرده است<ref>نجاشی، رجال نجاشی، ص۱۹۶؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳۴-۲۴۰.</ref>؛ یا رساله‌ای در [[عقل]] و کارکردهای آنکه این رساله را امام خطاب به [[هشام بن حکم]] فرموده و [[کلینی]] آن را در دفتر عقل و [[جهل]] [[کتاب کافی]] آورده و برخی به عنوان [[وصیت امام]] به هشام از آن یاد کرده‌اند<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۳- ۲۰.</ref>؛ رساله در [[توحید]] که امام کاظم{{ع}} آن را در پاسخ به پرسش‌های [[فتح بن عبدالله]]، [[مولی]] [[بنی هاشم]] نوشته و بخشی از این کتاب در کتاب التوحید [[شیخ صدوق]] آمده است<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۴۰، باب توحید.</ref>.		بر این پایه بخشی از مهم‌ترین [[میراث علمی]] باقی مانده از امام کاظم{{ع}} [[احادیث]] و رساله‌های [[علمی]] باقی مانده در [[مسائل شرعی]] و [[معارف الهی]] است که از مهم‌ترین میراث ماندگار [[شیعه]] امامی‌اند. نوشته‌هایی با عناوین مختلف رسائل، مسائل، کتاب حدیث و... به آن حضرت منسوب شده‌اند که برخی عبارت‌اند از: رساله‌ای در مسائل شرعی که [[نجاشی]] آن را در پاسخ [[امام]] به مسائل شرعی [[مردم]] و از طریق [[علی بن سوید سائی]] [[اهل]] [[قریه]] «[[السایه]]» (نزدیک [[مدینه]]) نقل کرده است<ref>نجاشی، رجال نجاشی، ص۱۹۶؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳۴-۲۴۰.</ref>؛ یا رساله‌ای در [[عقل]] و کارکردهای آنکه این رساله را امام خطاب به [[هشام بن حکم]] فرموده و [[کلینی]] آن را در دفتر عقل و [[جهل]] [[کتاب کافی]] آورده و برخی به عنوان [[وصیت امام]] به هشام از آن یاد کرده‌اند<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۳- ۲۰.</ref>؛ رساله در [[توحید]] که امام کاظم{{ع}} آن را در پاسخ به پرسش‌های [[فتح بن عبدالله]]، [[مولی]] [[بنی هاشم]] نوشته و بخشی از این کتاب در کتاب التوحید [[شیخ صدوق]] آمده است<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۴۰، باب توحید.</ref>.

	همچنین آثار بسیار دیگری منسوب به [[امام کاظم]]{{ع}} است که به طور طبیعی همه آنها برگرفته از کلمات و [[احادیث]] [[نورانی]] آن حضرت‌اند که مستقیم یا با واسطه از آن [[حضرت]] شنیده شده است. بخشی از این آثار تحت عنوان کتاب الحدیث و از طریق [[راویان]] مختلفی مانند [[محمد بن فضیل بن کثیر صیرفی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۶۴.</ref>، [[ابراهیم بن مهزم أسدی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۰۵.</ref>، [[یاسین بصری]] روغن فروش [[نابینا]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷؛ بحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار{{عم}}، ج۴، ص۵۷.</ref>، [[یحیی بن عبدالرحمن بن أبی بلاد کوفی]]<ref>طوسی، الفهرست، ص۳۶۱؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۲.</ref>، [[یحیی بن عمران حلبی]]<ref>نجاشی، الفهرست، ص۴۴۴؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۳.</ref> با مطالب مختلف از آن حضرت نقل شده‌اند. بخشی نیز تحت عنوان کتاب [[الحلال و الحرام (کتاب)\|الحلال و الحرام]]<ref>حسین، الإمام الکاظم، ص۴۰؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۷، ص۶۱.</ref> یا با عنوان رسالة [[أبی الحسن موسی]]{{ع}} که [[نامه‌های امام]] به اشخاص مختلف‌اند<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۱، ص۷.</ref> یا با عنوان مسائل أبی الحسن موسی{{ع}}<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۳۴.</ref> که پاسخ سؤالات اشخاص برجسته‌ای مثل [[علی بن یقطین]]<ref>نجاشی، رجال، ص۱۹۵؛ طوسی، الفهرست، ص۱۵۴-۱۵۵.</ref>، [[یونس بن عبدالرحمن]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۶۹.</ref>؛ پرسش‌های فتح بن عبدالله [[مولی بنی هاشم]]<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۱۴۰ باب توحید.</ref> هستند.		همچنین آثار بسیار دیگری منسوب به [[امام کاظم]]{{ع}} است که به طور طبیعی همه آنها برگرفته از کلمات و [[احادیث]] [[نورانی]] آن حضرت‌اند که مستقیم یا با واسطه از آن [[حضرت]] شنیده شده است. بخشی از این آثار تحت عنوان کتاب الحدیث و از طریق [[راویان]] مختلفی مانند [[محمد بن فضیل بن کثیر صیرفی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۶۴.</ref>، [[ابراهیم بن مهزم أسدی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۰۵.</ref>، [[یاسین بصری]] روغن فروش [[نابینا]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷؛ بحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار{{عم}}، ج۴، ص۵۷.</ref>، [[یحیی بن عبدالرحمن بن أبی بلاد کوفی]]<ref>طوسی، الفهرست، ص۳۶۱؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۲.</ref>، [[یحیی بن عمران حلبی]]<ref>نجاشی، الفهرست، ص۴۴۴؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۳.</ref> با مطالب مختلف از آن حضرت نقل شده‌اند. بخشی نیز تحت عنوان کتاب [[الحلال و الحرام (کتاب)\|الحلال و الحرام]]<ref>حسین، الإمام الکاظم، ص۴۰؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۷، ص۶۱.</ref> یا با عنوان رسالة [[أبی الحسن موسی]]{{ع}} که [[نامه‌های امام]] به اشخاص مختلف‌اند<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۱، ص۷.</ref> یا با عنوان مسائل أبی الحسن موسی{{ع}}<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۳۴.</ref> که پاسخ سؤالات اشخاص برجسته‌ای مثل [[علی بن یقطین]]<ref>نجاشی، رجال، ص۱۹۵؛ طوسی، الفهرست، ص۱۵۴-۱۵۵.</ref>، [[یونس بن عبدالرحمن]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۶۹.</ref>؛ پرسش‌های فتح بن عبدالله [[مولی بنی هاشم]]<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۱۴۰ باب توحید.</ref> هستند.

Wasity: /* شاگردان */

2022-11-15T09:14:42Z

شاگردان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۴
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن [[حضرت]] با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>		[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن [[حضرت]] با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>

	==[[شاگردان]]==		==تربیت شاگردان==
	[[امام کاظم]]{{ع}} با وجود محدویت‌ها و فضای سخت تقیه‌ای که دانسته شد، پس از [[شهادت]] [[پدر]] بزرگوارش اداره کننده حوزه‌های درسی شد که شاگردان آن از [[مکتب]] پر [[فیض]] [[امام صادق]]{{ع}} بهره‌های وافری برده بودند. آن حضرت در ادامه کار امام صادق{{ع}}، ضمن [[توسعه]] مرزهای [[دانش]] و [[تربیت]] دانش آموختگان جدید، مدارج عالی‌تری از [[علم]] و دانش را به شاگردان خویش آموخت به طوری که برخی پایه‌های علم از سوی آن حضرت نهاده شدند و دامنه و قلمرو برخی [[علوم]] چون [[فقه]]، [[کلام]]، حدیث و [[تفسیر]] از سوی ایشان و شاگردان دانشمندش، گسترش و توسعه یافتند.		[[امام کاظم]]{{ع}} با وجود محدویت‌ها و فضای سخت تقیه‌ای که دانسته شد، پس از [[شهادت]] [[پدر]] بزرگوارش اداره کننده حوزه‌های درسی شد که شاگردان آن از [[مکتب]] پر [[فیض]] [[امام صادق]]{{ع}} بهره‌های وافری برده بودند. آن حضرت در ادامه کار امام صادق{{ع}}، ضمن [[توسعه]] مرزهای [[دانش]] و [[تربیت]] دانش آموختگان جدید، مدارج عالی‌تری از [[علم]] و دانش را به شاگردان خویش آموخت به طوری که برخی پایه‌های علم از سوی آن حضرت نهاده شدند و دامنه و قلمرو برخی [[علوم]] چون [[فقه]]، [[کلام]]، حدیث و [[تفسیر]] از سوی ایشان و شاگردان دانشمندش، گسترش و توسعه یافتند.
	علاوه، بخشی از فعالیت‌های [[سازمان وکالت]] نیز که در [[عصر امام کاظم]]{{ع}} تأسیس شده و رونق یافته بود به حوزه علم و [[فرهنگ]] اختصاص داشت<ref>برای نمونه بنگرید: جباری، سازمان وکالت، ج۱، ص۱۱۵ و ص۲۹۸.</ref>.		علاوه، بخشی از فعالیت‌های [[سازمان وکالت]] نیز که در [[عصر امام کاظم]]{{ع}} تأسیس شده و رونق یافته بود به حوزه علم و [[فرهنگ]] اختصاص داشت<ref>برای نمونه بنگرید: جباری، سازمان وکالت، ج۱، ص۱۱۵ و ص۲۹۸.</ref>.

Wasity: /* مرجعیت علمی امام کاظم */

2022-11-15T09:14:09Z

مرجعیت علمی امام کاظم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۴
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==[[مرجعیت علمی امام]] کاظم==		==مرجعیت علمی امام کاظم==
			{{همچنین\|مرجعیت علمی اهل بیت}}
	از مهم‌ترین [[فعالیت‌های فرهنگی]] [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.		از مهم‌ترین [[فعالیت‌های فرهنگی]] [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.
	بر این پایه بخشی از مهم‌ترین [[میراث علمی]] باقی مانده از امام کاظم{{ع}} [[احادیث]] و رساله‌های [[علمی]] باقی مانده در [[مسائل شرعی]] و [[معارف الهی]] است که از مهم‌ترین میراث ماندگار [[شیعه]] امامی‌اند. نوشته‌هایی با عناوین مختلف رسائل، مسائل، کتاب حدیث و... به آن حضرت منسوب شده‌اند که برخی عبارت‌اند از: رساله‌ای در مسائل شرعی که [[نجاشی]] آن را در پاسخ [[امام]] به مسائل شرعی [[مردم]] و از طریق [[علی بن سوید ساعی]] [[اهل]] [[قریه]] السایه (نزدیک [[مدینه]]) نقل کرده است<ref>نجاشی، رجال نجاشی، ص۱۹۶؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳۴-۲۴۰.</ref>؛ یا رساله‌ای در [[عقل]] و کارکردهای آنکه این رساله را امام خطاب به [[هشام بن حکم]] فرموده و [[کلینی]] آن را در دفتر عقل و [[جهل]] [[کتاب کافی]] آورده و برخی به عنوان [[وصیت امام]] به هشام از آن یاد کرده‌اند<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۳- ۲۰.</ref>؛ رساله در [[توحید]] که امام کاظم{{ع}} آن را در پاسخ به پرسش‌های [[فتح بن عبدالله]]، [[مولی]] [[بنی هاشم]] نوشته و بخشی از این کتاب در کتاب التوحید [[شیخ صدوق]] آمده است<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۴۰، باب توحید.</ref>.		بر این پایه بخشی از مهم‌ترین [[میراث علمی]] باقی مانده از امام کاظم{{ع}} [[احادیث]] و رساله‌های [[علمی]] باقی مانده در [[مسائل شرعی]] و [[معارف الهی]] است که از مهم‌ترین میراث ماندگار [[شیعه]] امامی‌اند. نوشته‌هایی با عناوین مختلف رسائل، مسائل، کتاب حدیث و... به آن حضرت منسوب شده‌اند که برخی عبارت‌اند از: رساله‌ای در مسائل شرعی که [[نجاشی]] آن را در پاسخ [[امام]] به مسائل شرعی [[مردم]] و از طریق [[علی بن سوید ساعی]] [[اهل]] [[قریه]] السایه (نزدیک [[مدینه]]) نقل کرده است<ref>نجاشی، رجال نجاشی، ص۱۹۶؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳۴-۲۴۰.</ref>؛ یا رساله‌ای در [[عقل]] و کارکردهای آنکه این رساله را امام خطاب به [[هشام بن حکم]] فرموده و [[کلینی]] آن را در دفتر عقل و [[جهل]] [[کتاب کافی]] آورده و برخی به عنوان [[وصیت امام]] به هشام از آن یاد کرده‌اند<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۳- ۲۰.</ref>؛ رساله در [[توحید]] که امام کاظم{{ع}} آن را در پاسخ به پرسش‌های [[فتح بن عبدالله]]، [[مولی]] [[بنی هاشم]] نوشته و بخشی از این کتاب در کتاب التوحید [[شیخ صدوق]] آمده است<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۴۰، باب توحید.</ref>.

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = امام کاظم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مرجعیت علمی امام کاظم== از مهم‌ترین فعالیت‌های فرهنگی امام کاظم{{ع}} اهتمام به حدیث و حفظ میراث نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رس...» ایجاد کرد

2022-11-15T05:18:07Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = امام کاظم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مرجعیت علمی امام کاظم== از مهم‌ترین فعالیت‌های فرهنگی امام کاظم{{ع}} اهتمام به حدیث و حفظ میراث نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رس...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام کاظم
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==[[مرجعیت علمی امام]] کاظم==
از مهم‌ترین [[فعالیت‌های فرهنگی]] [[امام کاظم]]{{ع}} اهتمام به [[حدیث]] و [[حفظ]] [[میراث]] نیاکان خویش بود. توجه به اینکه امام کاظم{{ع}} مکان رسمی برای فعالیت‌های فرهنگی نداشت، به ناچار متناسب با فضای [[سیاسی]] [[جامعه]]، بیشتر در [[خانه]] خود به [[تعلیم]] مخاطبان می‌پرداخت. چنان‌که در روایتی آمده است: شماری از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] در خانه او در آستین‌های خود آبنوس<ref>آبنوس درختی از تیره خرمالوئیان است. این درخت شبیه عناب و برگ آن مانند برگ صنوبر و عریض‌تر از آن است و برای نوشتن روی آن، مناسب بوده است.</ref>، و گچ داشتند و سخنان آن حضرت را در لوحی یادداشت می‌کردند<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۲؛ ابن طاووس، المجتنی من دعاء المجتبی، ص۲۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۶۴.</ref>. فعالیت‌های نیمه رسمی [[فرهنگی]] امام کاظم{{ع}} در خانه بود.
بر این پایه بخشی از مهم‌ترین [[میراث علمی]] باقی مانده از امام کاظم{{ع}} [[احادیث]] و رساله‌های [[علمی]] باقی مانده در [[مسائل شرعی]] و [[معارف الهی]] است که از مهم‌ترین میراث ماندگار [[شیعه]] امامی‌اند. نوشته‌هایی با عناوین مختلف رسائل، مسائل، کتاب حدیث و... به آن حضرت منسوب شده‌اند که برخی عبارت‌اند از: رساله‌ای در مسائل شرعی که [[نجاشی]] آن را در پاسخ [[امام]] به مسائل شرعی [[مردم]] و از طریق [[علی بن سوید ساعی]] [[اهل]] [[قریه]] السایه (نزدیک [[مدینه]]) نقل کرده است<ref>نجاشی، رجال نجاشی، ص۱۹۶؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳۴-۲۴۰.</ref>؛ یا رساله‌ای در [[عقل]] و کارکردهای آنکه این رساله را امام خطاب به [[هشام بن حکم]] فرموده و [[کلینی]] آن را در دفتر عقل و [[جهل]] [[کتاب کافی]] آورده و برخی به عنوان [[وصیت امام]] به هشام از آن یاد کرده‌اند<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۳- ۲۰.</ref>؛ رساله در [[توحید]] که امام کاظم{{ع}} آن را در پاسخ به پرسش‌های [[فتح بن عبدالله]]، [[مولی]] [[بنی هاشم]] نوشته و بخشی از این کتاب در کتاب التوحید [[شیخ صدوق]] آمده است<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۴۰، باب توحید.</ref>.

همچنین آثار بسیار دیگری منسوب به [[امام کاظم]]{{ع}} است که به طور طبیعی همه آنها برگرفته از کلمات و [[احادیث]] [[نورانی]] آن حضرت‌اند که مستقیم یا با واسطه از آن [[حضرت]] شنیده شده است. بخشی از این آثار تحت عنوان کتاب الحدیث و از طریق [[راویان]] مختلفی مانند [[محمد بن فضیل بن کثیر صیرفی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۶۴.</ref>، [[ابراهیم بن مهزم أسدی]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۰۵.</ref>، [[یاسین بصری]] روغن فروش [[نابینا]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷؛ بحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار{{عم}}، ج۴، ص۵۷.</ref>، [[یحیی بن عبدالرحمن بن أبی بلاد کوفی]]<ref>طوسی، الفهرست، ص۳۶۱؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۲.</ref>، [[یحیی بن عمران حلبی]]<ref>نجاشی، الفهرست، ص۴۴۴؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۶، ص۳۷۳.</ref> با مطالب مختلف از آن حضرت نقل شده‌اند. بخشی نیز تحت عنوان کتاب [[الحلال و الحرام (کتاب)|الحلال و الحرام]]<ref>حسین، الإمام الکاظم، ص۴۰؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۷، ص۶۱.</ref> یا با عنوان رسالة [[أبی الحسن موسی]]{{ع}} که [[نامه‌های امام]] به اشخاص مختلف‌اند<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۱، ص۷.</ref> یا با عنوان مسائل أبی الحسن موسی{{ع}}<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۳۴.</ref> که پاسخ سؤالات اشخاص برجسته‌ای مثل [[علی بن یقطین]]<ref>نجاشی، رجال، ص۱۹۵؛ طوسی، الفهرست، ص۱۵۴-۱۵۵.</ref>، [[یونس بن عبدالرحمن]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۰، ص۳۶۹.</ref>؛ پرسش‌های فتح بن عبدالله [[مولی بنی هاشم]]<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۱۴۰ باب توحید.</ref> هستند.

[[آقابزرگ تهرانی]] از آثار دیگری تحت عنوان نسخة [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نام می‌برد که به افراد متعددی مانند [[محمد بن ثابت]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref>، محمد بن [[زرقان]]<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۴، ص۱۵۲.</ref> منسوب شده‌اند. افزون بر این آثار ادعیه‌ای نیز از امام کاظم{{ع}} نقل شده<ref>اشکوری، فهرس النسخ الخطیة لمکتبة آیة الله الفاضل الخوانساری، ج۱، ص۲۴۷؛ درایتی، فهرست‌واره دست‌نوشته‌های ایران، ج۱، ص۴۸۶.</ref> که از مهم‌ترین آنها دعای جوشن صغیر است<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۵، ص۲۸۷.</ref>.
[[عالمان]] و [[محدثان شیعه]] با تکیه بر [[میراث علمی]] و [[فرهنگی]] برجامانده از [[ائمه]]{{عم}} توانستند هم به تبیین چارچوب [[فکری]] [[شیعه]]، به عنوان یک [[نظام فکری]] و عملی بپردازند و هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری [[شیعیان]] در مواجهه با نظام‌های [[فکری]] دیگر باشند، بیشتر [[احادیث]] آن [[حضرت]] با عنوان [[مسند]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد جمع‌آوری شده که هر مجلد حاوی بیش از پانصد [[حدیث]] است.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۱.</ref>

==[[شاگردان]]==
[[امام کاظم]]{{ع}} با وجود محدویت‌ها و فضای سخت تقیه‌ای که دانسته شد، پس از [[شهادت]] [[پدر]] بزرگوارش اداره کننده حوزه‌های درسی شد که شاگردان آن از [[مکتب]] پر [[فیض]] [[امام صادق]]{{ع}} بهره‌های وافری برده بودند. آن حضرت در ادامه کار امام صادق{{ع}}، ضمن [[توسعه]] مرزهای [[دانش]] و [[تربیت]] دانش آموختگان جدید، مدارج عالی‌تری از [[علم]] و دانش را به شاگردان خویش آموخت به طوری که برخی پایه‌های علم از سوی آن حضرت نهاده شدند و دامنه و قلمرو برخی [[علوم]] چون [[فقه]]، [[کلام]]، حدیث و [[تفسیر]] از سوی ایشان و شاگردان دانشمندش، گسترش و توسعه یافتند.
علاوه، بخشی از فعالیت‌های [[سازمان وکالت]] نیز که در [[عصر امام کاظم]]{{ع}} تأسیس شده و رونق یافته بود به حوزه علم و [[فرهنگ]] اختصاص داشت<ref>برای نمونه بنگرید: جباری، سازمان وکالت، ج۱، ص۱۱۵ و ص۲۹۸.</ref>.
احادیث و [[اخبار]] باقی مانده از آن حضرت، هرچند در [[منابع اهل سنت]] اندک است؛ اما از ایشان [[روایات]] بسیاری در [[منابع شیعه]] نقل شده است<ref>امینی، «روایات اهل بیت{{عم}} در منابع اهل سنت»، فصلنامه علوم حدیث، سال سیزدهم، شماره اول، ص۳۰.</ref>.
در تعداد [[اصحاب]] و [[راویان امام کاظم]]{{ع}} ارقام متعددی نقل شده است. [[برقی]]<ref>برقی، الرجال، ص۴۸ تا ص۵۳.</ref> تعداد آنان را ۱۶۵ نفر؛ [[شیخ طوسی]] ۲۷۲ نفر<ref>رجال طوسی، ص۳۳۱- ۳۵۰.</ref> و برخی دیگر ۳۱۹ و یا ۵۳۳ نفر ذکر کرده‌اند<ref>قرشی، باقر شریف، الامام موسی بن جعفر{{ع}}، ج۲، ص۲۲۵ تا ۳۷۵.</ref>. مرحوم [[عطاردی]] در کتاب [[مسند الامام الکاظم (کتاب)|مسند الامام الکاظم]]{{ع}}، تعداد [[راویان]] آن حضرت را که به صورت مستقیم از آن حضرت [[روایت]] کرده‌اند ۶۳۸ نفر ذکر کرده است<ref>عطاردی، مسند الامام الکاظم، ج۳، ص۲۵۱ تا ۵۳۶.</ref>.
البته پر واضح است که این تعداد اصحاب، فارغ از [[مذهب]] و باورهای آنان و اعم از [[راوی]] و اصحاب است. ۴۲ نفر از این [[شاگردان]]، از مؤلفان بوده و تعداد تألیفات آنان تا بیش از ۲۰۰ اثر شمارش شده است<ref>میرخانی، سیر حدیث در اسلام، ص۲۱۳.</ref>. برخی تعداد مؤلفان را ۲۱۵ نفر و مجموع تألیفات آنان را ۳۷۴ اثر دانسته‌اند<ref>شبستری در کتاب احسن التراجم للاصحاب الامام الکاظم{{ع}} و در ضمن معرفی اصحاب آن حضرت از برخی کتاب‌های اصحاب آن حضرت نام برده است.</ref>. گونه‌شناسی [[اصحاب امام کاظم]]{{ع}} نشان می‌دهد که آنان در حوزه‌های مختلف [[علوم]] که اشاره شد [[تخصص]] داشته‌اند.
برخی از شاگردان و [[اصحاب خاص]] [[امام کاظم]]{{ع}} در [[ترویج]] و [[توسعه]] [[مذهب تشیع]] نقش مهمی ایفا کردند، شش نفر از [[اصحاب اجماع]] و شمار بسیاری از [[ثقات]] از [[راویان احادیث ائمه]]{{عم}} از برجسته‌ترین [[شاگردان امام کاظم]]{{ع}} هستند که برخی از مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
# [[هشام بن حکم]]؛ [[متکلم]] مشهور که برای او بیست<ref>برای آگاهی از عناوین کتاب‌های هشام ر.ک: رجال نجاشی، ص۴۴۸.</ref> تا سی عنوان کتاب<ref>هشام بن حکم، نعمه، ص۱۱۰.</ref> نام برده شده است. از جمله کتاب الامامة در [[اثبات امامت]] که مطالب آن همان احتجاج‌های هشام درباره امامت‌اند<ref>بحرانی، بهجة النظر، ص۲۰.</ref>.
# [[یونس بن عبدالرحمن]]؛ نوشته‌های بسیاری در حوزه‌های مختلف [[کلامی]]، [[تفسیری]]، [[فقهی]] و [[تاریخی]] داشته است. از جمله آنها است: کتاب [[الرد علی الغلاة (کتاب)|الرد علی الغلاة]]، کتاب [[الامامة (کتاب)|الامامة]]، کتاب [[الزکاة (کتاب)|الزکاة]]، کتاب [[الشرائع (کتاب)|الشرائع]]، کتاب [[التجارات (کتاب)|التجارات]]، کتاب [[تفسیر القرآن (کتاب)|تفسیر القرآن]]، کتاب [[الحدود و کتاب المثالب (کتاب)|الحدود و کتاب المثالب]]<ref>نجاشی، رجال، ص۴۴۸.</ref>؛
# [[محمد بن ابی عمیر أزدی]]؛ [[شیخ طوسی]] گوید: وی یگانه دهر و بسیار [[متعبد]] بود و از مطمئن‌ترین اشخاص نزد [[شیعه]] و [[سنی]] محسوب می‌شود. سه [[امام]] (امام کاظم، [[امام رضا]]، و [[امام جواد]]{{عم}}) را [[درک]] کرد و ۹۴ کتاب از او نام برده شده است که در موضوعات مختلف فقهی، کلامی، تاریخی است<ref>رجال نجاشی، ص۳۲۷؛ طوسی، الفهرست، ص۲۱۸؛ قمی، تفسیر القمی، ج۱، مقدمة مصحح ۱۴.</ref>.
# [[صفوان بن جمال]]: از [[اصحاب امام صادق]]{{ع}} و امام کاظم{{ع}} است، دعاهای معروف [[علقمه]] و [[زیارت وارث]]، از طریق صفوان از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده‌اند. همچنین او به [[دستور امام]] صادق{{ع}} [[قبر مطهر]] [[حضرت اباعبدالله]]{{ع}} را (که به سبب جاری شدن سیل خراب شده بود) بازسازی کرد<ref>مظفر، الإمام الصادق{{ع}}، ج۱، ص۱۲۵.</ref> و بیست بار به [[زیارت امام حسین]]{{ع}} مشرف شد<ref>مظفر، الإمام الصادق{{ع}}، ج۱، ص۱۲۸.</ref>؛
# [[محمد بن علی بن نعمان بجلی کوفی]]، مشهور به [[مؤمن الطاق]]؛ [[صحابی]] دیگر [[امام صادق]]{{ع}} و [[امام کاظم]]{{ع}} است که در [[علم کلام]] تبحر داشت. از او کتاب‌های بسیاری نام برده‌اند که از جمله آنهاست: کتاب [[الامامة (کتاب)|الامامة]]، کتاب [[المعرفة (کتاب)|المعرفة]]، کتاب [[اثبات الوصیة (کتاب)|اثبات الوصیة]]، کتاب [[الرد علی المعتزلة فی امامة المفضول (کتاب)|الرد علی المعتزلة فی امامة المفضول]]، کتاب فی أمر طلحة و الزبیر وعائشة، و المناظرة مع أبی حنیفة<ref>طوسی، الفهرست، ص۲۰۷؛ نجاشی، رجال، ص۳۲۵.</ref>؛
# [[عبدالله بن ابراهیم بن محمدبن علی بن عبدالله بن جعفر بن ابی طالب]]{{ع}} مشهور به [[ابومحمد جعفری]] از [[یاران]] و [[شاگردان]] [[راوی امام صادق]]{{ع}} و امام کاظم{{ع}} است<ref>نجاشی، رجال، ص۲۵۶.</ref>. وی روایاتی درباره [[حج]] از امام کاظم{{ع}} نقل کرده است و کتاب‌هایی نیز داشته است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: کتاب خروج [[صاحب فخ]] و مقتله<ref>نجاشی، رجال، ص۲۱۷؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۸۸.</ref> و کتابی در [[وصیت]] امام کاظم{{ع}}<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۳۱۶-۳۱۹؛ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۳۳-۳۷.</ref>. [[نجاشی]] وی را [[توثیق]] کرده است<ref>نجاشی، رجال، ص۲۱۷؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۸۸.</ref>.
این شاگردان که از خوشه‌چینان خرمن [[معارف امام]] کاظم{{ع}} و دارای تألیفات هم بودند، نقش مهمی در [[نشر معارف]] حقه [[شیعی]] داشتند. برخی نیز مانند [[محمد بن حکیم]] به دستور امام{{ع}} در [[مسجد رسول خدا]]{{صل}} می‌نشست و به بحث و [[گفتگو]] می‌پرداخت<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۴۹؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۲، ص۱۳۷.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]] ص ۴۳.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010507.jpg|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|'''تاریخ اسلام بخش دوم ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}