مرجعیت علمی در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* علامه حلّی */

2024-04-22T06:24:27Z

علامه حلّی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۴
خط ۸۶:		خط ۸۶:

	=== [[علامه حلّی]] ===		=== [[علامه حلّی]] ===
	علامه حلّی درباره [[علوم]] غیردینی [[امامان]]{{عم}} موضع‌گیری خاصی نکرده است و تمام براهینی که برای [[ضرورت عصمت امام]] بیان می‌کند، پیرامون [[علم به دین]] است. البته او آن‌گاه که به ویژگی‌های [[امیر مؤمنان]]{{ع}} اشاره می‌کند به این نکته می‌پردازد که تمام فضلا علوم خود را از او گرفته‌اند<ref>ر.ک: فاضل مقداد سیوری حلی، ارشاد الطالبین، تحقیق سید مهدی رجایی، ص۳۶۴.</ref>. همچنین به گفته ~~[[علامه]]،~~ [[امام علی]]{{ع}} [[عالم‌ترین]] [[مردم]] عصر خود در [[علوم عقلی]] و [[نقلی]] بوده، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} او را [[داناترین]] مردم به [[قضاوت]] دانسته که چنین عنوانی مستلزم آن است که او عالم‌ترین مردم دورانش باشد<ref>حسن بن یوسف حلی، کشف الیقین، ص۴۲.</ref>.		علامه حلّی درباره [[علوم]] غیردینی [[امامان]]{{عم}} موضع‌گیری خاصی نکرده است و تمام براهینی که برای [[ضرورت عصمت امام]] بیان می‌کند، پیرامون علم به دین است. البته او آن‌گاه که به ویژگی‌های [[امیر مؤمنان]]{{ع}} اشاره می‌کند به این نکته می‌پردازد که تمام فضلا علوم خود را از او گرفته‌اند<ref>ر.ک: فاضل مقداد سیوری حلی، ارشاد الطالبین، تحقیق سید مهدی رجایی، ص۳۶۴.</ref>. همچنین به گفته علامه، [[امام علی]]{{ع}} عالم‌ترین [[مردم]] عصر خود در علوم عقلی و [[نقلی]] بوده، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} او را داناترین مردم به [[قضاوت]] دانسته که چنین عنوانی مستلزم آن است که او عالم‌ترین مردم دورانش باشد<ref>حسن بن یوسف حلی، کشف الیقین، ص۴۲.</ref>.

	علامه حلّی در جایی دیگر بیان می‌کند که برخی [[اصحاب]] [[امامیه]] معتقدند که [[امام]] [[وظیفه]] دارد مردم را با صنایع پنهان، سموم کشنده و غذاهای مفید آشنا سازد<ref>همو، انوار الملکوت، تحقیق محمد نجمی زنجانی، ص۲۰۳.</ref>. وی دراین‌باره دیدگاه خود را بیان نمی‌کند. به نظر می‌رسد در [[اندیشه]] او این سخن [[قطعی]] نیست.		علامه حلّی در جایی دیگر بیان می‌کند که برخی [[اصحاب]] [[امامیه]] معتقدند که [[امام]] [[وظیفه]] دارد مردم را با صنایع پنهان، سموم کشنده و غذاهای مفید آشنا سازد<ref>همو، انوار الملکوت، تحقیق محمد نجمی زنجانی، ص۲۰۳.</ref>. وی دراین‌باره دیدگاه خود را بیان نمی‌کند. به نظر می‌رسد در [[اندیشه]] او این سخن [[قطعی]] نیست.

Bahmani: /* علامه حلّی */

2024-04-22T06:23:18Z

علامه حلّی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۳
خط ۸۶:		خط ۸۶:

	=== [[علامه حلّی]] ===		=== [[علامه حلّی]] ===
	[[علامه حلّی]] درباره [[علوم]] غیردینی [[امامان]] {{عم}} موضع‌گیری خاصی نکرده است و تمام براهینی که برای [[ضرورت~~]] [[~~عصمت امام]] بیان می‌کند، پیرامون علم به دین است. البته او آن‌گاه که به ویژگی‌های [[امیر مؤمنان]] {{ع}} اشاره می‌کند به این نکته می‌پردازد که تمام فضلا [[علوم]] خود را از او گرفته‌اند<ref>ر.ک: فاضل مقداد سیوری حلی، ارشاد الطالبین، تحقیق سید مهدی رجایی، ص۳۶۴.</ref>. همچنین به گفته ~~علامه،~~ [[امام علی]] {{ع}} عالم‌ترین [[مردم]] عصر خود در علوم عقلی و [[نقلی]] بوده، [[پیامبر اکرم]] {{صل}} او را ~~داناترین~~ [[~~مردم~~]] به [[قضاوت]] دانسته که چنین عنوانی مستلزم آن است که او عالم‌ترین [[مردم]] دورانش باشد<ref>حسن بن یوسف حلی، کشف الیقین، ص۴۲.</ref>.		علامه حلّی درباره [[علوم]] غیردینی [[امامان]]{{عم}} موضع‌گیری خاصی نکرده است و تمام براهینی که برای [[ضرورت عصمت امام]] بیان می‌کند، پیرامون [[علم به دین]] است. البته او آن‌گاه که به ویژگی‌های [[امیر مؤمنان]]{{ع}} اشاره می‌کند به این نکته می‌پردازد که تمام فضلا علوم خود را از او گرفته‌اند<ref>ر.ک: فاضل مقداد سیوری حلی، ارشاد الطالبین، تحقیق سید مهدی رجایی، ص۳۶۴.</ref>. همچنین به گفته [[علامه]]، [[امام علی]]{{ع}} [[عالم‌ترین]] [[مردم]] عصر خود در [[علوم عقلی]] و [[نقلی]] بوده، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} او را [[داناترین]] مردم به [[قضاوت]] دانسته که چنین عنوانی مستلزم آن است که او عالم‌ترین مردم دورانش باشد<ref>حسن بن یوسف حلی، کشف الیقین، ص۴۲.</ref>.

	[[علامه حلّی]] در جایی دیگر بیان می‌کند که برخی [[اصحاب]] [[امامیه]] معتقدند که [[امام]] [[وظیفه]] دارد [[مردم]] را با صنایع پنهان، سموم کشنده و غذاهای مفید آشنا سازد<ref>همو، انوار الملکوت، تحقیق محمد نجمی زنجانی، ص۲۰۳.</ref>. وی دراین‌باره دیدگاه خود را بیان نمی‌کند. به نظر می‌رسد در [[اندیشه]] او این سخن قطعی نیست.		علامه حلّی در جایی دیگر بیان می‌کند که برخی [[اصحاب]] [[امامیه]] معتقدند که [[امام]] [[وظیفه]] دارد مردم را با صنایع پنهان، سموم کشنده و غذاهای مفید آشنا سازد<ref>همو، انوار الملکوت، تحقیق محمد نجمی زنجانی، ص۲۰۳.</ref>. وی دراین‌باره دیدگاه خود را بیان نمی‌کند. به نظر می‌رسد در [[اندیشه]] او این سخن [[قطعی]] نیست.

	=== [[فاضل مقداد]] ===		=== [[فاضل مقداد]] ===

Bahmani: /* فاضل مقداد */

2024-04-22T05:57:26Z

فاضل مقداد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۷
خط ۹۹:		خط ۹۹:
	این نظریه ـ چنان‌که روشن است ـ با آنچه پیش‌تر از فاضل نقل کردیم، ناسازگار است. شاید بتوان گفت آنچه فاضل پیش‌تر بیان کرده، فضیلتی اختصاصی برای [[امام]] على {{ع}} بوده است، وگرنه اگر بر این [[باور]] باشیم که متصدی [[منصب قضاوت]] باید تمام [[علوم]] را داشته باشد، اساساً کسی نمی‌تواند چنین منصبی را بر عهده گیرد.		این نظریه ـ چنان‌که روشن است ـ با آنچه پیش‌تر از فاضل نقل کردیم، ناسازگار است. شاید بتوان گفت آنچه فاضل پیش‌تر بیان کرده، فضیلتی اختصاصی برای [[امام]] على {{ع}} بوده است، وگرنه اگر بر این [[باور]] باشیم که متصدی [[منصب قضاوت]] باید تمام [[علوم]] را داشته باشد، اساساً کسی نمی‌تواند چنین منصبی را بر عهده گیرد.

	وجه جمع دیگری نیز وجود دارد، بدین بیان که منظور او از جمیع علوم، همه [[علوم شرعی]] است. [[شاهد]] این ادعا مقایسه‌ای است که فاضل میان این سخن پیامبر ({{متن حدیث\|اقضاکم على}}) با سخنانی به عمل می‌آورد که درباره برخی [[اصحاب]] دیگر بیان شده است. برای نمونه، او از [[رسول خدا]] {{صل}} [[نقل]] می‌کند که درباره [[ابی بن کعب]] فرمود: {{عربی\|اقرأکم أبی}}؛ یعنی کسی که داناترین فرد نسبت به [[تلاوت قرآن]] است. همچنین درباره [[زید بن ثابت]] فرمود: {{عربی\|أفرضکم زید}}؛ یعنی کسی که داناترین شما در مسائل [[ارث]] است. آن‌گاه فرمود: تمام این [[علوم]] جزئی از [[علم]] قضاوت‌اند.		وجه جمع دیگری نیز وجود دارد، بدین بیان که منظور او از جمیع علوم، همه علوم شرعی است. [[شاهد]] این ادعا مقایسه‌ای است که فاضل میان این سخن پیامبر ({{متن حدیث\|اقضاکم على}}) با سخنانی به عمل می‌آورد که درباره برخی [[اصحاب]] دیگر بیان شده است. برای نمونه، او از [[رسول خدا]] {{صل}} [[نقل]] می‌کند که درباره [[ابی بن کعب]] فرمود: {{عربی\|اقرأکم أبی}}؛ یعنی کسی که داناترین فرد نسبت به [[تلاوت قرآن]] است. همچنین درباره [[زید بن ثابت]] فرمود: {{عربی\|أفرضکم زید}}؛ یعنی کسی که داناترین شما در مسائل [[ارث]] است. آن‌گاه فرمود: تمام این [[علوم]] جزئی از [[علم]] قضاوت‌اند.

	حاصل این مقایسه آن است که مثلاً [[زید]] در [[محاسبه]] [[ارث]] [[اعلم]] است، ابی در [[قرائت قرآن]]، و... ، اما [[امام علی]] {{ع}} همه اینها را در خود جمع کرده است؛ به این [[دلیل]] که [[قضاوت]] هم به [[علوم قرآنی]] نیاز دارد، هم به [[محاسبه]] [[ارث]] و... .		حاصل این مقایسه آن است که مثلاً [[زید]] در [[محاسبه]] [[ارث]] [[اعلم]] است، ابی در [[قرائت قرآن]]، و... ، اما [[امام علی]] {{ع}} همه اینها را در خود جمع کرده است؛ به این [[دلیل]] که [[قضاوت]] هم به [[علوم قرآنی]] نیاز دارد، هم به [[محاسبه]] [[ارث]] و... .

Bahmani: /* ابوالصلاح حلبی */

2024-04-22T05:56:54Z

ابوالصلاح حلبی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۶
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	=== [[ابوالصلاح حلبی]] ===		=== [[ابوالصلاح حلبی]] ===
	[[حلبی]] [[معتقد]] است که [[امامان]] {{عم}} از کائنات و غایبات خبر می‌دانند. [[علوم]] فراوانی در کودکی و بزرگ‌سالی از آنان به ما رسیده است؛ به‌گونه‌ای که بر همه [[مردم]] [[برتری]] داشتند و هیچ‌گاه در پاسخ به [[پرسش‌ها]] درمانده نمی‌شدند و هیچ معلمی جز پدران خود نداشتند.		حلبی [[معتقد]] است که [[امامان]] {{عم}} از کائنات و غایبات خبر می‌دانند. [[علوم]] فراوانی در کودکی و بزرگ‌سالی از آنان به ما رسیده است؛ به‌گونه‌ای که بر همه [[مردم]] [[برتری]] داشتند و هیچ‌گاه در پاسخ به [[پرسش‌ها]] درمانده نمی‌شدند و هیچ معلمی جز پدران خود نداشتند.

	به [[باور]] ابوالصلاح، چنین حقیقتی را باید معجزه‌ای از جانب ایشان دانست؛ چراکه اولاً به طور طبیعی دیده نشده است که عالمی بدون استفاده از [[معلم]] بتواند در همه [[علوم]] و حتی در یک [[علم]] سرآمد دیگران باشد؛ ثانیاً هر عالمی جز [[امامان]] {{عم}}، در بسیاری موارد از پاسخ‌گویی درمانده می‌شود و در مناظره [[شکست]] می‌خورد<ref>ابوالصلاح حلبی، تقریب المعارف، ص۱۷۴.</ref>. بنابراین [[علوم]] [[امامان]] {{عم}}، چیزی جز [[معجزه]] نیست. به نظر می‌رسد با توجه به اطلاق سخن [[ابوالصلاح حلبی]] باید گفت که [[امامان]] {{عم}} از همه امور [[آگاهی]] داشته‌اند که از جمله آنها [[علوم]] غیردینی است. با وجود این، ممکن است وی [[امامان]] {{عم}} را از همه امور [[آگاه]] بداند، اما [[شأن]] [[مرجعیت علمی]] را از جمله [[شئون]] ایشان نداند. افزون بر آن، روشن نیست که سخنان او درباره [[شأن]] متصدی [[منصب امامت]] است یا تنها به لطفی اشاره دارد که [[خداوند]] به [[امامان]] {{عم}} کرده است.		به [[باور]] ابوالصلاح، چنین حقیقتی را باید معجزه‌ای از جانب ایشان دانست؛ چراکه اولاً به طور طبیعی دیده نشده است که عالمی بدون استفاده از [[معلم]] بتواند در همه [[علوم]] و حتی در یک [[علم]] سرآمد دیگران باشد؛ ثانیاً هر عالمی جز [[امامان]] {{عم}}، در بسیاری موارد از پاسخ‌گویی درمانده می‌شود و در مناظره [[شکست]] می‌خورد<ref>ابوالصلاح حلبی، تقریب المعارف، ص۱۷۴.</ref>. بنابراین [[علوم]] [[امامان]] {{عم}}، چیزی جز [[معجزه]] نیست. به نظر می‌رسد با توجه به اطلاق سخن [[ابوالصلاح حلبی]] باید گفت که [[امامان]] {{عم}} از همه امور [[آگاهی]] داشته‌اند که از جمله آنها [[علوم]] غیردینی است. با وجود این، ممکن است وی [[امامان]] {{عم}} را از همه امور [[آگاه]] بداند، اما [[شأن]] [[مرجعیت علمی]] را از جمله [[شئون]] ایشان نداند. افزون بر آن، روشن نیست که سخنان او درباره [[شأن]] متصدی [[منصب امامت]] است یا تنها به لطفی اشاره دارد که [[خداوند]] به [[امامان]] {{عم}} کرده است.

Bahmani در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۵۶

2024-04-22T05:56:37Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2024-04-20T13:25:11Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۵۵
خط ۱۰۸:		خط ۱۰۸:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:مرجعیت ~~معصوم~~]]		[[رده:مرجعیت علمی]]
	[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]		[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]

Bahmani: /* شیخ مفید */

2024-04-17T13:45:49Z

شیخ مفید

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۱۵
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	=== [[شیخ مفید]] ===		=== [[شیخ مفید]] ===
	دیدگاه [[شیخ مفید]] درباره [[علم امام]] را می‌توان در چند گزاره خلاصه کرد:		دیدگاه [[شیخ مفید]] درباره [[علم امام]] را می‌توان در چند گزاره خلاصه کرد:
	# [[امامیه]] هم‌داستان‌اند که [[امام]] باید پس از [[تصدی]] [[منصب امامت]]، به [[احکام]] و [[معارف دین]] [[آگاه]] باشد؛<ref>محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید)، المسائل الجارودیة، ص۴۵؛ همو، اوائل المقالات، ص۳۹.</ref>		# [[امامیه]] هم‌داستان‌اند که [[امام]] باید پس از تصدی [[منصب امامت]]، به [[احکام]] و [[معارف دین]] [[آگاه]] باشد؛<ref>محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید)، المسائل الجارودیة، ص۴۵؛ همو، اوائل المقالات، ص۳۹.</ref>
	# [[روایات]] مستفیضه‌ای بر ثبوت [[علم امامان]] [[پاک]] به [[امور غیبی]] وجود دارد<ref>همو، الارشاد، ج۱، ص۳۱۳ و ج۲، ص۱۸۷.</ref> که البته این [[علوم]] به نحو مستفادند و نه ذاتی؛<ref>همو، اوائل المقالات، ص۶۷.</ref>		# [[روایات]] مستفیضه‌ای بر ثبوت [[علم امامان]] [[پاک]] به [[امور غیبی]] وجود دارد<ref>همو، الارشاد، ج۱، ص۳۱۳ و ج۲، ص۱۸۷.</ref> که البته این [[علوم]] به نحو مستفادند و نه ذاتی؛<ref>همو، اوائل المقالات، ص۶۷.</ref>
	# اینکه گفته شود [[امام]] همه چیز را می‌داند، ادعایی بی‌دلیل است؛<ref>... ولسنا نمنع أن یعلم الامام اعیان الحوادث تکون باعلام انه له ذلک فاما القول بانه یعلم کل ما یکون فلسنا نطلقه ولا نصوب قائله لدعواه فیه من غیر حجة ولا بیان (همو، المسائل العکبریة، ص۶۹).</ref>		# اینکه گفته شود [[امام]] همه چیز را می‌داند، ادعایی بی‌دلیل است؛<ref>... ولسنا نمنع أن یعلم الامام اعیان الحوادث تکون باعلام انه له ذلک فاما القول بانه یعلم کل ما یکون فلسنا نطلقه ولا نصوب قائله لدعواه فیه من غیر حجة ولا بیان (همو، المسائل العکبریة، ص۶۹).</ref>
	# [[آگاهی امام]] {{ع}} از امور غیردینی، ضروری نیست؛ ولی امری ممکن و واقع است و به [[مصلحت]] و [[لطف خداوند]] بستگی دارد. برای نمونه، [[اشتباه]] است که بگوییم [[امام]] {{ع}} عالم به [[باطن]] انسان‌هاست. [[امام]] همچون [[مردم]] [[ظواهر]] را می‌داند و اگر هم عالم به [[باطن]] کسی باشد، [[خداوند]] به پیامبرش اعلام و او هم به [[امامان]] {{عم}} منتقل کرده، یا آنکه در [[خواب]] به او [[الهام]] شده است. اما چنین نیست که بتوان گفت او قطعاً عالم به [[باطن]] فلان شخص است.<ref>همو، اوائل المقالات، ص۶۷؛ همو، الفصول المختارة، ص۱۱۴.</ref>		# [[آگاهی امام]] {{ع}} از امور غیردینی، ضروری نیست؛ ولی امری ممکن و واقع است و به [[مصلحت]] و [[لطف خداوند]] بستگی دارد. برای نمونه، [[اشتباه]] است که بگوییم [[امام]] {{ع}} عالم به [[باطن]] انسان‌هاست. [[امام]] همچون [[مردم]] ظواهر را می‌داند و اگر هم عالم به [[باطن]] کسی باشد، [[خداوند]] به پیامبرش اعلام و او هم به [[امامان]] {{عم}} منتقل کرده، یا آنکه در [[خواب]] به او [[الهام]] شده است. اما چنین نیست که بتوان گفت او قطعاً عالم به [[باطن]] فلان شخص است.<ref>همو، اوائل المقالات، ص۶۷؛ همو، الفصول المختارة، ص۱۱۴.</ref>

	در همین راستا مرحوم مفید درباره آشنایی [[امام]] با همه صنایع و نیز لغات بر این [[باور]] است که به لحاظ [[عقلی]] چنین چیزی اگرچه ممتنع نیست، عقلاً برای [[امام]] ضرورتی ندارد، و روایاتی که دراین‌باره رسیده‌اند، مفید [[قطع]] نیستند.<ref>القول فی معرفة الأئمة بجمیع الصنایع وسایر اللغات اقول انه لیس یمتنع ذلک ولا واجب من جهة العقل والنقل والقیاس وقد جائت اخبار عمن یجب تصدیقه بانّ ائمة آل محمد {{صل}} قد کانوا یعملون ذلک، فان ثبت وجب القطع به من جهتها على الثبات ولی فی قطع به منها نظر (همو، اوائل المقالات، ص۶۶-۶۷).</ref> بنابراین در [[اندیشه]] او، [[امامان]] {{عم}} لزوماً عالم به تمام صنایع و لغات نیستند و [[روایات]] نیز دراین‌باره قطعی نیست.		در همین راستا مرحوم مفید درباره آشنایی [[امام]] با همه صنایع و نیز لغات بر این [[باور]] است که به لحاظ [[عقلی]] چنین چیزی اگرچه ممتنع نیست، عقلاً برای [[امام]] ضرورتی ندارد، و روایاتی که دراین‌باره رسیده‌اند، مفید [[قطع]] نیستند.<ref>القول فی معرفة الأئمة بجمیع الصنایع وسایر اللغات اقول انه لیس یمتنع ذلک ولا واجب من جهة العقل والنقل والقیاس وقد جائت اخبار عمن یجب تصدیقه بانّ ائمة آل محمد {{صل}} قد کانوا یعملون ذلک، فان ثبت وجب القطع به من جهتها على الثبات ولی فی قطع به منها نظر (همو، اوائل المقالات، ص۶۶-۶۷).</ref> بنابراین در [[اندیشه]] او، [[امامان]] {{عم}} لزوماً عالم به تمام صنایع و لغات نیستند و [[روایات]] نیز دراین‌باره قطعی نیست.

	مرحوم مفید در برخی دیگر از آثار خود، [[علم]] به همه امور و نیز [[علم به باطن]] امور را شرط [[نبوت]] ندانسته است و برای [[اثبات]] نظریه خود، [[آگاه]] نبودن [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به [[علم]] [[نجوم]] و نیز امّی بودن ایشان را مثال می‌زند.<ref>همو. المسائل العکبریة، ص۳۴.</ref>		مرحوم مفید در برخی دیگر از آثار خود، [[علم]] به همه امور و نیز [[علم به باطن]] امور را شرط [[نبوت]] ندانسته است و برای [[اثبات]] نظریه خود، [[آگاه]] نبودن [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به [[علم]] نجوم و نیز امّی بودن ایشان را مثال می‌زند.<ref>همو. المسائل العکبریة، ص۳۴.</ref>
	افزون بر این موارد، مرحوم مفید در برخی آثار خود، این امر را ممکن می‌داند که [[امام]] به [[دلیل]] نداشتن [[علم]] به [[امور غیبی]]، در [[داوری]] میان [[مردم]]، بر اساس ظاهر [[حکم]] کند و مرتکب خلاف واقع شود؛ اگرچه این امر را نیز ممکن – نه واجب– دانسته است که در این امور خداوند بر اساس [[لطف]] خود، وی را از این [[اشتباه]] برهاند.<ref>همو، اوائل المقالات، ص۶۶.</ref>		افزون بر این موارد، مرحوم مفید در برخی آثار خود، این امر را ممکن می‌داند که [[امام]] به [[دلیل]] نداشتن [[علم]] به [[امور غیبی]]، در [[داوری]] میان [[مردم]]، بر اساس ظاهر [[حکم]] کند و مرتکب خلاف واقع شود؛ اگرچه این امر را نیز ممکن – نه واجب– دانسته است که در این امور خداوند بر اساس [[لطف]] خود، وی را از این [[اشتباه]] برهاند.<ref>همو، اوائل المقالات، ص۶۶.</ref>

	از آنچه [[گذشت]] می‌توان نتیجه گرفت که در منظومه [[فکری]] [[شیخ مفید]]، [[امام]] {{ع}} [[شأن]] [[مرجعیت علمی]] – در [[علوم]] غیردینی– ندارد؛ زیرا اگر چنین شأنی دارد، باید برخوردار از [[علوم]] غیردینی باشد، حال آنکه [[شیخ مفید]] [[معتقد]] است [[امام]] {{ع}} ضرورتاً از چنین علومی برخوردار نیست.		از آنچه گذشت می‌توان نتیجه گرفت که در منظومه [[فکری]] [[شیخ مفید]]، [[امام]] {{ع}} [[شأن]] [[مرجعیت علمی]] – در [[علوم]] غیردینی– ندارد؛ زیرا اگر چنین شأنی دارد، باید برخوردار از [[علوم]] غیردینی باشد، حال آنکه [[شیخ مفید]] [[معتقد]] است [[امام]] {{ع}} ضرورتاً از چنین علومی برخوردار نیست.

	=== [[سید مرتضی]] ===		=== [[سید مرتضی]] ===

Bahmani: /* جمع‌بندی */

2024-04-17T13:44:30Z

جمع‌بندی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۱۴
خط ۹۲:		خط ۹۲:

	=== جمع‌بندی ===		=== جمع‌بندی ===
	از مجموع سخنان [[متکلمان]] درباره [[جایگاه علمی امام]] {{ع}} به دست می‌آید که بیشتر ایشان، [[علم به دین]] را لازمه [[منصب امامت]] می‌دانند و بیش از آن را [[فضل]] [[خداوند]] به شمار می‌آورند. افزون بر آن، در [[اندیشه]] بیشتر [[متکلمان]]، چنین نیست که [[امام]] تمام [[علوم]] را بالفعل داشته باشد. ایشان گاه حتی روایاتی وی بیانگر [[علم امامان]] {{عم}} به تمام لغات و صنایع است، قطعی نمی‌دانند. به [[باور]] برخی از ایشان [[امام]] {{ع}} چون لزوماً عالم به [[علوم]] غیردینی نیست، برای دستیابی به دیگر [[علوم]] – به‌ویژه هنگام قضاوت– باید به متخصص آن [[علم]] [[رجوع]] کند. بنابراین ایشان [[امام]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مردم]] نمی‌دانند<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] ص: ۴۰۳-۴۱۵.</ref>(...)		از مجموع سخنان [[متکلمان]] درباره جایگاه علمی امام {{ع}} به دست می‌آید که بیشتر ایشان، علم به دین را لازمه [[منصب امامت]] می‌دانند و بیش از آن را [[فضل]] [[خداوند]] به شمار می‌آورند. افزون بر آن، در [[اندیشه]] بیشتر [[متکلمان]]، چنین نیست که [[امام]] تمام [[علوم]] را بالفعل داشته باشد. ایشان گاه حتی روایاتی وی بیانگر [[علم امامان]] {{عم}} به تمام لغات و صنایع است، قطعی نمی‌دانند. به [[باور]] برخی از ایشان [[امام]] {{ع}} چون لزوماً عالم به [[علوم]] غیردینی نیست، برای دستیابی به دیگر [[علوم]] – به‌ویژه هنگام قضاوت– باید به متخصص آن [[علم]] [[رجوع]] کند. بنابراین ایشان [[امام]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مردم]] نمی‌دانند<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]]، ص ۴۰۳-۴۱۵.</ref>.

	نگاهی به مجموعه [[روایات]] و مقایسه آن با دیدگاه [[متکلمان]] درباره [[شئون علمی]] [[امامان]] {{عم}}، نشان‌دهنده وجود [[اختلاف]] میان این دو عرصه است. بر اساس [[روایات]]، متصدی [[منصب امامت]] اولاً و بالذات [[مرجع]] [[علوم دینی]] -نه [[علوم]] غیردینی- [[بندگان]] است؛ ثانیاً در مواردی که [[اثبات]] [[حقانیت]] [[امامت]] وابسته به داشتن [[علوم]] غیردینی است، [[امام]] به [[اذن خداوند]] این [[علوم]] را دارا می‌شود؛ ثالثاً متصدی [[منصب امامت]]، تمام [[علوم]] را بالفعل در [[اختیار]] ندارد، اما از چنان جایگاهی نزد [[خداوند]] برخوردار است که اگر بخواهد چیزی را بداند، [[خداوند]] آن [[علم]] را به او می‌بخشد و نیازی نیست برای فراگیری آن از دیگران کمک بخواهد و اگر از کسی پرسشی داشته است، بدین معناست که خود نخواسته آن را از [[خداوند متعال]] دریافت کند.		نگاهی به مجموعه [[روایات]] و مقایسه آن با دیدگاه [[متکلمان]] درباره شئون علمی [[امامان]] {{عم}}، نشان‌دهنده وجود [[اختلاف]] میان این دو عرصه است. بر اساس [[روایات]]، متصدی [[منصب امامت]] اولاً و بالذات [[مرجع]] [[علوم دینی]] -نه [[علوم]] غیردینی- [[بندگان]] است؛ ثانیاً در مواردی که [[اثبات]] [[حقانیت]] [[امامت]] وابسته به داشتن [[علوم]] غیردینی است، [[امام]] به [[اذن خداوند]] این [[علوم]] را دارا می‌شود؛ ثالثاً متصدی [[منصب امامت]]، تمام [[علوم]] را بالفعل در [[اختیار]] ندارد، اما از چنان جایگاهی نزد [[خداوند]] برخوردار است که اگر بخواهد چیزی را بداند، [[خداوند]] آن [[علم]] را به او می‌بخشد و نیازی نیست برای فراگیری آن از دیگران کمک بخواهد و اگر از کسی پرسشی داشته است، بدین معناست که خود نخواسته آن را از [[خداوند متعال]] دریافت کند.
	در مقابل، [[متکلمان]] بیشتر بر این نکته تصریح کرده‌اند که اولاً لازمه [[منصب امامت]]، تنها [[علم به معارف]] [[دین]] است؛ ثانیاً به [[باور]] متکلمانی همچون [[سید مرتضی]]، [[شیخ طوسی]]، [[سدیدالدین حمصی]] [[امام]] باید در [[علوم]] غیردینی به دیگران مراجعه کند؛ ثالثاً [[خداوند]] در مواردی او را از برخی مسائل و نیز از [[باطن]] افراد [[آگاه]] می‌کند، ولی چنین امری دائمی نیست؛ رابعاً به تصریح برخی از ایشان روایاتی که بیانگر [[علم امام]] به صنایع و لغات است، قطعی نیست و [[پیامبر]] با تمام عظمتش عالم به [[علم]] [[نجوم]] نبود.
	در این میان، [[ابوالصلاح حلبی]] تنها متکلمی است که [[امامان]] {{عم}} را عالم به تمام [[علوم]] دانسته است، هرچند او نیز درباره [[شأن]] [[مرجعیت علمی]] [[امامان]] {{عم}} سخنی به میان نیاورده است.

	در مجموع به نظر می‌رسد دیدگاه [[روایات]] با [[متکلمان]] دراین‌باره که [[امام]] [[شأن]] [[مرجعیت علمی]] ندارد، یکسان است، اما عظمتی که برای [[مقام علمی]] متصدی [[منصب امامت]] در [[روایات]] تصویر می‌شود، در سخنان [[متکلمان]] به چشم نمی‌آید. برای نمونه، روایاتی که بیان می‌کند [[امام]] هرگاه بخواهد چیزی را بداند، [[خداوند]] او را [[آگاه]] می‌سازد، در سخنان [[متکلمان]] دیده نمی‌شود. تنها به این نکته اشاره شده است که [[خداوند]] هرچه را بخواهد به ایشان می‌دهد. به دیگر بیان، [[متکلمان]] این نکته را یادآور نشده‌اند که [[امام]] می‌تواند [[اراده]] کند علومی غیردینی نیز داشته باشد، و [[خداوند]] آن [[علوم]] را به او بفهماند<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] ~~ص: ۴۳۲~~.</ref>		در مقابل، [[متکلمان]] بیشتر بر این نکته تصریح کرده‌اند که اولاً لازمه [[منصب امامت]]، تنها [[علم به معارف]] [[دین]] است؛ ثانیاً به [[باور]] متکلمانی همچون [[سید مرتضی]]، [[شیخ طوسی]]، [[سدیدالدین حمصی]] [[امام]] باید در [[علوم]] غیردینی به دیگران مراجعه کند؛ ثالثاً [[خداوند]] در مواردی او را از برخی مسائل و نیز از [[باطن]] افراد [[آگاه]] می‌کند، ولی چنین امری دائمی نیست؛ رابعاً به تصریح برخی از ایشان روایاتی که بیانگر [[علم امام]] به صنایع و لغات است، قطعی نیست و [[پیامبر]] با تمام عظمتش عالم به [[علم]] [[نجوم]] نبود. در این میان، [[ابوالصلاح حلبی]] تنها متکلمی است که [[امامان]] {{عم}} را عالم به تمام [[علوم]] دانسته است، هرچند او نیز درباره [[شأن]] [[مرجعیت علمی]] [[امامان]] {{عم}} سخنی به میان نیاورده است.

			در مجموع به نظر می‌رسد دیدگاه [[روایات]] با [[متکلمان]] دراین‌باره که [[امام]] [[شأن]] [[مرجعیت علمی]] ندارد، یکسان است، اما عظمتی که برای [[مقام علمی]] متصدی [[منصب امامت]] در [[روایات]] تصویر می‌شود، در سخنان [[متکلمان]] به چشم نمی‌آید. برای نمونه، روایاتی که بیان می‌کند [[امام]] هرگاه بخواهد چیزی را بداند، [[خداوند]] او را [[آگاه]] می‌سازد، در سخنان [[متکلمان]] دیده نمی‌شود. تنها به این نکته اشاره شده است که [[خداوند]] هرچه را بخواهد به ایشان می‌دهد. به دیگر بیان، [[متکلمان]] این نکته را یادآور نشده‌اند که [[امام]] می‌تواند [[اراده]] کند علومی غیردینی نیز داشته باشد، و [[خداوند]] آن [[علوم]] را به او بفهماند<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)\|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]]، ص۴۳۲.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مرجعیت علمی | عنوان مدخل = مرجعیت علمی | مداخل مرتبط = مرجعیت علمی در کلام اسلامی | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == دیدگاه‌های مختلفی درباره جایگاه علمی معصوم در امور غیردینی وجود دارد که برخی از آنها دیدگاه عبارت است از: ===...» ایجاد کرد

2024-04-17T13:43:23Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مرجعیت علمی | عنوان مدخل = مرجعیت علمی | مداخل مرتبط = مرجعیت علمی در کلام اسلامی | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == دیدگاه‌های مختلفی درباره جایگاه علمی معصوم در امور غیردینی وجود دارد که برخی از آنها دیدگاه عبارت است از: ===...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات