مرگ در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مراحل چهارگانه مرگ */

2026-04-13T06:25:30Z

مراحل چهارگانه مرگ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۵
خط ۲۵:		خط ۲۵:

	=== [[موت]] اسود ===		=== [[موت]] اسود ===
	موت اسود سخت‌ترین [[مرگ‌ها]]ست؛ یعنی تحمّل [[اذیت]] [[مردم]] و رنج‌بردن از دیگران و [[صبر]] در [[مشکلات]]؛ [[مدارا]] با افرادی که در مقاطع مختلف [[زندگی]] رقیب و دشمن هستند و صبر و تحمل آزار و اذیت آنها که حقیقتاً دشوار و مردافکن است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۶۹۵-۶۹۷.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۶۸.</ref>		موت اسود سخت‌ترین [[مرگ‌ها]]ست؛ یعنی تحمّل [[اذیت]] [[مردم]] و رنج‌بردن از دیگران و [[صبر]] در [[مشکلات]]؛ [[مدارا]] با افرادی که در مقاطع مختلف [[زندگی]] رقیب و دشمن هستند و صبر و تحمل آزار و اذیت آنها که حقیقتاً دشوار و مردافکن است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۶۹۵-۶۹۷.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۶۸ ـ ۲۷۰.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۲۱

2026-04-13T06:21:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۱
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مراحل چهارگانه مرگ ==		== مراحل چهارگانه مرگ ==
	برای موت چهار قسم و مرحله گفته‌اند:		برای موت چهار قسم و مرحله گفته‌اند:
	# موت اخضر؛		# موت اخضر؛
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	# موت اسود.		# موت اسود.

	==موت اخضر==		=== موت اخضر ===
	موت اخضر خرمی و انبساط و [[آزادگی]] می‌آورد. در موت اخضر [[آدمی]] به دنبال [[قناعت]] و نوعی [[زندگی]] است که در آن [[اسراف]] و [[تجاوز]] و [[چپاول]] نباشد و آبروی خودش را [[نبرد]]. در این موت زندگی‌اش از روی [[حساب]] است و [[میانه‌روی]] پیشه می‌کند؛ او {{متن قرآن\|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کرده‌ایم» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref> و [[فرمان خداوند]] به [[رسول خدا]] را [[اسوه]] و [[الگو]] می‌گیرد: {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ یعنی دست خود را همانند دست شکسته‌ای که بر گردن آویخته و [[قبض]] و بسطی ندارد، قرار ندهید که [[بخل]] کنید و دست به جیب نبرید و چیزی [[خرج]] نکنید؛ از طرفی چنان نیز خرج نکنید که نتوانید پاسخگوی مخارج [[واجب]] خود باشید. رسول خدا{{صل}} فرمودند: {{متن حدیث\|ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ}}<ref>از خانواده‌ات شروع کن. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۷، ص۲۳۴)</ref>؛ اول از عائله و کسانی که مواجب آنها بر عهده شماست، شروع کنید. پس موت اخضر به معنای مهارکردن و لگام زدن و قناعت است.		موت اخضر خرمی و انبساط و [[آزادگی]] می‌آورد. در موت اخضر [[آدمی]] به دنبال [[قناعت]] و نوعی [[زندگی]] است که در آن [[اسراف]] و [[تجاوز]] و [[چپاول]] نباشد و آبروی خودش را [[نبرد]]. در این موت زندگی‌اش از روی حساب است و [[میانه‌روی]] پیشه می‌کند؛ او {{متن قرآن\|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کرده‌ایم» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref> و [[فرمان خداوند]] به [[رسول خدا]] را [[اسوه]] و [[الگو]] می‌گیرد: {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ یعنی دست خود را همانند دست شکسته‌ای که بر گردن آویخته و قبض و بسطی ندارد، قرار ندهید که [[بخل]] کنید و دست به جیب نبرید و چیزی [[خرج]] نکنید؛ از طرفی چنان نیز خرج نکنید که نتوانید پاسخگوی مخارج [[واجب]] خود باشید. رسول خدا{{صل}} فرمودند: {{متن حدیث\|ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ}}<ref>از خانواده‌ات شروع کن. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۷، ص۲۳۴).</ref>؛ اول از عائله و کسانی که مواجب آنها بر عهده شماست، شروع کنید. پس موت اخضر به معنای مهارکردن و لگام زدن و قناعت است.

	==موت ابیض==		=== موت ابیض ===
	موت ابیض به این علت «ابیض» نامیده شده است که صفای [[جان]] می‌آورد و [[انسان]] را زلال می‌کند و سیاهی و دلمردگی و زنگار را از [[قلب]] می‌زداید. [[گرسنگی]] در موت ابیض اهمیت دارد؛ چراکه «الجوع سحابة»؛ گرسنگی ابری است که «یمطر الحکمة»؛ [[باران]] [[حکمت]] از آن می‌بارد.		موت ابیض به این علت «ابیض» نامیده شده است که صفای [[جان]] می‌آورد و [[انسان]] را زلال می‌کند و سیاهی و دلمردگی و زنگار را از [[قلب]] می‌زداید. [[گرسنگی]] در موت ابیض اهمیت دارد؛ چراکه «الجوع سحابة»؛ گرسنگی ابری است که «یمطر الحکمة»؛ [[باران]] [[حکمت]] از آن می‌بارد.
	[[دستورات]] پنج‌گانه برای موت ابیض و صفای جان، دستور خوبی هستند:		[[دستورات]] پنج‌گانه برای موت ابیض و صفای جان، دستور خوبی هستند:
	[[صمت]] و [[جوع]] و سهر و [[خلوت]] و ذکر به دوام *** ناتمامان [[جهان]] را کند این پنج تمام.		[[صمت]] و جوع و سهر و خلوت و ذکر به دوام *** ناتمامان [[جهان]] را کند این پنج تمام.

	==[[موت احمر]]==		=== موت احمر ===
	در موت احمر، [[خون‌ریزی]] نیست؛ اما [[جهاد]] و [[جنگ]] کردن در آن وجود دارد! [[دشمنی]] [[حیله‌گر]] [[امان]] از [[انسان]] می‌برد و باید با او جنگید! یعنی با «نفس» که [[دشمن]] خانگی است.		در موت احمر، [[خون‌ریزی]] نیست؛ اما [[جهاد]] و [[جنگ]] کردن در آن وجود دارد! [[دشمنی]] [[حیله‌گر]] [[امان]] از [[انسان]] می‌برد و باید با او جنگید! یعنی با «نفس» که [[دشمن]] خانگی است.

	==[[موت]] اسود==		=== [[موت]] اسود ===
	موت اسود سخت‌ترین [[مرگ‌ها]]ست؛ یعنی [[تحمّل]] [[اذیت]] [[مردم]] و رنج‌بردن از دیگران و [[صبر]] در [[مشکلات]]؛ [[مدارا]] با افرادی که در مقاطع مختلف [[زندگی]] رقیب و دشمن هستند و صبر و [[تحمل آزار]] و اذیت آنها که حقیقتاً دشوار و مردافکن است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۶۹۵-۶۹۷.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۶۸.</ref>		موت اسود سخت‌ترین [[مرگ‌ها]]ست؛ یعنی تحمّل [[اذیت]] [[مردم]] و رنج‌بردن از دیگران و [[صبر]] در [[مشکلات]]؛ [[مدارا]] با افرادی که در مقاطع مختلف [[زندگی]] رقیب و دشمن هستند و صبر و تحمل آزار و اذیت آنها که حقیقتاً دشوار و مردافکن است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۶۹۵-۶۹۷.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۶۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Wasity: /* مراحل چهارگانه موت (اخضر، ابیض، احمر، اسود) */

2026-03-09T09:56:57Z

مراحل چهارگانه موت (اخضر، ابیض، احمر، اسود)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۶
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مراحل چهارگانه ~~موت (اخضر، ابیض، احمر، اسود)~~==		==مراحل چهارگانه مرگ ==
	برای موت چهار قسم و مرحله گفته‌اند: موت ~~اخضر،~~ [[موت ابیض]]، [[موت احمر]] و موت اسود.		برای موت چهار قسم و مرحله گفته‌اند:
			# موت اخضر؛
			# [[موت ابیض]]؛
			# [[موت احمر]]؛
			# موت اسود.

	~~'''~~موت اخضر~~''':~~ موت اخضر خرمی و انبساط و [[آزادگی]] می‌آورد. در موت اخضر [[آدمی]] به دنبال [[قناعت]] و نوعی [[زندگی]] است که در آن [[اسراف]] و [[تجاوز]] و [[چپاول]] نباشد و آبروی خودش را [[نبرد]]. در این موت زندگی‌اش از روی [[حساب]] است و [[میانه‌روی]] پیشه می‌کند؛ او {{متن قرآن\|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کرده‌ایم» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref> و [[فرمان خداوند]] به [[رسول خدا]] را [[اسوه]] و [[الگو]] می‌گیرد: {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ یعنی دست خود را همانند دست شکسته‌ای که بر گردن آویخته و [[قبض]] و بسطی ندارد، قرار ندهید که [[بخل]] کنید و دست به جیب نبرید و چیزی [[خرج]] نکنید؛ از طرفی چنان نیز خرج نکنید که نتوانید پاسخگوی مخارج [[واجب]] خود باشید. رسول خدا{{صل}} فرمودند: {{متن حدیث\|ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ}}<ref>از خانواده‌ات شروع کن. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۷، ص۲۳۴)</ref>؛ اول از عائله و کسانی که مواجب آنها بر عهده شماست، شروع کنید. پس موت اخضر به معنای مهارکردن و لگام زدن و قناعت است.		==موت اخضر==
			موت اخضر خرمی و انبساط و [[آزادگی]] می‌آورد. در موت اخضر [[آدمی]] به دنبال [[قناعت]] و نوعی [[زندگی]] است که در آن [[اسراف]] و [[تجاوز]] و [[چپاول]] نباشد و آبروی خودش را [[نبرد]]. در این موت زندگی‌اش از روی [[حساب]] است و [[میانه‌روی]] پیشه می‌کند؛ او {{متن قرآن\|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کرده‌ایم» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref> و [[فرمان خداوند]] به [[رسول خدا]] را [[اسوه]] و [[الگو]] می‌گیرد: {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ یعنی دست خود را همانند دست شکسته‌ای که بر گردن آویخته و [[قبض]] و بسطی ندارد، قرار ندهید که [[بخل]] کنید و دست به جیب نبرید و چیزی [[خرج]] نکنید؛ از طرفی چنان نیز خرج نکنید که نتوانید پاسخگوی مخارج [[واجب]] خود باشید. رسول خدا{{صل}} فرمودند: {{متن حدیث\|ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ}}<ref>از خانواده‌ات شروع کن. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۷، ص۲۳۴)</ref>؛ اول از عائله و کسانی که مواجب آنها بر عهده شماست، شروع کنید. پس موت اخضر به معنای مهارکردن و لگام زدن و قناعت است.

	~~'''~~موت ابیض~~''':~~ موت ابیض به این علت «ابیض» نامیده شده است که صفای [[جان]] می‌آورد و [[انسان]] را زلال می‌کند و سیاهی و دلمردگی و زنگار را از [[قلب]] می‌زداید. [[گرسنگی]] در موت ابیض اهمیت دارد؛ چراکه «الجوع سحابة»؛ گرسنگی ابری است که «یمطر الحکمة»؛ [[باران]] [[حکمت]] از آن می‌بارد.		==موت ابیض==
			موت ابیض به این علت «ابیض» نامیده شده است که صفای [[جان]] می‌آورد و [[انسان]] را زلال می‌کند و سیاهی و دلمردگی و زنگار را از [[قلب]] می‌زداید. [[گرسنگی]] در موت ابیض اهمیت دارد؛ چراکه «الجوع سحابة»؛ گرسنگی ابری است که «یمطر الحکمة»؛ [[باران]] [[حکمت]] از آن می‌بارد.
	[[دستورات]] پنج‌گانه برای موت ابیض و صفای جان، دستور خوبی هستند:		[[دستورات]] پنج‌گانه برای موت ابیض و صفای جان، دستور خوبی هستند:
	[[صمت]] و [[جوع]] و سهر و [[خلوت]] و ذکر به دوام *** ناتمامان [[جهان]] را کند این پنج تمام.		[[صمت]] و [[جوع]] و سهر و [[خلوت]] و ذکر به دوام *** ناتمامان [[جهان]] را کند این پنج تمام.

	~~'''~~[[موت احمر]]~~''':~~ در موت احمر، [[خون‌ریزی]] نیست؛ اما [[جهاد]] و [[جنگ]] کردن در آن وجود دارد! [[دشمنی]] [[حیله‌گر]] [[امان]] از [[انسان]] می‌برد و باید با او جنگید! یعنی با «نفس» که [[دشمن]] خانگی است.		==[[موت احمر]]==
			در موت احمر، [[خون‌ریزی]] نیست؛ اما [[جهاد]] و [[جنگ]] کردن در آن وجود دارد! [[دشمنی]] [[حیله‌گر]] [[امان]] از [[انسان]] می‌برد و باید با او جنگید! یعنی با «نفس» که [[دشمن]] خانگی است.

	~~'''~~[[موت]] اسود~~''':~~ موت اسود سخت‌ترین [[مرگ‌ها]]ست؛ یعنی [[تحمّل]] [[اذیت]] [[مردم]] و رنج‌بردن از دیگران و [[صبر]] در [[مشکلات]]؛ [[مدارا]] با افرادی که در مقاطع مختلف [[زندگی]] رقیب و دشمن هستند و صبر و [[تحمل آزار]] و اذیت آنها که حقیقتاً دشوار و مردافکن است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۶۹۵-۶۹۷.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۶۸.</ref>		==[[موت]] اسود==
			موت اسود سخت‌ترین [[مرگ‌ها]]ست؛ یعنی [[تحمّل]] [[اذیت]] [[مردم]] و رنج‌بردن از دیگران و [[صبر]] در [[مشکلات]]؛ [[مدارا]] با افرادی که در مقاطع مختلف [[زندگی]] رقیب و دشمن هستند و صبر و [[تحمل آزار]] و اذیت آنها که حقیقتاً دشوار و مردافکن است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۶۹۵-۶۹۷.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۶۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مرگ | عنوان مدخل = مرگ | مداخل مرتبط = مرگ در قرآن - مرگ در نهج البلاغه - مرگ در کلام اسلامی - مرگ در عرفان اسلامی - مرگ در معارف و سیره علوی - مرگ در معارف دعا و زیارات - مرگ در معارف و سیره سجادی - مرگ در معار...» ایجاد کرد

2026-03-08T07:05:12Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مرگ | عنوان مدخل = مرگ | مداخل مرتبط = مرگ در قرآن - مرگ در نهج البلاغه - مرگ در کلام اسلامی - مرگ در عرفان اسلامی - مرگ در معارف و سیره علوی - مرگ در معارف دعا و زیارات - مرگ در معارف و سیره سجادی - مرگ در معار...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = مرگ
| عنوان مدخل = مرگ
| مداخل مرتبط = [[مرگ در قرآن]] - [[مرگ در نهج البلاغه]] - [[مرگ در کلام اسلامی]] - [[مرگ در عرفان اسلامی]] - [[مرگ در معارف و سیره علوی]] - [[مرگ در معارف دعا و زیارات]] - [[مرگ در معارف و سیره سجادی]] - [[مرگ در معارف و سیره امام جواد]] - [[مرگ در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[مرگ در سبک زندگی اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مراحل چهارگانه موت (اخضر، ابیض، احمر، اسود)==
برای موت چهار قسم و مرحله گفته‌اند: موت اخضر، [[موت ابیض]]، [[موت احمر]] و موت اسود.

'''موت اخضر''': موت اخضر خرمی و انبساط و [[آزادگی]] می‌آورد. در موت اخضر [[آدمی]] به دنبال [[قناعت]] و نوعی [[زندگی]] است که در آن [[اسراف]] و [[تجاوز]] و [[چپاول]] نباشد و آبروی خودش را [[نبرد]]. در این موت زندگی‌اش از روی [[حساب]] است و [[میانه‌روی]] پیشه می‌کند؛ او {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کرده‌ایم» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref> و [[فرمان خداوند]] به [[رسول خدا]] را [[اسوه]] و [[الگو]] می‌گیرد: {{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref>؛ یعنی دست خود را همانند دست شکسته‌ای که بر گردن آویخته و [[قبض]] و بسطی ندارد، قرار ندهید که [[بخل]] کنید و دست به جیب نبرید و چیزی [[خرج]] نکنید؛ از طرفی چنان نیز خرج نکنید که نتوانید پاسخگوی مخارج [[واجب]] خود باشید. رسول خدا{{صل}} فرمودند: {{متن حدیث|ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ}}<ref>از خانواده‌ات شروع کن. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۷، ص۲۳۴)</ref>؛ اول از عائله و کسانی که مواجب آنها بر عهده شماست، شروع کنید. پس موت اخضر به معنای مهارکردن و لگام زدن و قناعت است.

'''موت ابیض''': موت ابیض به این علت «ابیض» نامیده شده است که صفای [[جان]] می‌آورد و [[انسان]] را زلال می‌کند و سیاهی و دلمردگی و زنگار را از [[قلب]] می‌زداید. [[گرسنگی]] در موت ابیض اهمیت دارد؛ چراکه «الجوع سحابة»؛ گرسنگی ابری است که «یمطر الحکمة»؛ [[باران]] [[حکمت]] از آن می‌بارد.
[[دستورات]] پنج‌گانه برای موت ابیض و صفای جان، دستور خوبی هستند:
[[صمت]] و [[جوع]] و سهر و [[خلوت]] و ذکر به دوام *** ناتمامان [[جهان]] را کند این پنج تمام.

'''[[موت احمر]]''': در موت احمر، [[خون‌ریزی]] نیست؛ اما [[جهاد]] و [[جنگ]] کردن در آن وجود دارد! [[دشمنی]] [[حیله‌گر]] [[امان]] از [[انسان]] می‌برد و باید با او جنگید! یعنی با «نفس» که [[دشمن]] خانگی است.

'''[[موت]] اسود''': موت اسود سخت‌ترین [[مرگ‌ها]]ست؛ یعنی [[تحمّل]] [[اذیت]] [[مردم]] و رنج‌بردن از دیگران و [[صبر]] در [[مشکلات]]؛ [[مدارا]] با افرادی که در مقاطع مختلف [[زندگی]] رقیب و دشمن هستند و صبر و [[تحمل آزار]] و اذیت آنها که حقیقتاً دشوار و مردافکن است<ref>حسن حسن‌زاده آملی، شرح مصباح الانس، ص۶۹۵-۶۹۷.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۶۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM011007.jpg|22px]] [[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|'''عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:مرگ]]