معاد در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* منابع */

2025-07-14T07:29:59Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۳۴۱:		خط ۳۴۱:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1368100.jpg\|22px]] [[زین‌العابدین قربانی لاهیجی\|قربانی لاهیجی، زین‌العابدین]]، [[معاد - قربانی (مقاله)\| مقاله «معاد»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۲''']]		# [[پرونده:1368100.jpg\|22px]] [[زین‌العابدین قربانی لاهیجی\|قربانی لاهیجی، زین‌العابدین]]، [[معاد - قربانی (مقاله)\| مقاله «معاد»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۲''']]
			# [[پرونده:IM010888.jpg\|22px]] [[حامد پوررستمی\|پوررستمی، حامد]]، [[سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه (کتاب)\|'''سبک زندگی در آموزه‌های نهج البلاغه''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* آثار اعتقاد به معاد */

2025-07-14T07:29:31Z

آثار اعتقاد به معاد

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۸

2025-07-14T07:28:20Z

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

2025-05-29T20:33:13Z

جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

Bahmani در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۲

2025-05-10T08:02:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۲
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = معاد		\| موضوع مرتبط = معاد
	\| عنوان مدخل = معاد		\| عنوان مدخل = معاد
	\| مداخل مرتبط = [[معاد در لغت]] - [[معاد در قرآن~~]] - [[معاد در حدیث~~]] - [[معاد در نهج البلاغه]] - [[معاد در کلام اسلامی]] - [[معاد در فلسفه اسلامی]] - [[معاد در معارف دعا و زیارات]] - [[معاد در معارف و سیره علوی]] - [[معاد در معارف و سیره سجادی]] - [[معاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[معاد در لغت]] - [[معاد در قرآن]] - [[معاد در نهج البلاغه]] - [[معاد در کلام اسلامی]] - [[معاد در فلسفه اسلامی]] - [[معاد در معارف دعا و زیارات]] - [[معاد در معارف و سیره علوی]] - [[معاد در معارف و سیره سجادی]] - [[معاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۸

2024-12-15T06:58:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۸
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = معاد		\| موضوع مرتبط = معاد
	\| عنوان مدخل = معاد		\| عنوان مدخل = معاد
	\| مداخل مرتبط = [[معاد در لغت]] - [[معاد در قرآن]] - [[معاد در نهج البلاغه]] - [[معاد در کلام اسلامی]] - [[معاد در معارف دعا و زیارات]] - [[معاد در معارف و سیره علوی]] - [[معاد در معارف و سیره سجادی]] - [[معاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[معاد در لغت]] - [[معاد در قرآن]] - [[معاد در حدیث]] - [[معاد در نهج البلاغه]] - [[معاد در کلام اسلامی]] - [[معاد در فلسفه اسلامی]] - [[معاد در معارف دعا و زیارات]] - [[معاد در معارف و سیره علوی]] - [[معاد در معارف و سیره سجادی]] - [[معاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۱۴ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۴

2024-12-14T13:34:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۴
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}


	==مقدمه==		==مقدمه==

Bahmani در ‏۱۴ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۳

2024-12-14T13:33:54Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۴ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۳

2024-12-14T10:13:05Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۴ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۸

2024-12-14T10:08:00Z

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۳
خط ۹:		خط ۹:
	کلمه «[[معاد]]» مصدر میمی و اسم [[زمان]] یا اسم مکان از ماده «عود» به معنای بازگشت است<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ماده «عود».</ref> و در اصطلاح، به معنای دوباره زنده شدن [[آدمی]] بعد از [[مرگ]]. حکیم لاهیجی می‌نویسد: «بدان که لفظ معاد در لغت، به معنای بازگشتن [[انسان]] است و مراد از معاد در [[شرع]]، بازگشتن انسان است بعد از [[موت]] به [[حیات]]، به جهت یافتن جزای عملی که پیش از موت از او صادر شده باشد، از [[نیک]] و بد»<ref>فیاض لاهیجی، عبدالرزاق، گوهر مراد، چاپ کنگره حکیم عبدالرزاق، ص۵۹۵.</ref>. دانشمند معروف [[اهل سنت]]، عبدالحکیم سیالکوتی در حاشیه [[شرح المواقف]] [[قاضی عضدالدین ایجی]]، ذیل «المرصد الثانی فی المعاد» می‌نویسد: «معاد مصدر است، نه اسم مکان یا زمان، و [[حقیقت]] عود، توجه شیء است به جایگاه اصلیش، و مراد از آن در اینجا بازگشت به وجود است بعد از فنا، یا رجوع اجزای بدن است به [[اجتماع]] بعد از پراکندگی، و به [[زندگی]] است بعد از مرگ، و بازگشت [[ارواح]] است به ابدان بعد از جدایی؛ و اما [[معاد روحانی]] بر آن‌گونه که [[فلاسفه]] قائل‌اند، معنای آن، رجوع ارواح است به جایگاه اصلیشان که همان حالت تجرد از بدن و به‌کارگیری ابزار و آلات است»<ref>ایجی، عضدالدین، شرح المواقف، ج۸، ص۲۸۹.</ref>.		کلمه «[[معاد]]» مصدر میمی و اسم [[زمان]] یا اسم مکان از ماده «عود» به معنای بازگشت است<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ماده «عود».</ref> و در اصطلاح، به معنای دوباره زنده شدن [[آدمی]] بعد از [[مرگ]]. حکیم لاهیجی می‌نویسد: «بدان که لفظ معاد در لغت، به معنای بازگشتن [[انسان]] است و مراد از معاد در [[شرع]]، بازگشتن انسان است بعد از [[موت]] به [[حیات]]، به جهت یافتن جزای عملی که پیش از موت از او صادر شده باشد، از [[نیک]] و بد»<ref>فیاض لاهیجی، عبدالرزاق، گوهر مراد، چاپ کنگره حکیم عبدالرزاق، ص۵۹۵.</ref>. دانشمند معروف [[اهل سنت]]، عبدالحکیم سیالکوتی در حاشیه [[شرح المواقف]] [[قاضی عضدالدین ایجی]]، ذیل «المرصد الثانی فی المعاد» می‌نویسد: «معاد مصدر است، نه اسم مکان یا زمان، و [[حقیقت]] عود، توجه شیء است به جایگاه اصلیش، و مراد از آن در اینجا بازگشت به وجود است بعد از فنا، یا رجوع اجزای بدن است به [[اجتماع]] بعد از پراکندگی، و به [[زندگی]] است بعد از مرگ، و بازگشت [[ارواح]] است به ابدان بعد از جدایی؛ و اما [[معاد روحانی]] بر آن‌گونه که [[فلاسفه]] قائل‌اند، معنای آن، رجوع ارواح است به جایگاه اصلیشان که همان حالت تجرد از بدن و به‌کارگیری ابزار و آلات است»<ref>ایجی، عضدالدین، شرح المواقف، ج۸، ص۲۸۹.</ref>.

	این کلمه یک بار در [[قرآن]] به کار رفته و آن در [[آیه]] ۸۵ [[سوره قصص]] است: {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ}}<ref>«بی‌گمان آن کس که قرآن را بر تو واجب کرده است تو را به بازگشتگاهی باز می‌گرداند» سوره قصص، آیه ۸۵.</ref>. ~~لیکن~~ ظاهر آن، به معنای [[وعده]] بازگشت [[پیامبر اکرم]]{{صل}} به [[مکه]] است بعد از [[هجرت]]، نه بازگشت به [[قیامت]] یا [[بهشت]] یا [[رجعت]] و نظایر اینها؛ چنان‌که برخی پنداشته‌اند<ref>طبرسی، ابو علی فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۷، ص۲۶۹؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج۱۶، ص۹۵-۸۶؛ زحیلی، وهبه، التفسیر المنیر، ج۲۰، ص۱۷۶؛ تفسیر المراغی، ج۲۰، ص۱۰۴؛ تفسیر ابن کثیر، ج۳، ص۴۸۸.</ref>. ولی از همین ماده (عود) کلماتی در [[آیات]] زیادی در [[قرآن]] آمده که دلالت به همان معنای اصطلاحی یادشده دارد؛ از آن جمله [[آیه]] ۲۷ [[سوره روم]] است: {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ}}<ref>«و اوست که آفریدن (آفریدگان) را می‌آغازد سپس آن را باز می‌آورد و این بر او آسان‌تر است» سوره روم، آیه ۲۷.</ref>.		این کلمه یک بار در [[قرآن]] به کار رفته و آن در [[آیه]] ۸۵ [[سوره قصص]] است: {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ}}<ref>«بی‌گمان آن کس که قرآن را بر تو واجب کرده است تو را به بازگشتگاهی باز می‌گرداند» سوره قصص، آیه ۸۵.</ref>. لکن ظاهر آن، به معنای [[وعده]] بازگشت [[پیامبر اکرم]]{{صل}} به [[مکه]] است بعد از [[هجرت]]، نه بازگشت به [[قیامت]] یا [[بهشت]] یا [[رجعت]] و نظایر اینها؛ چنان‌که برخی پنداشته‌اند<ref>طبرسی، ابو علی فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۷، ص۲۶۹؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج۱۶، ص۹۵-۸۶؛ زحیلی، وهبه، التفسیر المنیر، ج۲۰، ص۱۷۶؛ تفسیر المراغی، ج۲۰، ص۱۰۴؛ تفسیر ابن کثیر، ج۳، ص۴۸۸.</ref>. ولی از همین ماده (عود) کلماتی در [[آیات]] زیادی در [[قرآن]] آمده که دلالت به همان معنای اصطلاحی یادشده دارد؛ از آن جمله [[آیه]] ۲۷ [[سوره روم]] است: {{متن قرآن\|وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ}}<ref>«و اوست که آفریدن (آفریدگان) را می‌آغازد سپس آن را باز می‌آورد و این بر او آسان‌تر است» سوره روم، آیه ۲۷.</ref>.

	اما در [[نهج البلاغه]] کلمه [[معاد]] به طور مکرر و به معنای یاد شده، آمده است؛ برای نمونه: {{متن حدیث\|فَإِنَّ تَقْوَى اللَّهِ مِفْتَاحُ سَدَادٍ وَ ذَخِيرَةُ مَعَادٍ}}؛ به طور قطع [[تقوا]] و [[ترس از خدا]] کلید [[گشایش]] هر دری است و ذخیرۀ [[قیامت]]»<ref>نهج البلاغه، خطبه ٢٣۰.</ref>؛ {{متن حدیث\|طُوبَى لِمَنْ ذَكَرَ الْمَعَادَ وَ عَمِلَ لِلْحِسَابِ}}؛ «خوشا به حال کسی که به یاد معاد باشد و برای [[روز حساب]] عمل کند»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۴.</ref>؛ {{متن حدیث\|بِئْسَ الزَّادُ إِلَى الْمَعَادِ الْعُدْوَانُ عَلَى الْعِبَادِ}}؛ «بدترین توشه برای [[آخرت]]، [[ستم]] بر [[بندگان خدا]] است»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۲۲۱.</ref>؛ {{متن حدیث\|أَسْهَرَ عُيُونَهُمْ خَوْفُ مَعَادِهِمْ}}؛ «[[ترس]] از قیامت، [[خواب]] را از چشم‌هایشان ربوده است»<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۵.</ref>.<ref>[[زین‌العابدین قربانی لاهیجی\|قربانی لاهیجی، زین‌العابدین]]، [[معاد - قربانی (مقاله)\| مقاله «معاد»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]]، ص۳۸۱ ـ ۳۸۲.</ref>		اما در [[نهج البلاغه]] کلمه [[معاد]] به طور مکرر و به معنای یاد شده، آمده است؛ برای نمونه: {{متن حدیث\|فَإِنَّ تَقْوَى اللَّهِ مِفْتَاحُ سَدَادٍ وَ ذَخِيرَةُ مَعَادٍ}}؛ به طور قطع [[تقوا]] و [[ترس از خدا]] کلید [[گشایش]] هر دری است و ذخیرۀ [[قیامت]]»<ref>نهج البلاغه، خطبه ٢٣۰.</ref>؛ {{متن حدیث\|طُوبَى لِمَنْ ذَكَرَ الْمَعَادَ وَ عَمِلَ لِلْحِسَابِ}}؛ «خوشا به حال کسی که به یاد معاد باشد و برای [[روز حساب]] عمل کند»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۴.</ref>؛ {{متن حدیث\|بِئْسَ الزَّادُ إِلَى الْمَعَادِ الْعُدْوَانُ عَلَى الْعِبَادِ}}؛ «بدترین توشه برای [[آخرت]]، [[ستم]] بر [[بندگان خدا]] است»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۲۲۱.</ref>؛ {{متن حدیث\|أَسْهَرَ عُيُونَهُمْ خَوْفُ مَعَادِهِمْ}}؛ «[[ترس]] از قیامت، [[خواب]] را از چشم‌هایشان ربوده است»<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۵.</ref>.<ref>[[زین‌العابدین قربانی لاهیجی\|قربانی لاهیجی، زین‌العابدین]]، [[معاد - قربانی (مقاله)\| مقاله «معاد»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]]، ص۳۸۱ ـ ۳۸۲.</ref>
خط ۱۱۷:		خط ۱۱۷:
	۳. [[آیات]] و روایاتی درباره جرمانیت و مادی بودن رستاخیز و [[زندگی]] پس از [[مرگ]] وجود دارد که ما در بحث‌های گذشته قسمتی از آنها را آوردیم، و همچنین [[آیات]] و روایاتی درباره [[بهشت و جهنم]] و سایر امور [[عالم آخرت]] موجود است که بیشتر آنها ظهور و بلکه صراحت در جرمانیت و مادی بودن اجسام آن عالم دارد. این آیات و [[روایات]] با نظریه [[ملاصدرا]] سازگاری ندارد. [[دست]] کشیدن از ظهور آن آیات و روایات به سبب وجود چنین نظریه‌ای کار بسیار [[دشواری]] است؛ نظریه‌ای که بر اصول و مقدماتی [[استوار]] شده که هنوز جای بحث و گفت‌وگوی بسیار دارد و قطعیت آن به ثبوت نرسیده است. تنها هنگامی می‌توان آیه‌ای را [[تأویل]] کرد که برای [[اثبات]] خلاف ظاهر آن [[دلایل]] قطعی در دست باشد؛ مانند آیاتی که در ظاهر دلالت بر [[جبر]] یا تجسم و امکان رؤیت [[خدا]] دارند. ولی همان‌گونه که گذشت، نظریه ملاصدرا به هیچ وجه قطعیت ندارد تا مجبور به [[تأویل آیات]] [[معاد]] شویم و آنها را ناظر بر [[معاد جسمانی]] اختراعی بدانیم؛ چنان‌که [[تفتازانی]] می‌گوید: {{عربی\|إنما يجب التأويل عند تعذر الظاهر و لا تعدرهنا}}<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۹۳، به نقل از گوهر مراد، ص۶۲۷.</ref>.		۳. [[آیات]] و روایاتی درباره جرمانیت و مادی بودن رستاخیز و [[زندگی]] پس از [[مرگ]] وجود دارد که ما در بحث‌های گذشته قسمتی از آنها را آوردیم، و همچنین [[آیات]] و روایاتی درباره [[بهشت و جهنم]] و سایر امور [[عالم آخرت]] موجود است که بیشتر آنها ظهور و بلکه صراحت در جرمانیت و مادی بودن اجسام آن عالم دارد. این آیات و [[روایات]] با نظریه [[ملاصدرا]] سازگاری ندارد. [[دست]] کشیدن از ظهور آن آیات و روایات به سبب وجود چنین نظریه‌ای کار بسیار [[دشواری]] است؛ نظریه‌ای که بر اصول و مقدماتی [[استوار]] شده که هنوز جای بحث و گفت‌وگوی بسیار دارد و قطعیت آن به ثبوت نرسیده است. تنها هنگامی می‌توان آیه‌ای را [[تأویل]] کرد که برای [[اثبات]] خلاف ظاهر آن [[دلایل]] قطعی در دست باشد؛ مانند آیاتی که در ظاهر دلالت بر [[جبر]] یا تجسم و امکان رؤیت [[خدا]] دارند. ولی همان‌گونه که گذشت، نظریه ملاصدرا به هیچ وجه قطعیت ندارد تا مجبور به [[تأویل آیات]] [[معاد]] شویم و آنها را ناظر بر [[معاد جسمانی]] اختراعی بدانیم؛ چنان‌که [[تفتازانی]] می‌گوید: {{عربی\|إنما يجب التأويل عند تعذر الظاهر و لا تعدرهنا}}<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۹۳، به نقل از گوهر مراد، ص۶۲۷.</ref>.

	۴. [[شبهات]] [[تناسخ]]، آکل و مأکول، و ملازمت ماده جرمانی باکون و [[فساد]]، مهم‌ترین شبهاتی بود که صدرای شیرازی را به [[فکر]] [[معاد]] با جسم اختراعی انداخت؛ ~~لیکن~~ با نظریه‌ای که [[حکیم]] آقا علی مدرس درباره ماده [[آخرتی]] ارائه می‌کند، هر سه مشکل قابل حل است؛ بدین شرح:		۴. [[شبهات]] [[تناسخ]]، آکل و مأکول، و ملازمت ماده جرمانی باکون و [[فساد]]، مهم‌ترین شبهاتی بود که صدرای شیرازی را به [[فکر]] [[معاد]] با جسم اختراعی انداخت؛ لکن با نظریه‌ای که [[حکیم]] آقا علی مدرس درباره ماده [[آخرتی]] ارائه می‌کند، هر سه مشکل قابل حل است؛ بدین شرح:
	#آنچه موجب پیدایش [[شبهه]] تناسخ شد، این بود که [[حلول]] [[روح]] تکامل‌یافته متوفا در اجسام دیگر غیرممکن است؛ چراکه [[روح]] مجرد بالفعل، محال است به جسمی تعلق یابد که بالقوه بوده، تناسبی با آن ندارد. به علاوه برای [[روحی]] که در انجام کارها بی‌نیاز از آلت بوده، اگر بخواهد با استعمال ابزار، کارهایش را انجام دهد، این حرکت، قهقرایی است و بازگشت شیء بالفعل به بالقوه می‌باشد. جواب اشکال این است که ماده بدن متوفا با حرکت تکاملی تا [[روز قیامت]]، خود را هم‌سنگ روح خود قرار می‌دهد، و در هنگام تعلق به روح، دو بالفعل در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ نه اینکه ماده بالقوه، و روح بالفعل باشد و از این رو فرموده است: {{متن قرآن\|وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ}}<ref>«و بی‌گمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref>.		#آنچه موجب پیدایش [[شبهه]] تناسخ شد، این بود که [[حلول]] [[روح]] تکامل‌یافته متوفا در اجسام دیگر غیرممکن است؛ چراکه [[روح]] مجرد بالفعل، محال است به جسمی تعلق یابد که بالقوه بوده، تناسبی با آن ندارد. به علاوه برای [[روحی]] که در انجام کارها بی‌نیاز از آلت بوده، اگر بخواهد با استعمال ابزار، کارهایش را انجام دهد، این حرکت، قهقرایی است و بازگشت شیء بالفعل به بالقوه می‌باشد. جواب اشکال این است که ماده بدن متوفا با حرکت تکاملی تا [[روز قیامت]]، خود را هم‌سنگ روح خود قرار می‌دهد، و در هنگام تعلق به روح، دو بالفعل در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ نه اینکه ماده بالقوه، و روح بالفعل باشد و از این رو فرموده است: {{متن قرآن\|وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ}}<ref>«و بی‌گمان زندگی سرای واپسین است که زندگی (راستین) است» سوره عنکبوت، آیه ۶۴.</ref>.
	# شبهه اکل و مأکول نیز طبق این نظریه، خود به خود منتفی است؛ چراکه قسمتی از مواد بدن متوفا، در طول عمر او، یا هر ماده [[دنیایی]] دیگری اگر از رهگذار [[تکامل]] به مرحله‌ای برسد که هم‌سنگ روح او شود، می‌تواند به روح او تعلق گیرد و فرض این است که با تلاشی بدن، مواد آن نابود نمی‌شود و در محفظه [[روزگار]]، باقی می‌ماند: {{متن قرآن\|وَعِنْدَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ}}<ref>«و نزد ما کتابی نگهدارنده (ی همه چیز) است» سوره ق، آیه ۴.</ref>.		# شبهه اکل و مأکول نیز طبق این نظریه، خود به خود منتفی است؛ چراکه قسمتی از مواد بدن متوفا، در طول عمر او، یا هر ماده [[دنیایی]] دیگری اگر از رهگذار [[تکامل]] به مرحله‌ای برسد که هم‌سنگ روح او شود، می‌تواند به روح او تعلق گیرد و فرض این است که با تلاشی بدن، مواد آن نابود نمی‌شود و در محفظه [[روزگار]]، باقی می‌ماند: {{متن قرآن\|وَعِنْدَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ}}<ref>«و نزد ما کتابی نگهدارنده (ی همه چیز) است» سوره ق، آیه ۴.</ref>.
خط ۲۱۴:		خط ۲۱۴:
	برخی از [[فلاسفه]] و عرفا معتقدند از آن رو که [[انسان‌ها]] با فطرت توحیدی [[آفریده]] شده‌اند و [[کفر]] و نفاقشان، امری قسری است و {{عربی\|القسر لا يدوم}}، و نیز از این رو که [[رحمت خدا]] بسی گسترده است، عذاب کافران جاودانه نخواهد بود، و همان‌گونه که شخص [[مبتلا]] به «جرب» از خاراندن بدنش [[لذت]] می‌برد، و «جعل» از بوی بد سرگین متنفر نمی‌شود، بلکه از عطر گل ناراحت می‌شود، اهل جهنم نیز پس از مدتی که در آن محیط، [[شکنجه]] دیدند، شکنجه برای آنان خاصیت لذت‌بخشی پیدا می‌کند؛ به گونه‌ای که اگر آن حالات را از آنان بگیرند و وارد بهشتشان کنند، برای آنان عذاب و شکنجه خواهد بود<ref>الشواهد الربوبیه، ص۳۱۳؛ الاسفار الاربعه، ج۹، ص۳۴۶؛ فیض کاشانی، علم الیقین، ص۲۳۷ و ۴۲۶.</ref>.		برخی از [[فلاسفه]] و عرفا معتقدند از آن رو که [[انسان‌ها]] با فطرت توحیدی [[آفریده]] شده‌اند و [[کفر]] و نفاقشان، امری قسری است و {{عربی\|القسر لا يدوم}}، و نیز از این رو که [[رحمت خدا]] بسی گسترده است، عذاب کافران جاودانه نخواهد بود، و همان‌گونه که شخص [[مبتلا]] به «جرب» از خاراندن بدنش [[لذت]] می‌برد، و «جعل» از بوی بد سرگین متنفر نمی‌شود، بلکه از عطر گل ناراحت می‌شود، اهل جهنم نیز پس از مدتی که در آن محیط، [[شکنجه]] دیدند، شکنجه برای آنان خاصیت لذت‌بخشی پیدا می‌کند؛ به گونه‌ای که اگر آن حالات را از آنان بگیرند و وارد بهشتشان کنند، برای آنان عذاب و شکنجه خواهد بود<ref>الشواهد الربوبیه، ص۳۱۳؛ الاسفار الاربعه، ج۹، ص۳۴۶؛ فیض کاشانی، علم الیقین، ص۲۳۷ و ۴۲۶.</ref>.

	پیدا است که این نوع اظهارنظرها مصداق روشن [[اجتهاد در مقابل نص]] است. وقتی [[آیات قرآن]] صریح و شفاف، عذاب کافران را جاودانه معرفی می‌کند<ref>{{متن قرآن\|أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ}} «آنان کسانی هستند که در رستخیز جز آتش (دوزخ) نخواهند داشت و آنچه در آن کرده‌اند نابود و آنچه انجام می‌داده‌اند تباه است» سوره هود، آیه ۱۶.</ref>، دیگر جایی برای چنین فلسفه‌بافی‌هایی باقی نخواهد ماند. چگونه می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن\|خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ}}<ref>«در آن جاودانند و نه از عذابشان کاسته می‌شود و نه به آنان مهلت خواهند داد» سوره بقره، آیه ۱۶۲.</ref> را به گوارا بودن [[عذاب]] برای آنان توجیه کرد؟! درباره فطرت خداپرستی و رحمت واسعه الهی نیز که آن را استدلالی برای مقصود خود قرار داده‌اند، باید گفت، درست است که فطرت توحیدی را در نهاد هر [[انسانی]] به [[ودیعه]] نهاده‌اند، ~~لیکن~~ [[کافر]] و [[منافق]] آن را به گونه‌ای به فراموشی می‌سپرد که [[کفر]] و [[الحاد]] برای او طبیعت ثانوی می‌گردد و در [[آخرت]] دیگر جایی برای بازگشت به [[فطرت]] برای وی باقی نمی‌ماند. رحمت واسعه الهی نیز شامل حال بندگانی می‌شود که قابلیت دریافت آن را از دست نداده باشند؛ در حالی که [[کافران]] به سبب [[عناد]] ورزیدن، شایستگی [[درک]] [[رحمت الهی]] را از دست داده‌اند:		پیدا است که این نوع اظهارنظرها مصداق روشن [[اجتهاد در مقابل نص]] است. وقتی [[آیات قرآن]] صریح و شفاف، عذاب کافران را جاودانه معرفی می‌کند<ref>{{متن قرآن\|أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ}} «آنان کسانی هستند که در رستخیز جز آتش (دوزخ) نخواهند داشت و آنچه در آن کرده‌اند نابود و آنچه انجام می‌داده‌اند تباه است» سوره هود، آیه ۱۶.</ref>، دیگر جایی برای چنین فلسفه‌بافی‌هایی باقی نخواهد ماند. چگونه می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن\|خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ}}<ref>«در آن جاودانند و نه از عذابشان کاسته می‌شود و نه به آنان مهلت خواهند داد» سوره بقره، آیه ۱۶۲.</ref> را به گوارا بودن [[عذاب]] برای آنان توجیه کرد؟! درباره فطرت خداپرستی و رحمت واسعه الهی نیز که آن را استدلالی برای مقصود خود قرار داده‌اند، باید گفت، درست است که فطرت توحیدی را در نهاد هر [[انسانی]] به [[ودیعه]] نهاده‌اند، لکن [[کافر]] و [[منافق]] آن را به گونه‌ای به فراموشی می‌سپرد که [[کفر]] و [[الحاد]] برای او طبیعت ثانوی می‌گردد و در [[آخرت]] دیگر جایی برای بازگشت به [[فطرت]] برای وی باقی نمی‌ماند. رحمت واسعه الهی نیز شامل حال بندگانی می‌شود که قابلیت دریافت آن را از دست نداده باشند؛ در حالی که [[کافران]] به سبب [[عناد]] ورزیدن، شایستگی [[درک]] [[رحمت الهی]] را از دست داده‌اند:
	[[باران]] که در لطافت طبعش خلاف نیست در باغ، لاله روید و در شوره‌زار خس		[[باران]] که در لطافت طبعش خلاف نیست در باغ، لاله روید و در شوره‌زار خس
	از این‌رو است که [[امام علی]]{{ع}} درباره جاودانگی عذاب اهل جهنم می‌فرماید: «و اما [[گناه‌کاران]]، آنان را در بدترین منزلگاه جای دهد...؛ جایگاهی که اقامت‌کننده‌اش از آن خارج نمی‌شود، از اسیرانش غرامت پذیرفته نخواهد شد، و زنجیرهایش پاره نخواهد گردید. برای این [[خانه]] نه مدتی تعیین شده است تا پایان پذیرد، و نه سرآمدی تا تمام گردد»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۹.</ref>.		از این‌رو است که [[امام علی]]{{ع}} درباره جاودانگی عذاب اهل جهنم می‌فرماید: «و اما [[گناه‌کاران]]، آنان را در بدترین منزلگاه جای دهد...؛ جایگاهی که اقامت‌کننده‌اش از آن خارج نمی‌شود، از اسیرانش غرامت پذیرفته نخواهد شد، و زنجیرهایش پاره نخواهد گردید. برای این [[خانه]] نه مدتی تعیین شده است تا پایان پذیرد، و نه سرآمدی تا تمام گردد»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۹.</ref>.